کالبدشکافی بودجه فرهنگی کشور/ سهم ۲ درصدی فرهنگ از کل بودجه

گروه سیاسی الف،   4000915085

علت اختلاف رقم بودجه کل فرهنگی در نمودار تفکیک موضوعی و نمودار تفکیک نهادی، نامشخص بودن نهاد گیرنده برخی از اعتبارات و همچنین نبود برنامه مشخص برای برخی نهادها است.

کالبدشکافی بودجه فرهنگی کشور/ سهم ۲ درصدی فرهنگ از کل بودجه
 
 

به گزارش مهر، هر سال پس از تقدیم بودجه به مجلس، حرف و حدیث‌هایی در رسانه‌ها درباره تخصیص بودجه به برخی نهادهای خاص فرهنگی به راه می‌افتد و در نهایت به این نتیجه‌گیری ختم می‌شود که برخی از این نهادها رانتی و غیرپاسخگو و بودجه آن‌ها باید قطع شود. اغلب این اظهار نظرها جانب‌دارانه است و رنگ و بوی سیاسی به خود گرفته و تا به حال سعی نشده بدون سوگیری و منصفانه سهم فرهنگ از کل بودجه بررسی شود.

در گزارشی که در پی می‌آید، تلاش شده روایت جدیدی از بودجه فرهنگ کشور پیش روی مخاطب قرار گیرد.

مشروح متن گزارش مذکور به این ترتیب است:

قانون بودجه کل کشور، برنامه دخل و خرج سالانه دولت و نهادهای دریافت‌کننده بودجه را نشان می‌دهد. ارقام ذکر شده در منابع و مصارف قانون بودجه همواره یکسان است اما در طول سال ممکن است به دلایل مختلف، بخشی از منابع محقق نشود که در این حالت دولت دچار کسری منابع شده و این کسری را از طریق کاهش برخی هزینه‌های غیرضرور، فروش اوراق بدهی یا در نهایت استقراض از بانک مرکزی جبران می‌کند.

کلیات بودجه

در سند قانون بودجه سال ۱۴۰۰ کل کشور، مصارف بودجه از چند منظر مختلف، طبقه‌بندی شده است. اولین طبقه بندی، طبقه بندی موضوعی است. تمامی مصارف بودجه بر حسب موضوع به امور، فصول، برنامه‌ها و در نهایت به خروجی‌های مشخصی دسته‌بندی می‌شوند.

مصارف بودجه علاوه بر طبقه بندی موضوعی، بسته به مرجع تصمیم گیرنده تخصیص بودجه به سه دسته ملی، استانی و متفرقه تقسیم می‌شود. بودجه ملی یا اعتبارات دستگاه‌های اجرایی ملی، شفاف‌ترین قسمت بودجه است که در آن رقم اعتبارات جاری و عمرانی هر دستگاه به طور دقیق مشخص شده است. تصمیم‌گیری درباره بودجه ملی بر عهده سازمان مرکزی برنامه و بودجه است.

اعتبارات استانی بخشی از اعتباراتی هستند که تخصیص آن، در اختیار شورای برنامه‌ریزی توسعه استان (شامل استاندار، رییس سازمان مدیریت استان و تعدادی از مدیران محلی) قرار می‌گیرد و این شورا درباره تخصیص منابع میان دستگاه‌های اجرایی تصمیم می‌گیرد. این بخش از بودجه نیز ساختاری شبیه ساختار بودجه متمرکز ملی دارد، اما جزییات آن مانند جزییات بودجه ملی مشخص نیست که بتوان مانند بودجه ملی تقسیم‌بندی دقیقی ارائه کرد.

کالبدشکافی بودجه فرهنگی کشور/سهم ۲ درصدی فرهنگ از کل بودجه

سایر مصارف هم در دسته اعتبارات متفرقه تقسیم‌بندی می‌شود که شامل اعتبارات پیش‌بینی نشده، اعتبارات ردیف‌های موقت، اعتبارات نهادهای خاص، اعتبارات سود و کارمزد وام و اعتبارات مالی می‌شود. جزئیات این بخش از مصارف نیز هم‌چون بودجه استانی، مشخص نیست و همین مسئله جزو چالش‌های اساسی تحلیل بودجه و تدوین گزارش حاضر بوده است.

