قدیمی‌ترین سند از وجود برنج در شمال ایران

گروه فرهنگی الف،   3970601020 ۱ نظر، ۰ در صف انتشار و ۰ تکراری یا غیرقابل انتشار

قدیمی‌ترین سندی که از وجود برنج در گیلان و مازندران خبر می‌دهد از طبیب طبرستانی علی‌بن‌ سهل‌بن الطبری است که زمانی دبیر مازیار بن قارن، اسپهبد طبرستان بود و بعد به خدمت معتصم بالله، خلیفه عباسی و متوکل درآمد.

به گزارش ایسنا، او در کتاب فردوس‌الحکمه که در سال ۲۳۶ هجری قمری نوشته شده پس از ذکر قوه‌ی تغذیه برنج آورده است: «دیدم در طبرستان برنجی که ۴۰ سال بر آن گذشته بود». در اوایل قرن چهارم در حوادث مربوط به حاکمیت آل زیاد نیز نشانه‌ای از برنج‌کاری در گیلان به دست آمده است.

گیلان و مازندران از مهمترین خاستگاه‌های کشت برنج در ایران هستند. از زمان آشنایی گیلانی‌ها با کشت و تولید برنج هیچ مدرکی در دست نیست.

مسعود پورهادی در کتاب «فرهنگ خوراک مردم گیلان» همچنین نوشته است، گفته می‌شود در زمان انوشیروان، برزویه طبیب، برنج را از هندوستان با خود به ایران آورده است. برنج از اواخر ساسانیان در گیلان متداول بود و قوت غالب مردم آن‌جا را تشکیل می‌داد. از دوره سلوکیان به ویژه اشکانیان در محدوده‌ای که امروز جلگه گیلان نامیده می‌شود به ویژه در شرق سفیدرود استقرار انسانی به صورت جنینی پا گرفت و در اواخر دوره ساسانی منجر به استقرار یک نظام اقتصادی کارآمدتر یعنی تولید کشاورزی (کشت برنج) شد. شیوه زندگی گیلانی‌ها تا اواخر دوره ساسانی مبتنی بر پرورش دام، شکار و جمع‌آوری محصولات جنگلی بود.

ابن اثیر در حوادث سال ۳۲۰ هجری قمری می‌نویسد: «مردآویج در سال ۳۲۰ قاصدی به نام ابن‌الجعد را نزد برادرش وشمگیر که در بلاد گیلان بود فرستاد و او را نزد خود فراخواند. قاصد هنگامی او را یافت که همراه جمعی دیگر با لباس‌های مندرس و وضعی رقت‌بار سرگرم برنج‌کاری بود.» اگر این خبر صحیح باشد در این زمان کشت برنج در گیلان رواج یافته بود. از نیمه قرن چهارم نیز اخبار زیادی از کشت برنج در گیلان هست.

در قرن هفتم به طور کامل با کشت برنج در گیلان روبرو هستیم. خواجه‌ رشیدالدین فضل‌اله همدانی در کتاب آثار و احیاء ضمن آنکه می‌گوید در زمان او این ایده رایج بود که برنج را برزویه طبیب از هند به همراه کتاب کلیله و دمنه به ایران آورده، چگونگی کشت برنج را نیز به تفصیل گفته و تاکید کرده است که ارزش کیفی برنج گیلان در همان زمان نیز نسبت به جاهای دیگر بهتر بوده است.

گیلان چند نوع برنج دارد

ارقام برنج گیلانی حدود ۱۰۰ گونه است و آن‌ها را برحسب بلندی و کوتاهی به سه دسته طبقه‌بندی می‌کنند، گروه دانه بلند که عمدتا معروف به «صدری»، گروه دانه متوسط که به «بی‌نام» معروف‌اند و گروه دانه کوتاه از گونه «چمپا» هستند. با گذشت قرن‌ها ارقام برنج دچار تغییر و تحول شد و از باقی مانده آن‌ها دقیقا نمی‌توان گفت کدام یک ارقام اولیه هستند. روند این تغییرات از دهه ۴۰ تاکنون شتاب بیشتری گرفته است. امروزه کاشت اکثر ارقام بومی که در گذشته از سطح زیر کشت بالایی برخوردار بودند کم شده و از دسته زراعت گیلانی‌ها حذف شده و از بین رفته است.

