شورای حل اختلاف؛ راه‌حل یا دردسر؟

هادی رضوان و مهدی جهان نژاد*،   3980722027 ۸ نظر، ۰ در صف انتشار و ۱ تکراری یا غیرقابل انتشار
شورای حل اختلاف؛ راه‌حل یا دردسر؟

در سال‌‌های اخیر به‌ تبع افزایش حجم پرونده‌ها و کمبود وقت قضات جهت رسیدگی به آن‌ها، مسئولین امر به فکر پیدا کردن راه‌حل افتاده‌اند. در این میان، روش‌های قضازدایی بیش از سایر روش‌ها مورد توجه قرار گرفته است و در بین این روش‌ها نیز یکی از راه‌حل‌های پرمشتری، شورای حل اختلاف است که مبنای آن حل و رسیدگی به پرونده‌ها بر مبنای صلح و سازش و رضایت طرفین پرونده می‌باشد.

 با پیاده‌سازی این روش در نظام قضایی کشور، رفته رفته با گسترش صلاحیت‌های شورا، شورای حل اختلاف صلاحیت‌های قضایی نیز پیدا کرد که همین مسئله موجب شد شورا از مبنای اصلی خود که میانجیگری و ایجاد صلح و سازش بین طرفین مبتنی بر رضایت و توافق آن‌ها می‌باشد فاصله بگیرد و به یک نهاد قضایی جدید در کشور مبدل گردد که ابزاری جهت کاهش حجم پرونده‌های قوه قضاییه باشد. آخرین تحول صورت گرفته در حوزه شورای حل اختلاف، بخشنامه جدید رئیس قوه قضاییه می‌باشد که در تاریخ 28 مرداد 1398 به تصویب رسید. حداقل مشکلاتی که با اجرایی شدن بخشنامه مذکور به نظر می‌رسد به وقوع بپیوندند عبارت‌اند از:

  1. ضایع شدن حق تظلم خواهی در مراجع رسمی

منطبق با اصل صد و پنجاه و نهم قانون اساسی، ماده 82 قانون آیین دادرسی کیفری و ماده 8 قانون شورای حل اختلاف، میانجیگری و ایجاد صلح و سازش مبتنی بر رضایت طرفین است یعنی در صورتی که طرفین رضایت به رسیدگی توسط شورا را داشته باشند، موضوع باید به شورا ارجاع شود. مواردی که قانون مقام قضایی را مکلف به دعوت به صلح و سازش و میانجیگری کرده است (از جمله ماده 192 قانون آیین دادرسی کیفری و ماده 188 قانون آیین دادرسی مدنی) مواردی است که امکان صلح و سازش بین طرفین برای مقام قضایی احراز می‌شود نه اینکه تمامی پرونده‌ها بدون هیچ‌گونه رسیدگی به شورا ارجاع شوند و اصولاً این دعوت به صلح و سازش توسط خود مقام قضایی صورت می‌گیرد. پس اجبار به مطرح شدن تمامی جرائم قابل گذشت و حتی جنبه خصوصی جرائم غیرقابل گذشت در شورای حل اختلاف می‌تواند در تعارض با حقوق طرفین پرونده باشد چراکه منجر به گرفتن و به تأخیر انداختن حق تظلم خواهی در مراجع رسمی قضایی که خود از حقوق عامه ملت به شمار می‎‌ِآید، می‌شود.

      2. اطاله دادرسی

بنابر اظهار نظر رئیس مرکز آمار قوه قضاییه[1] در سال 96، شورای حل اختلاف موفق به رسیدگی به 3481000 پرونده از 3500000 پرونده وارده به شورا شده است که نشان دهنده انباشت حدود 19 هزار پرونده در سال 96 در شورا می‌باشد. همچنین مدت رسیدگی در شورا به پرونده‌های کیفری 277 روز می‌باشد (در حالی که میانگین مجموع مدت زمان رسیدگی در دادسراهای عمومی و کیفری 2 مجموعاً 139 روز است) که بیانگر اینست که شورای حل اختلاف توان رسیدگی پرونده‌های مضاف بر این را ندارد. حال با اجرایی شدن بخشنامه مذکور و اضافه شدن تعداد زیادی پرونده به حجم ورودی شورا، وضعیت انباشت پرونده تشدید می‌شود و بدین ترتیب تعادل پرونده‌های ورودی و خروجی به هم می‌خورد و همین امر موجب طولانی شدن رسیدگی در شورا و اطاله دادرسی پرونده‌ها خواهد شد. اگر بنا بر افزایش تعداد کارکنان شورا برای جبران کمبود نیرو نسبت به پرونده‌های ورودی باشد، بهتر است همین امر در دادگستری صورت گیرد چراکه رسیدگی در دادگستری تخصصی‌تر و به عدالت نزدیک‌تر است.

