واکاوی خصوصی‌سازی آموزش در گفتگو با حجت‌الاسلام‌والمسلمین محسن قنبریان کالایی شدن آموزش در تناقض با دین و قانون اساسی

الف، سیاسی،   4000206144 ۱۲ نظر، ۰ در صف انتشار و ۳ تکراری یا غیرقابل انتشار
کالایی شدن آموزش در تناقض با دین و قانون اساسی

برخلاف گفته مایکل سندل، فیلسوف سیاسی شهیر، همه چیز را می توان با پول خرید! دستکم در ایران امروزمان که چنین به نظر می رسد! 

نگاه کالایی به انسان و ارزش های پایه اجتماعی مذموم و مورد انتقاد است و در حوزه آموزش بیشتر؛ حوزه ای که اگر کالایی شود، از همان آغاز به کودکان نیز می آموزد نگاه کالایی داشته باشند .

امروز «کالایی‌سازی آموزش و تبعیض بین‌نسلی» دامان کشور را گرفته است. بر کسی پوشیده نیست که آموزش، بنیانی‌ترین حوزه توسعه یا پیشرفت هر کشوری است. نیز واضح است که خصوصی‌سازی ایرانی، نوعی خصوصی‌سازی بی‌قاعده و شتر‌مرغ‌گاو‌پلنگی بوده که با الگوهای متعارف دنیا و مشخصاً لیبرالیسم قاعده‌مند هم قرابتی ندارد. دولتهای بعد از جنگ تحمیلی هم یکی پس از دیگری سیاست آموزشی غلط یا درست‌تر بگوییم بی‌سیاستی آموزشی یا ناحکمرانی آموزشی را نشان داده‌اند.

سراغ حجت‌الاسلام‌والمسلمین محسن قنبریان (استاد حوزه علمیه) رفته‌ایم تا مشکلات و راه‌حل‌های خصوصی‌سازی آموزش کشور را به‌ویژه از منظر فقهی و قانونی بیابیم.

 قنبریان می‌گوید: «وقتی از کالایی‌سازی صحبت می‌کنیم با پدیده مدرنی روبه‌رو هستیم که در حال پیشروی به‌سمت کالایی‌کردن همه ارزش‌های ذاتی است. ارزش‌هایی که پیش‌تر به چشم کالا به آنها نگاه نمی‌شده است؛ ازجمله شعر گفتن و برخی افتخارات شخصی و خانوادگی. ابزار اصلیِ تولید و ابزارها و عوامل اصلی اقتصاد، به‌طور ویژه، زودتر از رشته‌های دیگر شروع به کالایی‌شدن کردند؛ به‌گونه‌ای‌که می‌‌توان این عصر را عصر کالایی‌شدن نامید.»

قنبری میان سواد به‌عنوان دانش ضروری زندگی و سواد به عنوان آموزش عالی که به تولید ثرورت و قدرت برای فرد منتتهی می‌شود تمایز می‌گذارد.

او یادآور می‌شود: «در قانون اساسی جمهوری اسلامی، که جمعی از مجتهدان آن را وضع کرده‌اند، اصل ٣٠ قانون اساسی به این مسئله پرداخته است که دولت موظف است وسایل آموزش‌و‌پرورشِ رایگان را برای همه ملت تا پایان دوره متوسطه فراهم سازد و وسایل تحصیلات عالی را تا سرحد خودکفایی به‌طور رایگان گسترش دهد. البته پیش از قانون اساسی، آموزش‌وپرورشِ «یکسان» بود که تبدیل به آموزش‌وپرورشِ «رایگان» شد.»

قنبریان تاکید می کند: «اگر قرار بر این باشد مدرسه‌ای اسلامی تأسیس بشود، باید تحت‌نظر دولت و حاکمیت قرار بگیرد و آموزش در آن رایگان باشد.»

مشروح این گفت‌و‌گو را بخوانید:

پیش از ورود به مقوله آموزش باید بدانیم اساساً این کالایی‌سازی و کالایی‌شدن به چه‌معناست؟

نخست اینکه کالا و خدمات، براساس دسته‌بندی مشهور، به عمومی و خصوصی تقسیم می‌شود. کالای عمومی عبارت است از کالا و خدماتی که سهم هرکسی، به‌طور اعتباری یا ذاتی، به قدرت خرید و توان مالی‌اش بستگی ندارد. برعکس، کالا و خدمات خصوصی، کالاهایی هستند که قدرت خرید افراد، توانایی، طبقه اجتماعی و تمایل آنها در آن اثر دارد. 