مردم گیلان زمانی سه نوبت برنج می‌خورند و برخی از آنها همچنان به همین شیوه زندگی می‌کنند. تا چهار، پنج دهه پیش در برخی از شهرهای کوچک و روستاهای گیلان خوردن نان نشانه تنگدستی بود. اگر نانی در خطه گیلان پخته می شد، از آرد برنج بود. اصطلاح نان‌خور در این خطه ناسزا و توهین محسوب می‌شد و به عنوان نفرین به کار می‌رفت.می‌گویند با خوردن نان فقط می‌شود تا آستانه در خانه رفت ولی با خوردن پلو تا خراسان می‌توان رفت. برنج برای گیلانی‌ها ارزش بسیاری دارد و در فرهنگ مردم این خطه باورها، ضرب‌المثل‌ها و حکایات فراوانی درباره آن وجود دارد. گفته می‌شود در گیلان ۴۰ گونه پلو و چلو، ۱۸ گونه آش و سوپ، ۲۲ گونه خوراک، ۹ گونه دسر و یک نوع سالاد از برنج تهیه می‌شود.

از مشتقات برنج نیز استفاده‌های بسیاری می‌شود. پوست زِبر آن را با گِل رُس قاطی می‌کنند و آن را در گِل‌مالی ساختمان به کار می‌برند. دم کرده آن برای درمان ریزش مو تجویز می‌شود. برای دودی و خشک کردن برنج و ماهی آتش‌اش می‌زنند. کف طویله، در خاک گلدان و باغچه‌ها می‌ریزند تا گل و گیاه از یورش حلزون در امان بمانند. با سوزاندن آن حشره‌ها را هنگام شب از خانه می‌راند. پوست نرم برنج را به دام‌های لاغر می‌دهند تا قوی شوند.

با ساقه برنج (کولوش) شیروانی خانه، انبار و طویله را می‌پوشانند. از آن ریسمان، آویزه و زیر دیگی می‌بافند. از آویزه برای نگهداری ظروف غذا، هندوانه و کدو استفاده می‌شود و زیردیگی را زیر ظرف برنج و خورشت داغ می‌گذارند. دانه‌های شکسته برنج را آرد می‌کنند و با آن چند گونه نان برنجی، فرنی، حلوا و شیرینی درست می‌کنند.

آجیلی برای کودکان با برنج

 دانه‌های خردتر برنج درجه دو را خوراک طیور و ماکیان می‌کنند. با سرخ کردن و تفت دادن برنج در روغن، برنج بوداده درست می‌کنند که آجیل کودکان است و آن را با شیره یا دوشاب قاطی می‌کنند و نوعی شیرینی می‌سازند. فراورده‌های برنج نقش بسیاری در خانه‌سازی‌های روستایی دارد. گِل را با ساقه، ‌ پوسته زبر و پوسته نازک برنج قاطی می‌کنند و دیوارها را با آن می‌سازند. به گدا، مُلا و برای فطریه و نذری برنج می‌دهند.

برنج در مراسم و آیین‌ها بیشترین نقش را دارد. اولین خوشه بریده شده را روی در و دیوار انبار و به نیت افزایش برکت آویزان می‌کنند. آخرین مشت ساقه برنج را به نشانه تبرک نگه می‌دارند و در روز آغاز کشت سال آینده به گاو نر می‌دهند. هنگامی که عروس پا به خانه داماد می‌گذارد روی سرش دانه برنج می‌ریزند. به بیمار آش برنج می‌دهند.

