«مرگ وزیر مختار»؛ یوری نیکلایویچ تینیانوف؛ ترجمه مهدی سحابی؛ نشر ماهی سفارتخانه شوم!

حمیدرضا امیدی‌سرور،   3980221174 ۲ نظر، ۰ در صف انتشار و ۰ تکراری یا غیرقابل انتشار
سفارتخانه شوم!

درباره حاشیه و متن ماجرای اشغال سفارت آمریکا توسط دانشجویان در 13 آبان 1358 زیاد گفته شده است، اما در این فقره آمریکایی‌ها تنها نبوده‌اند! قریب به دو سده پیش از این، سفارت روسیه نیز مورد تهاجم مردم خشگین ایرانی قرار گرفت؛ اما اگر در حمله به سفارت آمریکا کارکنان آن گروگان گرفته شدند، در حمله به سفارت روسیه، کارکنان آن به شکلی ناباورانه قتل و عام شدند

«مرگ وزیر مختار» 

اثر: یوری نیکلایویچ تینیانوف

ترجمه: مهدی سحابی

ناشر: ماهی، چاپ اول ناشر 1397

568 صفحه، 47000 تومان

 

***

 

درباره حاشیه و متن ماجرای اشغال سفارت آمریکا توسط دانشجویان در 13 آبان 1358 زیاد گفته شده است، اما در این فقره آمریکایی‌ها تنها نبوده‌اند! قریب به دو سده پیش، سفارت روسیه نیز مورد تهاجم مردم خشگین ایرانی قرار گرفت؛ اما اگر در حمله به سفارت آمریکا کارکنان آن گروگان گرفته شدند، در حمله به سفارت روسیه، کارکنان آن به شکلی ناباورانه قتل و عام شدند.

 این ماجرا که در زمان فتحعلی شاه رخ داد؛ در ابتدا گرچه سیاسی به نظر نمی رسید، اما واکنش تند و خونین مردم، به طور ناخداگاه ریشه در کینه‌ای دیرینه از این همسایه فرصت طلب شمالی داشت که به واسطه  سالها جنگ نابرابر اما دلیرانه عباس میرزا با سپاهیان روس شعله ور شده بود. جنگی که در نهایت  علاوه بر جداکردن بخشهایی از ایران، طرف روس هزینه‌های  اشغالگری های خود را نیز با دو پیمان کاملا یک طرفه بر مردم ایران تحمیل کرده بود.

جالب اینکه سفیر کبیر روس در زمان حمله مردم ایران، کسی نبود جز گریبایدوف یعنی گفتگو کننده ارشد طرف روس در جریان صلح با عهدنامه حقارت بارِ ترکمن چای بعد از جنگ های ایران با این کشور. اما اگر گریبایدف در جریان معاهداتش با طرف ایرانی، گل کاشت و به دلیل دستاورد پر سودش برای حکومت، چهل هزار روبلی دستخوش گرفت،  در این ماجرا حواذث به شکلی پیش رفت که سرش را بر باد داد.

 رمان «مرگ وزیر مختار» اثر یوری نیکلایویچ تینیانوف با  ترجمه مهدی سحابی که به همت نشر ماهی منتشر شده، رمانی است درباره زندگی همین شخصیت که از جمله ادبای معروف قرن نوزدهم روسیه نیز محسوب می شود.

چه شد که گریبایدوف در تهران با چنین سرنوشتی روبه‌رو شد؟ در سفارت روس چه رخداد که مردم خشمگین ایرانی بدان چنین حمله ور شدند؟ و بسیاری سوالات دیگر درباره این ماجرای تاریخی که یکی از جذاب‌ترین بخش های این رمان را تشکیل می دهد. تینیانوف در «مرگ وزیر مختار» تنها به این ماجرا بسنده نکرده است بلکه در قالب رمانی داستانگو و مستند به روایت زندگی  گریبایدوف از تولد تا مرگ پرداخته است.

گریبایدوف در خانواده‌ای مرفه زاده شده بود، با اینکه اهل ذوق و ادب بود به نیروی سواره نظام روس‌ها پیوست. با این حال در هیچ جنگی رسما شرکت نکرد. در کسوت نظامی نیز زندگی پرفراز و نشیب داشت، زمانی به دلیل ارتباط با دکابریستها به زندان افتاد و زمانی دیگر از زندان آزاد شد و ترفیع گرفت.

