موانع اقتصادی دولت - ملت سازی در جمهوری اسلامی ایران

محمد فرودی، گروه تعاملی الف،   3970104021 ۷ نظر، ۷ در صف انتشار و ۲ تکراری یا غیرقابل انتشار
موانع اقتصادی دولت - ملت سازی در جمهوری اسلامی ایران

اگرچه در باب دولت - ملت سازی نظرات مختلفی وجود داشته و حدود مشخصی برای آن ترسیم نشده است اما حائذ اهمیت است که این اصطلاح پس از شکل گیری دولت های مدرن و در بررسی روابط میان دول، مطرح شده و حال حاضر اشاره به فرآیندی دارد که تحت عنوان آن یک همپیوندی در ارتباط ساختارهای موجود حاکمیتی با فضای اجتماعی در درون مرزهای سیاسی مشخصی شکل می گیرد. فرآیندی که بر اساس آن دولت ها صرف دارا بودن یک ساختار قدرت برای اعمال اقتدار در درون خود نیست که به این تعبیر خواهند رسید بلکه قالب یابی پیوسته ای است که ضمن مشروعیت بخشی به اعمال اقتدار دولت بر جامعه به یک دولت در برابر سایر دول هویت متمایزی داده و راهبرنده آن در سیاست های داخلی و تعاملات بین المللی خواهد بود.

در فرآیند دولت ملت سازی ساختار های سیاسی و اجتماعی به گونه ای شکل می گیرند و رشد می کنند که تامین کننده نیازهای متقابل هستند. در چنین مناسباتی به طور طبیعی ساختارهای سیاسی اقتصادی و اجتماعی منسجم، قدرتمند، پویا. کارآمد، توسعه گرا در وابستگی متقابل با یکدیگر شکل خواهند گرفت که بستر سازتوسعه پایدار و واقعی هستند. ایران نیز به عنوان دولتی در مسیر مدرنیته از زمان روی کار آمدن پهلوی اول تا حال حاضر سعی در شکل دهی یک دولت - ملت به عنوان بستری برای توسعه داشته که با وجود کم و بیش توفیقاتی هنوز با نمونه ی موفق آن در دولت های اروپایی فاصله دارد. در جمهوری اسلامی نیز به مثابه رژیم پهلوی در طی این مسیر اقدامات مختلفی صورت یافته، اما به دلیل موانعی چند، از حرکت باز ایستاده یا کند شده است.

دولت ملت سازی بخصوص برای امروز ایران، که در ابتدای طی راه مدرنیته است دارای موانع متعددیست، موانعی که یک پای آن در تحولات بین المللی و روند جهانی شدن و گسترش ارتباطات و همچنین تعبیرات جدید از دولت های چند پاره ی ایالتیست و یک پای آن در شرایط فرهنگی، اقتصادی، اجتماعی و سیاسی داخلی ایران. اگرچه در بررسی این موانع پرداختن به تحولات بین المللی و شرایط داخلی کشورها دارای اهمیت فراوان است اما در این مطلب کوتاه سعی به پرداختن به شرایط اقتصادی داخلی ایران به عنوان مهمترین عامل که در دولت ملت سازی هم دارای نقش ایجابی و هم نقش سلبیست، می شود. در باب اهمیت نقش عوامل اقتصادی همین بس که تجربه ی کشورهای صنعتی اروپا نشان می دهد ریشه ی دولت ملت سازی در اروپا تغییر ساختار سنتی اقتصاد و جداشدن از زمین و رفتن به سوی اقتصادی تجاری و سوداگری در قرن ۱۶ تا ۱۸ میلادی است. تغییر ساختاری که منجر به قدرت بخشی به بورژوازی شد. طبقه ی اجتماعی که تبلور آن را می توان در نقش این طبقه در وقوع انقلاب کبیر فرانسه مشاهده کرد که زمینه ساز تحولات عظیم اقتصادی، اجتماعی و سیاسی بسیاری بعد از خود شد.

