به پیشواز روز جهانی زبان مادری زبان فارسی چه کم دارد؟

مهدی سبزواری - استادیار زبان شناسی، گروه تعاملی الف،   3961202024 ۹ نظر، ۰ در صف انتشار و ۴ تکراری یا غیرقابل انتشار
زبان فارسی چه کم دارد؟

زبان مادری یا زبان اول زبانی است که کودک از بدو تولد در معرض فراگیری آن قرار می گیرد.کودکانی که در معرض بیش از یک زبان هستند کودکان دو زبانه یا چند زبانه تلقی می شوند. زبان مادری با سرزمین و کشور و زادگاه عجین است هر کشوری و هر منطقه ای و یا هر قومی زبان یا زبان ها و گویش های خاص خود را داراست که زبان مادری آن منطقه و سرزمین محسوب می شود. زمان مادری نخست در محیط خانه و خانواده فراگرفته می شود و با رشد کودک به جامعه و محیط اجتماعی تسری می یابد. البته ناگفته نماند که ممکن است کودک زبان مادری خود را در اثر مهاجرت به کشوری دیگر به حاشیه براند و در عمل زبان کشور مقصد زبان غالب باشد ولی همچنان زبان مادری نیست زبان مادری ترکیبی از عناصر والدین و محیط خانه، کشور و قوم و فرهنگ است زبان مادری بخشی از هویت یک فرد است.

سازمان یونسکو در ۱۷ نوامبر سال ۱۹۹۹ روز ۲۱ فوریه (برابر با دوم و گاهی سوم اسفند) را روز جهانی زبان مادری نامید و از سال ۲۰۰۰ این روز در بیشتر کشورها گرامی داشته می‌شود و برنامه‌هایی در ارتباط با این روز برگزار می‌گردد. در این نوشتار مختصر به وضعیت زبان فارسی به عنوان زبان رسمی و زبان مادری بسیاری از ایرانیان می پردازیم هر چند در پهنه سرزمین ایران زبان ها و گویش های فراوانی زبان مادری اقوام مختلف هستند. در ایران زبان هایی مانند کردی، لری، لکی، بلوچی، گیلکی، تالشی، ترکی آذری و زبان ها و گویش های دیگر زبان مادری بخشی از جمعیت ایران هستند. زبان فارسی در دوره های مختلف تاریخی ایران و در مقابل حمله و تهاجم بیگانگان از شرق و غرب فراز و فرودهای مختلفی را به خود دیده است که در این نوشته مختصر پرداختن به آنها ممکن نیست. آنچه مد نظر نگارنده این سطور است وضع حال زبان فارسی است. زبان فارسی که زبان ملی و رسمی کشور ایران است هم اکنون چه جایگاهی در بین گویشوران زبان مادری و در میان زبان های دیگر دارد؟

زبان فارسی زبان رسمی ایران و زبان مادری بسیاری از ایرانیان است. این زبان خود نیز دارای لهجه ها و گویش های مختلفی مانند اصفهانی، شیرازی، کاشانی، یزدی و غیره است اما گونه ای از زبان فارسی که در تهران صحبت می شود به لحاظ زبان شناسی اجتماعی و تعداد گویشوران گونه معیار است. گویشوران زبان فارسی به ایران محدود نمی شوند و دامنه نفوذ این زبان به کشورهای افغانستان و تاجیکستان نیز گسترش می یابد کشورهایی که در گذشته بخشی از قلمرو جغرافیایی ایران بوده اند. زبان فارسی زبان مطابق اصل پانزدهم قانون اساسی زبان و خط رسمی کشور ایران است و کلیه امور اداری و آموزشی به این زبان است. نگرش ایرانیان نسبت به زبان فارسی مثبت است. کمتر کسی را می توان در ایران یا خارج از ایران یافت که نسبت به فارسی گرایش مثبت و تعلق خاطر نداشته باشد و آنرا بخشی از هویت خود نداند چرا که زبان یکی از عوامل اصلی هویتی فرد و اجتماع است. حتی ایرانیان مقیم خارج از کشور نیز تمایلی وافر دارند تا فرزندانشان ابتدا زبان فارسی یعنی همان زبان مادری و زبان آبا و اجدادیشان سپس زبان کشور بیگانه را بیاموزند هر چند که به دلیل غلبه محیط و جامعه چه بسا تسلط زبان بیگانه برای فرزندان بیش از زبان مادری باشد.

