به پیشواز روز جهانی زبان مادری زبان فارسی چه کم دارد؟

مهدی سبزواری - استادیار زبان شناسی، گروه تعاملی الف،   3961202024 ۹ نظر، ۰ در صف انتشار و ۴ تکراری یا غیرقابل انتشار
زبان فارسی چه کم دارد؟

زبان مادری یا زبان اول زبانی است که کودک از بدو تولد در معرض فراگیری آن قرار می گیرد.کودکانی که در معرض بیش از یک زبان هستند کودکان دو زبانه یا چند زبانه تلقی می شوند. زبان مادری با سرزمین و کشور و زادگاه عجین است هر کشوری و هر منطقه ای و یا هر قومی زبان یا زبان ها و گویش های خاص خود را داراست که زبان مادری آن منطقه و سرزمین محسوب می شود. زمان مادری نخست در محیط خانه و خانواده فراگرفته می شود و با رشد کودک به جامعه و محیط اجتماعی تسری می یابد. البته ناگفته نماند که ممکن است کودک زبان مادری خود را در اثر مهاجرت به کشوری دیگر به حاشیه براند و در عمل زبان کشور مقصد زبان غالب باشد ولی همچنان زبان مادری نیست زبان مادری ترکیبی از عناصر والدین و محیط خانه، کشور و قوم و فرهنگ است زبان مادری بخشی از هویت یک فرد است.

سازمان یونسکو در ۱۷ نوامبر سال ۱۹۹۹ روز ۲۱ فوریه (برابر با دوم و گاهی سوم اسفند) را روز جهانی زبان مادری نامید و از سال ۲۰۰۰ این روز در بیشتر کشورها گرامی داشته می‌شود و برنامه‌هایی در ارتباط با این روز برگزار می‌گردد. در این نوشتار مختصر به وضعیت زبان فارسی به عنوان زبان رسمی و زبان مادری بسیاری از ایرانیان می پردازیم هر چند در پهنه سرزمین ایران زبان ها و گویش های فراوانی زبان مادری اقوام مختلف هستند. در ایران زبان هایی مانند کردی، لری، لکی، بلوچی، گیلکی، تالشی، ترکی آذری و زبان ها و گویش های دیگر زبان مادری بخشی از جمعیت ایران هستند. زبان فارسی در دوره های مختلف تاریخی ایران و در مقابل حمله و تهاجم بیگانگان از شرق و غرب فراز و فرودهای مختلفی را به خود دیده است که در این نوشته مختصر پرداختن به آنها ممکن نیست. آنچه مد نظر نگارنده این سطور است وضع حال زبان فارسی است. زبان فارسی که زبان ملی و رسمی کشور ایران است هم اکنون چه جایگاهی در بین گویشوران زبان مادری و در میان زبان های دیگر دارد؟

زبان فارسی زبان رسمی ایران و زبان مادری بسیاری از ایرانیان است. این زبان خود نیز دارای لهجه ها و گویش های مختلفی مانند اصفهانی، شیرازی، کاشانی، یزدی و غیره است اما گونه ای از زبان فارسی که در تهران صحبت می شود به لحاظ زبان شناسی اجتماعی و تعداد گویشوران گونه معیار است. گویشوران زبان فارسی به ایران محدود نمی شوند و دامنه نفوذ این زبان به کشورهای افغانستان و تاجیکستان نیز گسترش می یابد کشورهایی که در گذشته بخشی از قلمرو جغرافیایی ایران بوده اند. زبان فارسی زبان مطابق اصل پانزدهم قانون اساسی زبان و خط رسمی کشور ایران است و کلیه امور اداری و آموزشی به این زبان است. نگرش ایرانیان نسبت به زبان فارسی مثبت است. کمتر کسی را می توان در ایران یا خارج از ایران یافت که نسبت به فارسی گرایش مثبت و تعلق خاطر نداشته باشد و آنرا بخشی از هویت خود نداند چرا که زبان یکی از عوامل اصلی هویتی فرد و اجتماع است. حتی ایرانیان مقیم خارج از کشور نیز تمایلی وافر دارند تا فرزندانشان ابتدا زبان فارسی یعنی همان زبان مادری و زبان آبا و اجدادیشان سپس زبان کشور بیگانه را بیاموزند هر چند که به دلیل غلبه محیط و جامعه چه بسا تسلط زبان بیگانه برای فرزندان بیش از زبان مادری باشد.