وقتی از کالایی‌سازی صحبت می‌کنیم با پدیده مدرنی روبه‌رو هستیم که در حال پیشروی به‌سمت کالایی‌کردن همه ارزش‌های ذاتی است. ارزش‌هایی که پیش‌تر به چشم کالا به آنها نگاه نمی‌شده است؛ ازجمله شعر گفتن و برخی افتخارات شخصی و خانوادگی. ابزار اصلیِ تولید و ابزارها و عوامل اصلی اقتصاد، به‌طور ویژه، زودتر از رشته‌های دیگر شروع به کالایی‌شدن کردند؛ به‌گونه‌ای‌که می‌‌توان این عصر را عصر کالایی‌شدن نامید.

مایکل سندل در کتاب آنچه با پول نمی‌توان خرید می‌گوید: اگر با پول فقط می‌شد قایق لوکس یا ماشین پورشی داشت، آن‌گاه پول نداشتن یا نابرابری در ثروت چندان آزاردهنده نبود، اما وقتی همه چیزهای خوب را فقط با پول می‌توان داشت، ازجمله بهداشت و آموزش بهتر، پول نداشتن یا تبعیض در جامعه یا نابرابری جدی‌تر خود را نشان می‌دهد؛ منظور از کالایی‌شدنْ این است.

کالایی‌شدن مفهومی مورد وفاق اهالی علوم اجتماعی است یا درباره آن تکثر نگاه وجود دارد؟

کالایی‌شدن آموزش در کشورهای گوناگون، طیف پرشماری دارد. به این معنا که شرکت‌های خصوصی-دولتی عهده‌دار آموزش بشوند تا آموزش مانند کارخانجات واگذار گردند. منظور از آموزش همین گونه موجود است و پیش چشم ماست، نه الزاماً آن چیزی که باید باشد؛ زیرا ممکن است از نظرهای دیگری به نظام آموزشیِ موجود نقدهایی وارد باشد؛ مثلاً نقد محتوایی یا نقد ساختاری یا اینکه بهتر است آموزش در اختیار نهاد دولتی باشد یا همچون گذشته به نهادهای اجتماعی برگردد؟

منظور از آموزشِ موجود، نظام آموزش و نهاد مدرسه است، نه مفهوم لغوی آن یا چیزی که در دنیاهای گذشته بوده است. این آموزش چند ویژگی اصلی دارد که باید به آن توجه داشته باشیم: برخلاف دنیای گذشته، اجباری، رسمی و همگانی است؛ مخصوص طبقه خاصی نیست؛ دوره کودکی را به‌عنوان محل کار خود قرار داده است و مهم‌تر از همه، مدرسه وظیفه آموزشی‌سازی را بر عهده گرفته است. به این معنا که مفاهیم بسیاری را در جامعه و فرهنگ عمومی بر عهده آموزش رسمی گذاشته‌ایم که آنها را آموزشی‌سازی و در جامعه نهادینه کند. از این نظر، یکی از ابزارهای اصلیِ فرهنگ و عامل فرهنگ است. از مبارزه با چاقی تا آموزش زلزله تا کمربند ایمنی تا بحث مقاومت، مسائل ملی، تفاخرهای میراث ملی و مسائل دینی، همه را در برگرفته است و وظیفه بزرگ و سنگینی به نام آموزشی‌سازی را برعهده گرفته و پذیرفته است. 

می دانید که اغلب طرفداران رایگان‌بودن آموزش صرفاً با دغدغه اخلاقی، دینی و به طور کلی عدالت‌خواهی از آن دفاع می‌کنند. مبنای دقیق‌تری می‌توان برای این طرفداری دست‌و‌پا کرد؟

چنانکه همین الان اشاره کردم، باید حتماً توجه داشته باشیم که در نظام بزرگِ آموزشیِ موجود، نحوه آموزش ابتدایی تا متوسطه با آموزش عالی متفاوت است. آموزش ابتدایی و متوسطه خود دو ارزش دارد: نخست، ارزش لغیره، یعنی ابزاری و مقدمه ای که برای شغل‌ها و آینده اجتماعی افراد است و دوم، ارزش استقلالی و نفسی دارد که فی‌نفسه خودش ارزش دارد و حامل فرهنگ و سبک‌زندگی است. یکی از اصلی‌ترین راه‌ها برای تغییر در سبک‌زندگی مردم کشوری، تغییر در نهاد آموزش و مدرسه است که حامل فرهنگ است و از این نظر هم کالای عمومی می‌شود. از‌این‌‌رو، در اصطلاح فقهی، نظام معیشت عباد بر سر آن استوار است. به‌ عبارت دیگر، امروزه اگر کسی آموزش‌های ابتدایی تا متوسطه را فرا نگرفته باشد، نه می‌تواند آدرسی را یاد بگیرد، نه می‌تواند پولی را از بانک بگیرد و نمی‌تواند هیچ‌یک از کارهای معمولی زندگی‌اش را انجام دهد. در دنیای گذشته زندگی تا این اندازه بر سواد ابتنا نداشت. بعضی باسواد بودند و از فضیلت آن هم بهره‌مند، اما این‌طور نبود که هرکسی باسواد نبود از حیّز انتفاع بیفتد. امروز پایین‌ترین و کفِ معاش بشر و معاشِ عباد مبتنی بر سواد است. از این نظر است که می‌توان از آن به‌عنوان واجب نظامیه سخن گفت؛ به‌عنوان چیزی که نظام معیشت عباد بر آن ابتنا دارد. این تفاوتِ آموزش این دوره با آموزش‌های دوره‌های گذشته است.