مصارف بودجه علاوه بر دسته‌بندی بر حسب مرجع تصمیم گیرنده تخصیص بودجه، با توجه به نوع مصرف در دو دسته هزینه‌ای و تملک دارایی‌های سرمایه‌ای تقسیم می‌شود. هزینه‌ها شامل مصارف جاری دولت و دستگاه‌ها می‌شود که بخش عظیمی از آن حقوق و دستمزد است. تملک دارایی‌های سرمایه‌ای هم عموماً شامل هزینه‌های عمرانی و توسعه زیرساخت‌های کشور است.

هر دو دسته مصارف هزینه‌ای و تملک دارایی‌های سرمایه‌ای با توجه به منبع تامین اعتبار، به سه زیردسته عمومی، اختصاصی و یارانه تفکیک می‌شوند. اعتبارات عمومی همان اعتبار دریافتی از
دولت است. اعتبارات اختصاصی اما از محل درآمدهای اختصاصی دستگاه‌ها تامین می‌شود. به عنوان مثال دانشگاه‌های علوم پزشکی از محل مداوای بیماران، درآمد اختصاصی دارند. علاوه بر این موارد، برخی دستگاه‌ها برای اجرای برخی برنامه‌های مشخص شده در بودجه، اعتبارات مشخصی از محل منابع هدفمندی یارانه‌ها (تبصره ۱۴) دریافت می‌کنند که با عنوان یارانه مشخص شده است.

بودجه فرهنگ چقدر است؟

در متن قوانین بودجه کشور، دسته‌بندی خاصی برای تفکیک موضوعی ردیف‌های بودجه وجود دارد. بر اساس این دسته‌بندی تمام اعتبارات تخصیص یافته در قوانین بودجه به امور ده گانه تقسیم و پس از آن هر یک از امور به فصول مختلف، هر فصل به برنامه‌های مختلف و در نهایت هر برنامه به خروجی‌های مختلفی تقسیم می‌شود. آنچه در دسته‌بندی رسمی قوانین بودجه به عنوان بودجه فرهنگی قلمداد می‌شود، یکی از همین امور با عنوان «امور فرهنگ، تربیت بدنی و گردشگری» است. زیرمجموعه‌های موضوعی امور «فرهنگ، تربیت بدنی و گردشگری» که با عنوان «فصل» مشخص شده‌اند شامل فصول «دین و مذهب»، «ورزش و تفریحات»، «فرهنگ و هنر»، «میراث فرهنگی»،» رسانه»، «گردشگری»، «صنایع دستی» و «تحقیق و توسعه در امور فرهنگ، تربیت بدنی و گردشگری» می‌شود. تصویر زیر، نمایی از فصول تعریف شده ذیل «امور فرهنگ، تربیت بدنی و گردشگری» در قانون بودجه سال ۱۴۰۰ را نشان می‌دهد.

کالبدشکافی بودجه فرهنگی کشور/سهم ۲ درصدی فرهنگ از کل بودجه

کالبدشکافی بودجه فرهنگی کشور/سهم ۲ درصدی فرهنگ از کل بودجه

دسته بندی سازمان برنامه و بودجه از بودجه فرهنگی سال ۱۴۰۰ کل کشور

با بررسی ارقام تخصیص یافته به هر یک از این فصول مشخص می‌شود که کل بودجه فرهنگی کشور در سال ۱۴۰۰ رقم ۲۳ هزار و ۲۴۳ میلیارد تومان است. این رقم در حدود یک درصد بودجه کل کشور است.

اما دسته‌بندی رسمی سازمان برنامه و بودجه از بخش فرهنگ که هر ساله در قوانین بودجه استفاده می‌شود به دلایل مختلف کامل نیست. اولین دلیل اینکه برخی ردیف‌های فرهنگی در امور غیرفرهنگی قانون بودجه است. به عنوان مثال بخش قابل توجهی از اعتبارات فرهنگی صرفاً به دلیل نظامی بودن دستگاه گیرنده اعتبار، ذیل امور دفاعی تعریف شده و در تعریف رسمی، جزء بودجه فرهنگی تلقی نمی‌شود. به‌عنوان مثال اعتبار تخصیص یافته به قرب بقیه الله، صرفاً به دلیل قرار گرفتن این نهاد ذیل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، جزو فصل دفاع قرار گرفته در حالی که ماهیت فعالیت‌های این سازمان کاملاً فرهنگی تعریف شده است. عامل دیگر، نبود شفافیت اعتبارات برخی حوزه‌های خاص و البته مهم فرهنگی (نظیر خانواده، صنایع فرهنگی و …) در دسته بندی مورد استفاده در قانون بودجه است. همچنین در برخی نهادها، تنها بخشی از بودجه تخصیصی به آن‌ها صرف امور فرهنگی می‌شود.

