به پیشواز روز جهانی زبان مادری زبان فارسی چه کم دارد؟

مهدی سبزواری - استادیار زبان شناسی، گروه تعاملی الف،   3961202024 ۹ نظر، ۰ در صف انتشار و ۴ تکراری یا غیرقابل انتشار
زبان فارسی چه کم دارد؟

زبان مادری یا زبان اول زبانی است که کودک از بدو تولد در معرض فراگیری آن قرار می گیرد.کودکانی که در معرض بیش از یک زبان هستند کودکان دو زبانه یا چند زبانه تلقی می شوند. زبان مادری با سرزمین و کشور و زادگاه عجین است هر کشوری و هر منطقه ای و یا هر قومی زبان یا زبان ها و گویش های خاص خود را داراست که زبان مادری آن منطقه و سرزمین محسوب می شود. زمان مادری نخست در محیط خانه و خانواده فراگرفته می شود و با رشد کودک به جامعه و محیط اجتماعی تسری می یابد. البته ناگفته نماند که ممکن است کودک زبان مادری خود را در اثر مهاجرت به کشوری دیگر به حاشیه براند و در عمل زبان کشور مقصد زبان غالب باشد ولی همچنان زبان مادری نیست زبان مادری ترکیبی از عناصر والدین و محیط خانه، کشور و قوم و فرهنگ است زبان مادری بخشی از هویت یک فرد است.

سازمان یونسکو در ۱۷ نوامبر سال ۱۹۹۹ روز ۲۱ فوریه (برابر با دوم و گاهی سوم اسفند) را روز جهانی زبان مادری نامید و از سال ۲۰۰۰ این روز در بیشتر کشورها گرامی داشته می‌شود و برنامه‌هایی در ارتباط با این روز برگزار می‌گردد. در این نوشتار مختصر به وضعیت زبان فارسی به عنوان زبان رسمی و زبان مادری بسیاری از ایرانیان می پردازیم هر چند در پهنه سرزمین ایران زبان ها و گویش های فراوانی زبان مادری اقوام مختلف هستند. در ایران زبان هایی مانند کردی، لری، لکی، بلوچی، گیلکی، تالشی، ترکی آذری و زبان ها و گویش های دیگر زبان مادری بخشی از جمعیت ایران هستند. زبان فارسی در دوره های مختلف تاریخی ایران و در مقابل حمله و تهاجم بیگانگان از شرق و غرب فراز و فرودهای مختلفی را به خود دیده است که در این نوشته مختصر پرداختن به آنها ممکن نیست. آنچه مد نظر نگارنده این سطور است وضع حال زبان فارسی است. زبان فارسی که زبان ملی و رسمی کشور ایران است هم اکنون چه جایگاهی در بین گویشوران زبان مادری و در میان زبان های دیگر دارد؟

زبان فارسی زبان رسمی ایران و زبان مادری بسیاری از ایرانیان است. این زبان خود نیز دارای لهجه ها و گویش های مختلفی مانند اصفهانی، شیرازی، کاشانی، یزدی و غیره است اما گونه ای از زبان فارسی که در تهران صحبت می شود به لحاظ زبان شناسی اجتماعی و تعداد گویشوران گونه معیار است. گویشوران زبان فارسی به ایران محدود نمی شوند و دامنه نفوذ این زبان به کشورهای افغانستان و تاجیکستان نیز گسترش می یابد کشورهایی که در گذشته بخشی از قلمرو جغرافیایی ایران بوده اند. زبان فارسی زبان مطابق اصل پانزدهم قانون اساسی زبان و خط رسمی کشور ایران است و کلیه امور اداری و آموزشی به این زبان است. نگرش ایرانیان نسبت به زبان فارسی مثبت است. کمتر کسی را می توان در ایران یا خارج از ایران یافت که نسبت به فارسی گرایش مثبت و تعلق خاطر نداشته باشد و آنرا بخشی از هویت خود نداند چرا که زبان یکی از عوامل اصلی هویتی فرد و اجتماع است. حتی ایرانیان مقیم خارج از کشور نیز تمایلی وافر دارند تا فرزندانشان ابتدا زبان فارسی یعنی همان زبان مادری و زبان آبا و اجدادیشان سپس زبان کشور بیگانه را بیاموزند هر چند که به دلیل غلبه محیط و جامعه چه بسا تسلط زبان بیگانه برای فرزندان بیش از زبان مادری باشد.