  1. عدم تناسب با توان عملکردی شورای حل اختلاف

با توجه به گزارش عملکرد سال 1395 قوه قضاییه، تعداد پرونده‌های رسیدگی شده در شورا 3330350 پرونده به ازای 41000 نیرو می‌باشد؛ یعنی به ازای هر یک از کارکنان شورا 81/22 پرونده در سال رسیدگی شده است؛ در حالی که این آمار در سال 95 باتوجه به رسیدگی به 11817000 پرونده و وجود مجموعاً 99176 نیرو در قوه قضاییه (کارمند و مقام قضایی)، به ازای هر یک از کارکنان قوه 119/15 پرونده رسیدگی شده است. این آمار بیانگر اینست که عملکرد شورا 47 درصد ضعیف‌تر بوده است. حال با توجه به این عملکرد قوه قضاییه باید در سیاست‌های خود در گسترش نقش شورا با شرایط فعلی، تجدیدنظر نماید.

      4. تخریب تصویر قوه قضاییه

اگرچه بخشنامه مذکور، صلح و سازش و میانجیگری را فلسفه خود دانسته است اما با توجه به نبود آگاهی‌بخشی‌های لازم توسط قوه قضاییه، این دید در مردم و افکار عمومی وجود ندارد که این فرآیند جهت صلح و سازش است بلکه مردم این مرحله را یکی از مراحل اداری رسیدگی به پرونده خواهند دانست و سعی در ایجاد صلح و سازش توسط کارکنان شورا و اجبار به مراجعه به شورا، به علت نبود آگاهی‌های لازم منجر به ایجاد این تصویر در ذهن مردم می‌شود که قوه قضاییه طرفدار متهم است.

جمع‌بندی

صدر بخشنامه مذکور هدف خود را احقاق حق و پیشگیری از اطاله دادرسی عنوان کرده است لکن با توجه به مطالب فوق‌الذکر، به نظر می‌رسد که بخشنامه در راستای اهداف خود مفید نمی‌باشد و علاوه بر این، مشکلات دیگری را نیز اضافه خواهد کرد. این بخشنامه موجب اضافه شدن یک مرحله به فرایند رسیدگی و تعدد بیشتر مراحل رسیدگی می‌شود که خود یکی از علل اطاله دادرسی در نظام قضایی کشور می‌باشد و از طرفی با توجه به طولانی شدن فرایند رسیدگی منجر به احساس عدم عدالت و همچنین ضایع شدن حقوق ملت خواهد شد.


*پژوهشگران مرکز رشد دانشگاه امام صادق (ع)

