چگونه اضطراب کرونا را درمان کنیم؟

گروه سلامت الف،   3990311004

شیوع کرونا باعث بروز اختلالات و فشارهای روانی در جامعه شده است و اکنون تعداد زیادی از افراد به دلایلی همچون ابتلا به این ویروس، جان دادن یکی از عزیزان خود و بروز مشکلات اقتصادی و معیشتی، دچار اختلالات روانی شده‌اند؛ در نتیجه جامعه نیازمند نسخه شفابخشی برای بازیابی سلامت روان خود است.

 

به گزارش فارس، بیش از سه ماه از شیوع کرونا در کشورمان می‌گذرد و در این دوران جامعه در بخش‌های مختلف  تحت تأثیر این ویروس مرموز و خطرناک قرار گرفته است. در کنار عوارض جسمی این بیماری و ابتلای تعدادی از افراد، جان باختن عده‌ای دیگر و عزادار شدن تعدادی از خانواده‌ها، سلامت روان بسیاری در اثر ترس زیاد و اضطراب ناشی از ابتلا به کرونا و به مخاطره افتادن وضعیت اقتصادی و معیشتی، پیامدهای منفی جسمی و روحی زیادی را به دنبال داشته و دامنگیر بخشی از افراد جامعه شده است.
این احساس ناامنی روانی و نداشتن امنیت شغلی باعث بروز مشکلات روانی همچون اضطراب و افسردگی شده است و هر روز می‌توان این نابسامانی روانی را در سطوح مختلف جامعه مشاهده کرد.

 بر اساس مطالعات داخل و خارج از کشور و به ویژه در خارج از کشور نشان داده شده که در سال جاری میلادی، اختلالات روانی 2.5 تا 3 برابر افزایش پیدا کرده است. البته این موضوع طبیعی است؛ چرا که ویروس کرونا ناشناخته بوده و هنوز واکسنی ندارد و ما در مقابله با این خطر جدی قرار داریم و طبیعی است که درصد زیادی از جمعیت را تحت‌تأثیر داده است. در ایران نیز طی تحقیقاتی که صورت گرفته ‌اختلالات روان‌شناختی در سطح بالاتری از حالت حد طبیعی است.  

برای بررسی پیامدهای منفی کرونا در دوران شیوع و آشنایی با اقدامات و راهکاری ضروری برای کاهش آسیب‌های روحی و روانی اقشار مختلف  و بازیابی سلامت روان جامعه پس از پایان دوران کرونا، با فریبرز دُرتاج،  استاد روان‌شناسی تربیتی دانشگاه علامه طباطبایی و معاون پژوهشی سازمان نظام روان‌شناسی به گپ و گفت نشستیم. 

* آقای دکتر! به عنوان اولین پرسش بفرمایید با توجه به  اینکه بیش از 3 ماه از شیوع کرونا در ایران می‌گذرد و وضعیت سلامت روان جامعه دچار مخاطراتی شده، چه اقداماتی باید صورت گیرد تا بتوان این موضوع را بهتر مدیریت کرد؟

 ویروس کرونا نشان داد که ما در بحث سلامت روان باید اقدامات اساسی انجام دهیم و به یک برنامه آفندی مجهز شویم.این برنامه آفندی را به یک مثلث تشبیه می­‌کنم که یک ضلع آن شناسایی اختلال روانی در گروه­‌های مختلف، یک ضلع پروتکل درمانی مناسب و ضلع سوم آن ارائه خدمات روان‌شناختی و اجتماعی بر بستر اینترنت و دولت الکترونیک می­‌دانم.

شناسایی اختلالات روانی، تدوین پروتکل­‌های درمانی مناسب و مبتنی بر شناسایی دقیق اختلال و از همه مهمتر الکترونیک شدن خدمات دستگاه‌های اجرایی (دولت الکترونیک) به نحوی که رفت و آمد مردم (عامل اصلی انتشار و گسترش ویروس) به حداقل ممکن برسد و حتی پروتکل­‌های درمانی از همان بستر بتواند برای گروه­‌های مختلف جامعه قابل ارائه باشد، از جمله اقداماتی است که در دوران کرونا و پساکرونا نیازمند مداقه و اقدام جدی و جهادی دارد. 

بنابراین گام اول و ضروری عبارت است از شناسایی علت اختلالات روان‌شناختی و اجتماعی در افراد مختلف جامعه که سلامت روانی و اجتماعی آن­ها به مخاطره افتاده و یا ممکن است به مخاطره بیفتد.

در این صورت می‌توان مبتنی بر این شناسایی، شیوه‌های روان درمانی مناسب را برای مبارزه انتخاب کرد.

