به پیشواز روز جهانی زبان مادری زبان فارسی چه کم دارد؟

مهدی سبزواری - استادیار زبان شناسی، گروه تعاملی الف،   3961202024 ۹ نظر، ۰ در صف انتشار و ۴ تکراری یا غیرقابل انتشار
زبان فارسی چه کم دارد؟

زبان مادری یا زبان اول زبانی است که کودک از بدو تولد در معرض فراگیری آن قرار می گیرد.کودکانی که در معرض بیش از یک زبان هستند کودکان دو زبانه یا چند زبانه تلقی می شوند. زبان مادری با سرزمین و کشور و زادگاه عجین است هر کشوری و هر منطقه ای و یا هر قومی زبان یا زبان ها و گویش های خاص خود را داراست که زبان مادری آن منطقه و سرزمین محسوب می شود. زمان مادری نخست در محیط خانه و خانواده فراگرفته می شود و با رشد کودک به جامعه و محیط اجتماعی تسری می یابد. البته ناگفته نماند که ممکن است کودک زبان مادری خود را در اثر مهاجرت به کشوری دیگر به حاشیه براند و در عمل زبان کشور مقصد زبان غالب باشد ولی همچنان زبان مادری نیست زبان مادری ترکیبی از عناصر والدین و محیط خانه، کشور و قوم و فرهنگ است زبان مادری بخشی از هویت یک فرد است.

سازمان یونسکو در ۱۷ نوامبر سال ۱۹۹۹ روز ۲۱ فوریه (برابر با دوم و گاهی سوم اسفند) را روز جهانی زبان مادری نامید و از سال ۲۰۰۰ این روز در بیشتر کشورها گرامی داشته می‌شود و برنامه‌هایی در ارتباط با این روز برگزار می‌گردد. در این نوشتار مختصر به وضعیت زبان فارسی به عنوان زبان رسمی و زبان مادری بسیاری از ایرانیان می پردازیم هر چند در پهنه سرزمین ایران زبان ها و گویش های فراوانی زبان مادری اقوام مختلف هستند. در ایران زبان هایی مانند کردی، لری، لکی، بلوچی، گیلکی، تالشی، ترکی آذری و زبان ها و گویش های دیگر زبان مادری بخشی از جمعیت ایران هستند. زبان فارسی در دوره های مختلف تاریخی ایران و در مقابل حمله و تهاجم بیگانگان از شرق و غرب فراز و فرودهای مختلفی را به خود دیده است که در این نوشته مختصر پرداختن به آنها ممکن نیست. آنچه مد نظر نگارنده این سطور است وضع حال زبان فارسی است. زبان فارسی که زبان ملی و رسمی کشور ایران است هم اکنون چه جایگاهی در بین گویشوران زبان مادری و در میان زبان های دیگر دارد؟

زبان فارسی زبان رسمی ایران و زبان مادری بسیاری از ایرانیان است. این زبان خود نیز دارای لهجه ها و گویش های مختلفی مانند اصفهانی، شیرازی، کاشانی، یزدی و غیره است اما گونه ای از زبان فارسی که در تهران صحبت می شود به لحاظ زبان شناسی اجتماعی و تعداد گویشوران گونه معیار است. گویشوران زبان فارسی به ایران محدود نمی شوند و دامنه نفوذ این زبان به کشورهای افغانستان و تاجیکستان نیز گسترش می یابد کشورهایی که در گذشته بخشی از قلمرو جغرافیایی ایران بوده اند. زبان فارسی زبان مطابق اصل پانزدهم قانون اساسی زبان و خط رسمی کشور ایران است و کلیه امور اداری و آموزشی به این زبان است. نگرش ایرانیان نسبت به زبان فارسی مثبت است. کمتر کسی را می توان در ایران یا خارج از ایران یافت که نسبت به فارسی گرایش مثبت و تعلق خاطر نداشته باشد و آنرا بخشی از هویت خود نداند چرا که زبان یکی از عوامل اصلی هویتی فرد و اجتماع است. حتی ایرانیان مقیم خارج از کشور نیز تمایلی وافر دارند تا فرزندانشان ابتدا زبان فارسی یعنی همان زبان مادری و زبان آبا و اجدادیشان سپس زبان کشور بیگانه را بیاموزند هر چند که به دلیل غلبه محیط و جامعه چه بسا تسلط زبان بیگانه برای فرزندان بیش از زبان مادری باشد.

