بامیلو

نقد گفتمانی بر فیلم لاتاری

مهدی نورمحمدزاده، گروه تعاملی الف،   3961118050 ۲ نظر، ۰ در صف انتشار و ۲ تکراری یا غیرقابل انتشار
نقد گفتمانی بر فیلم لاتاری

سینما گرچه در دوره های نخست خود سرگرمی محض بود، اما امروزه علاوه بر جنبه های سرگرمی و قصه گویی، از منظر نقد و تحلیل ‌های اجتماعی، فرهنگی و سیاسی جوامع بشری نیز مورد توجه است. مخصوصا آثار خوب سینمایی که اقبال توام مخاطبان و منتقدان را کسب می کنند، خواسته یا ناخواسته چنین کارکردی هم پیدا می کنند و گاه به عنوان مرجع در بحث ها و گفتگوهای مردمی و رسانه ای شناخته می شوند.

در تاریخ سینمای پس از انقلاب نیز، هستند فیلمسازان توانمندی که آثار خوبشان جنبه های فراسینمایی پیدا کرده و در جهت گفتمان انقلاب اسلامی به ایفای نقش پرداخته است. هر چند برخی آثار ارزشمند مجید مجیدی، رسول ملاقلی پور، مجتبی راعی، ابوالقاسم طالبی، داوود میرباقری و... چنین کارکردی داشته اند، اما ابراهیم حاتمی کیا در همه آثار سینمایی خود به گفتمان انقلاب اسلامی پرداخته و بیشترین تعلق را به این حوزه گفتمانی نشان داده است.در سال های اخیر نیز کارگردان جوان و توانمند کشورمان، جناب محمدحسین مهدویان با ساخت سه فیلم قابل توجه ایستاده در غبار، ماجرای نیمروز و لاتاری نشان داد که به دنبال سینمای محض نیست و جنبه های محتوایی و گفتمانی نیز برایش اهمیت دارند. اشارات ذیل با اذعان به ارزش سینمایی فیلم لاتاری و تمجید جذابیت های هنری آن، به نقد فراسینمایی این فیلم از منظر گفتمان انقلاب اسلامی پرداخته است.

چرا چنین شد؟!
لاتاری واقعیت های تلخ جامعه امروز را انکار نمی کند.گسست فرهنگی جوانان از ارزش های انقلاب، رویای مهاجرت، روابط سرد و خشک والدین و فرزندان، باندهای فساد و فعالیت شان و حتی رکود اقتصادی و گسترش فقر در روایت فیلم به خوبی دیده شده است. اما در پرداختن به چرایی این معضلات و مشکلات، حرف جدیدی در فیلم به چشم نمی خورد. لاتاری هم چون موج مرده، قارچ سمی و بادیگارد به شکل شعاری و کلیشه ای به چرایی فاصله گرفتن از فضای ارزشی انقلاب و شیوع معضلات فرهنگی و اجتماعی در دوره پس از جنگ می پردازد.

«قرار نبود اوضاع اینطوری بشه!»، «ما رفتیم جنگیدیم که خاک به دشمن ندیم، اما حالا...»، «جنگیدن شد وظیفه ما، تربیت بچه هامون هم وظیفه شما. خدا وکیلی کی کم گذاشت؟!»، «دهه شصت تموم شد، حالا دهه نوده...» و جملاتی شبیه این ها حداکثر تحلیلی است که در چرایی وضعیت امروزمان در این فیلم ها ارائه شده است. این جملات آهنگین هر چه قدر که جذاب و حس برانگیز هستند، همان قدر هم از تحلیل های دقیق و راهگشا دور هستند. لاتاری در جواب «چرا چنین شد؟»، پاسخی تکراری و البته شعاری می دهد، ضمن اینکه این سئوال، اساسا سئوال دهه هفتاد و هشتاد است که طرح آن در فیلم هایی چون موج مرده و آژانس شیشه ای جسارت آمیز و قدمی روبه جلو بوده است.

