افزایش پرداخت نقدی به مردم، خوب یا بد؟

گروه اقتصادی الف،   3980828008

افزایش پرداخت نقدی به خانوارها پس از افزایش قیمت بنزین باعث تقویت تقاضای موثر شده و آثار بهتری در قیاس با صرف شدن آن در سازوکار هزینه‌ای دولت خواهد داشت.

تسنیم نوشت: افزایش قیمت بنزین در روزهای اخیر و انتشار اخباری مبنی بر بازتوزیع درآمدهای حاصل از افزایش قیمت این حامل انرژی از چند منظر قابل بحث و بررسی است. از منظر اقتصاددانان ایرانی که به‌طور نظری طرفدار لیبرالیسم اقتصادی هستند؛ اگرچه از منظر عملی و سیاسی از روش‌های شفافیت‌گریز و رانتی حمایت می‌کنند، هرگونه پرداخت نقدی به مردم، گداپروری و در حکم کفرگویی است. از این منظر؛ انبوه وام‌های بانکی که به صدها هزار میلیارد تومان رسیده و به اسم معوقات بانکی اختصاصی شده و به‌ نظام بانکی باز نمی‌گردد اهمیتی ندارد و در تضاد با اصول بازار آزاد و رقابت نیست، اما چند ده هزار تومان یارانه نقدی به مردم در تضاد با اقتصاد آزاد است. در این رویکرد؛ پرداخت یارانه به مصرف که بدترین نوع پرداخت یارانه و در حکم نابود کردن منابع باارزش ملی است خطرناک نیست، اما پرداخت یارانه مساوی به همه افراد باعث از بین رفتن کارآمدی و تنبل شدن مردم است.

اگرچه مجادله نظری در این باره تازگی ندارد و هستند کارشناسانی که علیه توتالیتاریانیسم علمی نئوکلاسیکی به پا خاسته‌اند، اما ترکیب متفاوت برندگان نوبل اقتصاد در سال جاری باعث تقویت جناح دگراندیش شد. کمیته‌ی نوبل به دلیل مطالعات‌ آبیجیت بنرجی، استر دوفلو و میشائیل کرمر در حوزه‌ی فقر و اقتصاد توسعه جایزه نوبل اقتصاد را به‌طور مشترک به این سه نفر اعطا کرد. چه ویژگی خاصی در جایزه نوبل امسال نهفته است که می‌توان‌ آنرا علیه اقتصاد متعارف و باعث تقویت جناح دگراندیش دانست؟ بنرجی در سخنرانی اخیر خود مسائلی اعلام کرد که دو نکته محوری آن:

فرضیه تاثیر منفی مالیات بالا بر سرمایه‌گذاری و رشد، ساخته و پرداخته‌ی صاحبان سرمایه است.
مالیات پیشرفته، از طریق تقویت تقاضای موثر، موجب رشد بیشتر هم می‌شود.
جالب توجه است که در تضاد با مباحث اقتصاد متعارف متاثر از نئولیبرالیسم اقتصادی می‌باشد. اما ارتباط این مباحث و مقدمه کوتاه با داستان افزایش قیمت بنزین و بازتوزیع همه یا بخشی از درآمد ناشی از گران شدن این حامل انرژی؛ به‌صورت پرداخت مستقیم به مردم چیست؟

اقتصاد ایران در مطقع کنونی در مارپیچ کشنده عدم وجود تقاضای موثر، عدم فروش تولیدات داخلی، تضعیف تولیدکنندگان و عدم توان استخدام بیشتر و یا افزایش دستمزدها، کاهش تعداد شاغلین و درنتیجه کاهش مجدد تقاضای کل گرفتار شده است. اگر بر فرض مثال ادعای دولت درباره توجه به سرمایه‌گذاری صحیح باشد که با نگاهی سطحی به بودجه جاری مسرفانه کنونی، نیست؛ افزایش تولید به‌دلیل عدم وجود تقاضای موثر صرفا به انباشت بیشتر در موجودی انبار می‌انجامد. اگر دولت توجه جدی و عملی به صادرات داشته باشد که با افزایشنرخ ارز امکان‌پذر شده است، اما ندارد، این امکان به‌طور بالقوه وجود دارد که بخشی از تقاصا را در ورای مرزها ایجاد کرد و بحران کمبود تقاضای موثر داخلی را التیام بخشید.