زبان فارسی در داخل کشور چالش های بیشتری دارد. اول اینکه زبان فارسی در مواجه با انگلیسی مانند هر زبان دیگری آسیب پذیر است و ممکن است به مرور زمان واژه هایی از زبان انگلیسی وارد زبان فارسی شوند و رواج یابند که بخشی از این واژه ها، واژگان حوزه فناوری و ابزار و علم است. هر چند در ده های اخیر فرهنگستان زبان و ادب فارسی کوشیده است تا برای واژه ها و اصطلاحات بیگانه، معادل یابی کند و تا حدودی هم موفق بوده است اما هرگز نمی توان راه را بر ورود واژگان جدید در این عصر ارتباطات گسترده و فضای مجازی و رسانه ها به طور کامل مسدود کرد و همواره برخی از واژه ها ممکن است ورود کنند و در فارسی جا خوش کنند و نتوان آنها را حذف کرد. نمونه های متعدداین مورد واژه هایی مانند سینما، تلویزیون، موبایل، هلی کوپتر، گاز، کولر و غیره است. البته در مواردی هم نباید واژگان را جایگزین کرد مخصوصا اگر آن واژه کاربرد تکنیکی و ابزاری و علمی داشته باشد و کاملا رواج یافته باشد.

ایرانیان زبان فارسی را به عنوان بخشی از هویت خود دوست دارند و به راحتی می توانند عواطف و احساسات خود را به این زبان بیان نمایند در واقع زبان فارسی به جهت امکانات بروز و بیان احساسات و عواطف از بسیاری از زبان ها جلوتر است. ادبیات و عرفان و آموزه های دینی و فرهنگی و سنت های اصیل ایرانی زبان فارسی را از این جهت غنی کرده است. اما زبان فارسی در بیان مفاهیم روز علمی دچار خلا است. برای همین است که نمی توان برای بسیاری از واژگان فنی و تخصصی معادل مناسب و متناسب یافت و اگر هم معادل یابی شود گویا و کامل و منطبق نیست. زبان فارسی محاوره ای امروزی سرشار از اصطلاحات مختلف و در حال تغییر است که مشخصه همه زبانها است و نمی توان به آن ایراد وارد کرد همانطور که زبان رسمی فارسی در نوشتارها و در رسانه ها به کار می رود. ما در هر زبان شاهد طیف مختلفی از کاربردهای سبک ها و صورت های زبان هستیم. در واقع وظیفه مترجمان، زبان شناسان، ادبا و محققان فارسی این است که دامنه واژگان فارسی را غنی کنند و واژگان جدیدی را ابداع کنند و به کار برند تا رایج شوند. در فارسی به جهت کمبود واژه ممکن است ابهامات زیادی پیش بیاید و یا امکان سو استفاده در زمینه های حقوقی و دادگاه ها و موارد دیگر بروز کند. چیزی که زبان فارسی امروز کم دارد بیان مفاهیم جدید در قالب واژگان دقیق است. بیش از آنکه نگران ورود واژگان بیگانه باشیم باید نگران کمبود واژه در درون نظام زبان بود. فارسی را باید به روز کرد تا در مقام زبانی بین المللی ارتقا یابد و آموزش آن در کشورهای مختلف مورد توجه قرار گیرد. عشق به زبان مادری اگرچه در جای خود سرمایه ای بسیار ارزشمند است اما کافی نیست. زبان فارسی را می توان با تولید محتوی غنی شامل آثار متنی و تصویری- کلامی مورد توجه فرهنگ ها و کشورهای دیگر قرار داد تا خود علاقمند به یادگیری آن شوند از طرفی همانطور که گفته شد کلیه افراد موثر در حوزه زبان باید وارد عرصه شوند و واژگان زبان فارسی را تنوع کاربرد و مفهومی ببخشند.