«چرا چنین شد؟» حتی اگر پاسخی درخور هم به آن داده شود، سئوال دهه نود گفتمان انقلاب اسلامی نیست. از این منظر، لاتاری قدمی روبه جلو محسوب نمی شود و بلکه نوعی تکرار و شعار را تداعی می کند. البته در این خصوص حرجی بر هنرمند و فیلمساز در انعکاس فهم و نظرش وارد نیست، بلکه تاکید بر چنین اشکالی ناشی از آن است که پیام فراگیر آثار موفق سینمایی چون لاتاری، معمولا به لایه های تحلیلی و رسانه ای انقلاب اسلامی نیز سرایت می کند و گاه آنها نیز دچار چنین نگرش های محدود و گزینشی می شوند و در تحلیل اوضاع فرهنگی و اجتماعی جامعه به خطا می افتند. مثلا در جواب اینکه که چرا عدالت اجتماعی در دوره پس از انقلاب، به نحو قابل قبول محقق نشده است، گفتمان سینمایی انقلاب بیشتر به موضوعات آقازاده ها، فساد برخی مسئولان، باندهای قدرت و... معطوف و محدود شده و این نگرش به بدنه اجتماعی و رسانه ای انقلاب هم سرایت کرده است. شاید به همین خاطر کسی دنبال جواب های دیگر از قبیل «فقدان نظریه دقیق و کارآمد در موضوع عدالت اجتماعی» و یا «نبود فرهنگ پذیرش عدالت در جامعه» نمی گردد!

چه باید کرد؟!
گفتمان انقلاب اسلامی در آستانه چهل سالگی خود قرار دارد و رسیدن به بلوغ کامل در فهم بایدها و نبایدهای آرمانی انقلاب، انتظاری منطقی و به جا است. به زعم این قلم، انقلاب اسلامی در دهه نود با چالش های مهم و اساسی روبرو است که القای بحران ناکارآمدی و رشد ناامیدی در جامعه از مهمترین چالش های پیش رو است. سئوال اساسی گفتمان انقلاب در این دهه، «چه باید کرد؟» است، نه «چرا چنین شد؟» و «چه باید می شد؟»

سینمای انقلاب تا کنون در این حوزه گفتمانی نیز جواب شفاف، دقیق و آینده نگرانه ارائه نداده است. فیلمسازان انقلاب به عنوان قشر پیشرو جامعه، چه راهکاری برای رسیدن به کارآمدی و اصلاح معضلات تصویر کرده اند؟! در فیلم لاتاری، شخصیت موسی که رزمنده ای قدیمی است و رفتاری چون موسای نبی دارد، انگار سال ها در خواب زمستانی بوده و حالا با مرگ نوشین از خواب نوشین خود بیدار شده است. حتی رفیق رزمنده اش مرتضی، این کنایه را مطرح می کند که امثال موسی تا وقتی آب به لانه شان نیفتاده، خبری از سیل ندارند!

اگر موسی، موسی است چرا باید از وضعیت قوم و قبیله خود تا این اندازه غافل باشد، آنقدر که از شنیدن خبر سوء استفاده از دختران ایرانی در کشورهای عربی، شوک زده و غرق حیرت شود. انگار که تا حالا چنین چیزی را اصلا نشنیده است! آیا بیداری ناگهانی رگ غیرت موسی و رفتار قهرمانانه او در پایان فیلم معنایی فراسینمایی و گفتمانی هم می تواند داشته باشد؟! آیا پیام نمادین فیلم دعوت موسی ها به بیداری و واکنش در برابر ناهنجاری های جامعه است؟!

آیا لاتاری با طرح رفتار «آتش به اختیار» موسی، به دنبال ارائه راه حل در موضوع «چه باید کرد» است؟! ارتباط دوباره و عاطفی نسل پا درهوای امیرعلی و نسل دلسوز و درحاشیه موسی، به چه بهایی باید محقق شود؟! حیف که تا نوشین ها به مسلخ نروند، موسی ها بیدار نمی شوند و مرتضی ها هم دست حمایت بلند نمی کنند! تازه اصلا تکلیف صدها و شاید هزاران نوشین دیگر که نامزد غیوری چون امیرعلی و قهرمانی چون موسای انقلابی و آتشین سراغ ندارند، چه می شود؟! آیا تصمیم موسی و امیرعلی و حمایت تلویحی مرتضی از آن ها، برای همه کس و در همه معضلات اقتصادی و فرهنگی و اجتماعی قابل تحقق و تجویز است؟! لاتاری پاسخ عمیقی برای «چه باید کرد؟» ندارد، همچنان که بادیگارد هم ندارد. فریاد زدن از نابسامانی ها و تغییر فرهنگ و جامعه، لازم است و سودمند، اما بی شک کافی نیست!