دولت ایران نیز چه در دوره ی پهلوی و چه جمهوری اسلامی با موانع اقتصادی گوناگونی مواجه بوده که اگر بخواهیم آنها را برشماریم می توان به ضعف طبقه ی متوسط اجتماعی به عنوان پیش برندگان دولت ملت سازی و فعالیت های اقتصادی، نوع تعاملات سنتی قدرت سیاسی و اقتصاد و همچنین ترکیب رانتی اقتصاد ایران اشاره کرد. عوامل و موانعی که نمی توان آنان را از یکدیگر جدا نمود چرا که در یک چرخه در کنار هم، یکدیگر را تقویت می کنند. این چرخه ی پیوسته ضمن تقویت یکدیگر به عنوان موانع دولت ملت سازی و پس از آن، توسعه عمل می کنند. اینان همچنین در باز تولید شرایط فعلی و دامن زدن به فساد سیستماتیک امروز نیز دارای نقش کلیدی هستند. در ذیل به هر از این موانع به صورت مجزا و کوتاه پرداخته می شود.

ضعف طبقه متوسط؛ این طبقه ی اجتماعی به دلیل شرایط خود بیشترین امکان دخالت و بیشترین حساسیت را نسبت به تحولات دارد که این مسئله منجر می شود تا مهمترین حامل تحولات سیاسی و اجتماعی توسعه گرا و تاثیر گذار ترین نیروی دولت ملت سازی باشد. اما در ایران و پس از انقلاب اسلامی که شاید نظام جدید داعیه ی تقویت این طبقه ی اجتماعی را نیز نداشت، در مسیر کاهش شکاف اقتصادی به عنوان یکی از آرمان های اساسی خود، به جهت عدم برنامه ی منسجم و نگاه واقع بینانه به پدیده ی روبرو، نتنها در کاهش شکاف ناتوان بوده بلکه با شکل دهی به یک فقر پویا از ایجاد یک طبقه ی متوسط قوی نیز جلوگیری کرده است.

نوع سنتی تعامل سیاست و اقتصاد؛ وجود زمینه های فرهنگی چون فرهنگ سیاسی آمریت، مطلق نگری و همچنین تمرکز قدرت در ساختار حکومت که در طول تاریخ ایران معاصر جاریست منجر به آن شده تا حضور نیروهای نظامی در این عرصه افزایش یافته و نسبت به اقتصاد که پیش برندگان آن نیروهای خصوصی هستند و جدا از ساختار قدرت حاکم، یک نگاه حاشیه ای شود. همچنین ضمن بی توجه ای به توسعه به واگذاری های فعالیت های اقتصادی به چشم از دست دادن قدرت نگریسته شود. به همین جهت قدرت متمرکز که خاص حکومت های سنتی است از واگذاری فعالیت های اقتصادی که ابزار قدرتش نیز محسوب می شوند امتناع کرده و در صورت آنکه به جهت فشارها بخواهد واگذاری صورت دهد تلاشش بر دور زدن این فعالیت یا واگذاری به نیروهای خصوصی وابسته به خود بوده که نتیجه اش می شود پروش حامیان فاسد اقتصادی وابسته به قدرت.

ساختار اقتصادی رانتیری؛ دسترسی به درآمدهای نفتی باعث به وجود آمدن نوع تعاملی میان حکومت و جامعه و به وجود آمدن نوع حکومتی می شود که در اصطلاح به دولت های رانتیر مشهور است. این نوع دولت ها به فعالیت های اقتصادی نیز شکل خاص خود را می دهند، بدین صورت که دولت ها بخصوص آنها که توسعه گرایی در بتن شان رسوخ نکرده به دلیل دارا بودن درآمد نفتی و عدم وابستگی به مالیات جامعه، از اجتماع خود مستقل شده و به آنها پاسخگو نمی باشند. همچنین با کوتاه مدت نگری و اتکا به واردات بی حساب، همچون دولت ایران منجر به تضعیف نیروهای مولد اقتصادی می شوند.در مورد ایران باید گفت تولید و صادرات نفت که می توانست منجر به انباشت سرمایه و رشد بورژوازی شود ماهیت اقتصاد را تک محصولی کرده و درآمدهای نفتی را نه تنها در خدمت ساختار اقتصادی قرار نداد: بلکه با حاکم شدن فضای سیاست زده بر صنعت نفت عموما در جهت مقابل و متضاد نیرو های اقتصادی فعالیت کرد.

