«مأمور مرگ‌های غیراتفاقی»؛ حسام حیدری؛ نشر چشمه پردازشِ بیهودگی در یک داستان بلند

زهره مسکنی،   4000323102

شغل رسمی و علنی راوی داستان قتل است و در یک آژانس درجه چندمی کار می‌کند که به دلیل مسائل مافیایی تجاری در این صنف، زنگ‌خور قتلش خیلی کم است. برای آقای قاتلِ بسیار شرافت‌مند و مجرب هم کسر شأن است که دل به پروژه‌هایی نظیر نُطُق‌کشی و بازجویی و ... بدهد

پردازشِ بیهودگی در یک داستان بلند

«مأمور مرگ‌های غیراتفاقی»

نویسنده: حسام حیدری

ناشر: چشمه، چاپ اول: 1399

127 صفحه، 27000 تومان

 

***

 

حسام حیدری طنزنویسی را از سال 1386 با مجموعه مجلات گل‌آقا آغاز کرده و پس از آن در دوره‌های مختلف با مجلات و روزنامه‌های متعددی همکاری داشته است. «شهرونگ»، «همشهری جوان» و «بی‌قانون» از جملۀ همین مطبوعات هستند. ستون «تذکره‌الهَمِگان» وی در رورنامه طنز «بی‌قانون» یکی از پرخواننده‌ترین مطالب این روزنامه است که در قالب نقیضه‌پردازی کتاب تذکره‌الاولیاء عطار، هر بار به شوخی با یکی از سیاستمدارن، بازیگران یا ورزشکاران می‌پردازد. «ببرهای زخمی حکیمیه» نیز نخستین رمان طنز این نویسنده است که سال 1396 توسط نشر چشمه منتشر شد.

حیدری داستان «مأمور مرگ‌های غیراتفاقی» را که در گروه «کتاب‌های جهان تازه‌دم» و به عبارتی طنز نشر چشمه منتشر شده را به آنهایی که مثل خودش حالشان خوب نیست تقدیم کرده و همین تقدیم از ابتدای کتاب، به قول معروف گوشی را دست خواننده داده که با چه نویسنده‌ای طرف است. نویسنده‌ای که به نوعی در سکوت فریاد می‌زند حالش خوب نیست و قصد همدردی با تمام افرادِ بدحال جامعه‌اش را دارد. پس جای تعجب ندارد که از همان سطور اول با متنی آغشته به رنگ و بوی اَبزورد مواجه شده و با جملاتی از زبان راوی داستان وارد تراژدی-کمدی‌ای شویم که خواه‌ناخواه اسارت در شرایط جبری و ناخوشایند از ویژگی آن است: «با عجله گفتم "آره، من کُشتمش." و درِ ظرف یک‌بار مصرف غذا را باز کردم. لعنت به‌اش! باز از این کوبیده‌های گوشت منجمد. کاش گوجه بیشتر گذاشته بود لااقل.»

شغل رسمی و علنی راوی داستان قتل است و در یک آژانس درجه چندمی کار می‌کند که به دلیل مسائل مافیایی تجاری در این صنف، زنگ‌خور قتلش خیلی کم است. برای آقای قاتلِ بسیار شرافت‌مند و مجرب هم کسر شأن است که دل به پروژه‌هایی نظیر نُطُق‌کشی و بازجویی و ... بدهد. این است که حال خوشی ندارد اما همچنان دست و پا می‌زند که حق و ناحق نکند؛ دلی را نرنجاند؛ درستکار باشد و صرفاً از راه صحیح قتل امرار معاش کند. داستان مانند شروع یک رمان یا نمایشنامۀ مدرنِ آغشته به ابزورد بدون هیچ زمینه‌چینی آغاز می‌شود. در ساخت روایی آن هیچ گره خاصی برای عرضه و گشایش وجود ندارد و کنش‌ها اغلب بدونِ رسیدن به نقطۀ اوج ویژه‎ای در جا به حداکثر کشش نمایشی خود می‌رسند. البته نویسنده به موازات این کنش و واکنش‌های متعدد به مرورِ انواع و اقسام ناهنجاری‌های موجود در جامعه به زبان طنز تلخ پرداخته است. داستان با پرداختن به سفارش‎های قتل آغاز شده و در ادامه با عادی‌سازی آسیب‌های اجتماعی خرد و کلان گوناگونی چون اعتیاد، اختلاس، سرقت، طلاق، تقلب، مدرک‎سازی، خودکشی و ... ادامه یافته است.

