بانک آینده

نقد گفتمانی بر فیلم لاتاری

مهدی نورمحمدزاده، گروه تعاملی الف،   3961118050 ۲ نظر، ۰ در صف انتشار و ۲ تکراری یا غیرقابل انتشار
نقد گفتمانی بر فیلم لاتاری

سینما گرچه در دوره های نخست خود سرگرمی محض بود، اما امروزه علاوه بر جنبه های سرگرمی و قصه گویی، از منظر نقد و تحلیل ‌های اجتماعی، فرهنگی و سیاسی جوامع بشری نیز مورد توجه است. مخصوصا آثار خوب سینمایی که اقبال توام مخاطبان و منتقدان را کسب می کنند، خواسته یا ناخواسته چنین کارکردی هم پیدا می کنند و گاه به عنوان مرجع در بحث ها و گفتگوهای مردمی و رسانه ای شناخته می شوند.

در تاریخ سینمای پس از انقلاب نیز، هستند فیلمسازان توانمندی که آثار خوبشان جنبه های فراسینمایی پیدا کرده و در جهت گفتمان انقلاب اسلامی به ایفای نقش پرداخته است. هر چند برخی آثار ارزشمند مجید مجیدی، رسول ملاقلی پور، مجتبی راعی، ابوالقاسم طالبی، داوود میرباقری و... چنین کارکردی داشته اند، اما ابراهیم حاتمی کیا در همه آثار سینمایی خود به گفتمان انقلاب اسلامی پرداخته و بیشترین تعلق را به این حوزه گفتمانی نشان داده است.در سال های اخیر نیز کارگردان جوان و توانمند کشورمان، جناب محمدحسین مهدویان با ساخت سه فیلم قابل توجه ایستاده در غبار، ماجرای نیمروز و لاتاری نشان داد که به دنبال سینمای محض نیست و جنبه های محتوایی و گفتمانی نیز برایش اهمیت دارند. اشارات ذیل با اذعان به ارزش سینمایی فیلم لاتاری و تمجید جذابیت های هنری آن، به نقد فراسینمایی این فیلم از منظر گفتمان انقلاب اسلامی پرداخته است.

چرا چنین شد؟!
لاتاری واقعیت های تلخ جامعه امروز را انکار نمی کند.گسست فرهنگی جوانان از ارزش های انقلاب، رویای مهاجرت، روابط سرد و خشک والدین و فرزندان، باندهای فساد و فعالیت شان و حتی رکود اقتصادی و گسترش فقر در روایت فیلم به خوبی دیده شده است. اما در پرداختن به چرایی این معضلات و مشکلات، حرف جدیدی در فیلم به چشم نمی خورد. لاتاری هم چون موج مرده، قارچ سمی و بادیگارد به شکل شعاری و کلیشه ای به چرایی فاصله گرفتن از فضای ارزشی انقلاب و شیوع معضلات فرهنگی و اجتماعی در دوره پس از جنگ می پردازد.

«قرار نبود اوضاع اینطوری بشه!»، «ما رفتیم جنگیدیم که خاک به دشمن ندیم، اما حالا...»، «جنگیدن شد وظیفه ما، تربیت بچه هامون هم وظیفه شما. خدا وکیلی کی کم گذاشت؟!»، «دهه شصت تموم شد، حالا دهه نوده...» و جملاتی شبیه این ها حداکثر تحلیلی است که در چرایی وضعیت امروزمان در این فیلم ها ارائه شده است. این جملات آهنگین هر چه قدر که جذاب و حس برانگیز هستند، همان قدر هم از تحلیل های دقیق و راهگشا دور هستند. لاتاری در جواب «چرا چنین شد؟»، پاسخی تکراری و البته شعاری می دهد، ضمن اینکه این سئوال، اساسا سئوال دهه هفتاد و هشتاد است که طرح آن در فیلم هایی چون موج مرده و آژانس شیشه ای جسارت آمیز و قدمی روبه جلو بوده است.