در پایان روز جهانی زبان مادری را پاس می داریم و به زبان مادری خود زبان فارسی افتخار می کنیم و به عنوان بخشی از هویتمان آن را ارج می نهیم.

عناوین مرتبط

دیدگاه کاربران

س ت۲۵۳۷۹۸۰۸:۴۷:۴۴ ۱۳۹۶/۱۲/۲
تا وقتی به زبان دوم ایرانیان یعنی ترکی احترام متقابل و تضمین شده نگذاریم مطمئن باشید فارسی ایران را به جایی نخواهد برد. این را پیش بینی فرض کنید یا پیشگویی،‌ آینده شاهد ماست. روز زبان مادری مبارک
مهدی۲۵۳۸۵۸۰۹:۲۸:۱۲ ۱۳۹۶/۱۲/۲
لهجه ها و گویش های مختلف ایران واژگانی ناب و دارای معانی خاص دارند که می توان آنها را به فارسی معیار وارد کرد.
ناشناس۲۵۴۱۷۳۱۴:۲۹:۴۷ ۱۳۹۶/۱۲/۲
فارسی فعلی دیگر زبان نیست و لهجه ای از زبان عربی تلقی میشود.
ناشناس۲۵۴۱۷۷۱۴:۳۲:۴۸ ۱۳۹۶/۱۲/۲
شما رسم الخط فارسی رو از عربی به انگلیسی تبدیل کنید بزرگ ترین کمک رو به حفظ لهجه ها و گویش های فارسی کرده اید.
امیر۲۵۴۲۴۴۱۵:۴۵:۴۰ ۱۳۹۶/۱۲/۲
سپاس از جناب سبزواری به ویژه بابت تلنگر در خصوص دقیق سازی زبان فارسی از طریق ساخت واژگان علمی و فنی و نیز تلاش برای ارتقای جایگاه آن
زبان‌شناس۲۵۴۳۸۰۱۸:۱۳:۴۶ ۱۳۹۶/۱۲/۲
فارسی تنها زبان مادری در ایران نیست-هر چند تنها زبان رسمی است. از یک زبان‌شناس توقع بیشتری می‌رفت.
ناشناس۲۵۴۶۸۶۲۳:۵۲:۳۸ ۱۳۹۶/۱۲/۲
زبان فارسی مهربانی گذشته را ندارد. زبان عشق و موسیقی و هنر است و امروز نیست
ناشناس۲۵۵۳۹۹۱۹:۲۶:۳۲ ۱۳۹۶/۱۲/۳
زبانی که حافظ و مولوی بدان شعر گفته اند از بهترین زبانهای دنیاست اگر بهترین نباشد
ناشناس۲۶۳۶۷۸۱۳:۲۹:۵۲ ۱۳۹۶/۱۲/۱۲
بنده در این رابطه پیشنهاداتی دادم اما منتشر نشد ... ای کاش لااقل به گوش مسئولین مربطه (فرهنگستان) برسانید...

پربحث‌های اخیر

  1. نظر شما در مورد افزایش قیمت خودرو چیست؟/ راهکار نجات صنعت خودرو چیست؟

  2. تفریح لاکچری احمد خمینی  

  3. رئیسی: خدا رحم کرد من رئیس جمهور نشدم که دلار ۵ هزار تومان شود/ قالیباف نمی‌خواست کاندید شود/ مدعی حقوقدانی هستند، اما بین قاضی و دادستان فرق نمی گذارند

  4. مثل «لیلا حاتمی» نباشیم!

  5. ۵۰ درصد مجلس به دنبال سقوط نظام هستند!  

