به پیشواز روز جهانی زبان مادری زبان فارسی چه کم دارد؟

مهدی سبزواری - استادیار زبان شناسی، گروه تعاملی الف،   3961202024 ۹ نظر، ۲۱ در صف انتشار و ۴ تکراری یا غیرقابل انتشار
زبان فارسی چه کم دارد؟

زبان مادری یا زبان اول زبانی است که کودک از بدو تولد در معرض فراگیری آن قرار می گیرد.کودکانی که در معرض بیش از یک زبان هستند کودکان دو زبانه یا چند زبانه تلقی می شوند. زبان مادری با سرزمین و کشور و زادگاه عجین است هر کشوری و هر منطقه ای و یا هر قومی زبان یا زبان ها و گویش های خاص خود را داراست که زبان مادری آن منطقه و سرزمین محسوب می شود. زمان مادری نخست در محیط خانه و خانواده فراگرفته می شود و با رشد کودک به جامعه و محیط اجتماعی تسری می یابد. البته ناگفته نماند که ممکن است کودک زبان مادری خود را در اثر مهاجرت به کشوری دیگر به حاشیه براند و در عمل زبان کشور مقصد زبان غالب باشد ولی همچنان زبان مادری نیست زبان مادری ترکیبی از عناصر والدین و محیط خانه، کشور و قوم و فرهنگ است زبان مادری بخشی از هویت یک فرد است.

سازمان یونسکو در ۱۷ نوامبر سال ۱۹۹۹ روز ۲۱ فوریه (برابر با دوم و گاهی سوم اسفند) را روز جهانی زبان مادری نامید و از سال ۲۰۰۰ این روز در بیشتر کشورها گرامی داشته می‌شود و برنامه‌هایی در ارتباط با این روز برگزار می‌گردد. در این نوشتار مختصر به وضعیت زبان فارسی به عنوان زبان رسمی و زبان مادری بسیاری از ایرانیان می پردازیم هر چند در پهنه سرزمین ایران زبان ها و گویش های فراوانی زبان مادری اقوام مختلف هستند. در ایران زبان هایی مانند کردی، لری، لکی، بلوچی، گیلکی، تالشی، ترکی آذری و زبان ها و گویش های دیگر زبان مادری بخشی از جمعیت ایران هستند. زبان فارسی در دوره های مختلف تاریخی ایران و در مقابل حمله و تهاجم بیگانگان از شرق و غرب فراز و فرودهای مختلفی را به خود دیده است که در این نوشته مختصر پرداختن به آنها ممکن نیست. آنچه مد نظر نگارنده این سطور است وضع حال زبان فارسی است. زبان فارسی که زبان ملی و رسمی کشور ایران است هم اکنون چه جایگاهی در بین گویشوران زبان مادری و در میان زبان های دیگر دارد؟

زبان فارسی زبان رسمی ایران و زبان مادری بسیاری از ایرانیان است. این زبان خود نیز دارای لهجه ها و گویش های مختلفی مانند اصفهانی، شیرازی، کاشانی، یزدی و غیره است اما گونه ای از زبان فارسی که در تهران صحبت می شود به لحاظ زبان شناسی اجتماعی و تعداد گویشوران گونه معیار است. گویشوران زبان فارسی به ایران محدود نمی شوند و دامنه نفوذ این زبان به کشورهای افغانستان و تاجیکستان نیز گسترش می یابد کشورهایی که در گذشته بخشی از قلمرو جغرافیایی ایران بوده اند. زبان فارسی زبان مطابق اصل پانزدهم قانون اساسی زبان و خط رسمی کشور ایران است و کلیه امور اداری و آموزشی به این زبان است. نگرش ایرانیان نسبت به زبان فارسی مثبت است. کمتر کسی را می توان در ایران یا خارج از ایران یافت که نسبت به فارسی گرایش مثبت و تعلق خاطر نداشته باشد و آنرا بخشی از هویت خود نداند چرا که زبان یکی از عوامل اصلی هویتی فرد و اجتماع است. حتی ایرانیان مقیم خارج از کشور نیز تمایلی وافر دارند تا فرزندانشان ابتدا زبان فارسی یعنی همان زبان مادری و زبان آبا و اجدادیشان سپس زبان کشور بیگانه را بیاموزند هر چند که به دلیل غلبه محیط و جامعه چه بسا تسلط زبان بیگانه برای فرزندان بیش از زبان مادری باشد.