آموزش عالی ارزش نفسی و استقلالی ندارد، اما ارزش عالی آن برقرار است که برای صناعات،‌ شغل‌ها و درآمدها مقدمه می‌شود و از این نظر حامل قدرت است. پس به این دسته‌بندی توجه کنید: آموزش ابتدایی و متوسطه حامل فرهنگ و توانایی ضروری است، اما آموزش عالی بیشتر حامل قدرت و ثروت است و از این دید، مقدمه واجبات نظامی، صنایع و شغل‌های پرشمار است. به همین دلیل نمی‌توان از آن به‌عنوان واجب یاد کرد؛ زیرا مقدمه واجب،‌ واجب نیست. 

خب خیلی‌ها نمی‌توانند همین تحصیل عالی را که ارزش مالی و مادی دارد کسب کنند. اینجا یعنی ظلم اتفاق نمی‌افتد؟

منظور از تبعیض هم خاص‌تر از «جور» است. جور در جایی است که عدالت نمی‌ورزیم، اما تبعیض در جایی است که حق کسی را به کسی بدهیم و همان حق را در مورد مشابه به شخص دیگر ندهیم؛ دو دانش‌آموز، دو استعداد یکسان، دو سن تحصیلی یکسان، به دو صورت متفاوت آموزش ببینند. این معنای تبعیض است. نکته دیگر تبعیض بین‌نسلی است. منظورم از تبعیض بین‌نسلی این است که ثروت در نسلی، به ثروت و قدرت در نسلی دیگر تبدیل شود. به عبارت دیگر، شخصی که اکنون ثروت دارد، آموزش بهتری را می‌بیند و در مدرسه بهتری درس می‌خواند؛ درنتیجه، در آینده رزومه بهتر و قدرت برتری هم خواهد داشت. چنین شخصی، مدیر برتر آینده هم خواهد بود و آمار نیز این موضوع را تأیید می‌کند. برای مثال، ۸۵ درصد از قبولی‌های کنکور متعلق به چند استان برخوردار است یا ۶۳ درصد از دانشجویان دانشگاه‌های برتر، از سه دهک بالای جامعه و فقط ۸ درصد از سه دهک پایین جامعه هستند. در گزارشِ پژوهش دو تن از محققان خارجی که در تاریخ ۶ آبان ۹۹ از سوی مرکز مطالعات استراتژیک ریاست‌جمهوری منتشر شده نیز همین مسئله تأیید ‌شده است: در کشورهای در‌حال‌توسعه، اگرچه با خصوصی  و کالایی‌شدن آموزش، بهره‌وری آن بیشتر می‌شود و به‌اصطلاح، سطح آموزش بالاتر می‌آید، از سوی دیگر، نابرابری و تبعیض پدید می‌آید.

 می‌خواهیم به‌طور ویژه درباره آموزش ابتدایی تا متوسطه صحبت کنید و ببینیم آیا در قبال این مسأله پیچیده درست برخورد شده است؟

ببینید حکم مسئله‌ای که بیان کردم در فقه و قانون ما این است: اگر آموزش حامل فرهنگ و نظام معیشت العباد بر آن مبتنی بود (توضیح اجمالی آن را عرض کردم که سواد، حتی سواد رسانه‌ای، در دوره ما ابزار زندگی است و نمی‌شود بدون آن زندگی کرد) آن‌گاه کسب درآمد از آن و کالا کردن آن در فقه اسلامی محل منع است و می‌توان استدلال‌هایی را برضد آن بیان کرد: نمی‌توان آموزش را خصوصی کرد، به‌شکل کالای سرمایه‌ای درآورد، از آن سود برد و تکسب کرد و اجرت گرفت یا آن را در قوانین بازار آورد. در‌این‌صورت، کارمندان و خدام این نظام آموزشی باید از بیت‌المال در دنیای ما یا از سایر بخش‌ها در دنیای گذشته، مثل اوقاف، ارتزاق کنند. اگر آموزش حاملِ قدرت و ثروت باشد، مثل آموزش عالی که بیشتر این‌گونه است و مقدمه شغل‌ها است، تکسّب از آن ممنوع نیست و می‌توان از آن اجرت گرفت و این اجرت را یا باید دانشجویان بدهند یا کارخانجاتی که این آموزش‌ها برای آنهاست یا دانشجویان بورس آن کارخانجات و صنایع شوند و نظام جدیدی پدید بیاید که هزینه آن بر دوشِ کارفرمایان بیفتد، نه دولت. 