زبان فارسی در داخل کشور چالش های بیشتری دارد. اول اینکه زبان فارسی در مواجه با انگلیسی مانند هر زبان دیگری آسیب پذیر است و ممکن است به مرور زمان واژه هایی از زبان انگلیسی وارد زبان فارسی شوند و رواج یابند که بخشی از این واژه ها، واژگان حوزه فناوری و ابزار و علم است. هر چند در ده های اخیر فرهنگستان زبان و ادب فارسی کوشیده است تا برای واژه ها و اصطلاحات بیگانه، معادل یابی کند و تا حدودی هم موفق بوده است اما هرگز نمی توان راه را بر ورود واژگان جدید در این عصر ارتباطات گسترده و فضای مجازی و رسانه ها به طور کامل مسدود کرد و همواره برخی از واژه ها ممکن است ورود کنند و در فارسی جا خوش کنند و نتوان آنها را حذف کرد. نمونه های متعدداین مورد واژه هایی مانند سینما، تلویزیون، موبایل، هلی کوپتر، گاز، کولر و غیره است. البته در مواردی هم نباید واژگان را جایگزین کرد مخصوصا اگر آن واژه کاربرد تکنیکی و ابزاری و علمی داشته باشد و کاملا رواج یافته باشد.

ایرانیان زبان فارسی را به عنوان بخشی از هویت خود دوست دارند و به راحتی می توانند عواطف و احساسات خود را به این زبان بیان نمایند در واقع زبان فارسی به جهت امکانات بروز و بیان احساسات و عواطف از بسیاری از زبان ها جلوتر است. ادبیات و عرفان و آموزه های دینی و فرهنگی و سنت های اصیل ایرانی زبان فارسی را از این جهت غنی کرده است. اما زبان فارسی در بیان مفاهیم روز علمی دچار خلا است. برای همین است که نمی توان برای بسیاری از واژگان فنی و تخصصی معادل مناسب و متناسب یافت و اگر هم معادل یابی شود گویا و کامل و منطبق نیست. زبان فارسی محاوره ای امروزی سرشار از اصطلاحات مختلف و در حال تغییر است که مشخصه همه زبانها است و نمی توان به آن ایراد وارد کرد همانطور که زبان رسمی فارسی در نوشتارها و در رسانه ها به کار می رود. ما در هر زبان شاهد طیف مختلفی از کاربردهای سبک ها و صورت های زبان هستیم. در واقع وظیفه مترجمان، زبان شناسان، ادبا و محققان فارسی این است که دامنه واژگان فارسی را غنی کنند و واژگان جدیدی را ابداع کنند و به کار برند تا رایج شوند. در فارسی به جهت کمبود واژه ممکن است ابهامات زیادی پیش بیاید و یا امکان سو استفاده در زمینه های حقوقی و دادگاه ها و موارد دیگر بروز کند. چیزی که زبان فارسی امروز کم دارد بیان مفاهیم جدید در قالب واژگان دقیق است. بیش از آنکه نگران ورود واژگان بیگانه باشیم باید نگران کمبود واژه در درون نظام زبان بود. فارسی را باید به روز کرد تا در مقام زبانی بین المللی ارتقا یابد و آموزش آن در کشورهای مختلف مورد توجه قرار گیرد. عشق به زبان مادری اگرچه در جای خود سرمایه ای بسیار ارزشمند است اما کافی نیست. زبان فارسی را می توان با تولید محتوی غنی شامل آثار متنی و تصویری- کلامی مورد توجه فرهنگ ها و کشورهای دیگر قرار داد تا خود علاقمند به یادگیری آن شوند از طرفی همانطور که گفته شد کلیه افراد موثر در حوزه زبان باید وارد عرصه شوند و واژگان زبان فارسی را تنوع کاربرد و مفهومی ببخشند.

در پایان روز جهانی زبان مادری را پاس می داریم و به زبان مادری خود زبان فارسی افتخار می کنیم و به عنوان بخشی از هویتمان آن را ارج می نهیم.