* تدوین این پروتکل‌ها باید بر اساس چه قواعدی تنظیم شود؛ یعنی آیا می‌توان یک قاعده کلی را در تدوین پروتکل‌ها برای همه اقشار جامعه لحاظ کرد یا باید متناسب با شرایط و اقتضائات گروه‌های مختلف آنها را تدوین کنیم؟

برای این شناسایی و تدوین پروتکل نیاز است بدانیم با چه گروه­‌هایی مواجه هستیم؟ خانواده متوفیان کرونا، بیماران مبتلا و خانواده­‌های آنها، افراد قرنطینه و اعضای خانواده، بیماران مشکوک، کارکنان مراقبت‌­های بهداشت و درمان و اعضای خانواده کارکنان پزشکی، کودکان زیر سن مدرسه و والدینشان، دانش­‌آموزان، دانشجویان، زنان باردار، سالمندان، بیماران دارای بیماری زمینه‌ای  خودایمنی و نقص ایمنی، کارکنان دستگاه­‌های اجرایی، اقشار بی بضاعت و کم­ برخوردار؛ همه اینها افرادی هستند که شواهد قوی وجود دارد که وضعیت سلامت روان این افراد مستعد بروز نشانه­‌های اختلالات روان‌شناختی است. 

تحقیقات متعدد در کشور چین علایم روان‌شناختی همچون اضطراب، ترس، افسردگی، افکار منفی، تغییرات هیجانی، بی‌خوابی، اختلال استرس پس از سانحه، وسواس، را با درصد شیوع بالا را گزارش کرده‌­اند.

در این بین اختلال پس از سانحه می­‌تواند موجب آسیب­‌های دائمی مثل هجوم خاطره‌های مزاحم، رفتارهای اجتنابی تحریک پذیری و کرختی هیجان، در افرادی بشود که وضعیت تهدید کننده این ویروس را تجربه کرده‌­اند؛ همچنین اختلال خواب در مبتلایان مشکوک به کرونا که در بخش­‌های ایزوله یا قرنطینه به سر می­‌برند احتمال وقوع زیادی داشته است؛ همچنین اضطراب و افسردگی در بین بیماران تنفسی، وسواس و ترس در بین افراد عادی شیوع بیشتری داشته است. 

آنچه اکنون مهم است اینکه بیماری کرونا مردم ما را درگیر نوع خاصی از اضطراب، یعنی اضطراب مرگ کرده است؛ مرگ به دلیل ماهیت پر ابهامی که دارد، برای اغلب انسان‌­ها تهدید محسوب می‌­شود. اضطرابی که ممکن است شامل ترس از مرگ خودِ فرد یا اطرافیانش باشد.

این اضطراب امروز کیفیت زندگی افراد جامعه را به صورت خیلی جدی تحت شعاع قرار داده و در این مورد به خصوص می­‌توان گفت آگاهی­‌های غلط، هراس آفرینی رسانه‌­های بیگانه و متاسفانه برخی رسانه­‌های داخلی، ضعف دولت در اطلاع ­رسانی و عدم هماهنگی در اطلاع ­رسانی موجب شده تا افراد تشخیص کرونا را معادل مرگ بدانند.  

با توجه به آنچه گفته شد، شناخت وضعیت سلامت روان گروه­‌های مختلف و تدوین پروتکل‌های درمان بر مبنای آن دو گام اساسی در زمینه اقدامات روان‌شناختی در زمینه مبارزه با بیماری کرونا برای افراد جامعه است.

* موضوع آرامش روانی در دوران قرنطینه به ویژه افرادی که مشکلات و بیماری‌های زمینه‌ای دارند و مجبور به ماندن در خانه هستند، بسیار مهم است؛ برای تأمین سلامت روان این افراد در دوران قرنطینه توضیح دهید؟

قرنطینه کردن با ایزوله کردن متفاوت است. قرنطینه کردن به معنای محدودسازی رفت و آمد افرادی که بالقوه در معرض این بیماری هستند تا زمان قطعی تشخیص است اما در ایزوله افرادی به سر می­‌برند که تست آن­ها مثبت شده است؛ بنابراین تمایز بین این دو مهم است.

آسیب روان‌شناختی افراد قرنطینه بر حسب مطالعات انجام شده بیشتر مربوط به اختلال هیجان، خستگی، افسردگی، استرس، کاهش خلق؛ تحریک پذیری، بی خوابی، کاهش توجه، اختلال استرس پس از سانحه (به ویژه در کودکان)، خشم و کرختی عاطفی و کاهش توانایی تصمیم­‌گیری بوده است.