زبان فارسی در داخل کشور چالش های بیشتری دارد. اول اینکه زبان فارسی در مواجه با انگلیسی مانند هر زبان دیگری آسیب پذیر است و ممکن است به مرور زمان واژه هایی از زبان انگلیسی وارد زبان فارسی شوند و رواج یابند که بخشی از این واژه ها، واژگان حوزه فناوری و ابزار و علم است. هر چند در ده های اخیر فرهنگستان زبان و ادب فارسی کوشیده است تا برای واژه ها و اصطلاحات بیگانه، معادل یابی کند و تا حدودی هم موفق بوده است اما هرگز نمی توان راه را بر ورود واژگان جدید در این عصر ارتباطات گسترده و فضای مجازی و رسانه ها به طور کامل مسدود کرد و همواره برخی از واژه ها ممکن است ورود کنند و در فارسی جا خوش کنند و نتوان آنها را حذف کرد. نمونه های متعدداین مورد واژه هایی مانند سینما، تلویزیون، موبایل، هلی کوپتر، گاز، کولر و غیره است. البته در مواردی هم نباید واژگان را جایگزین کرد مخصوصا اگر آن واژه کاربرد تکنیکی و ابزاری و علمی داشته باشد و کاملا رواج یافته باشد.

ایرانیان زبان فارسی را به عنوان بخشی از هویت خود دوست دارند و به راحتی می توانند عواطف و احساسات خود را به این زبان بیان نمایند در واقع زبان فارسی به جهت امکانات بروز و بیان احساسات و عواطف از بسیاری از زبان ها جلوتر است. ادبیات و عرفان و آموزه های دینی و فرهنگی و سنت های اصیل ایرانی زبان فارسی را از این جهت غنی کرده است. اما زبان فارسی در بیان مفاهیم روز علمی دچار خلا است. برای همین است که نمی توان برای بسیاری از واژگان فنی و تخصصی معادل مناسب و متناسب یافت و اگر هم معادل یابی شود گویا و کامل و منطبق نیست. زبان فارسی محاوره ای امروزی سرشار از اصطلاحات مختلف و در حال تغییر است که مشخصه همه زبانها است و نمی توان به آن ایراد وارد کرد همانطور که زبان رسمی فارسی در نوشتارها و در رسانه ها به کار می رود. ما در هر زبان شاهد طیف مختلفی از کاربردهای سبک ها و صورت های زبان هستیم. در واقع وظیفه مترجمان، زبان شناسان، ادبا و محققان فارسی این است که دامنه واژگان فارسی را غنی کنند و واژگان جدیدی را ابداع کنند و به کار برند تا رایج شوند. در فارسی به جهت کمبود واژه ممکن است ابهامات زیادی پیش بیاید و یا امکان سو استفاده در زمینه های حقوقی و دادگاه ها و موارد دیگر بروز کند. چیزی که زبان فارسی امروز کم دارد بیان مفاهیم جدید در قالب واژگان دقیق است. بیش از آنکه نگران ورود واژگان بیگانه باشیم باید نگران کمبود واژه در درون نظام زبان بود. فارسی را باید به روز کرد تا در مقام زبانی بین المللی ارتقا یابد و آموزش آن در کشورهای مختلف مورد توجه قرار گیرد. عشق به زبان مادری اگرچه در جای خود سرمایه ای بسیار ارزشمند است اما کافی نیست. زبان فارسی را می توان با تولید محتوی غنی شامل آثار متنی و تصویری- کلامی مورد توجه فرهنگ ها و کشورهای دیگر قرار داد تا خود علاقمند به یادگیری آن شوند از طرفی همانطور که گفته شد کلیه افراد موثر در حوزه زبان باید وارد عرصه شوند و واژگان زبان فارسی را تنوع کاربرد و مفهومی ببخشند.