موسی و مرتضی!
شخصیت های موسی و مرتضی در لاتاری شبیه حاج کاظم و احمد در آژانس شیشه ای هستند. موسی و حاج کاظم به تشخیص خود عمل می کنند و رفتار انقلابی دارند. در مقابل مرتضی و احمد، حسب وظیفه قانونی خود رفتاری عاقلانه تر از خود نشان می دهند و در عین حال دلسوز و مدافع موسی و حاج کاظم نیز هستند. جایگاه هر کدام از این شخصیت ها در گفتمان انقلاب اسلامی چیست؟! بالاخره فکر و منش مرتضی و احمد صحیح است یا رفتار حاج کاظم و موسی؟! این پاسخ کلی که «اون به وظیفه خودش عمل می کنه و ما هم به تکلیف خودمان!»، هر چند باعث کشمکش داستانی و جذابیت سینمایی در فیلم شده است، اما از منظر گفتمان انقلاب اسلامی پاسخی مبهم و ناقص است. بالاخره آرمان و آینده انقلاب با کدام رفتار و منطق بیشتر تامین خواهد شد؟!

دوگانه «رفتارهای انقلابی و تشخیص های فردی» و «تدبیر عاقلانه و رفتار قانونی» در فیلم محمدحسین مهدویان نیز همچون فیلم های حاتمی کیا، تا پایان داستان به موازات هم پیش می رود و هیچ کدام بر دیگری ترجیح پیدا نمی کند. لاتاری هم مثل الگوی آژانس شیشه ای، با طرح رفاقت عمیق موسی و مرتضی، این دوگانه جدی را به راحتی کنار می گذارد و با اتصال موسی و مرتضی در پایان فیلم به همدیگر، دو خط موازی را به هم می رساند و همه چیز را ختم به خیر می کند! شکی نیست که چنین دوگانه هایی در آثار سینمایی، هنرمندانه و لذت بخش است، اما گفتمان انقلاب اسلامی فارغ از این ابهامات هنرمندانه، به شفافیت و صراحت نیازمند است!

تقویت وحدت و هویت ملی!
لاتاری، به شکلی هنرمندانه مقوم وحدت و هویت ملی ایرانیان است. تاکید به جا و زیبا بر عنوان «خلیج فارس»، حفظ و دفاع از ناموس وطن، اقتدار نیروهای امنیتی، لزوم حفظ غرور ملی در برابر زیاده خواهی کشورهای عربی منطقه، تهدید شجاعانه دشمن و... از مواردی هستند که به خوبی در تنه فیلم جا افتاده اند و مخاطب را به هویت ایرانی خود مفتخر می کند. لاتاری از این منظر با گفتمان انقلاب اسلامی کاملا هماهنگ است، چرا که کم رنگ شدن وحدت و هویت ملی ایرانیان، یکی از چالش های فرهنگی ایران امروز است و گفتمان انقلاب اسلامی باید در جهت تقویت آن کوشا و فعال باشد، لاتاری چنین است و باید تبریک گفت به تیم سازنده آن!

در پایان، بازهم متذکر می شوم که این نقد به هیچ وجه منافی ارزش های هنری و سینمایی لاتاری نیست، بلکه تاکید و نقدی است برای تحلیل گران، اهالی رسانه و فعالان فرهنگی حوزه انقلاب اسلامی که در بهره برداری از جنبه های محتوایی این فیلم در مباحث گفتمان انقلاب اسلامی، دقت و ظرافت لازم را مدنظر قرار دهند.

الف را در شبکه‌های اجتماعی دنبال کنید

عناوین مرتبط

وب‌گردی

دیدگاه کاربران

ناشناس۲۳۸۱۳۱۱۲:۲۵:۵۷ ۱۳۹۶/۱۱/۱۸
آقا مهدی عزیز عالی بود.حقیقیان
ناشناس۲۳۸۱۶۸۱۲:۵۴:۳۳ ۱۳۹۶/۱۱/۱۸
موافقم
سفرستان

پربحث‌های اخیر

  1. آمریکا دنبال شکاف بین مردم و مسئولین است/دولتمردان با برنامه ریزی صحیح شرایط اقتصادی مردم را بهبود بخشند/ هرگونه حرکت آمریکا با پاسخ جدی ایران روبرو می‌شود

  2. روحانی: ملت ایران از تهدیدات توخالی نمی‌هراسد و بسیار بزرگتر از افراطیون واشنگتن است/آیا ممانعت از حضور زنان در ورزشگاه‌ها تبلیغ به نفع اسلام است؟

  3. قلعه نویی سرمربی سپاهان شد/بازگشت امیر به جمع زردپوشان اصفهانی

  4. نامه سرگشاده ۱۸۵ چهره سرشناس ایرانی و خارجی به موگرینی درباره برجام

  5. رئیس اتاق اصناف: دلار ۴۲۰۰ تومانی برای همه کالاها تامین شد

  6. قیمت نفت ایران رکورد ۳ ساله را شکست

  7. بیانیه وینفرد شفر در پاسخ به کارلوس کی‌روش

  8. حاج‌رضایی: برای کی روش متاسفم

  9. روحانی: چه اشکالی دارد تلویزیون مسابقات دختران ما را پخش کند

  10. تهدیدات موشی پمپئو!  