«چرا چنین شد؟» حتی اگر پاسخی درخور هم به آن داده شود، سئوال دهه نود گفتمان انقلاب اسلامی نیست. از این منظر، لاتاری قدمی روبه جلو محسوب نمی شود و بلکه نوعی تکرار و شعار را تداعی می کند. البته در این خصوص حرجی بر هنرمند و فیلمساز در انعکاس فهم و نظرش وارد نیست، بلکه تاکید بر چنین اشکالی ناشی از آن است که پیام فراگیر آثار موفق سینمایی چون لاتاری، معمولا به لایه های تحلیلی و رسانه ای انقلاب اسلامی نیز سرایت می کند و گاه آنها نیز دچار چنین نگرش های محدود و گزینشی می شوند و در تحلیل اوضاع فرهنگی و اجتماعی جامعه به خطا می افتند. مثلا در جواب اینکه که چرا عدالت اجتماعی در دوره پس از انقلاب، به نحو قابل قبول محقق نشده است، گفتمان سینمایی انقلاب بیشتر به موضوعات آقازاده ها، فساد برخی مسئولان، باندهای قدرت و... معطوف و محدود شده و این نگرش به بدنه اجتماعی و رسانه ای انقلاب هم سرایت کرده است. شاید به همین خاطر کسی دنبال جواب های دیگر از قبیل «فقدان نظریه دقیق و کارآمد در موضوع عدالت اجتماعی» و یا «نبود فرهنگ پذیرش عدالت در جامعه» نمی گردد!

چه باید کرد؟!
گفتمان انقلاب اسلامی در آستانه چهل سالگی خود قرار دارد و رسیدن به بلوغ کامل در فهم بایدها و نبایدهای آرمانی انقلاب، انتظاری منطقی و به جا است. به زعم این قلم، انقلاب اسلامی در دهه نود با چالش های مهم و اساسی روبرو است که القای بحران ناکارآمدی و رشد ناامیدی در جامعه از مهمترین چالش های پیش رو است. سئوال اساسی گفتمان انقلاب در این دهه، «چه باید کرد؟» است، نه «چرا چنین شد؟» و «چه باید می شد؟»

سینمای انقلاب تا کنون در این حوزه گفتمانی نیز جواب شفاف، دقیق و آینده نگرانه ارائه نداده است. فیلمسازان انقلاب به عنوان قشر پیشرو جامعه، چه راهکاری برای رسیدن به کارآمدی و اصلاح معضلات تصویر کرده اند؟! در فیلم لاتاری، شخصیت موسی که رزمنده ای قدیمی است و رفتاری چون موسای نبی دارد، انگار سال ها در خواب زمستانی بوده و حالا با مرگ نوشین از خواب نوشین خود بیدار شده است. حتی رفیق رزمنده اش مرتضی، این کنایه را مطرح می کند که امثال موسی تا وقتی آب به لانه شان نیفتاده، خبری از سیل ندارند!

اگر موسی، موسی است چرا باید از وضعیت قوم و قبیله خود تا این اندازه غافل باشد، آنقدر که از شنیدن خبر سوء استفاده از دختران ایرانی در کشورهای عربی، شوک زده و غرق حیرت شود. انگار که تا حالا چنین چیزی را اصلا نشنیده است! آیا بیداری ناگهانی رگ غیرت موسی و رفتار قهرمانانه او در پایان فیلم معنایی فراسینمایی و گفتمانی هم می تواند داشته باشد؟! آیا پیام نمادین فیلم دعوت موسی ها به بیداری و واکنش در برابر ناهنجاری های جامعه است؟!

آیا لاتاری با طرح رفتار «آتش به اختیار» موسی، به دنبال ارائه راه حل در موضوع «چه باید کرد» است؟! ارتباط دوباره و عاطفی نسل پا درهوای امیرعلی و نسل دلسوز و درحاشیه موسی، به چه بهایی باید محقق شود؟! حیف که تا نوشین ها به مسلخ نروند، موسی ها بیدار نمی شوند و مرتضی ها هم دست حمایت بلند نمی کنند! تازه اصلا تکلیف صدها و شاید هزاران نوشین دیگر که نامزد غیوری چون امیرعلی و قهرمانی چون موسای انقلابی و آتشین سراغ ندارند، چه می شود؟! آیا تصمیم موسی و امیرعلی و حمایت تلویحی مرتضی از آن ها، برای همه کس و در همه معضلات اقتصادی و فرهنگی و اجتماعی قابل تحقق و تجویز است؟! لاتاری پاسخ عمیقی برای «چه باید کرد؟» ندارد، همچنان که بادیگارد هم ندارد. فریاد زدن از نابسامانی ها و تغییر فرهنگ و جامعه، لازم است و سودمند، اما بی شک کافی نیست!