در پایان روز جهانی زبان مادری را پاس می داریم و به زبان مادری خود زبان فارسی افتخار می کنیم و به عنوان بخشی از هویتمان آن را ارج می نهیم.

عناوین مرتبط

دیدگاه کاربران

س ت۲۵۳۷۹۸۰۸:۴۷:۴۴ ۱۳۹۶/۱۲/۲
تا وقتی به زبان دوم ایرانیان یعنی ترکی احترام متقابل و تضمین شده نگذاریم مطمئن باشید فارسی ایران را به جایی نخواهد برد. این را پیش بینی فرض کنید یا پیشگویی،‌ آینده شاهد ماست. روز زبان مادری مبارک
مهدی۲۵۳۸۵۸۰۹:۲۸:۱۲ ۱۳۹۶/۱۲/۲
لهجه ها و گویش های مختلف ایران واژگانی ناب و دارای معانی خاص دارند که می توان آنها را به فارسی معیار وارد کرد.
ناشناس۲۵۴۱۷۳۱۴:۲۹:۴۷ ۱۳۹۶/۱۲/۲
فارسی فعلی دیگر زبان نیست و لهجه ای از زبان عربی تلقی میشود.
ناشناس۲۵۴۱۷۷۱۴:۳۲:۴۸ ۱۳۹۶/۱۲/۲
شما رسم الخط فارسی رو از عربی به انگلیسی تبدیل کنید بزرگ ترین کمک رو به حفظ لهجه ها و گویش های فارسی کرده اید.
امیر۲۵۴۲۴۴۱۵:۴۵:۴۰ ۱۳۹۶/۱۲/۲
سپاس از جناب سبزواری به ویژه بابت تلنگر در خصوص دقیق سازی زبان فارسی از طریق ساخت واژگان علمی و فنی و نیز تلاش برای ارتقای جایگاه آن
زبان‌شناس۲۵۴۳۸۰۱۸:۱۳:۴۶ ۱۳۹۶/۱۲/۲
فارسی تنها زبان مادری در ایران نیست-هر چند تنها زبان رسمی است. از یک زبان‌شناس توقع بیشتری می‌رفت.
ناشناس۲۵۴۶۸۶۲۳:۵۲:۳۸ ۱۳۹۶/۱۲/۲
زبان فارسی مهربانی گذشته را ندارد. زبان عشق و موسیقی و هنر است و امروز نیست
ناشناس۲۵۵۳۹۹۱۹:۲۶:۳۲ ۱۳۹۶/۱۲/۳
زبانی که حافظ و مولوی بدان شعر گفته اند از بهترین زبانهای دنیاست اگر بهترین نباشد
ناشناس۲۶۳۶۷۸۱۳:۲۹:۵۲ ۱۳۹۶/۱۲/۱۲
بنده در این رابطه پیشنهاداتی دادم اما منتشر نشد ... ای کاش لااقل به گوش مسئولین مربطه (فرهنگستان) برسانید...

پربحث‌های امروز

  1. صدور گواهینامه رانندگی موتور برای زنان از نگاه یک حقوقدان

  2. عراقچی: مداخله در بازار ارز با دستور رئیس‌جمهور انجام شد/ دولت وقوع بحران ارزی را باور نمی‌کرد/ تایید صلاحیت سالار آقاخانی توسط وزارت اطلاعات

  3. هشدار توکلی به مسئولان نظام درباره رشد حاشیه‌نشینی در کشور/ صدای «هل من ناصر» مستأجران و مستمندان را بشنویم

  4. تصویر دیده نشده از دیوار کشی رئیسی  

  5. اینستاگرام چطور باعث "احمق‌پروری" در جامعه شده است؟

  6. چرا کارها و اقدامات رئیسی مورد توجه قرار گرفته است؟

  7. راه مواجهه با دزد جدید «گریس» چیست؟

  8. احتمال ممنوعیت تحصیل فرزندان مسئولان در خارج کشور

  9. پاسخ آملی لاریجانی به ادعاها و اتهامات اخیر/ از هیچ متخلف و فاسدی حمایت نکرده و نخواهم کرد/هیچگاه نگفته ام نجف می روم