عناوین مرتبط

دیدگاه کاربران

س ت۲۵۳۷۹۸۰۸:۴۷:۴۴ ۱۳۹۶/۱۲/۲
تا وقتی به زبان دوم ایرانیان یعنی ترکی احترام متقابل و تضمین شده نگذاریم مطمئن باشید فارسی ایران را به جایی نخواهد برد. این را پیش بینی فرض کنید یا پیشگویی،‌ آینده شاهد ماست. روز زبان مادری مبارک
مهدی۲۵۳۸۵۸۰۹:۲۸:۱۲ ۱۳۹۶/۱۲/۲
لهجه ها و گویش های مختلف ایران واژگانی ناب و دارای معانی خاص دارند که می توان آنها را به فارسی معیار وارد کرد.
ناشناس۲۵۴۱۷۳۱۴:۲۹:۴۷ ۱۳۹۶/۱۲/۲
فارسی فعلی دیگر زبان نیست و لهجه ای از زبان عربی تلقی میشود.
ناشناس۲۵۴۱۷۷۱۴:۳۲:۴۸ ۱۳۹۶/۱۲/۲
شما رسم الخط فارسی رو از عربی به انگلیسی تبدیل کنید بزرگ ترین کمک رو به حفظ لهجه ها و گویش های فارسی کرده اید.
امیر۲۵۴۲۴۴۱۵:۴۵:۴۰ ۱۳۹۶/۱۲/۲
سپاس از جناب سبزواری به ویژه بابت تلنگر در خصوص دقیق سازی زبان فارسی از طریق ساخت واژگان علمی و فنی و نیز تلاش برای ارتقای جایگاه آن
زبان‌شناس۲۵۴۳۸۰۱۸:۱۳:۴۶ ۱۳۹۶/۱۲/۲
فارسی تنها زبان مادری در ایران نیست-هر چند تنها زبان رسمی است. از یک زبان‌شناس توقع بیشتری می‌رفت.
ناشناس۲۵۴۶۸۶۲۳:۵۲:۳۸ ۱۳۹۶/۱۲/۲
زبان فارسی مهربانی گذشته را ندارد. زبان عشق و موسیقی و هنر است و امروز نیست
ناشناس۲۵۵۳۹۹۱۹:۲۶:۳۲ ۱۳۹۶/۱۲/۳
زبانی که حافظ و مولوی بدان شعر گفته اند از بهترین زبانهای دنیاست اگر بهترین نباشد
ناشناس۲۶۳۶۷۸۱۳:۲۹:۵۲ ۱۳۹۶/۱۲/۱۲
بنده در این رابطه پیشنهاداتی دادم اما منتشر نشد ... ای کاش لااقل به گوش مسئولین مربطه (فرهنگستان) برسانید...

پربحث‌های اخیر

  1. جهانگیری: تفاوت ما با دولت قبل در مبارزه با فساد است؛ هیچ خط قرمزی نداریم/ مردم باید باور داشته باشند که قوه قضائیه پاک است

  2. بودجه ۹۹ بوی نفت نمی دهد

  3. واکنش کاربران به اولین اجرای مزدک میرزایی

  4. نوبخت: پرداخت حمایت معیشتی دهم و یارانه ۲۰ هر ماه/ وعده ایجاد یک میلیون فرصت شغلی در سال آینده

  5. کاهش سهمیه ۳۰ درصدی ایثارگران در کنکور به ۵ درصد

  6. روایت واشنگتن پست از زندگی تندروترین فرقه های یهودی در سرزمین‌های اشغالی 

  7. نماینده بسیج دانشجویی خطاب به روحانی: قرار بود رفاه بیاورید؛ نه اینکه مردم گرفتار نان شب شوند/ کلیدتان شکسته است یا آن را برعکس چرخانده‌اید؟

  8. هوای حسابتان را داشته باشید/ رمز یکبار مصرف و کاهش آمار برداشت اینترنتی غیر مجاز از حساب های بانکی

  9. نماینده مجلس: ممکن است نرخ بنزین دو هزار تومان شود/ دو نرخی بودن بنزین در بودجه ۹۹ حذف می‌شود

  10. سخنگوی دولت: درباره آمار کشته‌شدگان حوادث اخیر نمی‌توانیم مثل آمریکا آمار فله‌ای بدهیم

  11. خودتان راجع به این تصاویر قضاوت کنید!

  12. استراماچونی در هواپیما هنگام ترک ایران

  13. وزارت ورزش: پیگیر بازگشت و ادامه فعالیت استراماچونی هستیم

  14. روحانی:‌ چه زمانی گفتم مشکلات را ۱۰۰ روزه حل می‌کنیم؟/ برجام نه مقدس است و نه لعنتی/ مذاکره کار انقلابی است

پربحث‌های دیروز

  1. روحانی: بر اساس بودجه ۹۹ حقوق کارمندان و بازنشستگان ۱۵درصد افزایش می‌یابد/ بودجه سال آتی، بودجه استقامت است

  2. روغن ریخته‌ای که رییس جمهور نذر امامزاده کرد!...

  3. لیلاز: مردم دیگر نگران قیمت بنزین نباشند

  4. پیشنهاد عباس عبدی برای برگزاری انتخابات زودرس ریاست‌جمهوری/ انتقاد قوچانی از عارف و شورای عالی اصلاح‌طلبان/چرا احمدی‌نژاد در انتخابات مجلس ثبت‌نام نکرد؟

  5. پایان ثبت نام نامزدهای انتخابات مجلس/ رقابت اصولگرایان و اصلاح طلبان چگونه خواهد بود؟