از نکات قابل توجه داستان وجود کمپی است که نویسندگان برای ترک اعتیاد نوشتن به آنجا پناه می‌برند. در این کمپ داشتن قلم و کاغذ مجازات دارد؛ شعر و داستان داشتن و به کتابخانه رفتن گناه و جرم است؛ برای مددجویان کلاس‌های قتل و خفت‌گیری و جیب‌بری برگزار می‌شود و همچنین به طور زیرپوستی با دست‌اندرکارانی که پیش از این موجبات بدحالی نویسندگان را فراهم کرده و آنها را به گرفتاری کشانده‌اند هم برخورد می‌شود: «... ژان برای خودش آب جوش ریخت و گفت:"متأسفانه این دوستان جنبه ندارند. هنوز یه قلپ نخوردند، هوس داستان نوشتن به سرشون می‌زنه." بعد آمد کنارم و بازویم را فشار داد. "دیشب عملیات فوق‌العاده‌ای داشتیم استاد. باورتون نمی‌شه. سه هدف مختلف: دوتا ناشر و یه تهیه‌کننده. ناشرها رو همون جا تو خونه‌شون اعدام هنری کردیم ولی تهیه‌کننده رو آوردیم... باورتون می‌شه؟»

«مأمور مرگ‌های غیراتفاقی» در عین حال که هستی بی‌معنی و کوشش‌های بیهوده انسان جامعۀ ما را بازگو می‌کند، به عمیق‌ترین مسائل انسانی می‌پردازد. راوی و سایر شخصیت‌های داستان اگرچه هویت مشخصی ندارند، اما همگی دارای ویژگی اجتماعی، اخلاقی و روحی خاصی هستند که در رفتار و گفتارشان مشهود است. هر یک از آنان تجربیات هولناکی دارند که به پوچی و بی‌حاصلی و غریبگی‌شان با جامعه منجر و سبب ایجاد نوعی حس معناباختگی در وجودشان شده است. خلق صحنه‌های عبث و در عین حال هدفمندِ آکنده از فعالیت‌های متعدد که تغییری در موقعیت داستان به وجود نمی‌آورد و سرشار از عناصر بی‌ارزش زندگی روزانه‌ است، ویژگی بارز این داستان بلند حسام حیدری به شمار می‌رود. شیوۀ نوشتاری او در این داستان پردازشِ بیهودگی است. او برای نمایش راه‌های بی‌پایانی که انسان به منظور پرکردن خلأ زندگی می‌پیماید، از لودگی و طنز و تمسخر استفاده کرده است. 

«مأمور مرگ‌های غیراتفاقی» مثل اغلب روایت‌های اینگونه بدون رسیدن به نتیجه‌ای قطعی و حتی به نوعی با رسیدن به موقعیتی متشنج‌تر از ابتدای داستان پایان یافته است. قاتل با یک سری شلیک‌ها و مرگ‌های پی‌در‌پی قهرمان صحنه‌ای است که در ابتدای داستان آرزوی آن را داشته؛ اما سنگینی چرایی و چگونگی این مرگ‌ها به تهی‌شدن زندگی از معنای اصلی‌ آن در روزگار ما اشاره دارد. به اینکه وقتی امید در جامعه‌ای گم و ناپدید می‌شود، انسان احساس پوچی و بیهودگی شدید می‌کند و در وضعیتی قرار می‌گیرد که نه‌تنها درمانی برای دردهایش وجود ندارد، بلکه نویدی هم به برای رسیدن به سرزمین موعود نیست و اینجاست که اساس معناباختگی رقم می‌خورد. 

یکتانتتریبون

پربحث‌های دیروز

  1. وقتی نقشه شوم تجزیه ایران توسط مزدوران لندنی و سعودی آشکار می‌شود

  2. ناکارآمدی یک شورای عالی ۲۰ ساله !