به هر حال مهمترین مرحله از زندگی او زمانی است که سرپرستی گروه مذاکرات صلح را در معاهده ترکمان‌چای برعهده گرفت،  تزار که از نتیجه کارش راضی بود، مدتی بعد او را به عنوان وزیر مختار به ایران فرستاد تا پیگیر اجرای معاهده ترکمان چای باشد. اما او هر چه مذاکره تدبیر نشان داد و موفق بود، در این سِمت ناکام بود!

گریبایدوف در تهران دریافت که برحی از زنان گرجی در منازل رجال ایرانی به سر می‌برند، او طبق مفاد ماده سیزده عهدنامه ترکمان چای آنان را اسیر خودانست و از دولت ایران درخواست استرداد آنان را کرد. او به مدد یکی از خواجه سرایان حرم‌سرای فتحعلی شاه، که در خانه‌های اشراف آمده و شد داشت، به جستجو و مطالبه زنان گرجی پرداخت. سرانجام ماجرای  حضور دو زن گرجی تازه مسلمان در سفارت روس، آتش خشم  مردم ایران را که به واسطه شکست هایی در جنگهای با روسیه  و عهدنامه ترکمان ‌چای، در آستانه انفجار بودند، شعله‌ور ساخت و آنها به سفارت روسیه حمله کردند و ...

مولف کتاب تیتیانوف نویسنده و پژوهشگری فرمالیست بود که دوران اوج فعالیتش به دهه بیست میلادی برمی‌گردد که از پیشروترین پژوهشگران فرمالیست دوران خود بود.  این نویسنده آثاری در حوزه نقد و نظریه ادبیات نوشته است، آثار کوتاه و بلند داستانی نیز در کارنامه‌اش دیده می شود. «مرگ وزیر مختار» از معروف ترین آثار اوست که داستانی بیوگرافیک محسوب می شود. او بعدها نوشتن اثری درباره پوشکین را به این سبک و سیاق آغاز کرد اما مرگ زودهنگامش در سال 1943 (زمانی که هنوز به پنجاه سالگی نرسیده بود) باعث ناتمام ماندن این اثر شد.

کتاب «مرگ وزیر مختار» صرف نظر از جذابیت‌های مضمونی آن برای مخاطبان به دلیل آنکه که به زندگی یک سیاستمدار و ادیب می پردازد، مشخصا برای خواننده‌ای فارسی زبان بیش از دیگر خوانندگان دارای جذابیت است، چرا که در آن گوشه هایی از تاریخ معاصر ایران روایت شده است و پاره‌ای شخصیت‌های مهم تاریخی نیز حضوری ملموس و پذیرفتنی دارند. برای نمونه عباس میرزا شاهزاده دلیر ایرانی که نویسنده در حین پرداختن به ماجراهای عهدنامه ترکمان چای تصویری در خور از او ارائه کرده است. جالب اینکه تیتیانوف نسبت به مردم ایران نیز نگاهی خوش بینانه و کم و بیش توام باهمدلی دارد، او به عنوان نویسنده‌ای روس در این کتاب نگاهی یکسویه و از بالا به پایین نسبت به آنان نداشته و  تصویری زنده و واقع بینانه از آنها در داستان ارائه شده است.

در آخر باید اشاره ای داشته باشیم به ترجمه کتاب که توسط مهدی سحابی که از زبان فرانسه انجام شده است. سحابی این کتاب را که جزو اولین ترجمه هایش (در میانه دهه پنجاه)  محسوب می شود،  به نیت انجام بازنگری اساسی در متن به نشر ماهی سپرد. متاسفانه به دلیل مرگ غیرمنتظره سحابی این مهم توسط خود او  انجام نشد. اما حضور ناشری حرفه‌ای با رویکردی مبتنی بر کارشناسی در بازنشر آثاری که پیشتر منتشر گردیده، باعث شد تا با کتابی  متفاوت با چاپ نخست آن (چنان که مرحوم سحابی در نظر داشت انجام دهد) روبه رو شویم. این کتاب نه تنها توسط ویرایش‌گران دقیق نشر ماهی از نو ویراسته شده، بلکه بخشهایی که لازم بوده به نظم درآمده، همچنین جاافتادگی هایی در متن بوده که توسط آبتین گلکار از زبان اصلی به فارسی در آمده  است.