با توجه به علل گفته شده نمی‌توان این ۲۳ هزار و ۲۴۳ میلیارد تومان را به عنوان رقم بودجه فرهنگ در نظر گرفت.

چه موضوعاتی فرهنگی هستند؟

گروه سیاست پژوهی و تحلیل داده نمافر برای اولین بار در قالب گزارش «بودجه‌نمای فرهنگ» به بررسی بودجه فرهنگی کشور پرداخته است. در این گزارش دسته‌بندی جدیدی برای بودجه فرهنگ پیشنهاد شده است این دسته‌بندی به این شرح است:

نمافر در مقدمه گزارش خود بیان کرده به دلیل نبود ساختار طبقه‌بندی مشخص ملی یا بین‌المللی به ناچار طراحی دسته‌بندی جدیدی را ارائه کرده و ادامه داده است. از همین رو دسته‌بندی جدیدی تعریف شد که علاوه بر احصای برخی مفاهیم کلیدی فرهنگی، دامنه شمول آن صرفاً محدود به «امور فرهنگ، تربیت بدنی و گردشگری» به عنوان یکی از بخشهای ده گانه بودجه نبوده و از هر بخش از قانون بودجه، جزئی از آن به عنوان بودجه فرهنگی شناسایی و نمایش داده شده است. در طراحی دسته‌بندی موضوعی جدید، حوزه‌های موضوعی شناسایی و هر کدام به عنوان یک زیرموضوع مجزا تعریف شدند. پس از تعریف این زیرموضوع‌ها، با بررسی محتوای تمامی خروجی‌های قانون بودجه، این خروجی‌ها در یکی از این موضوعات تعریف شدند. در آخر نیز زیرموضوع‌هایی که بیشترین قرابت موضوعی را به هم داشتند در یک موضوع تعریف شدند.»

کالبدشکافی بودجه فرهنگی کشور/سهم ۲ درصدی فرهنگ از کل بودجه

همان‌طور که اشاره شد، دامنه شمول دسته‌بندی فوق صرفاً محدود به «امور فرهنگ، تربیت بدنی و گردشگری» به عنوان یکی از بخش‌های ده گانه بودجه نبوده و ردیف‌های فرهنگی امور دیگر را هم شامل می‌شود. از همین رو بدیهی است ارقامی که نمافر در گزارش بودجه‌نما به عنوان بودجه فرهنگی ذکر کرده با ارقام مندرج در گزارش‌های رسمی سازمان برنامه و بودجه و دیگر دستگاه‌های رسمی متفاوت باشد. رقمی که در گزارش بودجه‌نما به عنوان کل بودجه فرهنگی به دست آمده معادل ۳۹ هزار و ۷۲ میلیارد تومان است. این رقم چیزی در حدود دو درصد بودجه کل کشور است.

چند نهاد بودجه فرهنگی می‌گیرند؟

یکی از دیگر از وجه‌های مهم بودجه این است که چه نهادهایی بودجه فرهنگی می‌گیرند. نمافر در گزارش تفکیک نهادی خود به این بخش هم پرداخته و نهادهای بودجه گیر فرهنگی را اینگونه دسته‌بندی کرده است:

رقمی که در گزارش بودجه‌نما به عنوان تفکیک نهادی بودجه فرهنگی به دست آمده معادل ۳۹ هزار و ۳۸۸ میلیارد تومان است. علت اختلاف رقم بودجه کل فرهنگی در نمودار تفکیک موضوعی و نمودار تفکیک نهادی، نامشخص بودن نهاد گیرنده برخی از اعتبارات و همچنین نبود برنامه مشخص برای برخی نهادها است.

در سند بودجه ۱۴۰۰ کشور، ۱۳۱ نهاد بودجه گیر فرهنگی شناسایی شده‌اند. ۶۳ نهاد دولتی، ۵۵ نهاد حاکمیتی و ۱۳ نهاد غیرحاکمیتی-غیر دولتی هستند. گفتنی است سه نهاد صداوسیما و نهادهای مرتبط، حوزه علمیه و نهادهای مرتبط، وزارت فرهنگ و نهادهای مرتبط افزون بر نیمی از بودجه فرهنگی کشور را به خود اختصاص داده‌اند.