  3. بار مسئولیتی سنگین بر دوش دولت آینده

  4. واقعیتی تلخ به نام مدیران مرکزنشین

  5. یک سؤال پیرامون حاشیه سفر اختصاصی ۳ نماینده مجلس

  6. نامه ۲۱ اندیشکده اقتصادی و سیاست خارجی به آیت‌الله رئیسی/ضرورت تحول ساختاری و سازمانی در وزارت امور خارجه

  7. معاون اول رئیس جمهور: از زخم زبان‌ها، ذره‌ای ناراحت نمی‌شویم/ آنچه مردم ایران را رنج می‌دهد، تبعیض است

  8. روحانی: مشکلات خوزستان باید طبق دستور رهبری حل و فصل شود

  9. در جلسه رئیس بنیاد شهید با رئیس جمهور منتخب چه مسائلی مطرح شد؟

  10. رهاسازی آب سد کرخه، از سوسنگرد تا هورالعظیم

  11. جهانگیری: طعم تلخ مشکلات را چشیده‌ایم /در مقابل فریادهای مردم کاملاً بی‌پاسخ هستیم / این تعهد را می‌دهیم که خسارت مردم پرداخت خواهد شد

  12. المپیک توکیو| نخستین مدال برای کاروان ایران/ فروغی طلایی شد

  13. جزئیات کمیاب‌ شدن تنها داروی کرونا و فروش و تزریق آن در بازار آزاد/ رمدسیویر دوزی چند؟

  14. نگاهی به بازار انرژی / ۳ سه پروژه ای که زنگنه از آنها غافل شد

  15. شهادت چهار تن از رزمندگان قرارگاه قدس در درگیری با اشرار

پربحث‌های هفته

  1. مشفقانه ای کوتاه با رئیس جمهور منتخب

  2. تاکید رییسی بر رفع دغدغه خانواده ایثارگران

  3. وقتی نقشه شوم تجزیه ایران توسط مزدوران لندنی و سعودی آشکار می‌شود

  4. خوزستان و آسیاب پر آب مدعیان!

  5. حداقل و حداکثر حقوق دریافتی اعضای هیات علمی پس از همسان‌سازی اعلام شد

  6. احمد توکلی: باید هم از کوپن خوشتان نیاید، سیر که از گرسنه خبر ندارد!

  7. پارک یا توالت عمومی سگ‌ها

  8. پشت پرده طرح ربایش مسیح علینژاد

  9. اعتراض؛ حقی که باید از آن محافظت کرد

  10. ناکارآمدی یک شورای عالی ۲۰ ساله !

  11. صحبت‌های تند رئیس جمهور آذربایجان به وزیر نیروی کشور خود درباره قطعی برق

  12. روزهای سخت پاسخگویی عاقلانه برای مدیران

  13. چرا صهیونیست‌ها نگران پیامدهای امنیتی بحران لبنان هستند؟!

  14. ماجرای پرواز اختصاصی نمایندگان به عتبات چیست؟/ لغو سفر به دنبال اطلاع از اختصاصی بودن

  15. راه حل مشکل آب از آسمان نمی آید/حل مشکل به شیوه شیخ بهایی

  16. دستگیری ۱۷ وکیل و ۱۳ کارمند متخلف قوه قضائیه در هفته گذشته

  17. در ماه‌های آینده دولت با تورمی رو به رو خواهد شد که هیچگاه درکشور تجربه نشده است!

  18. ماهیت حقیقی طالبانِ کنونی چیست؟

  19. تصمیم پسندیده مداح سرشناس/ می‌رویم خوزستان

  20. بار مسئولیتی سنگین بر دوش دولت آینده

  21. روحانی: مردم حق دارند بدانند که چه گردنه ها و تکانه هایی موجب بروز چه مشکلاتی برای کشور شده است

  22. از رنج های خوزستان بکاهیم ...

  23. واقعیتی تلخ به نام مدیران مرکزنشین

  24. کاروان‌ جدید تانکرهای آبرسان سپاه به خوزستان رسید

  25. پیش‌بینی ذوالنوری از ادامه مذاکرات برجام در دولت رئیسی/ توضیحات حدادعادل درباره ادعای دخالت در انتخاب شهردار تهران/ نظر مردم درباره وضعیت تحریم ها در دوره رئیسی

ابر آروان

آخرین عناوین