بدین ترتیب نشر ماهی برخلاف بسیاری از ناشران که در موقعیت های مشابه همان متن قدیمی را منتشر می‌کنند (تازه اگر غلط‌هایی تازه به آن راه نیابد!)، کتابی ویراسته و پیراسته را منتشر کرده‌ که خورند مخاطبان امروز است.

 

عناوین مرتبط

دیدگاه کاربران

ناشناس۹۰۱۰۷۲۰۸:۳۱:۲۲ ۱۳۹۸/۲/۲۲
فاجعه های اشغال سفارت های خارجی!
ناشناس۹۰۱۱۲۶۰۸:۵۹:۲۵ ۱۳۹۸/۲/۲۲
البته تسخیر سفارت روسیه حساب شده و بازدارنده بود اما کار عبدی ها و ابتکارها بدون اطلاع امام باعث بهانه جنگ 8ساله شد

پربحث‌های اخیر

  1. سلیمی‌نمین: احمدی‌نژادی‌ها درمانده شده‌اند

  2. روزنامه دولت: ریزش قیمت خودرو آغاز شده است

  3. دستگیری 2 زورگیر که گوش طعمه‌هایشان را می‌بریدند

  4. ویلموتس دست پر به ایران می‌آید؟

  5. ظریف: منطقه شرایط بسیار دشواری را می‌گذراند

  6. پیگیری نامگذاری خیابانی به نام «ناصر حجازی»

  7. تکذیب اظهارات متهم نفتی در دادگاه

  8. صدور بیش از ۴۵ میلیون کارت ملی هوشمند

  9. کوچک ترین اشتباه آمریکا نفت را به ۲۰۰ دلار می رساند

  10. ژاوی: تصور نمی‌کردم در ایران از فوتبال خداحافظی کنم/ برای مربیگری انگیزه زیادی دارم/ تیمم را با فلسفه کرایوف و گواردیولا بنا می‌کنم+ فیلم

  11. راز‌هایی درباره ویروس ایدز که کمتر شنیده‌اید

  12. ۲ گزینه جدید استقلال روی میز مدیران

  13. ثبت نام ۷۵درصدی لیسانسه ها برای طرح کارورزی

  14. مسیر دولت در اصلاح ساختار بودجه شفاف نیست/ ۵ اشکال اساسی در نظام بودجه‌ریزی ایران

  15. ترامپ: نیازی به اعزام نیرو به خاورمیانه نیست

  16. فتح‌الفتوح امروز در «رونق توليد» است/ دولت از بی‌خيالی خارج شود

  17. قرارداد تراکتور با لیکنز فسخ شد

  18. سخنگوی شورای عالی امنیت ملی: به هیچ وجه مذاکره‌ با آمریکا در کار نخواهد بود

  19. دانش‌آموزان شین‌آبادی لیزردرمانی می‌شوند

  20. برخورد شدید خودرو پلیس با قطار  

  21. بیانیه جبهه مردمی نیروهای انقلاب اسلامی به مناسبت سالروز فتح خرمشهر

  22. بشار رسن برای ماندن چه‌قدر می‌خواهد؟

  23. دستگیری سارق خیر نما

  24. پیشنهاد سه ساله باشگاه استقلال به سرمربی ایتالیایی سابق اینترمیلان

  25. واشنگتن: درباره وقوع حمله شیمیایی در سوریه به جمع‌بندی نرسیده‌ایم

پربحث‌های دیروز

  1. صدای خاموش تجرد قطعی

  2. ظریف: ما پای میز مذاکره هستیم؛ آمریکا میز مذاکره را ترک کرده

  3. مرگ غم انگیز مادر و پسر در شب چهلم

  4. کیهان به اروپا: 365 روز گذشته چه غلطی کردید که 120 روز دیگر مهلت می‌خواهید؟!