نکته مهم اینکه ضرورت مداخله روان‌شناختی برای بیماران قرنطینه به دلیل ذات ترس از آلوده شدن یا آلوده کردن دیگران، طولانی بودن دوران قرنطینه، حمایت ناکافی، عدم دسترسی به مراقبت­‌های پزشکی و مواد غذایی کافی و در نهایت خستگی و بی حوصلگی، احساس تنهایی و پرخاشگری شدیداً احساس می­‌شود؛ چرا که در مواردی ثابت شده است افراد به همین دلایل از ادامه قرنطینه خودداری می‌کنند.

* یکی از گروه‌هایی که سلامت روان آنها در این روزها بیشتر در خطر است، کادر بهداشت و درمان و افرادی  بوده‌اند که به طور مستقیم با بیماران کرونایی در ارتباط هستند؛ توضیح دهید این افراد چطور می‌توانند آسیب‌های روانی خود را به حداقل برسانند؟

بر اساس نتایج پژوهش‌­های مطالعات قبلی در زمان انتشار ویروس سارس و ابولا، کارکنان حوزه درمان به عنوان صف اول مقابله با بیماری، از اختلالات اضطراب، ترس و استرس برچسب زنی رنج می‌برند که این موضوعات می‌توانند کیفیت فعالیت و خدمت رسانی آن­ها را تحت تاثیر قرار دهد؛ از طرفی تحمل لباس­‌های مخصوص نیز بر سختی کار این کادر درمانی افزوده است. 

اختلالات روان‌شناختی استرس، ترس، اضطراب و نشانه­‌های افسردگی و نگرانی شدید در بین خانواده­‌های کادر درمانی گزارش شده است. نتایج مطالعه بر روی خانواده 822 نفر از کادر درمان در چین نشان داده که شاخص اضطراب با 34 درصد و نشانه‌های افسردگی با 30 درصد بیشترین نشانه­‌های اختلال روانی در بین آن­ها بوده است.‍‍‍‍

* درباره تأثیرات ترس از ابتلا به کرونا در بین نوجوانان به ویژه دانش‌آموزان توضیح دهید؛ آیا تعطیل بودن واحد‌های آموزشی بر سلامت روان این قشر تأثیر مثبت داشته یا تأثیرات منفی به دنبال دارد؟

پژوهش‌­ها نشان داده که تعطیلی مدارس و قرنطینه کردن خانگی بر سلامت جسم و روان کودکان و نوجوانان تاثیر گذاشته است. محرک­‌های استرس­‌زا در منزل مانند ترس طولانی مدت، ماندن زیاد در خانه، افکار ناخوشایند و کسالت؛ کمبود ارتباط با دوستان و معلمان، کمبود فضای مناسب در منزل، مشکلات مالی و اقتصادی خانواده به ویژه در دهک­‌های پایین جامعه می­‌تواند اثر ماندگاری بر سلامت جسم و روان دانش­‌آموزان داشته باشد.

بر اساس مطالعه­‌ای میزان استرس پس از سانحه در کودکان قرنطینه شده 4 برابر کودکان غیر قرنطینه است؛ بنابراین این افراد بیشتر درگیر اختلال استرس حاد، اختلال سازگاری و سوگ می­‌شوند. همچنین نتیجه مطالعه‌­ای در چین بر روی 7000 دانشجو نشان داده که 25 درصد آن­ها اضطراب را تجربه کردند. دلایل ایجاد این اضطراب ناظر بر ترس از آینده تحصیلی و شغلی و کاهش ارتباطات و تاخیر در فارغ التحصیلی و ورود به بازار کار و ... بوده است.

* زنان باردار از جمله گروه‌هایی هستند که به واسطه ضعیف بودن سیستم ایمنی بدن در برابر کرونا آسیب پذیرتر از برخی گروه‌های دیگر جامعه هستند؛ برای حمایت روحی و روانی از این افراد چه  کاری باید انجام دهیم؟

 افزایش سطح اضطراب و استرس و افسردگی در بین زنان باردار چینی نیز در مطالعات انجام شده به اثبات رسیده است. افزایش سطح استرس و نگرانی در دوران بارداری می­‌تواند منجر به افزایش مسمومیت بارداری، زایمان زودرس، تولد نوزاد کم وزن و حتی نمره اپگار پایین شود. این افراد بیش از سایر گروه­‌ها به حمایت عاطفی نیاز دارند.