  10. حذف صفر از پول ملی علاج تورم نیست/ دولت با ارائه لایحه حذف ۴ صفر وقت مجلس را نگیرد

  11. آذری جهرمی: تلاشم را کردم، مردم قضاوت کنند/ هنوز به رفع فیلتر امید دارم/ معطل قانون نمی‌مانم

  12. فرمانده نیروی دریایی سپاه: اگر حادثه‌ای در خلیج فارس رخ دهد، کشورهای منطقه از تشنگی می‌میرند

  13. راست و دروغ قطعی اینترنت/ پای شبکه ملی اطلاعات در میان است؟

  14. نامه زاکانی به رئیسی و اعلام جزئیاتی از تبانی طبری و برخی چهره‌های امنیتی‌

  15. دستور رئیس جمهور برای انتشار حقوق مدیران

  16. بصير و آراسته، بدون عينك، بدون ريش پروفسوري

  17. رئیس بانک مرکزی: تلاش می‌کنیم رشد نقدینگی را کنترل کنیم/ همه کمک کنند تا شرایط اقتصادی بهبود یابد

  18. تحرکات محرمانه «باند نیویورک» در جاده چالوس + تصاویر

  19. چه کسانی از تشکیل وزارت میراث فرهنگی سود می‌برند؟

  20. احسان علیخانی: عصر جدید سخت‌ترین کار عمرم بود

  21. چراغ جادوی ۶۸ هزار میلیاردی وزارت نفت/ صندوق‌های نفت حیاط خلوت بازنشسته‌هاست؟

  22. پیامدهای نظامی و اقتصادی خروج نظامیان آمریکا از خاک آلمان

  23. آسمان زیر دید رادارهای ایرانی؛ جایی برای پنهانکاران نیست

  24. فهرست ناکامی‌های دیپلماتیک و نظامی بن سلمان به روایت یک روزنامه اسراییلی

  25. چرخاندن اراذل و اوباش در مهرآباد

پربحث‌های دیروز

  1. بالاخره در مساله حجاب چه کنیم؟

  2. توپی که پزشکان به زمین مشاغل دیگر می‌اندازند

  3. هزینه ۳ هزار میلیارد تومانی برای طراحی صندوق پژو ۲۰۶ / طراحی ۱۲۰ میلیارد تومانی سمند!

  4. واکنش‌ها به اظهارات منتسب به آیت‌الله یزدی/ سوال محمود صادقی درباره دلیل آزادی فرمانده عملیات ترور/دفاع یک اصلاح طلب از آیت‌الله مصباح یزدی

  5. اژه‌ای: ‌فردی توانسته با بهانه‌ای ‌۳۸هزار سکه خریداری کند/ عمده ذخایر طلای کشور به‌دست خودمان بر باد رفته

  6. کدام مسئولان برای نجات نجفی به خانه اولیای‌دم رفتند؟

  7. حقوق مزدک میرزایی در شبکه اینترنشنال  

  8. فساد مالی عجیب و غریب سازمان یافته  

  9. آیا حذف پراید در شرایط فعلی شدنی است؟

  10. شیخ زکزاکی در فرودگاه نیجریه بازداشت شد

  11. «جوانمرد قصاب» کیست؟ + تصویر

  12. تصویری معنادار از سردار سلیمانی  

  13. آیا وزارت اطلاعات شکایت از حسن عباسی را پس می‌گیرد؟ / رویکرد احترام از پشت میله‌های زندان

  14. چطور کسی تخلفی به بزرگی باستی هیلز را ندید؟  

  15. راهزنی جدید آمریکا برای سرقت نفت ایران

  16. واکنش آیت‌الله مقتدایی به انتقاد آیت‌الله یزدی از آملی‌لاریجانی

  17. ظریف: وامدار ایثارگران، آزادگان و شهدا هستیم/ باید فشار را از زندگی مردم برداریم