برخی استدلال‌ها از این قرارند: نخست، قاعده مشهور عدالت؛ در این قاعده وقتی به‌خوبی منقح شود که کالایی شدن آموزش موجب تبعیض آموزشی و تبعیض بین‌نسلی می‌شود و ثروت را در نسل بعدی تبدیل به قدرت می‌کند، قاعده عدالت، کسب درآمد را در دوره ابتدایی و متوسطه منع می‌کند. استدلال دوم مبتنی بر حقوقی است که برای حاکم اسلامی ثابت می‌شود؛ در فقه ما حاکم اسلامی وظایفی دارد، برای نمونه در خطبه ٣۴ نهج‌البلاغه، امیرالمؤمنین (ع) حقوق مردم به حاکم اسلامی را می‌شمارند، ازجمله اینکه می‌‌فرمایند: «فَأَمَّا حَقُّكُمْ عَلَي‏… تَعْلِيمُكُمْ كَيْلَا تَجْهَلُوا» (حق شما بر من این است که شما را آموزش دهم تا نادان و بی‌سواد نباشید). ادله عقلی و نقلی در این زمینه بسیار است که آموزش وظیفه تعیینی حکومت به‌شمار می‌آید؛ به‌ویژه در دوره‌ای که موضوع از واجبات نظامیه است و ابتنای زندگی بشر بر آن است. به همین دلیل دولت‌ها متصدی آموزش‌اند و در تمامی کشورهای توسعه‌یافته نیز آموزش مسئله حاکمیتی تلقی می‌شود و این وظیفه تعیینی و عینی آن بر حکومت است. از این نظر اجرت گرفتن برای آن، به فتوای فقهای شیعه، محل اشکال است؛ یعنی دولت نمی‌تواند در قبال آموزش به افراد، اجرت قبول کند. البته حضرت امام (ره) هم در صفحه ۶٢٠ از جلد دومِ کتاب البیع، بسط تعلیم‌و‌تربیت را از لوازم حکومت می‌دانند، پس این وظیفه حکومت است.

البته نکته درخور توجه این است که وقتی می‌گوییم وظیفه حکومت است یا به‌شکل واجب عینی بر حکومت واجب است، منافاتی با وظیفه والدین ندارد. آنها هم می‌توانند در قلمرو دیگر، و نه در همین قلمروِ حاکمیت، وظیفه داشته باشند. حاکمیت وظیفه دارد که نظام رسمی آموزش را ایجاد کند و والدین هم وظیفه دارند فرزندانشان را به این نظام بسپارند، پیگیر آن باشند، کمبودهای احتمالی حکومت را جبران کنند و اگر نیاز به کمک مالی بود، کمک کنند. پس یکی دیگر از راه‌های استدلال، از راه وظیفه حاکم اسلامی است. 

در فقه گذشته ما و در سنت و میراث کهن فقهی ما هم می‌توان دو راه استدلال را طی کرد و به اشکالاتش پاسخ داد: یکی از آنها راهی است که شیخ انصاری در مکاسب در پیش گرفته است و گفته است که اگر چیزی از حق مخلوقین شد، یعنی ثابت شد که حق مخلوق است، در قبال پرداخت این حق نمی‌توان اجرتی طلب کرد. این قاعده کلی است و استدلال‌های آن در جای خود طرح شده است؛ برای نمونه، برای ادای حقوق مخلوقین نمی‌توان از آنها مطالبه اجرت کرد. محقق اصفهانی (ره) بر آن قیدی زده است: این حق باید حقِ مصرحِ شرعی باشد و صِرف حقوقی نیست که مثلاً از راه حقوق طبیعی ثابت شوند و جزء این حق به‌شمار نمی‌رود؛ زیرا دایره آن حقوق بسیار وسیع است.

خب اندیشمندان دانش سیاسی و دانش حقوق میان حق و خیر تمایز نهاده‌اند. اما آیا تحصیل رایگان که حق مسلمی به نظر می‌رسد باید معطل بحث‌های دامنه‌دار شود!