[1]. https://www.ekhtebar.com/?p=40974

عناوین مرتبط

دیدگاه کاربران

ناشناس۱۱۳۴۷۲۵۰۹:۴۳:۵۲ ۱۳۹۸/۷/۲۵
یاد آن زمان ها بخیر که اینقدر شکایت و شکایت کشی نبود، بزرگتر کوچکتر رعایت می شد و اغلب اختلافات با ریش سفیدی حل و فصل می شد. چه شد که این شدیم؟
ناشناس۱۱۳۴۷۸۳۱۰:۳۹:۱۴ ۱۳۹۸/۷/۲۵
نه راه حل نه دردسر فقط و فقط..
ناشناس۱۱۳۴۸۳۹۱۱:۴۸:۳۴ ۱۳۹۸/۷/۲۵
عرض مي كنم كه چه خوب بود شوراي حل اختلافي هم بود كه به اختلاف خود مسئولين هم خاتمه مي داد تا اختلافشان دودي نشود كه به چشم من رود من نوعي يعني قاطبه مردم !! و گرنه خودشان كه از اين رهگذر بگذريم !! اين كار بشود هم صواب بُوَدو هم ثواب !!
ناشناس۱۱۳۴۹۵۸۱۳:۴۸:۱۸ ۱۳۹۸/۷/۲۵
تنها راه اینکه شورای حل اختلاف موفق بشه اینه که هر پرونده با وکیل به شورا بره. وکلا پرونده ها رو شسته رفته می کنند و تحویل شورا میدن و وقت رسیدگی خیلی کم میشه. برای این کارهم باید انحصار وکالت شکسته بشه تا تعداد وکیل زیاد بشه که خود این کار دست مزد وکلا رو هم معقول می کنه و مردم می تونن از عهده هزینه ها بر بیان.
ناشناس۱۱۳۵۲۹۰۲۰:۵۸:۰۸ ۱۳۹۸/۷/۲۵
چه‌ درشورا چه‌ در دادگستری‌ها متاسفانه‌ بعضا به‌ خاطر عدم‌ وجود وقت‌ کافی‌‌ در رسیدگی‌ به‌ پرونده ها تظلم‌‌خواهی‌ بجایی‌ نمیرسد.
ناشناس۱۱۳۵۳۰۸۲۱:۲۳:۴۹ ۱۳۹۸/۷/۲۵
قطعا درد سر
ناشناس۱۱۳۵۴۰۳۲۳:۱۶:۵۷ ۱۳۹۸/۷/۲۵
مجرم باید بداند با معلوم شدن جرمش مجازاتی سخت در انتظارش هست . اما و اما در حال حاضر مجرم میداند پس ا ز مدتها اگر و اگر مجرم شناخته شود بعلت تورم و مبلغی که در مجموع باید به مالباخته بپردازد برنده واقعی است . و این یعنی تشویق به جرم و زیاد شدن پرونده های قضایی .
جهان۱۱۳۵۴۰۵۲۳:۱۷:۱۳ ۱۳۹۸/۷/۲۵
باسلام ایجاد دادگاههای صلح به جانشینی شوراهای حل اختلا ف باعث سردرگمی ارباب رجوع جلوگیری خواهد بود ضمن اینکه هرتصمیمی درخصوص پرونده بادادرس یارئیس آن دادگاه خواهدبود ازطرفی درقوانین موضوعی ازجمله ماده 9 قانون شوراهای حل اختلاف مصوب سال 1394 رسیدگی به پرونده وصدورحکم رابامشورت اعضاءبه قاضی شورا محول نموده کمااینکه اداره محترم حقوقی وتدوین قوانین قوه قضائیه رسیدگی به پرونده راتوسط عضو شورا منع نموده مع الاسف درعمل دبیریایکی ازاعضاشورا به پرونده ها رسیدگی و باتهیه پیش نویس رای ، آنهارا جهت امضادراختیارقاضی شورا قرارمیدهد که دقیقا رعایت دادرسی عادلانه یامنصفانه یا اصل تناظر درپروند هایی که توسط دبیریاعضوشورا رسیدگی میشود فراهم نگردیده است

پربحث‌های دیروز

  1. چه کسانی از ارزانی بنزین سود می بردند؟! / خطاهای آشکار دولت در اجرای یک تصمیم درست

  2. لیست مناطقی که در آن اینترنت مجددا برقرار شده است

  3. فیروزآبادی: اختلال اینترنت به زودی برطرف می‌شود

  4. دیلی میل: هزاران بیمار انگلیسی در بیمارستان‌ها محبوس شده اند زیرا جایی ندارند که بروند!

