«فلسفه دکارت»؛ گرت تامسون؛ ترجمه علی بهروزی؛ نشر نو دکارت تمامی ندارد

دکتر علی غزالی‌فر*،   3990512004 ۲ نظر، ۰ در صف انتشار و ۰ تکراری یا غیرقابل انتشار

رنه دکارت بنیان‌گذار فلسفه جدید و ریاضی‌دان مشهور، به دو دلیل سزاوار مقام برجسته‌ای است که به او نسبت می‌دهند. نخست، به جهت عزم راسخش برای جست‌وجوی روش در همه شاخه‌های پژوهش انسانی؛ دوم، به سبب اینکه او، عمدتا به واسطه آن جست‌وجو، مفاهیم و دلایل فراوانی را وارد فلسفه کرد که از آن به بعد به مثابه بنیاد فلسفه به کار رفته‌اند

«فلسفه دکارت»

نویسنده: گرت تامسون

مترجم: علی بهروزی

ناشر: نشر نو، چاپ اول 1398

168 صفحه، 23000 تومان

 

****

 

می‌گویند مادری به همراه فرزندش داشت از خیابان رد می‌شد که ماشینی فرزند او را زیر می‌گیرد. غوغائی به پا می‌شود. مادر از شدت خشم و ناراحتی شروع می‌کند به ناسزا گفتن به دکارت. راننده که ظاهرا این سعادت را داشت که در زندگی از فلسفه پاک بی‌خبر باشد، اعلام کرد که نام او دکارت نیست و خانم او را با کس دیگری اشتباه گرفته است. مادر همچنان سلسله‌ای از فحش‌ها را به سوی دکارت روانه می‌کرد. بالاخره یکی از میان جمعیتی که گرد آمده بودند، پرسید خانم دکارت کیست؟ او پاسخ داد دکارت همان کسی است که مسبب اصلی این تصادف است؛ زیرا اگر او نبود، این خودرو هیچ‌گاه اختراع نمی‌شد و فرزندش آسیب نمی‌دید.

اگرچه این ماجرا یک لطیفه است، اما به هر حال هر لطیفه‌ای در نهایت به یک امر جدی ختم می‌شود. زیر هر شوخی خنده‌داری، واقعیت تلخی نهفته است. حرف آن زن هم خیلی پرت و بی‌ربط نبود. چراکه به غیر از او، اندیشمندان زیادی دکارت را مسبب اوضاع فعلی می‌دانند. برای مثال پاپ ژان پل دوم (1920-2005)، که خود نیز یک فیلسوف حرفه‌ای بود، رسما از دکارت انتقاد کرد و فلسفه او را مسبب برخی از مشکلات معاصر دانست. این مخالفت‌ها با دکارت سابقه دیرینه‌ای دارد. درباره دکارت این نکته بسیار جالب است که علی‌رغم اینکه پدر فلسفه مدرن به شمار می‌آید، اما همه فلسفه مدرن نوعی واکنش انتقادی به فلسفه اوست. همه فیلسوفان مدرن ضددکارت هستند. حتی فیلسوفان دکارتی، اسپینوزا و لایب‌نیتز، کاملا با نظریات او مخالفند. ولی همین مخالفت‌های شدید نشان می‌دهد که دکارت چقدر در مرکز توجه بوده و نیز ثابت می‌کند که همگان تحت تأثیر نگرش او قرار گرفته بودند. در یک کلام: دکارت خیلی مهم است.

راجر اسکروتن، فیلسوف فقید انگلیسی، درباره ارزش و اهمیت دکارت می‌نویسد: «رنه دکارت بنیان‌گذار فلسفه جدید و ریاضی‌دان مشهور، به دو دلیل سزاوار مقام برجسته‌ای است که به او نسبت می‌دهند. نخست، به جهت عزم راسخش برای جست‌وجوی روش در همه شاخه‌های پژوهش انسانی؛ دوم، به سبب اینکه او، عمدتا به واسطه آن جست‌وجو، مفاهیم و دلایل فراوانی را وارد فلسفه کرد که از آن به بعد به مثابه بنیاد فلسفه به کار رفته‌اند.» به عبارت دیگر، اگرچه خود فلسفه دکارت، به مثابه یک نظام فلسفی، یک‌جا و به طور کامل پذیرفته نشد، اما وی در فلسفه خود چیزهایی پدید آورد که به عنوان مصالح در ساختمان همه فلسفه‌های دیگر به کار رفته است. لذا حتی در فلسفه‌های منتقد و مخالف هم عناصر دکارتی وجود دارد. بی‌جهت نیست که هگل، به عنوان یک فیلسوف ضددکارتی، می‌گوید «کوگیتوی دکارت اولین حرف الفبای فلسفه مدرن است». ارزش و اهمیت تاریخی دکارت نسبت به گذشته در این است که گسست فلسفه را از نگرش فلسفه قرون وسطی قطعی ساخت. می‌توان او را به سوزن‌بانی تشبیه کرد که در یک نقطه مهم قطار فلسفه را که از سمت قرون وسطی می‌آمد، با یک چرخش بنیادی، وارد ریل دوره مدرن کرد.