یه طور کلی در فرآیند دولت ملت سازی نفت موجب به وجود آوردن دو مسئله شد یکی تقویت و تثبیت قدرت سنتی گذشته در دستان دولت و دوم به تضعیف بنیه اقتصادی بافت اجتماعی و وابسته کردن جامعه به دولت.

*محقق در حوزه ی مطالعات توسعه

عضویت در کانال تلگرام الف

وب‌گردی

دیدگاه کاربران

ناشناس۲۸۲۵۸۴۱۰:۳۷:۳۷ ۱۳۹۷/۱/۴
عکس چه ربطی به متن داشت
ناشناس۲۸۲۶۷۰۱۲:۴۰:۵۴ ۱۳۹۷/۱/۴
عکس تزئینی است!!!!!
ناشناس۲۸۲۵۸۶۱۰:۴۲:۰۲ ۱۳۹۷/۱/۴
جناب آقای محمد فرودی! حکومت بدبنال ملت سازی نیست بلکه بدنبال امت سازی است شما هنوز سیاستهای کلان نظام را نمی دانید
محسن۲۸۲۶۱۲۱۱:۲۰:۳۴ ۱۳۹۷/۱/۴
مردم ایران هرگز یک ملت نخواهند شد مهمترین مانع ملت شدن مردم ایران نه اقتصاد بلکه نظام اعتقادی کشور هست چون مبنای حکومت در ایران دین اسلام هست و نظام ایران یک نظام عقیدتی و از طرفی مردم نیز دارای اعتقادات متفاوت در مذهب و فرقه ها هستند جمع این مردم کار بسیار دشواری هست و همچنین بزرگترین اقلیت مذهبی کشور اقلیت قومی نیز هستند که همگرایی ملی را بسیار دشوار می کند به عنوان مثال در برخی کشورهای عربی اگر چه تفاوت مذهبی وجود دارد اما نژاد و قومیت مشترک هست و آنها فارغ از مذهب در سایر شاخص ها وجوه مشترک دارند اما در ایران نه تنها اختلاف اعتقادی هست بلکه تفاوت های قومی و نژادی باعث شده وجوه اشتراکی چندانی بین مردم نباشد .
ناشناس۲۸۲۶۲۳۱۱:۳۵:۵۳ ۱۳۹۷/۱/۴
ببخشید مناسبت این عکس چی بود؟
ناشناس۲۸۲۶۲۴۱۱:۳۶:۴۲ ۱۳۹۷/۱/۴
فلسفه عکس انتخاب شده با مطلب مقاله چیست؟؟؟؟؟؟
محمد۲۸۲۶۳۱۱۱:۵۲:۲۷ ۱۳۹۷/۱/۴
ببخشید مطلب رو کامل خوندم متوجه ربط عکس و محتوای مطالب نشدم.
تجارت نیوزتجارت نیوز

پربحث‌های امروز

  1. بازگرداندن سهمیه های المپیک وزنه برداری ایران با کدام دیپلماسی؟

  2. کاریکاتور بی‌قانون با عنوان شعار مسوولان  

  3. بیست کشور جهان با بالاترین کیفیت زیر ساخت های جاده ای  

  4. نبرد آسیایی پرسپولیس و ذوب آهن/ استقلال با روحیه مقابل پیکان 

  5. مقام آمریکایی: ترامپ و ماکرون درباره «نفوذ مخرب ایران در منطقه» صحبت می‌کنند 

  6. ظریف: در صورت لغو برجام فعالیت‌های هسته‌ای خود را با سرعت بیشتر از سر می‌گیریم 

  7. یک تصمیم بحث برانگیز روی میز شورای عالی مخازن نفت و گاز/میادین سپهر و جفیر چگونه واگذار شد؟

  8. طلایی: پا به سن گذاشته های ناکام در انتخابی، شانسی برای حضور در اردوها هم ندارند