  5. توهم سعودی‌ها؛ «جنگ به داخل ایران منتقل شد»

  6. نگاهی به نظرات کاربران پس از قطعی اینترنت

  7. مشاجره ازغدی با رئیس‌جمهور رسما تکذیب شد

  8. حکایت زنانی که برای اغتشاش به ایران آمدند

  9. ما و بی‌بی‌سی

  10. رحیم‌پور ازغدی: امضای بیشترین قرارداد با دشمن در۶ سال گذشته/ احتمالا در شورای انقلاب فرهنگی حضور پیدا نکنم

  11. شمخانی: تک تک اغتشاشگران مجازات می شوند/ صف آشوبگران از معترضان جدا است

  12. «آمد نیوز»حرفه‌ای با امکانات بیشتر!

  13. آغاز اتصال اینترنت به صورت محدود

  14. برپایی ‌راهپیمایی محکومیت اغتشاشات روز دوشنبه در تهران

  15. شاه سعودی؛ فرافکنی یا آلزایمر؟

  16. باهنر: دروازه اول شکست، اطمینان به پیروزی در انتخابات است

  17. اتصال اینترنت ۷ دانشگاه بزرگ تهران

  18. گفت و گوی تلفنی وزیر خارجه ژاپن با ظریف

  19. خسارت دیدگان از اقدامات آشوبگران شکایت کنند

  20. حقوق معلمان در کدام کشورها بالاتر است؟

  21. ۱۷ استان در انتظار آب دریای عمان و خلیج فارس

پربحث‌های هفته

  1. سهمیه‌بندی بنزین آغاز شد/ بنزین سهمیه‌ای ۱۵۰۰ تومان، بنزین آزاد ۳۰۰۰ تومان

  2. افزایش قیمت بنزین؛‌ چرا حالا،‌ چرا به این شکل؟

  3. عوامفریبی با برچسب پوپولیسم/ چه کسی یا چه چیزی در اجرای تصمیم بنزینی فدا شد؟

  4. حکایت ما و این روزهای اینترنت / از شبکه ملی اطلاعات چه خبر ؟

  5. معترض جان به لب رسیده کجا و چگونه حرفش را بزند؟/ لطفا به معترضان تریبون بدهید

  6. مشاجره رئیس‌جمهور و رحیم‌پور ازغدی درباره بنزین/ روحانی جلسه شورای عالی انقلاب فرهنگی را ترک کرد

  7. رهبر انقلاب درباره افزایش نرخ سوخت: گفته بودم اگر سران سه قوّه تصمیم بگیرند حمایت خواهم کرد/ تصمیم سران قوا باید اجرا شود/ مسئولین دقت کنند هرچه ممکن است از مشکلات این کار کم کنند

  8. سلاخی ماموران ناجا توسط اغتشاشگران + تصاویر

  9. یک مقام مطلع: محدودیت دسترسی به اینترنت با تصویب شورای امنیت صورت گرفته

  10. نوبخت: پرداخت منابع حاصل از اصلاح قیمت بنزین به خانوارها/ یارانه جدید ۵۵ تا ۲۰۵ هزار تومان

  11. دروغ پردازی گوگل در مورد اعتراضات شب گذشته تهران + عکس

  12. روحانی: افزایش قیمت بنزین به نفع مردم و اقشار ضعیف جامعه است

  13. نظر باهنر درباره حضور احمدی‌نژاد در انتخابات مجلس/ فرایند تصمیم‌گیری در جلسه سران سه قوه چگونه است؟/ احتمال استعفای محمود صادقی در اعتراض به افزایش قیمت بنزین

  14. در آینده نزدیک اینترنت وصل می‌شود

  15. چه کسانی از ارزانی بنزین سود می بردند؟! / خطاهای آشکار دولت در اجرای یک تصمیم درست

  16. طرح سه فوریتی نمایندگان برای جلوگیری از افزایش قیمت بنزین

  17. لاریجانی بدون در نظر گرفتن نظر نمایندگان مصوبه سهمیه‌بندی بنزین را امضا کرد

  18. نوبخت: درآمد ۳۰ هزار میلیارد تومانی افزایش قیمت بنزین بین مردم باز توزیع می شود

  19. نامه حاجی بابایی به رئیس مجلس در نقد افزایش قیمت بنزین

  20. ربیعی: سفره و یخچال خالی بازنشسته‌ها را درک می‌کنیم/ نمی‌توانستیم بگوییم فلان ساعت بنزین گران می‌شود