با وجود این‌که دکارت این جایگاه محوری را در فلسفه غرب دارد، امروزه در کشور ما، عموم علاقمندان به تفکر مدرن و فلسفه جدید از او غافلند و به سراغ فیلسوفانی همچون کانت و هگل و هایدگر و بدیو و ژیژک می‌روند. به عبارت دیگر فیلسوفان قرن نوزدهم و بیستم جایگاه اول را به خود اختصاص داده‌اند. ولی مواجهه مستقیم و بی‌واسطه با این متفکران باعث بدفهمی‌های زیادی می‌شود. یک دانش پیش‌زمینه‌ای برای فهم اندیشه‌های آنان لازم است. آشنایی با کلیت فلسفه دکارت قطعا یکی از آن دانش‌های مقدماتی است که بدون آن هیچ‌کدام از نزاع‌های فلسفه‌های جدید به‌خوبی فهمیده نخواهد شد. علاوه بر این، فلسفه دکارت به‌خودی نیز از ارزش ذاتی برخوردار است. هنوز هم برخی از اهل فلسفه، اندیشه‌ها و رویکرد او را صراط مستقیم فلسفه‌ورزی می‌دانند.

با وجود این، در زبان فارسی کتاب‌هایی که برای آشنایی عموم افراد با فلسفه دکارت وجود دارد، به اندازه تعداد انگشتان یک دست هم نیست. بیشتر منابعی که به فلسفه دکارت می‌پردازند، کتاب‌های دانشگاهی هستند که برای دانشجویان و استادان فلسفه نگاشته شده‌اند. گرت تامسون با این اثر مختصر خود چنین خلئی را به‌خوبی پر کرده است. می‌توان ادعا کرد که این کتاب یکی از بهترین آثار در موضوع خود است؛ چراکه با زبانی ساده و بیانی شیرین همه وجوه فلسفه دکارت را توضیح داده است.با وجود این‌که دکارت این جایگاه محوری را در فلسفه غرب دارد، امروزه در کشور ما، عموم علاقمندان به تفکر مدرن و فلسفه جدید از او غافلند و به سراغ فیلسوفانی همچون کانت و هگل و هایدگر و بدیو و ژیژک می‌روند

او در ابتدا اوضاع علمی و اجتماعی زمانه دکارت را توضیح می‌دهد و سپس به سراغ زندگی اسرارآمیز او می‌رود. می‌گوئیم اسرارآمیز، زیرا دکارت تلاش می‌کرد زندگی پنهان و مخفیانه‌ای داشته باشد و اساسا زندگی خوب را زندگی‌یی می‌دانست که در گمنامی طی شود. به همین دلیل ماجراهای جالبی در زندگی او هست، به طوری که هنوز هم وجوه تاریک زندگی دکارت محل کاوش‌های محققان است. در هر صورت، گرت تامسون پس از آماده کردن زمینه بحث به سراغ اندیشه‌های دکارت می‌رود و هر کدام از موضوعات و مسائل اصلی آن را در فصل مستقلی بررسی می‌کند. مهم‌ترین موارد اینها هستند: قواعد روش دکارتی، جهان‌شناسی، شکاکیت دکارتی، کوگیتو، حس و عقل، خداشناسی، ماده، جانورشناسی، فیزیک، مکانیک، انسان‌شناسی، معرفت‌شناسی، رابطه ذهن و بدن، عواطف و احساسات.

درک و فهم این مطالب بی‌پاداش نیست. دکارت پدر سازنده‌ی نگرش نوین ما به انسان و جهان است. به همین دلیل فهمیدن فلسفه او فهمیدن دوره مدرن و مدرنیته است. اتفاقی که پس از آشنایی با فلسفه دکارت برای افراد رخ می‌دهد این است که ردپای شبح او را در همه چیز می‌بینند و همه امور طور دیگری نمود پیدا می‌کنند؛ درست شبیه آن خانم قصه ما که با دکارت آشنا بود.  

*دکترای فلسفه

دیدگاه کاربران

حسین۱۵۴۵۷۶۹۰۹:۵۶:۰۵ ۱۳۹۹/۵/۱۲
با تمام مشکلاتی که فلسفه مدرن برای جهان معاصر و مردم سراسر دنیا به وجود آورده پیروی و تامل در اندیشه فیلسوفان و متفکران سرگردان غربی جای تامل دارد من از نویسنده محترم می خوام به نظریات اجتماعی فیلسوفان مسلمان به خصوص ایرانی بپردازد
حاجی زاده۱۵۴۵۷۷۳۰۹:۵۷:۳۰ ۱۳۹۹/۵/۱۲
دکارت مانند مدرنیته در قعر تاریخ قرار خواهند گرفت از چی شون تمجید می کنی!!!!!