موسی و مرتضی!
شخصیت های موسی و مرتضی در لاتاری شبیه حاج کاظم و احمد در آژانس شیشه ای هستند. موسی و حاج کاظم به تشخیص خود عمل می کنند و رفتار انقلابی دارند. در مقابل مرتضی و احمد، حسب وظیفه قانونی خود رفتاری عاقلانه تر از خود نشان می دهند و در عین حال دلسوز و مدافع موسی و حاج کاظم نیز هستند. جایگاه هر کدام از این شخصیت ها در گفتمان انقلاب اسلامی چیست؟! بالاخره فکر و منش مرتضی و احمد صحیح است یا رفتار حاج کاظم و موسی؟! این پاسخ کلی که «اون به وظیفه خودش عمل می کنه و ما هم به تکلیف خودمان!»، هر چند باعث کشمکش داستانی و جذابیت سینمایی در فیلم شده است، اما از منظر گفتمان انقلاب اسلامی پاسخی مبهم و ناقص است. بالاخره آرمان و آینده انقلاب با کدام رفتار و منطق بیشتر تامین خواهد شد؟!

دوگانه «رفتارهای انقلابی و تشخیص های فردی» و «تدبیر عاقلانه و رفتار قانونی» در فیلم محمدحسین مهدویان نیز همچون فیلم های حاتمی کیا، تا پایان داستان به موازات هم پیش می رود و هیچ کدام بر دیگری ترجیح پیدا نمی کند. لاتاری هم مثل الگوی آژانس شیشه ای، با طرح رفاقت عمیق موسی و مرتضی، این دوگانه جدی را به راحتی کنار می گذارد و با اتصال موسی و مرتضی در پایان فیلم به همدیگر، دو خط موازی را به هم می رساند و همه چیز را ختم به خیر می کند! شکی نیست که چنین دوگانه هایی در آثار سینمایی، هنرمندانه و لذت بخش است، اما گفتمان انقلاب اسلامی فارغ از این ابهامات هنرمندانه، به شفافیت و صراحت نیازمند است!

تقویت وحدت و هویت ملی!
لاتاری، به شکلی هنرمندانه مقوم وحدت و هویت ملی ایرانیان است. تاکید به جا و زیبا بر عنوان «خلیج فارس»، حفظ و دفاع از ناموس وطن، اقتدار نیروهای امنیتی، لزوم حفظ غرور ملی در برابر زیاده خواهی کشورهای عربی منطقه، تهدید شجاعانه دشمن و... از مواردی هستند که به خوبی در تنه فیلم جا افتاده اند و مخاطب را به هویت ایرانی خود مفتخر می کند. لاتاری از این منظر با گفتمان انقلاب اسلامی کاملا هماهنگ است، چرا که کم رنگ شدن وحدت و هویت ملی ایرانیان، یکی از چالش های فرهنگی ایران امروز است و گفتمان انقلاب اسلامی باید در جهت تقویت آن کوشا و فعال باشد، لاتاری چنین است و باید تبریک گفت به تیم سازنده آن!

در پایان، بازهم متذکر می شوم که این نقد به هیچ وجه منافی ارزش های هنری و سینمایی لاتاری نیست، بلکه تاکید و نقدی است برای تحلیل گران، اهالی رسانه و فعالان فرهنگی حوزه انقلاب اسلامی که در بهره برداری از جنبه های محتوایی این فیلم در مباحث گفتمان انقلاب اسلامی، دقت و ظرافت لازم را مدنظر قرار دهند.

عضویت در کانال تلگرام الف

عناوین مرتبط

وب‌گردی

دیدگاه کاربران

ناشناس۲۳۸۱۳۱۱۲:۲۵:۵۷ ۱۳۹۶/۱۱/۱۸
آقا مهدی عزیز عالی بود.حقیقیان
ناشناس۲۳۸۱۶۸۱۲:۵۴:۳۳ ۱۳۹۶/۱۱/۱۸
موافقم
بانک آیندهبیمه دیمادیرانسام سیر

پربحث‌های اخیر

  1. تیپ متفاوت زوج بازیگر ایرانی در برلین   

  2. زندگی فرزندان میلیاردرهای دنیا چگونه است؟ + عکس

  3. پیام تشکر احمد توکلی از رهبر انقلاب اسلامی

  4. خوب و بد حذف آزمون مدارس خاص

  5. عضو کمیسیون عمران مجلس: آخوندی بی‌انگیزه است!