 برنج در گذشته واحد پرداخت‌ها بود و اغلب آن را به جای پول ملاک قرار می‌دادند. سهم مال‌الاجاره و مالک را با برنج پرداخت می‌کردند. مزد کارگران مزرعه، نجار، سلمانی و آهنگر را با برنج می‌دادند. برنج و برنج‌کاری در گیلان مبتنی بر آداب، آیین‌ها و ادبیات ویژه‌ای است. مردم گیلان با کشت برنج و درآمیختن آن با فراورده‌های طبیعی الگویی غذایی را در سالیان دراز سامان دادند که از نظر تنوع و طعم ویژگی‌های منحصر به فردی در بین غذاهای ایرانی دارد.

عناوین مرتبط

دیدگاه کاربران

مارال۵۰۸۸۶۵۰۹:۵۵:۱۱ ۱۳۹۷/۶/۱
رو تابوت مرده هم برنج میریزیم به نشانه خداحافظی اخر

پربحث‌های امروز

  1. چرا نباید حقوق کارمندان افزایش یابد؟

  2. نوبخت در پاسخ به احمدی‌نژاد: امکان افزایش یارانه‌ها وجود ندارد/ فعلا باید بدهی‌های دولت قبل را بپردازیم

  3. واکنش واعظی به پیشنهاد یارانه ۹۰۰ هزار تومانی از سوی احمدی‌نژاد

  4. چرا کانال مالی اروپا شکل نمی گیرد؟

  5. ردپای افغانی ها در گرانی آجیل شب یلدا

  6. مظلومی که داستان ندارد

  7. روحانی استاد فرافکنی در تحمیل FATF است/ FATF هم مانند برجام چرخ زندگی مردم را نمی‌چرخاند

  8. سعید جلیلی: باید نشان دهیم می‌شود ایستاد، پیروز شد، پیشرفت کرد و تکثیر شد

  9. وقتی اقوام حسن روحانی در دولت پست می‌گیرند + جدول

  10. نمایندگان مجلس از ظریف به قوه قضائیه شکایت می‌کنند

  11. محمود عزیزی: «قلاده‌های طلا» در تاریخ سینمای ایران می‌ماند   

  12. باهنر: دولت فعلی دولت پیرمردهاست/ مردم گرفتارند دلمان میسوزد

  13. چرا با کاهش قیمت دلار، نرخ اجناس کم نمی‌شود؟  

  14. خاک ایران همچنان قاچاق می‌شود

  15. ترکان: در شرایط اقتصادی امروز، گروه‌های فقیر بیشتر شده‌اند

  16. اقتصاد جهانی منهای آمریکا

  17. حاجی‌بابایی: اعتماد کردن مجدد به آمریکا اشتباه محض است

  18. اگر برجام نباشد چه می‌شود؟

  19. ۶ هزار خودروی خارجی در گمرکات خاک می‌خورد/ بلاتکلیفی ۲۲.۸ میلیون یورو ارز دولتی + سند

  20. فلاحت‌پیشه: بنده نشنیده‌ام که تاکنون کسی بگوید با FATF اسلام زیر سوال می‌رود

  21. دوره کاری «بانوی صورتی» در تلویزیون کره شمالی پایان یافت

  22. دلار ۴۲۰۰ تومانی و کی بود کی بود من نبودم!  

  23. میناوند: کی‌روش از پیروانی خواست علیه برانکو مصاحبه کند/ مربیان تیم ملی به دنبال شریک جرم برای ناکامی در جام ملت‌ها هستند

  24. لیدرهای یک شبکه مبتذل در شیراز دستگیر شدند

  25. سرنوشت شراکت آمریکا و عربستان به کجا ختم می‌شود؟

پربحث‌های دیروز

  1. ازغدی: انتقاد را سرکوب نکنید/ نماز جمعه تریبون تکرار و کلی گویی بی فایده نیست/ رهبری هم باید پاسخگوی اختیارات خودش باشد/نهادهای حکومت در سه قوه و منصوب، باید شفاف و مسئولیت پذیر باشند