درواقع، تمام کارهایی که بشر انجام می‌دهد،‌ به‌نوعی، حق هستند؛ برای نمونه، تمام آشپزخانه‌هایی که مشغول به کارند، درواقع حق عباد برای طعام را تقبل کرده اند و می‌دانیم که همه آنها می‌توانند پول دریافت کنند. پس منظور حقی است که به آن تصریح شرعی شده باشد و باید ادله را بررسی کنیم؛ مثل موثقه طلعةبن‌زید و دیگران که اثبات می‌کند آموزش حقی شرعی است و خدای متعال بر عالمان حق کرده است، پیش از آنکه بر جاهلان عهد کرده باشد که آموزش ببینند. این یک راه استدلال است که به‌قول شیخ انصاری، این مورد، سومین طریق استدلال ماست.

چهارمین طریق استدلال هم از راه واجبات نظامیه است. جناب میرزای نایینی در واجبات نظامیه از استثنای قضاوت در بین واجبات نظامیه استفاده کرده است: قضاوت درعین‌حال که واجب نظامیه است، اما اجرت گرفتن برای آن حرام است و مانند سایر حرفه‌ها، مثل خیاطی، نیست که بتواند اجرت خود را از مراجعان به دادگاه بگیرد. مرحوم میرزای نایینی به نکته‌ای دقت و قاعده‌ای را استخراج کرده‌اند: اگر هرگونه وجوبی به نتیجه فعل تعلق گرفته باشد، یعنی خدای متعال نتیجه را خواسته باشد، نمی‌توانیم اجرت بگیریم. اما هرجا در بین واجبات نظامیه وجوب به خودِ فعل تعلق گرفته باشد، اجرت گرفتن اشکال ندارد. برای مثال، خیاطی کردن واجب کفایی است که عده‌ای به‌اندازه نیاز خیاطی کنند تا نیاز خیاطی در جامعه مرتفع شود؛ در این مورد، وجوب به خود فعل تعلق گرفته است. خیاط مجاز است که پیراهن را بفروشد و اجرت بگیرد و هیچ اشکالی ندارد. اما اگر وجوب الهی به نتیجه تعلق گرفت، نباید اجرت بگیرد. ایشان می‌فرمایند قضاوت از این قسم است و خدای متعال فصلِ خصومت را خواسته است، نه صرفِ نشستن در دادگاه و بررسی پرونده را.

به‌عبارت‌دیگر، خداوند متعال فرموده است حتماً بین دو نفری که به دادگاه مراجعه کرده‌اند، فصل خصومت بشود؛ از‌این‌رو، حاکم شرعی وظیفه دارد این کار را انجام دهد. زمانی که «نتیجه» خواسته شده است، خداوند مستحق آن شده است و نمی‌شود آن را به مالکیت شخص دیگری درآورد. در این مورد، فصلِ خصومت را خدا خواسته و مالک و مستحق آن شده است. این قاعده کلیِ قضاوت است که می‌توان آن را با مسئله آموزش هم تطبیق داد. خداوند متعال در وجوب کفایی آموزش -آموزش به حمل شایع،‌ آموزشِ موجود،‌ آموزشی که اکنون نظام معاش عباد بر آن مبتنی است- نتیجه را خواسته است، مثل فصل خصومت؛ یعنی باسواد‌شدن را خواسته است. به همین دلیل نمی‌توان باسوادشدن را فروخت، آن را وارد بازار کرد و مثل کالای خصوصی با آن برخورد کرد.

این چهار استدلالی است که می‌توان از فقه، چه در آثار گذشته و چه در راه‌های جدید استدلال، بر آن اقامه کرد. البته می‌توان اشکال و جواب‌های آن را در درس‌های خارج مطرح کرد.

طرفدران خصوصی‌سازی آموزش با قانون اساسی چه کردند؟! پیش از این بگویید خود قانون اساسی را در این باره چگونه تفسیر می‌کنید؟

در قانون اساسی جمهوری اسلامی، که جمعی از مجتهدان آن را وضع کرده‌اند، اصل ٣٠ قانون اساسی  به این مسئله پرداخته است که دولت موظف است وسایل آموزش‌و‌پرورشِ رایگان را برای همه ملت تا پایان دوره متوسطه فراهم سازد و وسایل تحصیلات عالی را تا سرحد خودکفایی به‌طور رایگان گسترش دهد. البته پیش از قانون اساسی، آموزش‌وپرورشِ «یکسان» بود که تبدیل به آموزش‌وپرورشِ «رایگان» شد. 

در مشروح مذاکرات قانون اساسی دو نکته وجود دارد: یکی اینکه دولت‌ها در مقام عمل به این اصل، همیشه دچار معذوریت‌هایی شدند. مشکلات و محدودیت‌های مالی و امثال اینها،‌ آنها را واداشته است که به‌طور مداوم از شورای نگهبان‌ استبصار کنند که «رایگان» به چه معناست؟ برای مثال، این می‌پرسند: ما برای دریافت کارنامه پول دریافت کنیم یا نه؟ در مجموع پاسخ‌های صادرشده از سوی شورای نگهبان، از قاعده اضطرار استفاده شده است که اگر امکانات دولت مکفی نبود و از گرفتن پول مضطر بود و همچنین با لحاظِ اولویت، یعنی اولویت دادن مستعدان و مستضعفان، اشکال ندارد که به اندازه نیاز پول دریافت کنند. البته این اواخر، حتی وقتی تعداد دانش‌آموزان کمتر شد و دوباره دولت‌ها تقاضا کردند، شورای نگهبان دیگر پاسخی نداده است.