  6. پایان شنبه سیاه در فرانسه با ۱۴۰۰ بازداشتی و ۱۴۰ مجروح

  7. چرا ترامپ خود را به دیوانگی می‌زند؟

  8. خاطره‌ای از لحظه اعدام سردار ملی ایران + عکس

  9. ایران خودرو لیاقت حمایت ندارد  

  10. چرا نرخ دلار پایین آمد اما اجناس ارزان نشد؟

  11. جلیلی: برخی مسئولان تازه به شناخت ۷۰ سال پیش دانشجویان از آمریکا رسیدند/ حفظ برجام با جیب ملت ایران خوابی است که برای اروپا تعبیر نخواهد شد

  12. محدودیت تراکنش بانکی برای هر کدملی آغاز شد/ سقف تراکنش ۱۰۰ میلیون تومان در ۲۴ ساعت

  13. دهقان: عقب‌نشینی مقابل آمریکا پایانی نخواهد داشت/ کنار آمدن با آمریکا یعنی جنگ داخلی و فروپاشی در کشور

  14. تردید در حسن نیت یک ادعا

  15. گراهام: آمریکا نبود، ظرف یک هفته همه در عربستان فارسی حرف می‌زدند

  16. قالیباف: مردم نباید هزینه خطای مدیریتی را بدهند/ شهردار تهران اصلا نمی‌دانست خط هفت مترو کجاست!

  17. اگر به این ۷ دلیل ازدواج می کنید، شاید شکست بخورید

  18. جهانگیری: مردم نباید برای کالاهای شب عید دغدغه داشته باشند

  19. واکنش عجیب مهناز افشار به خبر احضارش  

  20. تسهیلات ساخت مسکن ۱۱۰ میلیون تومان شد

  21. حکم اعدام باقری‌درمنی تایید شد/ پاسخ ظریف به نامه دادستان بدون ارائه اسناد/ آخرین وضعیت پرونده سیف

  22. معاون روحانی: فساد اصلی ناشی از ساختار دولت است

  23. واکنش سیداحمد خمینی به انتشار عکسی جنجالی تفریح لاکچری

  24. سخنگوی قوه قضائیه: پرونده عراقچی ۹ متهم دارد/ دادگاه علنی با اجازه قاضی

  25. حکم مدیر جدید شبکه افق صادر شد

پربحث‌های دیروز

  1. نظر شما در مورد افزایش قیمت خودرو چیست؟/ راهکار نجات صنعت خودرو چیست؟

  2. تفریح لاکچری احمد خمینی  

  3. رئیسی: خدا رحم کرد من رئیس جمهور نشدم که دلار ۵ هزار تومان شود/ قالیباف نمی‌خواست کاندید شود/ مدعی حقوقدانی هستند، اما بین قاضی و دادستان فرق نمی گذارند

  4. مثل «لیلا حاتمی» نباشیم!

  5. راهکارهای یک نماینده به جای افزایش حقوق کارمندان دولت

  6. ۵۰ درصد مجلس به دنبال سقوط نظام هستند!  

  7. واکنش سازمان حمایت به افزایش قیمت برخی خودروها

  8. طرح انتقال آب از دریای خزر به سمنان از سر گرفته شد

  9. مدیرعامل جدید شستا انتخاب شد + سوابق

  10. پایان شنبه سیاه در فرانسه با ۱۴۰۰ بازداشتی و ۱۴۰ مجروح

  11. نه چپ نه راست، دعوت به ساختارشکنی

  12. شرکت بول فرانسه مدعی طلب 1.9 میلیون یورویی از سازمان مالیاتی شد +سند

  13. چرا ترامپ خود را به دیوانگی می‌زند؟

  14. خاطره‌ای از لحظه اعدام سردار ملی ایران + عکس

  15. ایران خودرو لیاقت حمایت ندارد  

  16. چرا نرخ دلار پایین آمد اما اجناس ارزان نشد؟

  17. جلیلی: برخی مسئولان تازه به شناخت ۷۰ سال پیش دانشجویان از آمریکا رسیدند/ حفظ برجام با جیب ملت ایران خوابی است که برای اروپا تعبیر نخواهد شد

  18. محدودیت تراکنش بانکی برای هر کدملی آغاز شد/ سقف تراکنش ۱۰۰ میلیون تومان در ۲۴ ساعت

