به گزارش الف، مصر و عربستان سعودی به عنوان دو کشور عربی در دو قاره جداگانه روابط پر فراز و نشیبی داشتهاند و طی دهه گذشته در برخی پرونده ها از جمله پرونده سوریه به اختلاف خوردند. این اختلافات چند سال بعد از آغاز بحران 2011 سوریه آغاز شد و تا کنون نیز ادامه داشته است. در آن زمان مصریها بر لزوم یافتن یک راهکار سیاسی برای حل بحران سوریه تاکید داشتند اما ریاض به عنوان یکی از حامیان گزینه نظامی در این کشور و حمایت گسترده از تروریستها، اصرار بر سرنگونی نظام بشار اسد داشت.
البته مصر از حامیان نظام بشار اسد به شمار نمیرود اما معتقد بود که قدرت گرفتن گروههای تروریستی و افراطی در سوریه برای کل منطقه و کشورهای عربی خطرناک است و ترجیح میدهد که نظام اسد روی کار بماند تا به مرور جایگزینی برای آن پیدا شود. اما سعودیها با این عقیده مخالف بودن؛ به این معنا که صرفا سرنگونی بشار اسد را میخواستند و حرفی درباره آینده سوریه نمیزدند.
از سال گذشته نیز که بحث بازگشت سوریه به اتحادیه عرب بعد از یک دهه مطرح شده، مصر تلاش زیادی برای نرم کردن موضع عربستان در این زمینه انجام داد و از بازگشت سوریه به اتحادیه مذکور حمایت میکند اما ریاض مخالف آن است.
از سوی دیگر مصر در ژوئن 2017 با پیروی از سیاستهای عربستان در کنار امارات و بحرین دست به محاصره همه جانبه قطر و قطع روابط با آن کرد اما سعودیها دو سال قبل بدون مشورت با طرف مصری باب ازسرگیری مناسبات و آشتی با دوحه را گشودند؛ مسئلهای که خشم مصریها را برانگیخت و تاکید کردند که عربستان در روند سیاسی منطقه آنها را نادیده گرفته است.
با این وجود اختلافات قاهره و ریاض در یک دهه گذشته بی سروصدا دنبال شده و خیلی پررنگ در سطح رسانههای مطرح نشده بود اما طی ماههای گذشته و بعد از اوجگیری بحران اقتصادی و مالی مصر و انتقاد مصریها از عدم کمکرسانی هیچ یک از کشورهای حوزه خلیج فارس به قاهره، حواشی زیادی درباره اختلافات مصر با کشورهای عربی از جمله عربستان به وجود آمده است.
بعد از انتقاد مصریها از اینکه کشورهای عربی و در صدر آنها عربستان در این شرایط مصر را تنها گذاشتهاند، «ترکی الحمد» نویسنده سعودی که به محافل تصمیمگیری در کشورش نزدیک است با انتشار توئیتهایی به سیاست رژیم مصر به رهبری «عبدالفتاح السیسی» حمله کرد.
این نویسنده سعودی مقامات سیاسی مصر از جمله السیسی را به باد انتقاد گرفته و گفت که اولین علت بحران اقتصادی مصر، تسلط فزاینده ارتش بر دولت و نهادهای اقتصادی است؛ به طوری که همه چیز در مصر تحت سیطره ارتش قرار دارد. همچنین دومین عامل بحران اقتصادی مصر، به سیاستهای نظام این کشور برمیگردد که در برابر هرگونه تغییر مقاومت میکند و به عنوان مانعی در برابر سرمایهگذاریهای موفق داخلی و خارجی قرار گرفته است.
این اظهارات بیسابقه یک دانشگاهی نزدیک به دربار پادشاهی عربستان علیه دولت و نهادهای مصر سرو صدای زیادی در رسانههای عربی و بینالمللی به پا کرد. پیش از آن یک نویسنده برجسته مصری با انتشار مقالهای تحت عنوان «مصر: چه کسی صورت حساب دردناک جنگ روسیه و مصر را پرداخت میکند؟» هجمه تندی ضد کشورهای خلیج فارس به دلیل تنها گذاشتن مصر در میان بحران مالی و اقتصادی انجام داده بود.
ترکی الحمد در پاسخ به این نویسنده مصری گفت که چرا مصر به جای وابسته شدن به این و آن، به تنهایی راهکاری برای حل بحرانهای مزمن خود پیدا نمیکند؟
همانطور که گفته شد این نویسنده سعودی از نزدیکان به دربار پادشاهی عربستان و شخص «محمد بن سلمان» ولیعهد این کشور بوده و همواره نظرات و دیدگاههای دولت سعودی را در رسانهها منعکس میکند. بر همین اساس ناظران امور معتقدند که عربستان قصد دارد نقش حمایتی حود از مصر بعد از سرنگونی رژیم قبلی در سال 2013 را رها کند. این درحالی است که عربستان از سال 2013 تا 2015 بیش از 40 میلیارد دلار به سران کودتا در مصر داده بود.
علاوه بر آن مواضعی که مقامات عربستان در کنفرانس اقتصادی «داووس صحرا» در اکتبر 2022 اتخاذ کردند نیز تاییدی بر همین اظهارات نویسنده مذکور سعودی بوده و نشان میدهد که ریاض سیاست خود را برای کمک به متحدانش تغییر داده است؛ جایی که سران عربستان تاکید کردند که ما قبلا بدون قید و شرط کمکهای بلاعوض در اختیار دوستان خود قرار میدادیم اما این کمکها در مرحله بعدی مشروط خواهد بود.
در سایه این شرایط میتوان گفت که دیگر مصر مانند قبل برگ برنده عربستان یا هیچ یک از کشورهای حوزه خلیج فارس نیست؛ زیرا تحولات جهان عرب موسوم به «بهار عربی» پایان یافته و دیگر نظام السیسی نمیتواند از تهدید گروههای افراطی به عنوان کارتی در برابر شیخنشینان خلیج فارس استفاده کند. همچنین مصر نتوانست نقش مورد نظر عربستان را در جنگ یمن ایفا کند.
با این وجود نمیتوان گفت که عربستان و مصر در مسیر قطع کامل روابط قرار دارند یا اینکه ریاض به کلی از کمک به قاهره عقبنشینی میکند اما مناسبات میان آنها و نیز نوع کمکهایی که عربستان به مصر ارائه خواهد داد دیگر مانند قبل نخواهد بود. به ویژه اینکه عربستان و دیگر کشورهای حوزه خلیج فارس توافق کردهاند در ازای کمک به مصر دارایهای شرکتها و ارگانها و کارخانهها و زمینهای این کشور را بخرند.
کارشناسان مصری معتقدند که عربستان با وعده کمک مالی به مصر طی سالهای گذشته با حمایت از کودتای این کشور در سال 2013 آزادی ملت مصر را از آنها گرفت و اکنون بعد از رسیدن به خواستههایش، این مردم را تنها گذاشته است.