نکته دوم این است که برخی می‌گویند وقتی گفتید آموزشِ رایگان وظیفه دولت است، اثبات شیء نفی ماعدا نمی‌کند که فرد دیگری مدرسه تأسیس کند. نایب‌رئیس خبرگان، مرحوم شهید بهشتی در‌این‌باره می‌فرمایند: بله، این مسئله است که دیگران می‌توانند مدرسه تأسیس کنند. نکته این است که در گفت‌وگوی بین مجتهدان اصلاً موضوع «کالا شدن آموزش» مطرح نیست که به‌عنوان یک شیء سرمایه‌ای منظور شود، بلکه نوعی عنصر حاکمیتی است که مثلاً اگر قرار بر این شد مدرسه‌ای اسلامی تأسیس بشود، باید تحت‌نظر دولت و حاکمیت قرار بگیرد و آموزش در آن رایگان باشد.

دیدگاه کاربران

ناشناس۱۹۴۵۱۷۸۰۹:۵۱:۴۰ ۱۴۰۰/۲/۱۰
انهایی که اموزش را کالا کردند منفعت طلبان بودند و اکثرا کارگزاران حکومتی هستند
ناشناس۱۹۴۵۱۸۶۰۹:۵۶:۴۱ ۱۴۰۰/۲/۱۰
درود بر شما. متأسفانه کالایی شدن پدیده ای است که در همه دولتهای بعد از انقلاب یعنی دولتهای سازندگی، اصلاحات، مهرورزی و تدبیر امید شاهد بوده ایم. گویی در جمهوری اسلامی یک چیز مورد اجماع همه از هر طیفی است: اقتصاد آزاد آزاد آزاد
ناشناس۱۹۴۵۲۰۲۱۰:۰۷:۴۹ ۱۴۰۰/۲/۱۰
اموزش رایگان در قانون اساسی هم شد مثل اب و برق مجانی
ناشناس۱۹۴۵۲۰۶۱۰:۱۰:۲۰ ۱۴۰۰/۲/۱۰
در خیابان طالقانی تابلویی توجه من را به خود جلب کرد. روی آن نوشته شده بود: شورای عالی ترویج فرهنگ ایثار و شهادت در جستجو در اینترنت دریافتم که رییس این شورا رییس جمهور است. لطفا مسئولان این شورا آماری از بودجه و فعالیت های آن ارائه نمایند.
ناشناس۱۹۴۵۲۱۰۱۰:۱۷:۱۶ ۱۴۰۰/۲/۱۰
سطح آموزش با سطح فرهنگ نسبت مستقیم دارد. اگر آموزش این کشور درست بود، این قدر وضع فرهنگ تاسف بار نبود. کافی است به فرهنگ بهداشت، رانندگی، احترام به قوانین، راستگویی و..... توجه کنید تا به سطح آموزش در این کشور پی ببرید.
ناشناس۱۹۴۵۲۱۷۱۰:۲۰:۳۰ ۱۴۰۰/۲/۱۰
فقط حرف میزنید خوب یه راه حل عملی بدین
ناشناس۱۹۴۵۲۲۱۱۰:۲۳:۵۵ ۱۴۰۰/۲/۱۰
آموزش در این کشور دو دسته هستند: یکی آموزش های کتابی که بچه ها را به شرط نمره به اجبار وادار به یادگیری می کنند که معلوم نیست چند درصد آنها در طول عمر به دردشان می خورد. دوم آموزش های اجباری که باعث دو چهره و متظاهر شدن بچه ها می شوند. آموزش اجباری هیچ سازندگی به دنبال نخواهد داشت.
ناشناس۱۹۴۵۲۳۹۱۰:۳۸:۲۱ ۱۴۰۰/۲/۱۰
این دولت که آمد سرکار تیشه به ریشه همه چیز زد
ناشناس۱۹۴۵۲۴۰۱۰:۳۸:۵۵ ۱۴۰۰/۲/۱۰
اینقدر دین را با همه چیز قاطی کردین و میدان را از متخصصین گرفتین که نه تخصص مونده نه دین.
سالم۱۹۴۵۲۸۴۱۱:۱۰:۲۲ ۱۴۰۰/۲/۱۰
چندین دهه هست که آموزش کالایی شده و به قیمت خیلی گزاف در آموزشگاههای خصوصی و غیر دولتی و غیر انتفاعی و تقویتی و کنکور و ... فروخته میشود و وزارت آموزش و پرورش هم مثل اینکه خیلی هم از این کار نا راضی نیست .
ناشناس۱۹۴۵۳۷۳۱۲:۱۵:۰۰ ۱۴۰۰/۲/۱۰
کالایی شدن آموزش به علت کالایی شدن علم و تغییر مفهوم علم از راهی برای کشف حقایق پنهان عالم به ابزاری جهت تولید و افزایش ثروت است .
ناشناس۱۹۴۵۴۹۱۱۳:۲۴:۰۱ ۱۴۰۰/۲/۱۰
کشورهای دیگر که دغدغه دین ندارد که رایگان است
یکتانتتریبون