  11. شمخانی: در صورتی که اروپایی‌ها نتوانند و یا نخواهند از منافع خود و ایران دفاع کنند، ادامه کار با آنها بی‌فایده است

  12. واکنش‌های توئیتری به سخنان پمپئو در مورد ایران؛ از هزینه های کلان برای «هیچ» تا از این عصبانیت بمیر

  13. تقدیم کتاب آیین دوستیابی به آقای کرباسچی /اصلا کی گفت به روحانی رای بدهید؟

  14. توضیحات یک نماینده مجلس درباره احتمال رفع فیلتر «توئیتر»

  15. چرا آمریکا به دنبال بازگشت به شرایط سال ۲۰۰۳ است؟ 

  16. توصیف تحلیلگران از مطالبات «پامپئو»: متوهمانه، نامعقول، دور از واقعیت

  17. ترک‌ها با غایبان بزرگ مقابل شاگردان کی‌روش/حضور بازیکنان اصلی در برابر روسیه و تونس+عکس

  18. سوئیفت مسئله است؟

  19. جنگ آمریکا با چین متوقف می‎شود؟

  20. نوبخت: سال ۹۶ فقط ۷ هزار بیکار جدید داشتیم

  21. چرا باید ایران از برجام خارج شود و تعهداتش را متوقف کند؟

  22. یاوه گویی وزیر خارجه آمریکا/ سپاه نهادی مقدس و موشک های برای دفاع از ایران/چرا رژیم صهیونیستی هزاران بمب هسته ای دارد؟/ چه کسی خالق داعش است؟

  23. ابتلای یک نفر به تب کریمه کنگو در هرمزگان

  24. وزیر اقتصاد آلمان؛ نمی‌توان شرکت‌های آلمانی را کاملا از تحریم ایران مصون کرد

  25. اقدام تلافی جویانه هند علیه آمریکا

پربحث‌های دیروز

  1. محمدجواد لاریجانی: برجام مرده است/ اروپا نه توان و نه خواست دارد/ مقابل آمریکا باید پاتک بزنیم/ ژانر مدیریت برجامی دیگر کار نمی‌کند و باید عوض شود

  2. اهداف پنهانی آمریکا از بیان 12 شرط جدید برای ایران

  3. آمریکا دنبال شکاف بین مردم و مسئولین است/دولتمردان با برنامه ریزی صحیح شرایط اقتصادی مردم را بهبود بخشند/ هرگونه حرکت آمریکا با پاسخ جدی ایران روبرو می‌شود

  4. پاسخ مدیرعامل پیام‌رسان سروش به سوالات فنی مخاطبان الف

  5. کیهان: آقای مطهری! پاستیل شیبا مهم است یا برعکس شدن وعده‌های برجام؟

  6. روحانی: ملت ایران از تهدیدات توخالی نمی‌هراسد و بسیار بزرگتر از افراطیون واشنگتن است/آیا ممانعت از حضور زنان در ورزشگاه‌ها تبلیغ به نفع اسلام است؟

  7. مجازات قانونی ازدواج سفید چیست؟ 

  8. بازخوانی وعده‌های روحانی یک سال پس از انتخابات

  9. مرگ دلخراش آتش‌نشان فداکار در حوضچه آب جوش

  10. آب‌میوه‌های مشکوک! +عکس

  11. آفت عالمان، حبّ ریاست است  

  12. قلعه نویی سرمربی سپاهان شد/بازگشت امیر به جمع زردپوشان اصفهانی

  13. نامه سرگشاده ۱۸۵ چهره سرشناس ایرانی و خارجی به موگرینی درباره برجام

  14. رئیس اتاق اصناف: دلار ۴۲۰۰ تومانی برای همه کالاها تامین شد

  15. قیمت نفت ایران رکورد ۳ ساله را شکست

  16. بیانیه وینفرد شفر در پاسخ به کارلوس کی‌روش

  17. حاج‌رضایی: برای کی روش متاسفم

  18. لایحه «مقابله با تامین مالی تروریسم» در مجلس حاشیه‌ساز شد

  19. واکنش یک مقام سپاه به اظهارات وزیر خارجه آمریکا

  20. روحانی: چه اشکالی دارد تلویزیون مسابقات دختران ما را پخش کند

  21. تهدیدات موشی پمپئو!  