* درباره تعدیل فشارهای روانی بر گروه‌های مختلف جامعه چه راهکاری را پیشنهاد می‌کنید؟

ترس از ابتلا به بیماری، وضعیت آینده شغلی و  منابع درآمدزایی، دوران طولانی قرنطینه موجب شده تا اختلال خواب، افزایش اضطراب و اختلال استرس پس از سانحه نیز در این دسته افراد نیز گزارش شود.  

پس از شناسایی اختلالات و تدوین برنامه­‌های درمان مبتنی بر آن شناخت، این شیوه‌های روان درمانی را می­‌توان از راه دور و با استفاده از امکانات به روز نظیر ویدئو کنفرانس، برنامه‌های آنلاین، استفاده از آپ‌های مناسب، تلفن و ... در قالب پروتکل­‌های روان درمانی مناسب ارائه کرد.

اقدامی که کشور چین نیز انجام داده و با استفاده از بستر اینترنت، ضمن غربالگری و شناسایی افراد مستعد اختلالات روان‌شناختی، پروتکل­‌های خودآموز برای عموم مردم و همچنین برای گروه­‌های ویژه همچون کودکان، زنان باردار، سالمندان، افراد خانواده‌­های متوفیان و .. ارائه داده است.

نماز به عنوان یکی از مؤثرترین تکنیک‌های آرام­ سازی در درمان بیماری‌های روانی، باید توسط روا‌ن‌شناسان و مشاوران و روان درمان­گران در کمک به رهاییِ افراد از فشارها و گرفتاری ‌ها تجویز شود

 

نکته بسیار با اهمیت اینکه هنوز درمان دارویی موثری برای کرونا کشف نشده نیز یک فاکتور مهم تاثیرگذار بر سلامت روان افراد درگیر است. از همه این گروه­‌ها آسیب­ پذیرتر، خودِ بیماران درگیر هستند؛ چون ظرفیت تحمل روان‌شناختی بسیار پایینی دارند که پیشنهاد می‌­­شود در این زمینه با تهیه بروشورهای با محتوای شکست کرونا توسط پیرمرد 110 ساله یا کودک 2 ساله یا زن باردار و ... بتوان تاثیر به سزایی در افزایش روحیه دفاعی آنها داشت.

 دعـا و تضرع به درگاه خـداوند بـاعث‌ کاهش‌ شدت اضطراب می‌‌شود و از شـدت اضـطراب انـسان کاسته و باعث آزاد شـدن نیروی روانی وی می‌‌شود

 

به طور کلی و فارغ از درمان‌­های کلینیکی، در ایام پس از کرونا باید با تمرکز بر عوامل مهمی مانند تقویت جو عاطفی خانواده و حمایت خانوادگی، بر کاهش اثرات و آسیب‎های روانی با استفاده از ظرفیت خانواده نیز تمرکز کرد.

البته با زمینه‌­سازی برای گسترش رویکرد‌های مبتنی بر سلامت معنوی و یاددهی روش‌­های آرام‌­سازی و شایستگی هیجانی، راهکار‌های خود درمانی اضطراب در محیط خانه و با قرار دادن ابزار خودآموزی در اختیار افراد می‌توان اقدامی انجام داد تا آنها بر وضعیت روانی خود تسلط یابند.

به عنوان مثال خداوند متعال فرموده است: الَّذِینَ إِنْ مَکَّنَّاهُمْ فِی الْأَرْضِ أَقامُوا الصَّلاةَ؛ یاران خدا کسانی هستند که هرگاه در زمین به آنها قدرت بخشیدیم، نماز را برپا می‌دارند (قرآن کریم، سوره حج، آیه 41)

* شما به موضوع بکارگیری روش‌ها و مهارت‌های کاهش فشار روانی اشاره کردید؛ آیا توجه به مسائل معنوی و توصیه‌های دینی نقشی در کاهش فشارهای روانی دارد؟

 بله، اقامه نماز، درمان دردهای روحی، اخلاقی و رفتاری یک جامعه است. پژوهش‌ها نشان­ داده که نماز از نظر درمانی تأثیر بـه سـزایی در کاهش شدت تشنجات عصبی ناشی از فشار زندگی روزانه و پایین آوردن‌ حالت‌ اضطرابی افراد دارد؛ تا حدی که دکتر توماس‌ هایسلوپ می‌گوید: «مهم ‌ترین ایجاد آرامش در روان و اعصاب انسان که من تاکنون شناخته ‌ام نماز است». با این تعبیر، نماز به عنوان یکی از مؤثرترین تکنیک‌های  آرام­ سازی در درمان بیمار های روانی، باید توسط روا‌‌‌‌نشناسان و مشاوران و روان ­درمان­گران ما، در کمک به رهاییِ افراد از فشارها و گرفتاری ­ها، تجویز شود.