  6. جایگزین موگرینی کارش را با دخالت در امور ایران آغاز کرد

  7. طرح «استیضاح» و «محاکمه» همزمان زنگنه در مجلس و دادگاه

  8. گزارش نیویورک تایمز از نقاشی های یک زندانی شکنجه‌ شده در گوانتانامو

  9. آیا محسن لرستانی اعدام شد؟

  10. هدیه خداحافظی آمریکا به دانشمند ایرانی

  11. انبارلویی: فکری برای ارزش پول ملی بکنید

  12. وزیر ارتباطات در دوره دانشجویی/عکس

  13. بهترین زمان خرید مسکن چه موقع است؟/ پیش‌بینی قیمت مسکن در ادامه سال ۹۸

  14. دو اقدام لازم قضایی که نیازمند دستور رئیسی است      

  15. تبانی برخی بانک‌های خصوصی برای ارائه تسهیلات ۷ هزار میلیاردی به شرکت‌های صوری

  16. اسرائیل: علیه ایران به گزینه نظامی متوسل می شویم

  17. بودجه سال ۹۹ صداوسیما ۱۰۰ میلیارد تومان کاهش یافت

  18. بزرگداشت سالروز درگذشت مولانا در ترکیه

  19. محدودیت جدید صرافی‌ها برای فروش دلار

  20. کمترین و بیشترین بودجه ۹۹ به کدام استان‌ها تعلق گرفت + جدول

  21. ولایت فقیه در عراق

  22. آخرین قیمت طلا، دلار و سکه + جدول

  23. آخرین وضعیت مصوبه «تعیین محل تجمعات»

  24. خشم هواداران از جدایی آندره آ استراماچونی

  25. نحوه افزایش حقوق بگیران مشخص شد

پربحث‌های هفته

  1. تبعیض آشکار در اخذ مالیات/ آیا همه هنرمندان باید از پرداخت مالیات معاف می‌شدند؟

  2. شما چه فکر می‌کنید؟ | آشنا: جماعت زیادی از راه مسافرکشی با ماشین شخصی زندگی می‌کنند...

  3. یک عکس؛ یک شرح | «رضا جان انقلاب این طور نیست که تو فهمیده‌ای...»

  4. ترامپ از ایران تشکر کرد؛ مبادله زندانیان حاصل «یک مذاکره بسیار منصفانه» بود

  5. سعید ملایی تبعه مغولستان شد+عکس

  6. روحانی: بر اساس بودجه ۹۹ حقوق کارمندان و بازنشستگان ۱۵درصد افزایش می‌یابد/ بودجه سال آتی، بودجه استقامت است

  7. وزیر کشور: یک مقدار افزایش قیمت‌ها،‌ در برابر افزایش قیمت بنزین طبیعی است

  8. ده چیز که برای اولین بار در عربستان باب شد

  9. مطهری: افزایش قیمت بنزین ضروری بود/ اگر شرایط مناسب بود روحانی را استیضاح می‌کردیم/ یک خانه ۵۷۶ متری و یک پژو دارم

  10. علت طولانی بودن روند صدور کارت ملی چیست؟

  11. ترفند کارمند بانک در برابر اغتشاشگران + عکس

  12. داماد رئیس جمهور در انتخابات ثبت نام کرد!

  13. توضیحات رامبد جوان درباره مهاجرت و خندوانه

  14. ابطحی: روحانی هویت امنیتی خود را در این روزها نشان داد/ انتقاد منیژه حکمت از معافیت مالیاتی هنرمندان/ آخرین اخبار از حضور جلیلی و قالیباف در انتخابات

  15. در نیزارهای ماهشهر چه گذشت؟! / روایتی تازه از وقایع اخیر در بندر ماهشهر

  16. سازمان مبارزه با فساد تشکیل دهید...

  17. اقتصاددانان خطاب به رئیس‌جمهور: اسامی کارشناسان موافق و اسناد کارشناسی طرح افزایش قیمت بنزین را منتشر کنید

  18. روغن ریخته‌ای که رییس جمهور نذر امامزاده کرد!...

  19. لیلاز: مردم دیگر نگران قیمت بنزین نباشند

  20. صندلی اتوبوس‌های پایتخت فروشی می‌شود!

  21. خسارت ۱۰۰ هزار میلیارد تومانی زنگنه به کشور

  22. تجمع پراکنده و ساختارشکنانه در چند دانشگاه تهران

  23. «اعتراض»، «آشوب»، «اغتشاش» یا «فتنه»؟ ؛ هر چه بود درسی شد برای عبرت...

  24. سخنان عجیب مطهری درباره طرح افزایش قیمت بنزین/ وقتی یک نهاد نظارتی به نمایندگان هدیه می‌دهد!/ قوچانی: نمی‌توان از کارنامه اصلاح‌طلبان دفاع کرد

  25. مطهری: عملکرد خوبی در مجلس داشتم/ نیاز زیادی به تبلیغات ندارم

آخرین عناوین