  2. ۵ سناریو برای «بنزین»؛ از پیشنهاد یارانه ۶۰ هزارتومانی تا توزیع کوپن سوخت

  3. دادستان قم: وحید صیادی نصیری به دلیل بیماری کبد فوت کرد

  4. ظریف: بدون مردم ما هیچ هستیم

  5. صادق خرازی: تجربه سال ۸۴ را تکرار نخواهیم کرد

  6. اقلامی که اروپایی‌ها وارداتش را به ایران فراهم خواهند کرد

  7. تاکید آیت الله صدیقی در نماز جمعه به مساله ازدواج جوانان

  8. رمز پیروزی

  9. پیش بینی احمد توکلی از وضعیت تورم در سال آینده

  10. مصرف برق ایران در مرحله‌ انفجار

  11. کره شمالی: مذاکرات هسته ای با آمریکا به بن بست رسید

  12. شگردهایت را تغییر بده رامبد

  13. کارخانه‌های اپل به آمریکا منتقل می‌شوند

  14. کارگران در نقاط مختلف چقدر حقوق می‌گیرند؟

  15. ۱۰ خبر پربازدید هفته/ از سخنرانی رئیسی در دانشگاه و درخواست پرداخت حقوق کارگران به جای حقوق مدیران تا نظر مردم درباره افزایش قیمت خودرو و پنج اشتباه درباره دختران خیابان انقلاب

  16. طلا در مسیر کاهش چشمگیر قیمت

  17. بانک مرکزی ارز خارج از کشور صادرکنندگان را می‌خرد

  18. نسخه‌ای برای پیشگیری از کابوس‌های شبانه/ چگونه بختک را به زانو در بیاوریم؟

  19. ترامپ خطاب به نزدیکانش: نگران تهدید دموکرات‌ها به استیضاح هستم

  20. قیمت‌گذاری خودرو در شرایط انحصار و تشدید تضییع حقوق مردم

  21. تشویق ۷۰ هزار نفری کاشیما در تبریز

  22. کی‌روش به مربیان داخلی: عذرخواهی‌ام را پذیرا باشید

  23. شش پاسخ موسویان به ادعاهای مایک پمپئو علیه توان موشکی و دفاعی ایران

  24. رییس اتاق بازرگانی: تا توانستیم به پای فعالان اقتصادی بند بستیم

  25. شریعتمداری اعلام کرد: استعفای مدیران دو شغله سازمان ها وصندوق های تابعه وزارت کار

پربحث‌های هفته

  1. چه کسی اسلام را نمی‌فهمد آقای روحانی!

  2. نظر شما در مورد افزایش قیمت خودرو چیست؟/ راهکار نجات صنعت خودرو چیست؟

  3. علی مطهری: حدس می‌زنم مردم هم موافق افزایش قیمت بنزین هستند!

  4. رئیسی: خدا رحم کرد من رئیس جمهور نشدم که دلار ۵ هزار تومان شود/ قالیباف نمی‌خواست کاندید شود/ مدعی حقوقدانی هستند، اما بین قاضی و دادستان فرق نمی گذارند

  5. تفریح لاکچری احمد خمینی  

  6. برای این عکس شما تیتر بزنید  

  7. نگاهی به هزینه و فایده برجام

  8. از تزریق به ایرانیان در فرودگاه تفلیس تا دیپورت آنها به بهانه‌های واهی + عکس

  9. واکنش کاربران توییتر به افزایش قیمت خودرو/ مالک ایران خودرو و سایپا کیست؟/ وقتی وزیر هم بی‌خبر است!/ سلام به پراید ۴۰ میلیونی و دست‌های پشت پرده

  10. ضعیف‌ترین دوران وزارت خارجه ایران  

  11. مثل «لیلا حاتمی» نباشیم!

  12. چرا نباید حقوق کارمندان افزایش یابد؟

  13. وعده ارزانی ۲۰ درصدی با FATF، پس از گرانی ۲۰۰ درصدی با برجام!