کالبدشکافی بودجه فرهنگی کشور/سهم ۲ درصدی فرهنگ از کل بودجه

در روش مرسوم برای دسته بندی نهادها، هویت حقوقی هر نهاد شناسایی شده و در دسته خاصی نظیر عمومی غیردولتی، سهامی عام، تعاونی، دولتی و … قرار می‌گیرد. نمافر با هدف ساده‌سازی تحلیل بودجه، از دسته‌بندی دیگری استفاده کرده که بر مبنای آن، هر نهاد با توجه به وابستگی بالادستی آن به سه دسته «دولتی»، «حاکمیتی» و «غیردولتی غیرحاکمیتی» تقسیم می‌شود. بر این اساس عنوان «حاکمیتی» برای نهادهایی استفاده شده است که مقام معظم رهبری بالاترین مقام آن را شخصاً منصوب می‌کنند یا در اساسنامه نهاد مربوطه به طور صریح به نقش ایشان در فرآیند انتصاب بالاترین مقام اشاره شده باشد.

همچنین عنوان «دولتی» در این دسته‌بندی با آنچه در ادبیات حقوق اداری شناخته می‌شود اندکی متفاوت بوده و صرفاً به نهادهای ذیل قوه مجریه و قوه مقننه خلاصه می‌شود. این در حالی است که در ادبیات حقوق اداری، قوه قضائیه و نهادهای ذیل آن هم دولتی هستند اما در گزارش حاضر به این دلیل که رئیس قوه قضائیه منصوب مستقیم رهبری است، در دسته نهادهای حاکمیتی قرار گرفته است. در نهایت سایر نهادهای ذیل قانون بودجه که مشمول هیچیک از این دو قاعده نمی‌شوند، در دسته «غیردولتی-غیرحاکمیتی» قرار گرفتند که به طور مثال نهاد کمیته ملی پا را المپیک از آن جمله است.

کالبدشکافی بودجه فرهنگی کشور/سهم ۲ درصدی فرهنگ از کل بودجه

بودجه فرهنگی استان‌ها

پس از بررسی اعتبارات ملی فرهنگی از دو منظر نهادی و موضوعی، نوبت به بررسی آخرین بخش از بودجه فرهنگی کل کشور یعنی اعتبارات فرهنگی استانی می‌رسد. اختیار تخصیص اعتبارات استانی به شورای برنامه‌ریزی توسعه استان (شامل استاندار، رئیس سازمان مدیریت استان و تعدادی از مدیران محلی) تفویض شده است. از آنجا که توزیع اعتبارات دولتی در استان‌ها منوط به تصمیم شورای یاد شده است، جزئیات این بخش از مصارف بودجه در قانون مشخص نیست. از همین رو نمافر برای بررسی این بخش از بودجه، ناچار به بررسی داده‌های اعتبارات استانی تخصیص یافته سال ۹۹ بر اساس گزارش ارسالی سازمان برنامه و بودجه شد.

بر اساس داده‌های سازمان برنامه و بودجه، توزیع کل اعتبارات فرهنگی استانی در سال ۹۹ رقمی بالغ بر ۶ هزار و ۹۳۲ میلیارد تومان است. و استان خوزستان با ۶۴۳ میلیارد و ۷۰۰ میلیون تومان بیشترین سهم را از بودجه فرهنگی استانی داشته است.

یکتانتتریبون

پربحث‌های اخیر

    پربحث‌های دیروز

      پربحث‌های هفته

      1. پاسگاه مرزی ایران زیر برف مدفون شد

      2. گزارشی از آمار مهاجرت ایرانیان و سایر کشورهای جهان که باید بدانید

      3. حسن روحانی در لباس سربازی در سال ۱۳۵۰

      4. چشمه‌ای غیرعادی در کوه‌های افغانستان

      5. مدعیان از راه رسیده در صف اول!

      6. علی عسکری: کار در هلدینگ، جهاد فی سبیل الله است

      7. ارابه های مرگ همچنان می تازند

      8. ارتفاع پست !

      9. منشاء صدای انفجار شب گذشته چه بوده است؟

      10. اگر توافق شود چه می شود؟ / آیا « بهار اقتصادی» در راه است؟

      11. مدرن دیپلماسی: چرا اسرائیل نمی تواند به ایران حمله کند؟!