  6. پاسخ آذری جهرمی به شایعات مطرح شده درباره طرح رجیستری و مکالمه یکی از سرنشینان پرواز ATR72

  7. صعود اتلتیکو مادرید و لاتزیو در شب کامبک ناتمام ناپولی/حذف آئک آتن با فرصت سوزی شجاعی

  8. کرمانشاه بعد زلزله بیکارترین استان شد

  9. ربیعی: برای کاهش فقر در بر ۷ هزار میلیارد تومان اعتبار پیش بینی شد/راجع به یارانه نقدی سال ۹۷ هیچ برنامه خاصی نداریم

  10. فرمان «اتوبوس مرگ» در دستان آمدنیوز/ «کشته‌سازی» پای ثابت رسانه‌های ضدانقلاب

  11. مرگ مشکوک رقیب ژاپنی منصور برزگر

  12. جنجالی دوباره‌ یا مصالحه تیم‌ملی و باشگاه‌ها؟/ اردیبهشت پر حادثه!

  13. متن کامل گزارش آژانس درباره اجرای برجام در ایران

  14. بازیگرانی که برخلاف میلشان جراحی‌ زیبایی می‌کنند

  15. افزایش میزان افسردگی، سوغات شوم ریزگردها برای خوزستانی ها

  16. شهرداری تهران مانع ساخت‎وساز مسکن شد

  17. دیوان عالی آمریکا چطور الواح هخامنشی را به ایران برگرداند؟

  18. ۷۴۳ هزار شغل جدید در ۹ ماهه امسال ایجاد شد+جدول

  19. حذف شجاعی و یارانش از رقابت های لیگ اروپا

  20. تصویری متفاوت از رهبری درمراسم عزاداری ایام فاطمیه  

  21. کره جنوبی: ذخیره ارزی کره شمالی رو به پایان است

  22. وزارت صنعت ۸ مشاور وزیر را برکنار کرد

  23. ویتامین‌هایی که پوست را شفاف و زیبا می‌کنند

  24. کتک زدن داور در کرمانشاه و توضیحات رئیس کمیته انضباطی

  25. پایان بی نتیجه نشست شورای امنیت در خصوص سوریه

پربحث‌های دیروز

  1. آقای آخوندی! زمان عذرخواهی و استعفا فرا نرسیده است؟

  2. اختصاصی الف/ استیضاح آخوندی با 17 امضاء و پنچ محور تحویل کمیسیون عمران شد

  3. مدیرعامل آسمان دریافت تضمین از خلبانان را تایید کرد

  4. تیپ متفاوت زوج بازیگر ایرانی در برلین   

  5. زندگی فرزندان میلیاردرهای دنیا چگونه است؟ + عکس

  6. فیلم دیده نشده از محل سقوط هواپیمای یاسوج  

  7. 201 نماینده مجلس اغتشاشات آشوبگران در خیابان پاسداران را محکوم کردند

  8. فرجام تلخ زندگی مرد زن نما

  9. پیام تشکر احمد توکلی از رهبر انقلاب اسلامی

  10. خوب و بد حذف آزمون مدارس خاص

  11. عضو کمیسیون عمران مجلس: آخوندی بی‌انگیزه است!

  12. پاسخ آذری جهرمی به شایعات مطرح شده درباره طرح رجیستری و مکالمه یکی از سرنشینان پرواز ATR72