  14. کسی که الفبای اقتصاد را خوانده باشد، می‌داند که این راه حتی به ترکستان هم نمی‌رود!

  15. مشاور نوبخت: مشکلات اقتصاد ایران، داخلی است نه سیاست خارجی/ باید از نفت فاصله بگیریم و پایه‌های مالیاتی را افزایش دهیم/ چون می‌دانند وابسته‌ایم، تحریم می‌کنند

  16. برایان هوک: موضوع فرزندان مقامات ایران را بررسی می‌کنیم

  17. فرزندان مقامات ایران از آمریکا اخراج می‌شوند؟/ انتقاد از روحانی در جلسه شورای عالی انقلاب فرهنگی/ پایان اصولگرایی و اصلاح‌طلبی

  18. به بهانه شاپرک شجری‌زاده؛ پنج اشتباه درباره دختر خیابان انقلاب

  19. تست موشک بالستیک تائید شد/ پاسخ سردار حاجی‌زاده به واکنش آمریکایی‌ها

  20. راهکارهای یک نماینده به جای افزایش حقوق کارمندان دولت

  21. روحانی: سال آینده به دلیل تحریم‌ها با مشکلاتی روبه رو خواهیم شد/ اشکال ما این است که فرصت‌ها را می‌سوزانیم

  22. حرف های یک مهندس برق مملکت

  23. چرا همیشه کارگران، یک بار هم به مدیران و مسئولان حقوق ندهید

  24. نوبخت در پاسخ به احمدی‌نژاد: امکان افزایش یارانه‌ها وجود ندارد/ فعلا باید بدهی‌های دولت قبل را بپردازیم

  25. واکنش واعظی به پیشنهاد یارانه ۹۰۰ هزار تومانی از سوی احمدی‌نژاد

پربحث‌های هفته

  1. شگردهایت را تغییر بده رامبد

  2. انتقاد شدید آیت‌الله سبحانی به اجرای تئاتر بازیگران زن با کلاه گیس

  3. واکنش عجیب مهناز افشار به خبر احضارش  

  4. توضیح فریبرز عرب‌نیا درباره زندگی‌اش در کانادا/ راننده بیماران هستم!

  5. اصرار مهنار افشار به تبلیغ آمپول کشنده!

  6. رئیس سازمان صداوسیما: اینترنت مخرب هویت جوامع اخلاق‌گرا شده است

  7. مهناز افشار به دادسرا احضار شد

  8. اداره سانسور چین فیلم لانتوری را بخاطر دینی بودن ممنوع کرد

  9. بدترین کسی که روی زمین گام برمی‌دارد...  

  10. حکم مدیر جدید شبکه افق صادر شد

  11. پس کو این آزادی؟

  12. بیماری ناشناخته، مجید خراطها را گرفتار کرد  

  13. مراسم تشییع پیکر پیام صابری

  14. دعوای فراستی و ظلی‌پور جعلی بود!

  15. ناراحتی وزیر آموزش از ۲۰:۳۰ و کنایه‌اش به رسانه ملی

  16. صفر تا صد هزینه تولید یک فیلم سینمایی در ایران + جدول

  17. «محب اهری» از بیمارستان مرخص شد

  18. مهناز افشار امروز باید خود را به دادسرای رسانه معرفی کند

  19. نامزدهای جوایز گرمی ۲۰۱۹ معرفی شد

  20. ثواب گریه بر امام حسین (ع) در کلام امام صادق (ع)

  21. بازیگر سرشناس دوباره بستری شد/ تشنج سر صحنه فیلمبرداری

  22. «ن.خ» سعید آقاخانی کلید خورد

  23. سینمای مقاومت و نسبت آن با دستگاه دیپلماسی

  24. اعتراض کاربران فضای مجازی به صحنه‌های رکیک یک فیلم

  25. بازگشت «تهران ۲۰» به تلویزیون با اجرای دلاوری

آخرین عناوین