زبان فارسی در داخل کشور چالش های بیشتری دارد. اول اینکه زبان فارسی در مواجه با انگلیسی مانند هر زبان دیگری آسیب پذیر است و ممکن است به مرور زمان واژه هایی از زبان انگلیسی وارد زبان فارسی شوند و رواج یابند که بخشی از این واژه ها، واژگان حوزه فناوری و ابزار و علم است. هر چند در ده های اخیر فرهنگستان زبان و ادب فارسی کوشیده است تا برای واژه ها و اصطلاحات بیگانه، معادل یابی کند و تا حدودی هم موفق بوده است اما هرگز نمی توان راه را بر ورود واژگان جدید در این عصر ارتباطات گسترده و فضای مجازی و رسانه ها به طور کامل مسدود کرد و همواره برخی از واژه ها ممکن است ورود کنند و در فارسی جا خوش کنند و نتوان آنها را حذف کرد. نمونه های متعدداین مورد واژه هایی مانند سینما، تلویزیون، موبایل، هلی کوپتر، گاز، کولر و غیره است. البته در مواردی هم نباید واژگان را جایگزین کرد مخصوصا اگر آن واژه کاربرد تکنیکی و ابزاری و علمی داشته باشد و کاملا رواج یافته باشد.

ایرانیان زبان فارسی را به عنوان بخشی از هویت خود دوست دارند و به راحتی می توانند عواطف و احساسات خود را به این زبان بیان نمایند در واقع زبان فارسی به جهت امکانات بروز و بیان احساسات و عواطف از بسیاری از زبان ها جلوتر است. ادبیات و عرفان و آموزه های دینی و فرهنگی و سنت های اصیل ایرانی زبان فارسی را از این جهت غنی کرده است. اما زبان فارسی در بیان مفاهیم روز علمی دچار خلا است. برای همین است که نمی توان برای بسیاری از واژگان فنی و تخصصی معادل مناسب و متناسب یافت و اگر هم معادل یابی شود گویا و کامل و منطبق نیست. زبان فارسی محاوره ای امروزی سرشار از اصطلاحات مختلف و در حال تغییر است که مشخصه همه زبانها است و نمی توان به آن ایراد وارد کرد همانطور که زبان رسمی فارسی در نوشتارها و در رسانه ها به کار می رود. ما در هر زبان شاهد طیف مختلفی از کاربردهای سبک ها و صورت های زبان هستیم. در واقع وظیفه مترجمان، زبان شناسان، ادبا و محققان فارسی این است که دامنه واژگان فارسی را غنی کنند و واژگان جدیدی را ابداع کنند و به کار برند تا رایج شوند. در فارسی به جهت کمبود واژه ممکن است ابهامات زیادی پیش بیاید و یا امکان سو استفاده در زمینه های حقوقی و دادگاه ها و موارد دیگر بروز کند. چیزی که زبان فارسی امروز کم دارد بیان مفاهیم جدید در قالب واژگان دقیق است. بیش از آنکه نگران ورود واژگان بیگانه باشیم باید نگران کمبود واژه در درون نظام زبان بود. فارسی را باید به روز کرد تا در مقام زبانی بین المللی ارتقا یابد و آموزش آن در کشورهای مختلف مورد توجه قرار گیرد. عشق به زبان مادری اگرچه در جای خود سرمایه ای بسیار ارزشمند است اما کافی نیست. زبان فارسی را می توان با تولید محتوی غنی شامل آثار متنی و تصویری- کلامی مورد توجه فرهنگ ها و کشورهای دیگر قرار داد تا خود علاقمند به یادگیری آن شوند از طرفی همانطور که گفته شد کلیه افراد موثر در حوزه زبان باید وارد عرصه شوند و واژگان زبان فارسی را تنوع کاربرد و مفهومی ببخشند.

در پایان روز جهانی زبان مادری را پاس می داریم و به زبان مادری خود زبان فارسی افتخار می کنیم و به عنوان بخشی از هویتمان آن را ارج می نهیم.