پربحث‌های اخیر

    پربحث‌های دیروز

    1. ظریف‌: آمدنم به خیر و صلاح مُلک و ملت نیست

    2. نتایج یک نظرسنجی در مقیاس جهانی: آمریکا، دشمن اصلیِ دموکراسی در جهان !

    3. ماجرای بنزین ۲۰ هزارتومانی/ دروغی که در آستانه انتخابات منتشر شد

    4. احمدی نژاد در ستاد انتخابات وزارت کشور حضور یافت

    5. متکی: آیت‌الله رئیسی در انتخابات ثبت نام خواهد کرد

    6. سازهای بد آهنگ نهادهای قانونی در اجرای یک مصوبه !

    7. هشدار اساتید حوزه و دانشگاه در مورد «طرح قانون بانک مرکزی» کمیسیون اقتصادی مجلس

    8. چرا دولت روحانی با برخی از مصالح مردم لجبازی می‌کند؟

    9. بی‌سابقه‌ترین حمله موشکی فلسطین به پایتخت اشغالگران/ اوضاع داخلی صهیونیست‌ها در مرز انفجار

    10. روحانی: مگر یک انتخابات چقدر می‌ارزد که آدم به خاطر آن دروغ بگوید

    11. انتشار فیلم رهگیری ناوگروه زیردریایی ارتش آمریکا توسط سپاه پاسداران

    12. جلوی پخش مستند "گاندو" گرفته شد

    13. گزارش دومین روز ثبت نام داوطلبان ریاست جمهوری+ چهره‌هایی که ثبت نام کردند

    14. مناظره شنیدنی کارشناسان ترک درباره دلایل اتحاد ایران و سوریه

    پربحث‌های هفته

    1. یکی از بهترین برنامه های تاریخ تلویزیون در کنج شبکه ۴

    2. دفاع آیت‌الله جنتی از شرط سنی برای ریاست جمهوری/ نامزدی رئیسی قطعی شده است؟/ مخالفت روحانی با مصوبه شورای نگهبان/ آخرین اظهارنظر ظریف درباره نامزدی در انتخابات

    3. زینب سلیمانی :اگر مذاکره برای فلسطین جواب می‌داد، اکنون فلسطین آزاد شده بود

    4. روحیه‌ قاجاری و دستاوردهای فرنگ در یک فایل صوتی

    5. آغاز یک بازی همیشگی در آستانه انتخابات؟!

    6. مصوبه جنجالی شورای نگهبان درباره انتخابات ریاست جمهوری

    7. باور کنید این بار «شرایط کنونی» واقعا «حساس» است !

    8. افشای جزئیات جدید از طرح ترور ناجوانمردانه سردار سلیمانی بدست تروریستهای آمریکا

    9. یک حقیقت تلخ تر از زهر در جهان اسلام

    10. حشره ای که هر ۱۷ سال یک‌بار از زیر زمین بیرون می‌آید

    11. نظرات برگزیده مخاطبین الف: ظریف باید پاسخگو باشد چگونه ترامپ به راحتی از برجام خارج شد/ آقای جهانگیری! چه خبر از اقتصاد و تهِ درّه؟/ اصلاح‌طلبان هیچ‌گاه پاسخگو نیستند

    12. سعید محمد: ممکن است شرایط جدیدی رقم بخورد/ قالیباف در حال بررسی کاندیداتوری/ پیش‌بینی جالب صادق خرازی از تصمیم ظریف/ افزایش فعالیت‌های انتخاباتی جهانگیری

    13. حسین شریعتمداری: عصا را از زیر بغل آمریکا بکشید!