  5. بی‌توجهی به پیام‌های تصویری که می‌فرستیم

  6. سلیمی‌نمین: احمدی‌نژادی‌ها درمانده شده‌اند

  7. روزنامه دولت: ریزش قیمت خودرو آغاز شده است

  8. دستگیری 2 زورگیر که گوش طعمه‌هایشان را می‌بریدند

  9. گزینه‌های روحانی برای سخنگویی دولت

  10. ماجراهای تاسف بار و دردناک زن 48 ساله: شوهرم می خواهد طلاقم دهد

  11. اگر حسین هدایتی پرسپولیس را خریده بود، الان این تیم چه وضعی داشت؟

  12. نسخه عضو جبهه پایداری برای خروج از برجام

  13. راهکار مجلس برای مدیریت بازار مسکن

  14. ادعای وزیر دفاع موقت آمریکا درباره جنگ با ایران

  15. پمپئو هم از تندروی بولتون نگران شد

  16. بیانیه جبهه مردمی نیروهای انقلاب اسلامی به مناسبت سالروز فتح خرمشهر

  17. بشار رسن برای ماندن چه‌قدر می‌خواهد؟

  18. دستگیری سارق خیر نما

  19. پیشنهاد سه ساله باشگاه استقلال به سرمربی ایتالیایی سابق اینترمیلان

  20. واشنگتن: درباره وقوع حمله شیمیایی در سوریه به جمع‌بندی نرسیده‌ایم

  21. واکنش جواد زرینچه به سرمربی‌گری مجیدی در استقلال

  22. تردد ماشین‌های سنگین در شب‌های لیلالی قدر ممنوع شد

  23. استقبال «برنی سندرز» از ایده استیضاح ترامپ

  24. سقوط مرگبار ۴ کارگر در چاه

  25. کاهش نرخ رشد اقتصادی عربستان در سال جاری

پربحث‌های هفته

  1. کشتیم که کشتیم دیه‌شو میدیم! / نظر شما درباره‌ی این فیلم چیست؟!

  2. آیا دوچرخه سواری بانوان جرم است؟

  3. لفاظی تازه ترامپ علیه ایران: هرگز دوباره آمریکا را تهدید نکنید

  4. محکومیت «یاسین رامین» در پرونده شیرخشک‌های آلوده وارداتی به ۱۷ سال حبس

  5. برجام؛ ترامپ و توافق جدید

  6. عابربانک پرسپولیس و وزیر سابق کجا شلاق می‌خورند؟

  7. فرار از جنگ صلح به بار نمی‌‌آورد

  8. واکنش‌ها به درخواست روحانی برای اختیارات ویژه/ تاکتیک دو سر برد رئیس جمهور/ بگوید در چه مواردی محدودیت دارد/ خیری ندیده ایم از این اختیارها

  9. صدای خاموش تجرد قطعی

  10. توضیح نماینده خرمشهر درباره انتشار عکسی افطاری وی در فضای مجازی

  11. محسنی اژه‌ای: از بی‌عفتی فیلم بگیرید و برای ما بفرستید/ روحانی چه اختیار ویژه‌ای می‌خواهد؟/ رضایت اصحاب رسانه از جلسه با رئیسی

  12. تخریب ویلاهای خاص با قاطعیت دستگاه قضا/ از ویلای داماد شمخانی تا دختر وزیر سابق

  13. اوباما همزمان لبخند می‌زد و تحریم می‌کرد/ روحانی و جهانگیری چه وعده‌های به ملت دادند؛ جوابگو باشند/ اصلاح‌طلبان بعد از رای آوردن بجای پاسخگویی می‌گویند اختیار نداشتیم

  14. هشدار شديد دهقان به روسای قوا؛ دستورالعمل چپاول اموال مردم را لغو كنيد

  15. چراغ‌های روشن به هنگام سحر  

  16. پاسخ به چند شبهه پرتکرار در موضوع حجاب

  17. اژه‌ای:‌ دشمن به دنبال رواج بی‌عفتی و بی‌اخلاقی در جامعه است/ چرا فیلم قانون‌گریزی‌ها را برای مقامات قضایی نمی‌فرستید؟

  18. روحانی: قیمت ارز ۱۳ هزار تومان و حتی ۸ هزار تومان نیست / بنگاه‌های دولتی باید واگذار شود

  19. آموزش فریب دادن زنان متاهل در سریال نمایش خانگی!

  20. رفتار عجیب نمایندگان برای تعویق کنکور/ موافقت 81 نفر به رغم فریادی های 150 نماینده

  21. دولت فعّال يا قوّال

  22. آدرس را اشتباه نرویم!

  23. صالحی امیری: با هر دولتی به‌جز دولت روحانی، شرایط بدتر می‌شد/ قیمت خودرو در انتظار تصمیم شورای رقابت/ بعد از سرافراز، اصلاح ساختار صدا و سیما منتفی شد

  24. پوتین درباره ایران دقیقا چه گفت؟

  25. شریعتمداری: علیرغم تلاش دولت همچنان مردم در شرایط مطلوبی به سر نمی‌برند

آخرین عناوین