الف را در شبکه‌های اجتماعی دنبال کنید

عناوین مرتبط

وب‌گردی

دیدگاه کاربران

س ت۲۵۳۷۹۸۰۸:۴۷:۴۴ ۱۳۹۶/۱۲/۲
تا وقتی به زبان دوم ایرانیان یعنی ترکی احترام متقابل و تضمین شده نگذاریم مطمئن باشید فارسی ایران را به جایی نخواهد برد. این را پیش بینی فرض کنید یا پیشگویی،‌ آینده شاهد ماست. روز زبان مادری مبارک
مهدی۲۵۳۸۵۸۰۹:۲۸:۱۲ ۱۳۹۶/۱۲/۲
لهجه ها و گویش های مختلف ایران واژگانی ناب و دارای معانی خاص دارند که می توان آنها را به فارسی معیار وارد کرد.
ناشناس۲۵۴۱۷۳۱۴:۲۹:۴۷ ۱۳۹۶/۱۲/۲
فارسی فعلی دیگر زبان نیست و لهجه ای از زبان عربی تلقی میشود.
ناشناس۲۵۴۱۷۷۱۴:۳۲:۴۸ ۱۳۹۶/۱۲/۲
شما رسم الخط فارسی رو از عربی به انگلیسی تبدیل کنید بزرگ ترین کمک رو به حفظ لهجه ها و گویش های فارسی کرده اید.
امیر۲۵۴۲۴۴۱۵:۴۵:۴۰ ۱۳۹۶/۱۲/۲
سپاس از جناب سبزواری به ویژه بابت تلنگر در خصوص دقیق سازی زبان فارسی از طریق ساخت واژگان علمی و فنی و نیز تلاش برای ارتقای جایگاه آن
زبان‌شناس۲۵۴۳۸۰۱۸:۱۳:۴۶ ۱۳۹۶/۱۲/۲
فارسی تنها زبان مادری در ایران نیست-هر چند تنها زبان رسمی است. از یک زبان‌شناس توقع بیشتری می‌رفت.
ناشناس۲۵۴۶۸۶۲۳:۵۲:۳۸ ۱۳۹۶/۱۲/۲
زبان فارسی مهربانی گذشته را ندارد. زبان عشق و موسیقی و هنر است و امروز نیست
ناشناس۲۵۵۳۹۹۱۹:۲۶:۳۲ ۱۳۹۶/۱۲/۳
زبانی که حافظ و مولوی بدان شعر گفته اند از بهترین زبانهای دنیاست اگر بهترین نباشد
ناشناس۲۶۳۶۷۸۱۳:۲۹:۵۲ ۱۳۹۶/۱۲/۱۲
بنده در این رابطه پیشنهاداتی دادم اما منتشر نشد ... ای کاش لااقل به گوش مسئولین مربطه (فرهنگستان) برسانید...
بیمه azkiتجارت نیوزصبا باتری

پربحث‌های امروز

  1. چرا مردم باید هزینه ناکارآمدی در صنعت خودرو را بپردازند؟

  2. خطر کوچ دولتی‌های بازنشسته به خصولتی‌ها/ ساز مخالفت شستا با قانون جدید منع بکارگیری بازنشستگان

  3. وزیر صنعت استعفا داد + تکذییبه

  4. اختلاس در بانکرینگ بوشهر/ متهم به گرجستان گریخت

  5. توطئه ترامپ و نومحافظه کاران برای ایران؛ از حمله به رژه اهواز تا تاسیس تشکلی به نام فرشگرد

  6. بانوی ورزشکاری که زیر بار اتهام رسوایی اخلاقی رنج می‌کشد!  

  7. حسین شریعتمداری: از سایه خود هم بترسید!

  8. نماینده مجلس: آقای روحانی! مگر صدای خرد شدن استخوان مردم را زیر بار گرانی نمی‌شنوید

  9. نوبخت: ایران تاوان مستقل بودن خود را می‌پردازد/ رسیدن به استقلال جز ثمره‌های انقلاب است

  10. روحانی تهران را به مقصد نیویورک ترک کرد

  11. واکنش اینستاگرامی عراقچی درباره یکی از شهدای حمله تروریستی اهواز

  12. ماجرای مهاجرت ناخواسته مجری تلویزیون/مردهایمان را گذاشتیم و رفتیم!