      12. آمریکا از بیم موشک‌ها و پهپادهای ایرانی به سلاح لیزری متوسل می‌شود

      13. درباره چندچهره‌گی برخی منتقدان نظام

      14. ردپای چهار عضو دولت روحانی در رانت و فساد شرکت دخانیات/حجم فساد آنقدر زیاد است که با آب دریای کاسپین هم پاک نمی شود

      15. آب در دل کویر تکان خورد

      16. گفت و شنود کیهان؛ از ظریف بپرسید!

      17. برخورد قاطع قضایی با خودروسازان در صورت محرز شدن عدم کارکرد درست ایربگ

      18. اظهارات جدید «الهام علی‌اف» که به مذاق روسیه خوش نخواهد آمد

      19. اشتباهات عراقچی در آخرین دور مذاکرات وین/ روایت ولایتی از جلسه با رئیسی درباره سفر روسیه/ دست خالی اصلاح‌طلبان در انتخابات مجلس/ انتقاد دوباره پلیس از خودروسازان

      20. پاسخ وزیر نفت به ادعای همتی/ امیدواری صالح‌آبادی به بهبود وضعیت اقتصادی در سال آینده/ کرباسچی از کارگزاران کنار گذاشته شد؟

      21. زندگی یک مادر دهه شصتی با ۹ فرزند

      22. پلیس و «زرنگ‌بازی»های ما !

      23. آقای زیبا کلام کدام نژاد پرستی ؟

      24. نظر رهبر انقلاب‌ در مورد قرارداد ۲۵ ساله‌ با چین

      25. میوه های صادراتی مشکلی نداشت، مشکل ما سموم تقلبی در بازار است

      ابر آروان

      پربحث‌های اخیر

        پربحث‌های دیروز

          پربحث‌های هفته

          1. درباره چندچهره‌گی برخی منتقدان نظام

          2. ردپای چهار عضو دولت روحانی در رانت و فساد شرکت دخانیات/حجم فساد آنقدر زیاد است که با آب دریای کاسپین هم پاک نمی شود

          3. گفت و شنود کیهان؛ از ظریف بپرسید!

          4. اشتباهات عراقچی در آخرین دور مذاکرات وین/ روایت ولایتی از جلسه با رئیسی درباره سفر روسیه/ دست خالی اصلاح‌طلبان در انتخابات مجلس/ انتقاد دوباره پلیس از خودروسازان

          5. پاسخ وزیر نفت به ادعای همتی/ امیدواری صالح‌آبادی به بهبود وضعیت اقتصادی در سال آینده/ کرباسچی از کارگزاران کنار گذاشته شد؟

          6. آرمان گرایی مردم ایران و مسأله موفقیت نظام

          7. امیرعبداللهیان در عمان و قطر به دنبال چه بود؟

          8. پیام های سفر وزیر خارجه ایران به چین

          9. آنچه بعد از درگذشت رفسنجانی رخ داد

          10. روایت نیکزاد از علت حذف ارز ۴۲۰۰/ مشورت رئیسی با لاریجانی و خرازی و جلیلی قبل از سفر به روسیه/ اشتباه تاریخی اصلاح‌طلبان از نگاه مرعشی

          11. شلیک پهپادهای انصارالله به قلب ابوظبی/ آیا امارات به سرنوشت عربستان دچار می‌شود؟

          12. اتمام حجت رئیسی با بانک‌ها/ گزارش خطیب‌زاده از آخرین وضعیت مذاکرات وین/ دستور اژه‌ای برای تخریب بنای قوه قضائیه در حاشیه رود چالوس

          13. گفت و شنود کیهان؛ انگشت کوچیکه!

          14. دیدار با شمخانی در مترو

          15. دلایل سازمان سنجش برای برگزاری مجدد کنکور از دانشجویان قانونی نیست

          16. شکستن سکوت استراتژیک حزب الله در برابر عربستان

          17. اعضای «هیئت تفحص از نهاد ریاست‌جمهوری دوره روحانی» انتخاب می‌شوند

          18. مشاو بشار اسد: پاسخ وفاداری جمهوری اسلامی ایران را خواهیم داد

          19. به بهانه سفر رئيسی به روسيه

          20. عیادت معاون رئیس‌جمهور از نادر طالب‌زاده

          21. ۵ فرمان رئیس‌جمهور به نظام بانکی

          22. بهادری جهرمی: منتظر خبرهای خوب باشید

          آخرین عناوین

          بلیط هواپیما