زبان فارسی در داخل کشور چالش های بیشتری دارد. اول اینکه زبان فارسی در مواجه با انگلیسی مانند هر زبان دیگری آسیب پذیر است و ممکن است به مرور زمان واژه هایی از زبان انگلیسی وارد زبان فارسی شوند و رواج یابند که بخشی از این واژه ها، واژگان حوزه فناوری و ابزار و علم است. هر چند در ده های اخیر فرهنگستان زبان و ادب فارسی کوشیده است تا برای واژه ها و اصطلاحات بیگانه، معادل یابی کند و تا حدودی هم موفق بوده است اما هرگز نمی توان راه را بر ورود واژگان جدید در این عصر ارتباطات گسترده و فضای مجازی و رسانه ها به طور کامل مسدود کرد و همواره برخی از واژه ها ممکن است ورود کنند و در فارسی جا خوش کنند و نتوان آنها را حذف کرد. نمونه های متعدداین مورد واژه هایی مانند سینما، تلویزیون، موبایل، هلی کوپتر، گاز، کولر و غیره است. البته در مواردی هم نباید واژگان را جایگزین کرد مخصوصا اگر آن واژه کاربرد تکنیکی و ابزاری و علمی داشته باشد و کاملا رواج یافته باشد.

ایرانیان زبان فارسی را به عنوان بخشی از هویت خود دوست دارند و به راحتی می توانند عواطف و احساسات خود را به این زبان بیان نمایند در واقع زبان فارسی به جهت امکانات بروز و بیان احساسات و عواطف از بسیاری از زبان ها جلوتر است. ادبیات و عرفان و آموزه های دینی و فرهنگی و سنت های اصیل ایرانی زبان فارسی را از این جهت غنی کرده است. اما زبان فارسی در بیان مفاهیم روز علمی دچار خلا است. برای همین است که نمی توان برای بسیاری از واژگان فنی و تخصصی معادل مناسب و متناسب یافت و اگر هم معادل یابی شود گویا و کامل و منطبق نیست. زبان فارسی محاوره ای امروزی سرشار از اصطلاحات مختلف و در حال تغییر است که مشخصه همه زبانها است و نمی توان به آن ایراد وارد کرد همانطور که زبان رسمی فارسی در نوشتارها و در رسانه ها به کار می رود. ما در هر زبان شاهد طیف مختلفی از کاربردهای سبک ها و صورت های زبان هستیم. در واقع وظیفه مترجمان، زبان شناسان، ادبا و محققان فارسی این است که دامنه واژگان فارسی را غنی کنند و واژگان جدیدی را ابداع کنند و به کار برند تا رایج شوند. در فارسی به جهت کمبود واژه ممکن است ابهامات زیادی پیش بیاید و یا امکان سو استفاده در زمینه های حقوقی و دادگاه ها و موارد دیگر بروز کند. چیزی که زبان فارسی امروز کم دارد بیان مفاهیم جدید در قالب واژگان دقیق است. بیش از آنکه نگران ورود واژگان بیگانه باشیم باید نگران کمبود واژه در درون نظام زبان بود. فارسی را باید به روز کرد تا در مقام زبانی بین المللی ارتقا یابد و آموزش آن در کشورهای مختلف مورد توجه قرار گیرد. عشق به زبان مادری اگرچه در جای خود سرمایه ای بسیار ارزشمند است اما کافی نیست. زبان فارسی را می توان با تولید محتوی غنی شامل آثار متنی و تصویری- کلامی مورد توجه فرهنگ ها و کشورهای دیگر قرار داد تا خود علاقمند به یادگیری آن شوند از طرفی همانطور که گفته شد کلیه افراد موثر در حوزه زبان باید وارد عرصه شوند و واژگان زبان فارسی را تنوع کاربرد و مفهومی ببخشند.

در پایان روز جهانی زبان مادری را پاس می داریم و به زبان مادری خود زبان فارسی افتخار می کنیم و به عنوان بخشی از هویتمان آن را ارج می نهیم.