  21. لیست مناطقی که در آن اینترنت مجددا برقرار شده است

  22. راه‌های رفته و نرفته اصلاح قیمت بنزین به روایت کارشناسان اقتصادی

  23. عضو کمیسیون اقتصادی: اقدام دولت در افزایش قیمت بنزین، به این صورت شتاب‌زده بود/ دولت باید پاسخگو باشد

  24. صدا‌وسیما به معترضان فرصت دهد/ مشاجره ازغدی و روحانی درباره بنزین و تکذیب آن/ انتقاد تند عباس عبدی از شورای نگهبان

  25. واکنش‌ها به افزایش قیمت بنزین/ پگاه آهنگرانی در فهرست عفو رئیسی/ چرا روحانی استعفا نمی‌دهد؟

پربحث‌های اخیر

    پربحث‌های دیروز

      پربحث‌های هفته

      1. افزایش قیمت بنزین؛‌ چرا حالا،‌ چرا به این شکل؟

      2. سلاخی ماموران ناجا توسط اغتشاشگران + تصاویر

      3. یک مقام مطلع: محدودیت دسترسی به اینترنت با تصویب شورای امنیت صورت گرفته

      4. بیانیه حجت‌الاسلام رئیسی در مورد طرح سهمیه بندی و اعلام قیمت جدید بنزین

      5. شهرداری تهران: برای شرایط برفی تمرین نداریم/ نمی‌توان برف را در هوا با تیر زد

      6. یک کلاغ ، چهل کلاغ فساد در وزارت بهداشت

      7. رئیسی: صف مردم از صف اشرار و اخلالگران جدا است/ انتقاد از شیوه اجرای طرح اصلاح قیمت بنزین

      8. چرا از پیشرفت‌های پزشكي‌مان پول در نمی‌آوریم؟/ وزیر اسبق بهداشت: شبکه های برون مرزی روایتگر پیشرفت‌ پزشکی ایران باشند

      9. مشروب خواری علنی اراذل و اوباش در اصفهان و مسدود کردن اتوبان

      10. واکنش‌ها به غافلگیری دوباره شهرداری تهران در برف

      11. آلودگی و برودت هوا، بارش برف و سختی تردد؛ مدارس برخی مناطق را تعطیل کرد/ تعطیلی مدارس غرب تهران

      12. آخرین وضعیت اعتراض‌ها به تغییر قیمت بنزین/ شهرها آرام شدند

      13. پای داماد نعمت‌زاده هم به دادگاه مفاسد باز شد

      14. برخی نمایندگان مجلس: لیست اموالمان را در سامانه ثنا ثبت نمی‌کنیم

      15. امام جمعه شیراز: اگر شورای تامین نتواند اغتشاشات را جمع کند، به همراه بسیج به میدان خواهم رفت

      16. دادستان کشور: خسارت‌دیدگان شکایت کنند تا اشرار محکوم شوند/ قیمت‌ها به بهانه بنزین افزایش نیابند

      17. ناجا: مماشاتی با برهم زنندگان نظم و امنیت نداریم/ شناسایی و برخورد با سرکردگان

      18. سردار اشتری: خط قرمز پلیس تعدی به حقوق مردم است

      19. واکنش حناچی به وضعیت تهران بعد از بارش برف

      20. وضعیت شهرهای مختلف بعد از گرانی بنزین/ بازگشت آرامش به کشور

      21. اسماعیلی: کسانی که برای شبکه‌های خارجی فیلم می‌گرفتند دستگیر شدند/ آخرین خبر از پرونده زم، حسن رعیت و دانیال‌زاده

      22. اطلاعیه استانداری درباره وضعیت تعطیلی مدارس تهران

      23. کتابخوان‌ترین مردم جهان در کدام کشورها زندگی می‌کنند؟/ ترامپ سوژه پرفروش ترین کتاب سال میلادی گذشته

      24. دستگیری ۱۵۰ اغتشاشگر در گچساران

      25. دستگیری ۳۴ نفر از اغتشاشگران در رباط‌کریم

      آخرین عناوین