  18. داخل شهرک باستی هیلز را ببینید  

  19. بزرگ‌ترین عملیات پهپادی یمن در خاک عربستان/ حمله پهپادها به مراکز حساس نفتی و پالایشگاه‌ها

  20. بازیگری که به شبکه «جم» پیوسته بود برمی‌گردد

  21. دولت فرصت «وزارت گردشگری» را از دست ندهد

  22. خط‌ونشان همتی برای بانک‌ها/ دوران تخطی از مقررات به‌سر آمد

  23. افشاگری بنگر از مرگ هادی نوروزی

  24. رو در رو شدن جنگنده‌های ایرانی و آمریکایی  

  25. ماجرای قتل مادر و دختر ۱۳ ساله‌اش در تهران

پربحث‌های هفته

  1. بالاخره در مساله حجاب چه کنیم؟

  2. خانواده «میترا استاد» رضایت دادند/ رهایی «نجفی» از قصاص

  3. اي كاش ظريف زودتر تحريم مي‌شد!

  4. ماجرای بی‌حجابی در مترو و حواشی آن؛ نظر مردم چیست؟

  5. تذکاری بر یک برداشت غلط از باوری درست درباره حکومت دینی

  6. پوری حسینی رئیس سابق سازمان خصوصی سازی بازداشت شد

  7. متهم ردیف اول در توزیع ارزهای بانک مرکزی فرار کرد/ پلیس دستگیر می کند اما بانک مرکزی باعث آزادی اش شد

  8. توضیحات نیروی هوایی ارتش درباره درگیری و تیراندازی مرگبار در بیشه‌کلا

  9. توپی که پزشکان به زمین مشاغل دیگر می‌اندازند

  10. صدور گواهینامه رانندگی موتور برای زنان از نگاه یک حقوقدان

  11. یک سال و نیم در ملایر به دنبال رادیولوژیست گشتیم؛ نبود/ طرح افزایش ظرفیت رشته های پزشکی باید در اولویت قرار بگیرد

  12. چرخش ظریفانه از برجام!...

  13. هزینه ۳ هزار میلیارد تومانی برای طراحی صندوق پژو ۲۰۶ / طراحی ۱۲۰ میلیارد تومانی سمند!

  14. نفتکش ایرانی در جبل الطارق با وجود مخالفت آمریکا آزاد شد

  15. برنامه ایران در جنگ با آمریکا؛ غرق کردن ناو هواپیمابر با موشک‌های کوتاه برد فتح مبین

  16. فرصت جدید جلب احترام جهاني برای نیروی دریایی ايران

  17. عراقچی: مداخله در بازار ارز با دستور رئیس‌جمهور انجام شد/ دولت وقوع بحران ارزی را باور نمی‌کرد/ تایید صلاحیت سالار آقاخانی توسط وزارت اطلاعات

  18. هشدار توکلی به مسئولان نظام درباره رشد حاشیه‌نشینی در کشور/ صدای «هل من ناصر» مستأجران و مستمندان را بشنویم

  19. قائم‌مقام شبکه سه: شاملو ضدیت آشکار با دین دارد/ شجریان هم جرأت نمی‌کند به شاملو اعتراض کند

  20. رئیس سازمان حج‌: ادعای برادر شهید رکن‌آبادی دروغ محض است

  21. دولت هند ضرب‌الاجل دو ساعته‌ به شیخ زکزاکی داد

  22. اما و اگرهای تحریم ظریف

  23. واکنش‌ها به اظهارات منتسب به آیت‌الله یزدی/ سوال محمود صادقی درباره دلیل آزادی فرمانده عملیات ترور/دفاع یک اصلاح طلب از آیت‌الله مصباح یزدی

  24. اتاق رو به کعبه شبی ۳۰۰ میلیون تومان!

  25. دریاسالار آمریکایی: ایران در جنگ نامتقارن قابلیتی قوی و استثنائی دارد

آخرین عناوین