الف را در شبکه‌های اجتماعی دنبال کنید

وب‌گردی

دیدگاه کاربران

س ت۲۵۳۷۹۸۰۸:۴۷:۴۴ ۱۳۹۶/۱۲/۲
تا وقتی به زبان دوم ایرانیان یعنی ترکی احترام متقابل و تضمین شده نگذاریم مطمئن باشید فارسی ایران را به جایی نخواهد برد. این را پیش بینی فرض کنید یا پیشگویی،‌ آینده شاهد ماست. روز زبان مادری مبارک
مهدی۲۵۳۸۵۸۰۹:۲۸:۱۲ ۱۳۹۶/۱۲/۲
لهجه ها و گویش های مختلف ایران واژگانی ناب و دارای معانی خاص دارند که می توان آنها را به فارسی معیار وارد کرد.
ناشناس۲۵۴۱۷۳۱۴:۲۹:۴۷ ۱۳۹۶/۱۲/۲
فارسی فعلی دیگر زبان نیست و لهجه ای از زبان عربی تلقی میشود.
ناشناس۲۵۴۱۷۷۱۴:۳۲:۴۸ ۱۳۹۶/۱۲/۲
شما رسم الخط فارسی رو از عربی به انگلیسی تبدیل کنید بزرگ ترین کمک رو به حفظ لهجه ها و گویش های فارسی کرده اید.
امیر۲۵۴۲۴۴۱۵:۴۵:۴۰ ۱۳۹۶/۱۲/۲
سپاس از جناب سبزواری به ویژه بابت تلنگر در خصوص دقیق سازی زبان فارسی از طریق ساخت واژگان علمی و فنی و نیز تلاش برای ارتقای جایگاه آن
زبان‌شناس۲۵۴۳۸۰۱۸:۱۳:۴۶ ۱۳۹۶/۱۲/۲
فارسی تنها زبان مادری در ایران نیست-هر چند تنها زبان رسمی است. از یک زبان‌شناس توقع بیشتری می‌رفت.
ناشناس۲۵۴۶۸۶۲۳:۵۲:۳۸ ۱۳۹۶/۱۲/۲
زبان فارسی مهربانی گذشته را ندارد. زبان عشق و موسیقی و هنر است و امروز نیست
ناشناس۲۵۵۳۹۹۱۹:۲۶:۳۲ ۱۳۹۶/۱۲/۳
زبانی که حافظ و مولوی بدان شعر گفته اند از بهترین زبانهای دنیاست اگر بهترین نباشد
ناشناس۲۶۳۶۷۸۱۳:۲۹:۵۲ ۱۳۹۶/۱۲/۱۲
بنده در این رابطه پیشنهاداتی دادم اما منتشر نشد ... ای کاش لااقل به گوش مسئولین مربطه (فرهنگستان) برسانید...
طاقچهپارس نماد داده

پربحث‌های امروز

  1. پر درآمدترین رشته‌های دانشگاهی جهان تا پایان سال 2017

  2. پر درآمدترین رشته‌های دانشگاهی جهان تا پایان سال 2017

  3. در مقایسه با پارسالمردم امسال کمتر موز خوردند

  4. ایدئولوژی اسلامی از دید دکتر شریعتی/ بازگشت به خویشتن، بازگشت به اسلام است

  5. چرا دچار "افسردگی صبحگاهی" می‌شویم؟

  6. دیدار نتانیاهو و ملک عبدالله دوم در امان

  7. ترامپ: آلمانی‌ها به خاطر موضوع مهاجرت از دولتشان روی برمی‌گردانند

  8. احسان حدادی دوباره در اوج/ پرتاب ۶۸ متری بعد از ۶ سال

  9. اگر این موتورسوار کلاه ایمنی نداشت...  