پربحث‌های دیروز

  1. هشدار احمد توکلی به روحانی: نام ساقط کردن کشور «گشایش» است؟/ دولت‌های بعد شما، بدهی خود را چگونه بپردازند؟

  2. گشایش اقتصادی برای مردم یا دولت؟

  3. ستاد کرونا با تعویق کنکور مخالفت کرد/ برگزاری کنکور در موعد مقرر قبلی

  4. ۵ شرط رئیسی برای موافقت با طرح دولت/هشدار توکلی به روحانی/تغییر سیمای کرونا در پاییز/ نماینده سابق مجلس بازداشت شد

  5. پوتین: نخستین واکسن کرونا در روسیه ثبت شد

  6. جزئیات تازه از فروش نفت توسط دولت به مردم از زبان پورابراهیمی

  7. سهم خواهی جریان های سیاسی لبنان از کیک دولت آینده

  8. روحانی: مردم در زمینه تلاش دولت برای ایجاد ثبات و آرامش در اقتصاد، اطمینان خاطر داشته باشند

  9. دوچرخه سواری حاکم دبی

  10. اعترافات ۳ عضو داعش در دادگاه کیفری/ سردار سلیمانی نبود، عراق را فتح می‌کردیم

  11. آینده تاریک سعودی‌ها به روایت میدل ایست آی

  12. ختم رسیدگی به پرونده اکبر طبری اعلام شد/ طبری: تمام ۱۶ اتهامی که در کیفرخواست آمده را رد می‌کنم

  13. تصویب نام‌گذاری خیابانی در تهران به نام مهندس بازرگان

  14. نامه بسیج دانشجویی به نمایندگان / مجلس به طرح «گشایش اقتصادی» دولت ورود کند

  15. برایان هوک: ترامپ دنبال توافق جدید با ایران است

  16. سخنگوی سازمان سنجش: تعویق یک ماهه کنکور سراسری تصویب نشده است

  17. سلاطین خودرو و طلا چه زمانی اعدام می‌شوند؟

  18. نمکی: اجازه ندهیم برخی بگویند عاشورا و تاسوعا عامل شیوع کرونا شد/ رعایت پروتکل‌ها با همکاری هیأت‌ها اجرا می‌شود

  19. انتشار فیلم جدید از لحظه بازداشت جورج فلوید

  20. ورود قوه قضائیه به پرونده ویلموتس و ادعای میرسلیم علیه قالیباف/ پرونده‌ای جدید برای طبری

  21. روحانی: تلاش برای تولید دارو و واکسن کرونا تا رسیدن به نتیجه نهایی ادامه خواهد داشت

پربحث‌های هفته

  1. با فتح کجا جنگ برای ما تمام می‌شود؟

  2. حمله وحشیانه با قمه به صاحب مغازه در کرمانشاه

  3. آیا پیروزی بایدن بر ترامپ به نفع ایران است؟

  4. ماجرای یک قاضی که علیه خودش حکم صادر کرد

  5. بازگشت به سیاست‌های هاشمی ؟!

  6. وعده سربسته روحاني درباره گشايش اقتصادي/ گرهي گشوده مي شود؟!

  7. املاک بنیاد مستضعفان و فرصت‌های برابر

  8. هشدار احمد توکلی به روحانی: نام ساقط کردن کشور «گشایش» است؟/ دولت‌های بعد شما، بدهی خود را چگونه بپردازند؟

  9. گشایش اقتصادی برای مردم یا دولت؟

  10. توصیه های جمعیتی مسوولان به مردم از کنار گود

  11. دستورالعمل اخذ مالیات بر خانه‌های خالی یکماهه تدوین می شود + جزئیات

  12. صحبت‌های «فتاح» درباره کاخ مرمر، مدرسه حدادعادل، ساختمان مرکز پژوهش‌ها و املاک در دست نیروهای مسلح

  13. صحنه آهسته انفجار بیروت

  14. برجام ۹۹ به روایت زیباکلام/واکنش کدخدایی به اظهارات علی مطهری/احمدی‌نژاد دوباره ردصلاحیت می شود؟

  15. زیباکلام: باید برجام ۹۹ را با آمریکا امضا کنیم!

  16. پاساژگردها معترض برگزاری محرم

  17. صفر تا ۱۰۰ داستان وضع مالیات بر محتکران خانه

  18. انتقاد حسین شریعتمداری از پرویز فتاح

  19. جهانگیری: مخالف کالابرگ هستیم

  20. خبر خوش واعظی درباره پایان تحریم ها و سیگنال مثبت کشورهای اروپایی و آسیایی

  21. ستاد کرونا با تعویق کنکور مخالفت کرد/ برگزاری کنکور در موعد مقرر قبلی

  22. گوژپشت نوتردام، زيباترين زن پاريس و دشنه ظريف عروس خاورميانه

  23. ثبت واکسن روسی کرونا؛ پایان رنج بشر یا تبلیغات زودهنگام؟!

  24. زمان توزیع عادلانه یارانه بنزینی فرا رسیده است؟

  25. ترامپ: اگر در انتخابات پیروز شوم سریع با ایران به توافق می‌رسیم

ابر آروان

آخرین عناوین