  19. دهقان: عقب‌نشینی مقابل آمریکا پایانی نخواهد داشت/ کنار آمدن با آمریکا یعنی جنگ داخلی و فروپاشی در کشور

  20. تردید در حسن نیت یک ادعا

  21. در طبقات منفی تهران چه می‌گذرد؟  

  22. گراهام: آمریکا نبود، ظرف یک هفته همه در عربستان فارسی حرف می‌زدند

  23. قالیباف: مردم نباید هزینه خطای مدیریتی را بدهند/ شهردار تهران اصلا نمی‌دانست خط هفت مترو کجاست!

  24. اگر به این ۷ دلیل ازدواج می کنید، شاید شکست بخورید

  25. جهانگیری: مردم نباید برای کالاهای شب عید دغدغه داشته باشند

پربحث‌های هفته

  1. خانم سلحشوری چادر حرمت دارد؛ لطفا صداقت داشته باشید

  2. پاسخ جالب مردم درباره نمایندگان مجلس؛ استعفا بدید/ مشکل ما رفع حصر است؟  

  3. نظر شما در مورد افزایش قیمت خودرو چیست؟/ راهکار نجات صنعت خودرو چیست؟

  4. تفریح لاکچری احمد خمینی  

  5. استعفای دسته‌ جمعی ۱۸ نماینده مجلس + عکس

  6. حیف از نام هنرمند که برای سلبریتی‌های بی‌سواد استفاده می‌شود   

  7. بخش دوم/ گفت‌وگو با مردم درباره نمایندگان مجلس؛ از دختر صفدر حسینی تا نمایندگانی که اسم‌شان را هم نمی‌دانیم  

  8. نماینده مجلس: به FATF رای می‌دهم؛ تا بیشتر بسوزید!  

  9. آقای مطهری! این ادعاها بدون استدلال پذیرفتنی نیست

  10. رئیسی: خدا رحم کرد من رئیس جمهور نشدم که دلار ۵ هزار تومان شود/ قالیباف نمی‌خواست کاندید شود/ مدعی حقوقدانی هستند، اما بین قاضی و دادستان فرق نمی گذارند

  11. عامل آتش زدن مردم در پارکها دستگیر شد+ فیلم

  12. مشاور نوبخت: مشکلات اقتصاد ایران، داخلی است نه سیاست خارجی/ باید از نفت فاصله بگیریم و پایه‌های مالیاتی را افزایش دهیم/ چون می‌دانند وابسته‌ایم، تحریم می‌کنند

  13. تلاش گسترده خودروسازان برای آزادسازی قیمت خودرو در بازار رها شده/ قیمت خودرو گران خواهد شد؟ نظر دولت چیست؟

  14. هشدار توکلی به روسای قوای سه‌گانه: از نارضایتی مردم مستضعف بپرهیزید/ از سیاست‌های صندوق بین‌المللی پول دست بشویید/ برای عبور از بحران فکری کنید

  15. روحانی با افزایش قیمت خودرو مخالفت کرد

  16. حرف های یک مهندس برق مملکت

  17. انتقاد کرباسچی از دوچرخه سواری پیروز حناچی  

  18. در دنیای پروانه سلحشوری‌ها، سمیه حیدری باشید  

  19. یادداشت حسین شریعتمداری/ فقط روماتیسم را می‌شناسم!

  20. آزمایش موشکی ایران و نقشه جدید آمریکا/ همراهی اروپا با ترامپ

  21. قالیباف: در اقتصاد کارنامه قابل قبولی نداریم/ با بی‌تدبیری‌تان طبقه متوسط را هر روز ضعیف‌تر می‌کنید

  22. تکرار حادثه تلخ مدرسه معین/ 4 دانش آموز اصفهانی قربانی آزار جنسی

  23. مثل «لیلا حاتمی» نباشیم!

  24. خودروسازان قیمت‌ها را افزایش دادند؛ سازمان حمایت هنوز مشغول محاسبه است

  25. چند نکته در مورد بازار خودرو

آخرین عناوین