  13. تعداد نفرات کاروان روحانی در سفر به نیویورک اعلام شد

  14. بعیدی‌نژاد: رسماً در جنگ اقتصادی هستیم/ چرا من‌وتو و ایران اینترنشنال منابع مالی خود را افشا نمی‌کنند

  15. عراقچی خبر داد: احضار کاردار امارات در تهران به وزارت خارجه

  16. نماینده مجلس: اجرای کامل برنامه اقدام FATF نفعی برای ایران ندارد/ این موضوع بالاتر از برجام که نیست

  17. عملیات تروریستی بی‌بی‌سی، هنوز خنثی نشده!

  18. چرا علیرضا افتخاری خانه‌نشین است؟

  19. روایت کری از استدلالی که عراقچی به خاطر آن از ۴ خواسته ایران کوتاه آمد

  20. روحانی: پول، سلاح و سیاست عوامل تروریستی اهواز از همسایگان جنوب خلیج فارس آغاز می‌شود

  21. نمایش «شگفت انگیز» نتانیاهو در سازمان ملل درباره ایران

  22. پیش‌بینی رئیس کل بانک مرکزی در مورد کاهش قیمت ارز

  23. تکذیب استعفای شریعتمداری/ تماس تلفنی وزیر با حضرتی

  24. پاسخ عجیب وزیر بهداشت به یک بیمار  

  25. تملق گویی در جامعه

پربحث‌های دیروز

  1. وقوع حمله تروریستی در مراسم رژه اهواز/ تیراندازی به سوی مردم و نیروهای مسلح/ هلاکت ۴ تروریست/ آخرین آمار شهدا /زخمی شدن 65 تا 70 نفر +عکس و فیلم

  2. تصویر عوامل تروریستی امروز رژه اهواز  

  3. کرباسچی: روحانی استعفا بدهد

  4. تحریم و جنگ تحمیلی، تهدیدهایی که به فرصت تبدیل شدند/ راز موفقیت صنعت دفاعی ایران چیست؟

  5. فیلم واضح از تیراندازی شدید به رژه نیروهای مسلح در اهواز  

  6. اعتراف وزارت نفت به پردات حقوق نجومی به نماینده مجلس

  7. اظهارنظر وقیحانه مشاور ولیعهدابوظبی درباره حادثه اهواز

  8. سپاه پاسداران: عناصر مسلح حمله تروریستی اهواز وابسته به جریان "الاحوازیه" هستند

  9. الاحوازیه و رهبران آنها چه کسانی هستند؟

  10. لطفا ریز جزئیات مخارج زندگی ما رو بخونین

  11. جزئیات حمله تروریستی به رژه اهواز؛ از سابقه گروهک الاحوازیه تا انتشار کاریکاتور توهین آمیز/ پشت پرده اعلام موجودیت تشکلی 40 نفره برای براندازی/ روایت کیهان از ماجرای تتلو

  12. فداکاری برای نجات در حمله تروریستی اهواز  

  13. اجاره قاتل ۳ میلیونی در تهران + عکس

  14. افزایش ۱۴.۷ درصدی دخل‌وخرج خانوار ایرانی در ۵ ماه + جزئیات

  15. تصویر تعدادی از شهدای حادثه تروریستی اهواز  

  16. لحظه مطلع کردن روحانی از حمله تروریستی اهواز هنگام سخنرانی امروز در مراسم رژه تهران  

  17. وزیر آموزش و پرورش: چشم‌های برخی کلاس اولی‌ها پف دارد و باید یواش یواش سحرخیزتر باشند

  18. پیام سفیر انگلیس در تهران در خصوص حمله تروریستی اهواز

  19. حمله تروریستی به رژه نیروهای مسلح در اهواز  

  20. یادداشت روحانی در روزنامه واشنگتن پست/ پیشنهاد ترامپ برای مذاکره صادقانه نیست/ایران تسلیم تحریم نمی‌شود