    14. ظریف‌: آمدنم به خیر و صلاح مُلک و ملت نیست

    15. چرایی تاکید رهبر انقلاب بر مبارزه برای همه‌پرسی در فلسطین

    16.  پشت پرده وحشی‌گری‌های اشغالگران در قدس/ نتانیاهو به سرنوشت «اولمرت» دچار می‌شود؟

    17. تل‌آویو با ۱۳۰ راکت هدف قرار گرفت

    18. کنایه بغض‌آلود مجری صداوسیما به برخی از سلبریتی‌ها

    19. نتایج یک نظرسنجی در مقیاس جهانی: آمریکا، دشمن اصلیِ دموکراسی در جهان !

    20. همتی: نرخ دلار را به ۲۰ هزار تومان رساندیم، اما امیدواریم باز کاهش یابد

    21. آرمان مردمی در خلاء متولد نمی شود !

    22. جزئیات دیدار ظریف با سیدحسن خمینی و خاتمی/ قطعا نامزد نمی‌شوم

    23. داوطلب کفن‌پوش انتخابات ریاست جمهوری

    24. دولت آینده گریبانش را از عوام‌زدگيِ دانشگاهي و حوزوي رها کند/ مراكز پژوهشي مركز تجمع آقازاده‌ها شده است/ دولتي که نتواند همه مغزها را بكار بگیرد بیمار است

    25. ماجرای بنزین ۲۰ هزارتومانی/ دروغی که در آستانه انتخابات منتشر شد

    ابر آروان

    پربحث‌های اخیر

      پربحث‌های هفته

      1. دفاع آیت‌الله جنتی از شرط سنی برای ریاست جمهوری/ نامزدی رئیسی قطعی شده است؟/ مخالفت روحانی با مصوبه شورای نگهبان/ آخرین اظهارنظر ظریف درباره نامزدی در انتخابات

      2. زینب سلیمانی :اگر مذاکره برای فلسطین جواب می‌داد، اکنون فلسطین آزاد شده بود

      3. روحیه‌ قاجاری و دستاوردهای فرنگ در یک فایل صوتی

      4. آغاز یک بازی همیشگی در آستانه انتخابات؟!

      5. مصوبه جنجالی شورای نگهبان درباره انتخابات ریاست جمهوری

      6. باور کنید این بار «شرایط کنونی» واقعا «حساس» است !

      7. یک حقیقت تلخ تر از زهر در جهان اسلام

      8. نظرات برگزیده مخاطبین الف: ظریف باید پاسخگو باشد چگونه ترامپ به راحتی از برجام خارج شد/ آقای جهانگیری! چه خبر از اقتصاد و تهِ درّه؟/ اصلاح‌طلبان هیچ‌گاه پاسخگو نیستند

      9. سعید محمد: ممکن است شرایط جدیدی رقم بخورد/ قالیباف در حال بررسی کاندیداتوری/ پیش‌بینی جالب صادق خرازی از تصمیم ظریف/ افزایش فعالیت‌های انتخاباتی جهانگیری

      10. حسین شریعتمداری: عصا را از زیر بغل آمریکا بکشید!

      11. ظریف‌: آمدنم به خیر و صلاح مُلک و ملت نیست

      12. نتایج یک نظرسنجی در مقیاس جهانی: آمریکا، دشمن اصلیِ دموکراسی در جهان !

      13. جزئیات دیدار ظریف با سیدحسن خمینی و خاتمی/ قطعا نامزد نمی‌شوم

      14. دولت آینده گریبانش را از عوام‌زدگيِ دانشگاهي و حوزوي رها کند/ مراكز پژوهشي مركز تجمع آقازاده‌ها شده است/ دولتي که نتواند همه مغزها را بكار بگیرد بیمار است

      15. عراقچی: آمریکایی‌ها اعلام آمادگی کرده‌اند بخش بزرگی از تحریم‌ها را بردارند

      16. انتخابات ودلخورى مردم/ مردم چه می‌خواهند؟

      17. احمدی نژاد در ستاد انتخابات وزارت کشور حضور یافت

      18. متکی: آیت‌الله رئیسی در انتخابات ثبت نام خواهد کرد

      19. مطرح‌کردن شائبه تقلب توسط نماینده روحانی

      20. سازهای بد آهنگ نهادهای قانونی در اجرای یک مصوبه !

      21. رهبر انقلاب: دولتی تشکیل شود که انقلابی، عدالتخواه، ضدفساد و معتقد به تحول و جوانان باشد/صهیونیست‌ها جز زبان زور چیزی نمی‌فهمند

      22. آیت اله رئیسی روز عید سعید فطر برای انتخابات ریاست جمهوری ثبت نام می کند

      23. کوتاه، اتوبوسی و کلنگی؛ داستان ادامه دار مدیریت های دولتی!

      24. رأی رییسی در نظرسنجی خبرگزاری دولت

      25. هشدار اساتید حوزه و دانشگاه در مورد «طرح قانون بانک مرکزی» کمیسیون اقتصادی مجلس

      آخرین عناوین