  13. بارش برف و کولاک شدید تا روز سه شنبه در ارتفاعات دنا

  14. قصاص برای مردی که شوهر زن موردعلاقه‌اش را کشت

  15. حذف شجاعی و یارانش از رقابت های لیگ اروپا

  16. تصویری متفاوت از رهبری درمراسم عزاداری ایام فاطمیه  

  17. کره جنوبی: ذخیره ارزی کره شمالی رو به پایان است

  18. وزارت صنعت ۸ مشاور وزیر را برکنار کرد

  19. ویتامین‌هایی که پوست را شفاف و زیبا می‌کنند

  20. کتک زدن داور در کرمانشاه و توضیحات رئیس کمیته انضباطی

  21. پایان بی نتیجه نشست شورای امنیت در خصوص سوریه

  22. توضیحات بعیدی‌ نژاد درباره سفر عراقچی به لندن و توافق حل بحران یمن

  23. اطلاعیه جامعه مدرسین حوزه علمیه قم درباره حوادث خیابان پاسداران

  24. رعد و برق مسیر ۳ پرواز را به مقصد اصفهان تغییر داد

  25. دانش آموزان آمریکایی هدف جدیدترین توییت ترامپ

پربحث‌های هفته

  1. احمد توکلی به سوگ فرزند هنرمند خویش نشست + اصلاحیه و جزئیات مراسم تشییع و ترحیم

  2. پوشش لحظه به لحظه/سقوط هواپیما تهران- یاسوج در سمیرم/همه مسافران جان باختند+اسامی مسافران| لاشه هواپیما هنوز پیدا نشده/ عدم امکان اعزام بالگرد به‌دلیل برف و بوران/+تصاویر

  3. قیمت واقعی دلار 1000 تومان است / استدلال؟

  4. گزارش کیهان: خواننده ها را چه کسی به "دورهمی" دعوت می کند؟

  5. تشک کشتی، چالش جدید ایران با اسرائیل

  6. افشاگری بزرگ در مورد سقوط ATR/هواشناسی هشدار داده بود ولی شرکت آسمان پرواز را لغو نکرد/ از خلبان چک گرفتند و مجبور به پرواز میکنند/ به وزیر تذکر دادیم ولی ربیعی توجهی نکرد

  7. نشانه‌ای دیگر برای خروج  بی بی سی از بی طرفی

  8. تصاویری جالب از سفیر آلمان در ایران

  9. رئیس سازمان اجتماعی کشور: ۹۵ درصد بانوان کشور به حجاب باور دارند

  10. پیکر محمد توکلی فرزند احمد توکلی تشییع شد+تصاویر  

  11. درخواست احمد توکلی از شرکت کنندگان در مراسم ترحیم فرزندش 

  12. استیضاح وزرای کار و راه تقدیم هیات رییسه شد/ نامه برخی نمایندگان به روحانی: ربیعی و آخوندی قبل از استیضاح، استعفا دهند

  13. روحانی: به دنیا نشان دادیم قدرت مذاکراتی بالایی داریم/ آقایی که در آمریکا روی کار آمده بیش از یکسال است می‌خواهد برجام را از بین ببرد و هر بار می‌گوید این آخرین امضای من است

  14. درخواست عجیب یک اقتصاددان از سیف! به دلار اجازه بدهید بالا برود

  15. رییس کمیسیون عمران مجلس: قصور سازمان هواپیمایی و هواپیمایی آسمان در سقوط هواپیما/ مسئولین استعفاء دهند/ بررسی علت سقوط هواپیما در کمیسیون عمران

  16. سرگیجه گردشگری در اقتصاد ایران/ بازار گردشگری حلال را هم از دست دادیم

  17. آخرین پست اینستاگرام محمد توکلی

  18. احتمال زنده ماندن سرنشینان هواپیما بسیار کم و نزدیک به صفر شد/اعزام تکاوران تیپ ۶۵ نوهد/ارتش مختصات تقریبی محل سقوط هواپیمای ATR را در اختیار ستاد بحران گذاشت

  19. ناگفته‌هایی از مرد ۶ میلیارد دلاری بازار ارز / جمشید بسم‌الله کی بود؟

  20. حادثه برای یک هواپیما در فرودگاه مشهد+عکس و فیلم

  21. بازخوانی وظایف رئیس‌ جمهور در قانون اساسی

  22. گناه این "ابراهیم" نیز بت‏ شکنی است

  23. نوبخت: نیمی از یارانه بگیران باید حذف شوند/ مخالفت مجلس با افزایش اعتبار یارانه نقدی

  24. جادوی پول و بانک - 15 | بر «بانکداری بدون ربا» فاتحه‌، مع الاخلاص و الصلوات

  25. نماینده شرکت آسمان: خیلی از کشورها دنبال این بودند همین هواپیماهای ATR بیست و پنج ساله‌‌ی ما را بخرند  

آخرین عناوین