  22. شمخانی: در صورتی که اروپایی‌ها نتوانند و یا نخواهند از منافع خود و ایران دفاع کنند، ادامه کار با آنها بی‌فایده است

  23. واکنش‌های توئیتری به سخنان پمپئو در مورد ایران؛ از هزینه های کلان برای «هیچ» تا از این عصبانیت بمیر

  24. تقدیم کتاب آیین دوستیابی به آقای کرباسچی /اصلا کی گفت به روحانی رای بدهید؟

  25. توضیحات یک نماینده مجلس درباره احتمال رفع فیلتر «توئیتر»

پربحث‌های هفته

  1. ظریف و عراقچی در صحن غیر علنی مجلس چه گفتند/ چرا نمی‌توان به ادامه برجام از سوی اروپایی‌ها مطمئن بود

  2. روحانی: باید در ارزیابی دستاوردها، بین برجام و نبود برجام مقایسه انجام دهیم/ ۸۰ درصد اهداف برجام محقق شد/ باید روشن شود چه کسی مستحق ملامت است

  3. بازگشت ظریف از تور برجامی بدون اخذ تضمین های لازم/ اعلام آمادگی اروپا برای مسدود کردن تحریم های آمریکا

  4. سیدصالحی: مردم به سروش اعتماد کردند و اکنون نوبت مسئولان است/ بیش از 10 میلیون کاربر عضو سروش شدند+فیلم

  5. توتال باز هم پیچاند؛ آقای زنگنه پاسخگو باشید

  6. طرح بزرگ ترامپ برای مقابله با ایران بعد از خروج از برجام

  7. پشت‌پرده‌ای از سِمت دوتابعیتی‌ها؛ از اعضای نهاد ریاست‌جمهوری تا وزرا و مسئولان صداوسیما/وزیر اطلاعات: مسئول دو تابعیتی در دولت نداریم

  8. خبر محرمانه درباره مرگ بن‌سلمان در تیراندازی‌های کاخ پادشاهی

  9. درگیری خونین در خوابگاه دانشگاه خوارزمی/ ورود یکی از دانشجویان پسر به خوابگاه دختران

  10. کرباسچی: اگر دولت روحانی پشتکار دولت احمدی‌نژاد را داشت بسیاری از مشکلات را نداشتیم/ اشکال دولت روحانی این است که دولتی کم کار است

  11. انتشار برای اولین بار/ جزئیات توافق دولت با دوروف در تهران

  12. محمدجواد لاریجانی: برجام مرده است/ اروپا نه توان و نه خواست دارد/ مقابل آمریکا باید پاتک بزنیم/ ژانر مدیریت برجامی دیگر کار نمی‌کند و باید عوض شود

  13. آیت‌الله صدیقی: در قصه پرغصه‌ برجام از ابتدا دنیای غرب کلاه گشادی را برای ایران آماده کرده بود/با چه جراتی می‌توانیم به دشمن اعتماد کنیم و تضمینی نگیریم

  14. زنگنه: نامردی هم حدی دارد/ توتال برود، CNPC چین را جایگزین می‌کنیم

  15. قاسم افشار گوینده پیشکسوت صدا و سیما درگذشت

  16. تحلیل عجیب حجاریان از آینده روحانی/ پشت پرده حوادث کازرون/ خاطره کنایه آمیز سعید جلیلی/ انتقاد قالیباف از احمدی نژاد/ پیشنهاد برجامی حسین الله کرم به دولت چه بود؟

  17. وقتی اروپایی‌ها همکاری با ایران را به رسمیت نمی‌شناسند/ خروج ۸ شرکت برجامی از ایران

  18. بازی مقتدی صدر در زمین سعودی؟

  19. استراتژی جدید آمریکا در برابر ایران باسخنان تکراری و 12 درخواست کهنه پاپمئو

  20. واکنش سعودی ها به خبر مرگ بن سلمان

  21. چرایی استمرار شعار مرگ بر آمریکا

  22. اهداف پنهانی آمریکا از بیان 12 شرط جدید برای ایران

  23. دست دادن و احوالپرسی روحانی و ملک عبدالله پادشاه اردن   

  24. ربیعی: تحولات بازار ارز، نباید در زندگی مردم تاثیر بگذارد

  25. آمریکا دنبال شکاف بین مردم و مسئولین است/دولتمردان با برنامه ریزی صحیح شرایط اقتصادی مردم را بهبود بخشند/ هرگونه حرکت آمریکا با پاسخ جدی ایران روبرو می‌شود

آخرین عناوین