  9. 20میلیون کاربر کروم در دام هکرها

  10. حاج‌رضایی: بحث حضور مربی داخلی یا خارجی در تیم امید منسوخ شده است

  11. اقدام جالب حمایت از محیط زیست در نماز جمعه تبریز +عکس

  12. کارگران چگونه خود را بیمه اختیاری کنند؟

  13. موشکافی بخشنامه ارزی بانک مرکزی/ ابلاغیه وارداتی جهانگیری دور زده شد

  14. ضوابط پرداخت حقوق سرباز معلمان اصلاح شد+سند

  15. درخواست وزارت ارشاد از ادمین کانال‌های تلگرامی +عکس

  16. احتمال قطعی برق در تابستان ۹۷ با تصمیم عجیب «نوبخت»

  17. تقسیط بدهی و بخشودگی جرائم مالیاتی تسهیل شد + سند

  18. بزرگداشت روز سعدی در شیراز  

  19. تصویر هوایی از دریاچه ارومیه توسط فضانورد روسی  

  20. پرویز هادی: سرباز تیم ملی هستم و هر کجا کادر فنی بگوید کشتی می‌گیرم

  21. رقابت‌های انتخابی تیم ملی کشتی‌آزاد  

  22. چاره‌ قطع سرویس گوشی بعد از رجیستری

  23. آیا "زحل" در شکل‌گیری قمرهای مشتری نقش داشته است؟

  24. دومین روز سی و ششمین جشنواره جهانی فیلم فجر  

  25. حاتمی‌کیا: می‌خواهم همه ایرانیان پیام فیلم «به وقت شام»را درک کنند

پربحث‌های دیروز

  1. بحران آب در ایران/سد زاینده‌رود تا پایان تیر ماه خشک می‌شود

  2. «روسی» زبان دوم مدارس شود

  3. احمد توکلی: تاسیس سامانه ثبت حقوق برای دولت مشقتی جز رسوایی مدیران فاسد ندارد

  4. واکنش علم الهدی به نحوه برخورد اخیر گشت ارشاد: ناجا نباید با خطای یک مامور زیر سوال برود؛ آن هم بابت مقابله با یک منکر شرعی/ واکنش به اتفاقات جنجالی در برج سلمان مشهد

  5. لحظه ناباورانه ای که کروکودیل بعد از گرفتن غزال انجام می دهد  

  6. جانشین فرمانده سپاه: شمال و غرب اسرائیل در تقاطع‌ آتش است/ دست‌ها روی ماشه و موشک‌ها آماده‌اند زیبنده برخی نیست که مانند دشمنان با ما برخورد کنند

  7. طنز بی قانون با روحانی و وزرا  

  8. کاهش دوباره حجم آب دریاچه ارومیه

  9. واکنش عارف به ویدئوی برخورد گشت ارشاد

  10. پاسخ ظریف در واکنش به خروج ترامپ از برجام: در برجام و بیرون برجام انتخاب‌های گسترده‌ای داریم/ اقدام ایران و واکنش بین‌المللی برای آمریکا ناخوشایند خواهد بود

  11. وقتی که همسر شهید حججی روز پاسدار را به شوهرش تبریک گفت+عکس

  12. ناتالی پورتمن رژیم صهیونیستی را بایکوت کرد

  13. کاریکاتور/واکنشی به احتمال شهردار شدن عارف  

  14. ۵ ساله شدن هنرستان‌ها و تحصیل در دوره کاردانی پیوسته از سال ۹۸

  15. حق الزحمه بالای مشاوران املاک برای رهن و اجاره

  16. استعفای بی‌سروصدای قائم‌مقام آخوندی/خداحافظی مرد شماره یک قرارداد خرید هواپیماها

  17. پوتین به زودی سوار این لیموزین خواهد شد +تصاویر

  18. جمله نامتعارف پخش شده از تریبون مجلس، صداگذاری نبوده است

  19. 10 وزیر در راه مجلس/53 سوال 43 نماینده از وزرا

  20. هند، پیشتاز رشد اقتصادی در جهان + اینفوگرافیک

  21. خواننده زن خارجی ترانه‌های فیلم تازه اصغر فرهادی را خواند

  22. انتخاب خودرو در بازه قیمتی 190 تا 300 میلیون تومان  

  23. توده 4 کیلوگرمی را از شکم یک بیمار قمی  

  24. برگزاری آزمون استخدامی مجزا برای معلمان حق‌التدریس

  25. حقوق بگیران در سال ۹۷ چقدر باید مالیات بدهند؟ + جدول

پربحث‌های هفته

  1. واکنش‌ها به انتشار فیلمی از نحوه برخورد مامور زن گشت ارشاد با یک دختر/ دستور وزیر کشور/ پلیس: این رفتار مورد تایید ما نیست

  2. اقدام عجیب سیف/ رئیس کل بانک مرکزی معاون خود را با پاداش 1 میلیارد و 200 میلیونی بازنشسته می کند و بعد از یک هفته وی را به کار بازمی گرداند!