  21. امیرعبداللهیان: مثلث ترامپ، نتانیاهو و بن سلمان به دنبال ناامنی در ایران هستند

  22. عصبانیت آقای بازیگر از حمله تروریستی اهواز  

  23. دستور روحانی به دستگاه‌های امنیتی برای پیگیری حمله تروریستی اهواز

  24. داعش مسئولیت «حمله تروریستی اهواز» را بر عهده گرفت

  25. نخستین اعترافات سخنگوی گروهک تروریستی الاحوازیه به انجام حمله تروریستی صبح امروز در رژه نیروهای مسلح در اهواز  

پربحث‌های هفته

  1. راهپیمایی افراد برهنه در خیابان بعد از پیروزی!/ عبور از مرز‌های بی‌حیایی؛ عریان‌گری در فوتبال!+ عکس

  2. یک معلم آمریکایی: ۳ جا کار می‌کنم و پلاسمای خونم را می‌فروشم تا قبوض آب و برقم را بپردازم؛ معلمی در آمریکا یعنی این!/ به‌اندازه کاری که می‌کنیم به ما حقوق نمی‌دهند

  3. وقوع حمله تروریستی در مراسم رژه اهواز/ تیراندازی به سوی مردم و نیروهای مسلح/ هلاکت ۴ تروریست/ آخرین آمار شهدا /زخمی شدن 65 تا 70 نفر +عکس و فیلم

  4. سوءاستفاده میلیاردی شرکتهای بیمه از جیب مردم / وقتی چشم عدالت کور می‌شود!

  5. واقعا مالیات پزشکان چقدر است؟!

  6. نباید به «سید احمد خمینی» ایراد گرفت! مشکل جای دیگر است

  7. توهین طراح جلد همشهری جوان به مقدسات و امام حسین (ع)

  8. چگونه می‌توان ترامپ را در زمینه تحریم‌ها خلع سلاح کرد؟

  9. ۲۱ کشته در آتش‌سوزی تصادف اتوبوس و تانکر سوخت در جاده نطنز/ اجساد ۱۹ نفر از اتوبوس خارج شده/ اعلام اسامی مجروحان + تصاویر و فیلم

  10. چرا مردم باید هزینه ناکارآمدی در صنعت خودرو را بپردازند؟

  11. آقای ظریف! «برجام مالی» را به ملت تحمیل نکنید/ FATF فقط برای دشمنان شفافیت می‌آورد

  12. تصویر عوامل تروریستی امروز رژه اهواز  

  13. آدرس غلط برای گرانی‌ها و افشای مسئولیت گریزی‌های رندانه/ ریشه‌های اصلی بحران های کنونی اقتصاد ایران چیست؟

  14. چرا دولت قادر به کاهش قیمت دلار نیست؟

  15. اطلاعیه دولت درباره هزینه سفر روحانی به نیویورک

  16. خطر کوچ دولتی‌های بازنشسته به خصولتی‌ها/ ساز مخالفت شستا با قانون جدید منع بکارگیری بازنشستگان

  17. با این میوه، ۳ روزه ۳ کیلو لاغر شوید!

  18. وزیر صنعت: یکی از عوامل افزایش قیمت خودرو این بود که بعضی فکر کردند خودرو یک کالای سرمایه‌ای است

  19. پیام روحانی برای جانباختگان حادثه تصادف کاشان: تکرار این حوادث جبران‌ناپذیر جاده‌ای، نشان از ضعف‌های مدیریتی دارد

  20. پیشنهاد بی‌شرمانه مرکز مشاوره به یک دختر!/ عمق فاجعه و عدم نظارت بر عملکرد مرکز مشاوره

  21. آقای سازور غلط می‌کند فقط مداحی کند/ جمله جالب محمود کریمی درباره حاج منصور

  22. روزنامه خواندن و آیه الله مصباح یزدی ؛ مدح یا ذم

  23. توهین عضو اصلاح طلب شورای شهر نیشابور به عزاداران حسینی +عکس

  24. آخوندی: شرکت هواپیمایی ATR غرامت پرداخت نمی‌کند

  25. وزیر صنعت استعفا داد + تکذییبه

آخرین عناوین