  10. ترامپ برای 200 میلیون دلار دیگر از کالاهای چینی تعرفه 10 درصدی اعمال کرد

  11. برنامه آمریکا برای مقابله با ایران با پیام‌های اسلام‌ستیزانه برای زنان و جوانان

  12. دفع خطر ابتلا به دیابت با مصرف «عدس»

  13. آمریکا و کره جنوبی رزمایشهای نظامی مشترک خود در شبه جزیره را به حالت تعلیق درآوردند

  14. دیدار انگلیس-تونس از دریچه دوربین فیفا  

  15. ایران بدون شاه، یک ایران خوب خواهد شد/ رایج‌ترین پرسش خبرنگاران از آیت‌الله چه بود؟

  16. کارنامه‌های ۱۰۰ هزار تومانی/ گروکشی به سبک مدرسه‌ای

  17. انگلیس 2 - تونس یک؛ رستگاری سه شیر در وقت‌های اضافه  

  18. انگلیس 2 - تونس یک؛ رستگاری سه شیر در وقت‌های اضافه  

  19. بهبود کودکان دچار سوءتغذیه با مصرف ویتامین D

  20. ساخت بالگردبا بطری نوشابه!  

  21. آتش‌سوزی در هواپیمای تیم ملی فوتبال عربستان  

  22. ایران تنها نماینده پیروز میان تیم‌های آسیایی و آفریقایی/مورد عجیب تیم‌های عرب زبان!

  23. طرح سنای آمریکا برای ممنوعیت پذیرش دانشجویان ایرانی در رشته‌های مرتبط با انرژی هسته‌ای

  24. آیا تجاوز به ۴۱ دختر در ایرانشهر صحت دارد؟  

  25. انگلیس 2- تونس 1؛ ستاره‌ای به نام کین/ جشن برد سه شیرها در لحظه آخر

پربحث‌های دیروز

  1. درباره مذاکره مستقیم با آمریکا / رییس جمهور چه کسانی را دیوانه نامید؟

  2. بازار خودرو کاملا انحصاری است/ چرا شرکت های خودروساز به آشفتگی بازار دامن زدند؟

  3. روحانی: برنامه بدخواهان ایجاد بی ثباتی ذهنی و مصنوعی در اقتصاد ملی است/مردم تحت هر شرایطی نباید تحت فشار قرار گیرند/افزایش قیمت کالاها و خدمات نباید فراتر از نرخ تورم باشد

  4. ماجرای ویلای لواسان/ تفریح آمریکایی ها در نیشابور/ مشکل دولت روحانی از نگاه تئوریسین های اصلاح طلب/ چرا در ایران مسئولی استعفا نمی‌دهد؟

  5. اعلام جرم علیه مدیران ارشد پیشین و فعلی بانک مرکزی و مدیران موسسات/ بانک مرکزی به تقصیر متهم است/فرشتگان، آرمان، آرمان ایرانیان و کاسپین یکی هستند؛ حکمت تغییر نام‌ها باید معلوم شود

  6. ثبت سفارش به‌منظور واردات «خاک برای خواب گربه»

  7. شایعه برای بازی ایران - اسپانیا / جام جهانی داور زن ندارد

  8. پاداش پیروزی تیم ملی مقابل مراکش توسط سلطانی فر نقدا پرداخت شد /شام مشترک وزیر با کی‌روش و ملی‌پوشان

  9. بی‌هنری بی بی سی /وقتی قاتل را بی گناه وقهرمان نشان می‌دهند

  10. ایرانیان خارج نشین در صورت بازگشت به کشور عفو می شوند

  11. پاسخ «نایک» به اعتراض مردم ایران چیست؟

  12. چرا پیروزی ایران برابر مراکش «شانسی» نبود؟

  13. بحران اقتصادی و راهکارهای مادربزرگانه

  14. تاثیر افزایش تولید نفت عربستان و روسیه بر بازار ایران

  15. صعود فغانی به صدر جدول رده‌بندی داوران جام بیست‌ویکم+ عکس

  16. دیده‌بان شفافیت و عدالت علیه تعاونی کاسپین اعلام جرم کرد+متن کامل

  17. جنایت فجیع زنی علیه شوهرش در مرکز تهران

  18. بن بست دوباره در روابط ایران و کانادا/ نقش طرف ثالث در موضع گیری جدید اتاوا

  19. دبیر جنبش عدالتخواه دانشجویی: آقای فیروزآبادی گفته بود اواخر اردیبهشت ویلای لواسان را تخلیه می‌کند، ولی نکرده است

  20. وقتی شادی فوتبال به فقیرترین مناطق ایران رسید

  21. سرمربی تیم ملی والیبال: تیم ایران هنگام ورود به آمریکا مورد بازجویی FBI قرار گرفت!