  3. حمله مشترک آمریکا، انگلیس و فرانسه به سوریه/اهدافی که در تجاوز نظامی غرب بمباران شدند/ دانفورد: موج اول حملات پایان یافت/ متیس: حملات بیشتر در دستور کار نیست+فیلم و عکس

  4. چه کسی گفت دختر خوشگله/ نماینده مجلس: ممکن است صداگذاری شده باشد، ممکن است واقعیت داشته باشد

  5. آخرین اخبار از تجاوز نظامی آمریکا به سوریه/ دمشق: پایگاه‌های مورد هدف از چند روز قبل تخلیه شده بودند/روسیه: فرصت صلح از بین رفت/ بیانیه ایران

  6. واعظی: برخی عادت کردند تمام تعطیلات خود را خارج از کشور بروند، خب نروند، ارز مسافرتی متعلق به کل ملت است/مردم اگر جایی با ارز بالاتر از 4200 تومان روبرو شدند اطلاع دهند

  7. بحران آب در ایران/سد زاینده‌رود تا پایان تیر ماه خشک می‌شود

  8. درخواست نمایندگان برای پیگیری صدای خلاف شئونات اسلامی یک نماینده مجلس + صوت و تصویر نامه

  9. وزیر بهداشت: ما وزرا حقوقمان سه میلیون و حتی کمتر است/ حاضر نیستم به اسم تولید داخلی دو برابر پول به جنسی را بدهم که کیفیتش پایین‌تر است

  10. گاندی از تلگرام کوچ می‌کرد یا می‌ماند؟

  11. جشن جنجالی باغ قلهک

  12. یورو جایگزین دلار در ایران شد/ بانک مرکزی موظف شد نرخ برابری ریال در مقابل یورو را به صورت مستمر اعلام و مدیریت کند

  13. «روسی» زبان دوم مدارس شود

  14. احمد توکلی: تاسیس سامانه ثبت حقوق برای دولت مشقتی جز رسوایی مدیران فاسد ندارد

  15. انتشار کلیپ مرکز خرید مشهد که با واکنش دادستان مشهد روبه رو شد  

  16. ارز برای چه مواردی فروخته می‌‌شود؟

  17. مرتضوی کجاست؟/ لطفا او را گیر بیاورید

  18. روایت نوبخت از روند انتخاب دلار 4200 تومانی/برخی در جلسه نظرشان 4600 بود/ درامد جدید به خزانه واریز می شود/ هدف از این اقدام مدیریت عرضه و تقاضای دلار بود

  19. چرا برای اصلاح کشور با مشکل مواجهیم؟

  20. مرتضوی همچنان متواری است/ دادستان سابق تهران به دنبال اعمال ماده ۴۷۷ قانون آیین دادرسی کیفری است

  21. پول ملی، قوی بهتر است یا ضعیف؟

  22. مدیر پیام‌رسان سروش: بعد از فتوای‌ رهبری، به درخواست‌های امنیتی پاسخ ندادیم

  23. نمره 5 اقتصاددان به عملکرد سیف در بانک مرکزی/ استاد تاخیر در اجرای سیاست‌های پولی و بانکی/بدون تسلط و برنامه بود/ اختیار کافی ندارد

  24. رقابت پیام‌رسان‌ها داخلی برای جذب افکار عمومی/ جایگزین تلگرام کدام اپلیکیشن‌ است؟

  25. واکنش علم الهدی به نحوه برخورد اخیر گشت ارشاد: ناجا نباید با خطای یک مامور زیر سوال برود؛ آن هم بابت مقابله با یک منکر شرعی/ واکنش به اتفاقات جنجالی در برج سلمان مشهد

آخرین عناوین