در میان روان ‌درمانگران، مـعروف است کـه یادآوری مشکلات و بازگویی آنها توسط بیمار، باعث کاهش شدت اضطراب می‌شود، از آنجایی که وضعیت روانی انـسان بـا‌ آشکار‌ کردن مشکلات در حضور یک روان‌شناس یا یـک دوسـت صمیمی رو بـه بـهبود می‌‌رود؛ تصور کـنید که همین انسان اگـر مشکلات خود را برای خدا بازگو کند و پس از‌ هر‌ نماز به مناجات با پروردگار و‌ دعا‌ و استغاثه به درگـاه او و طـلب یاری از او بپردازد، حالت روانی‌‌اش چقدر بهبود خواهد یافت.

به عـلاوه باید تـوجه داشـت کـه دعـا و تضرع به درگاه خـداوند بـاعث‌ کاهش‌ شدت اضطراب می‌‌شود؛ زیرا خداوند فرموده است: وَ قالَ رَبُّکُمُ ادْعُونی‏ أَسْتَجِبْ لَکُمْ (آیه 60، غافر).: «مرا بخوانید تا (دعای) شما را مستجاب کـنم». به هـمین دلیـل است که دعا و نیایش به درگاه خداوند از شـدت اضـطراب انـسان کاسته و باعث آزاد شـدن نیروی روانی او می‌‌شود؛ نیرویی که قبلاً در زنجیرهای اضـطراب و نـگرانی مقید و زندانی بود. در این صورت انسان حالت نشاط و طراوت را در تمام وجودش احساس می ‌کند.

انتهای پیام/

پربحث‌های هفته

  1. یک درس مهم ظریف در سیاست خارجی

  2. آيا چين واقعا جزيره كيش را خريده است؟!

  3. مجلس به تهدیدهای تاجگردون چه پاسخی می‌دهد؟

  4. طرح سؤال از رئیس‌جمهور با ۲۰۰ امضا تقدیم هیئت‌رئیسه مجلس شد + محورهای سوال

  5. ضرب و شتم پزشک متخصص توسط همراهان بیمار + عکس

  6. مدیریت ناکارآمد کرونا در ایران/ اقدامات محدودکننده برمی‌گردند؟

  7. اعتبارنامه تاجگردون رد شد

  8. چرا خودروسازی ایران از ترکیه عقب افتاد؟

  9. واکنش کاربران توییتر به رد اعتبارنامه تاجگردون؛ مجلس از اولین آزمون بزرگ خود سربلند بیرون آمد/ حالا نوبت تلاش مضاعف برای حل مشکلات است

  10. مردم اندونزی حیوانات را در آتشفشان ریختند

  11. حاشیه‌های حضور ظریف در مجلس

  12. شما بگویید به چه قیمتی ؟!

  13. تاجگردون کیفش را از مجلس برداشت و رفت

  14. روایت روحانی از مدیریت دولت بر اقتصاد کشور/جنجال سخنرانی ظریف/ بازداشت عضو تیم سابق مذاکره‌کننده هسته‌ای/افروغ: صداوسیما اسیر نفوذ، تظاهر و ریا شده است

  15. رمزگشایی از پشت پرده مانتوهای جلوباز

  16. روحانی: اقتصاد کشور تحت مدیریت قرار دارد/ در ماه‌های آینده به ثبات در اقتصاد و بازار ارز خواهیم رسید

  17. پرواز عمودی خلبان ایرانی با بمب افکن F ۴

  18. چگونه جمهوری اسلامی را از چشم مردم بيندازيم !

  19. جزئیات طرح ساخت ۶میلیون مسکن؛ تامین ۶۰درصد هزینه با وام ارزان و زمین رایگان

  20. شهردار تهران: ۹ میلیون دلار ضرر کردیم

  21. نمکی: دلم نمی‌خواست با چنین تاوان سنگینی حرف‌هایم را جدی بگیرند

  22. احمد توکلی: با استیضاح روحانی بیشتر موافقم

  23. ظریف: ترامپ فرقی با دولت‌های قبلی آمریکا ندارد/بزرگترین دستاوردم برجام بود

  24. رئیس کل بانک مرکزی: روند تامین ارز متحول خواهد شد

  25. دولت روحانی رکورددار جهش ارز در تمام دولت‌ها است/ چرخ اقتصاد از کار افتاده/ نتیجه سیاست دلار ۴۲۰۰ تومانی چه بود؟

ابر آروان

آخرین عناوین