  22. روزبه چشمی ادامه جام جهانی را از دست داد

  23. محمد ثلاث قصاص شد

  24. پایانی تلخ برای یک نمایش خیابانی  

  25. علی دایی روی سر مدافع تاریخ ساز مکزیک   

پربحث‌های هفته

  1. کیم جونگ اون و دونالد ترامپ دیدار کردند/ ترامپ: احساس فوق‌العاده‌ای دارم/ کیم: برای برگزاری این نشست موانع بسیاری وجود داشت+ فیلم و عکس

  2. توریست‌هایی که با پول بیت‌المال عازم روسیه میشوند + جدول اسامی

  3. روحانی: همه حاکمان آمریکا علیه ملت ما بوده اند و این یکی خبیث تر/ نقد را می پذیریم اما تخریب نه/ تلاطم بازار، دلیل اقتصادی ندارد

  4. از شعر امسال تا شعر پارسال/تریبون زبان مردم

  5. روحانی به گرانی‌ها واکنش نشان داد/ بررسی افزایش قیمت‌ها در هیات دولت

  6. کواکبیان: وضعیت معیشتی و اقتصادی مردم مناسب نیست/شب می‌خوابیم و صبح بلند می‌شویم و می‌بینیم قیمت‌ها تغییر کرده است/ خجالت می‌کشم بگویم از این دولت حمایت کردم

  7. تولید کجا بود؟ این روزها همه منتظرند ارز بگیرند تا کود حیوانی را هم وارد کنند

  8. جمعه عید سعید فطر است

  9. درباره مذاکره مستقیم با آمریکا / رییس جمهور چه کسانی را دیوانه نامید؟

  10. بیش از یک سوم جوانان بیکار ایرانی، درتلاش و حتی کسب مهارت برای پیدا کردن شغل نیستند

  11. ایران 1 - مراکش 0؛ پیروزی یوزها در دقیقه 93 و پایان 20 سال انتظار

  12. احمد توکلی: اعتماد مردمی به سیاستمداران به حداقل خود رسیده/ سبد کالای مردم کوچک‌تر شده است

  13. نوبخت: با قاطعیت اعلام می‌کنم که در شرایط سخت تحریمی هم کشور قابل اداره است

  14. آخوندی: نوسانات بازار مسکن سیاسی است

  15. درباره دادگاه صادر کننده حکم فیلتر تلگرام/ لطفا نیمه پر لیوان را هم ببینید

  16. ادامه بی‎خیالی دولت به بلبوشو در بازار

  17. به بهانه "شبی که ایران نخوابید" / فوتبال را ببینید آقای رئیس جمهور + فیلم

  18. اروپا می خواهد برجام را ادامه دهد، اما بدون آمریکا نمی تواند/ ایران نباید منتظر بماند

  19. سیف: گران شدن سکه روانی است

  20. ۱۷ راهکار میرسلیم برای حمایت از تولید ایرانی/ بهره بانکی بالا، نظام پیچیده مالیاتی و... عامل موفق نبودن تولید ملی

  21. وقتی عادل فردوسی پور احساساتی میشود !

  22. ترامپ: اون خلع سلاح هسته‌ای و موشکی را پذیرفت/ تحریم‌ها علیه کره شمالی ادامه خواهد یافت

  23. عبدالله ناصری: اصلاح‌طلبان بی‌شک از جهانگیری در ۱۴۰۰ حمایت خواهند کرد

  24. بازار خودرو کاملا انحصاری است/ چرا شرکت های خودروساز به آشفتگی بازار دامن زدند؟

  25. تصمیم گیری در خصوص بازار خودرو، مسکن، ارز و سکه در جلسه ستاد مبارزه با مفاسد اقتصادی /۵۰ نفر، ۵ درصد سکه‌های ثبت‌نامی را خریده‌اند/ هک سایت وزارت صنعت و فروش ۴ هزار خودروی وارداتی قاچاق

آخرین عناوین