نوبلیست‌های امسال در رشته اقتصاد برای برون رفت از بحران اقتصادی؛ به جای تمرکز بر سیاست کاهش مالیات که تنها افزایش سود شرکت‌های بزرگ را باعث می‌شود، بر افزایش مالیات و بازتوزیع آن متمرکز شده‌اند که از نظر کارکردی، با افزایش پرداخت نقدی به مردم در طرح کنونی که با افزایش 200 درصدی قیمت بنزین در نظر گرفته شده است، نتیجه یکسانی دارد و تقاضای کل را تحریک می‌کند. شاید درک این مفهوم برای شرکت‌های خصوصی(در مدل ایرانی خصوصی-دولتی را هم شامل می‌شود) دشوار باشد که طبیعتا بخشی از تقاضای موثر ایجاد شده به سمت آنها سرازیر می‌شود؛ زیرا شرکت نمی‌تواند به اندازه بخش عمومی کلان‌نگر باشد؛ اما تصمیم‌گیران اقتصاد ایران شرکت نیستند و باید با آرامش و در جایگاه بخش عمومی تصمیم‌گیری کنند. اگرچه بعید به نظر می‌رسد دولت کنونی به‌دنبال توزیع منابع ناشی از آزادسازی نسبی قیمت بنزین به همه افراد جامعه باشد.

نتیجه اینکه، برای برون رفت از رکود بی‌سابقه کنونی که در سال جاری میلادی اقتصاد ایران را 9.5 درصد کوچکتر خواهد کرد، افزایش پرداخت نقدی به مردم می‌تواند به افزایش تقاضای موثر کمک کند و ضمن کاستن از موجودی انبار شرکت‌ها؛ از اضافه ظرفیت تولید معطل مانده تولیدکنندگان بکاهد. بنابراین افزایش توان "هزینه‌کرد" خانوارها با این طرح نتیجه به‌مراتب بهتری از این دارد که مبلغ فوق خرج پر کردن چاله‌های خودساخته بودجه‌ای دولت و یا حاتم‌بخشی به شرکت‌های دولتی شود، اگرچه دسترسی به ده‌ها هزار میلیارد تومان منابع جدید مدیران معتاد شده به ولخرجی دولت را به شدت وسوسه خواهد کرد.

عناوین مرتبط

پربحث‌های دیروز

  1. از مذاکره به بهانه «سایه جنگ» تا مذاکره به دلیل «شرایط جنگی»...

  2. آقای روحانی! از این حرفها چه باید بفهمیم؟ 

  3. کنفدراسیون فوتبال آسیا از تصمیم ضدایرانی خود عقب‌نشینی کرد + جزئیات

  4. اوضاع را شیر تو شیر نکنیم!..

  5. آرامش و خنده کودک خردسال در آغوش سردار شهید قاسم سلیمانی

  6. شورای نگهبان و چالش بررسی صلاحیت داوطلبان انتخابات مجلس/ شورا به ابهامات پاسخ دهد

  7. بستن خیابان‌های بغداد توسط خشونت‌طلبان

  8. استدلال‌های جالب برای نقد سخنان علی مطهری/ ظریف اروپا را به خروج ایران از NPT تهدید کرد/ سکوت رسانه‌ای درباره محرومیت باشگاهها از میزبانی قابل پذیرش نیست

  9. تاکید کانادا بر ارسال جعبه‌ سیاه هواپیمای اوکراینی به اوکراین یا فرانسه

  10. تشییع ۱۱ جان‌باخته اوکراینی سقوط هواپیما در کی‌یف

  11. دعوای سیاست در زمین ورزش؛ فدراسیون فوتبال ایران تسلیم تصمیم عجیب AFC نشد

  12. نقدی بر نگاه روحانی به اثر روابط خارجی بر اقتصاد/ مذاکره وقتی گرفتار سرگیجه استراتژیک هستید توصیه پذیر نیست

  13. آمار نگران کننده مصرف شیر در کشور / آفلاتوکسین؛ ادعایی بی‌اساس

  14. ایستادگی تمام‌قد، بهترین تصمیم است

  15. حکم نهایی AFC به فدراسیون ایران ابلاغ شد

  16. رئیس قوه قضائیه: لازمه قوی شدن کشور اجرای قاطع عدالت و مبارزه بی‌امان با فساد است/ اعتماد به غرب، دستاوردی جز خسارت ندارد

  17. ظریف: در صورت ارسال پرونده ایران به شورای امنیت از NPT خارج می‌شویم

  18. پروین: ایران امن‌ترین کشور در جهان است/ کشورهایی که ناامنی زیادی دارند، بهانه تراشی می‌کنند

پربحث‌های هفته

  1. نامه ۲۴ اقتصاددان به رئیس‌جمهور: با این ۱۰راهکار، بدون کمک خارجی اقتصادایران را نجات دهید

  2. محسن تنابنده: پس از «پایتخت ۶» دیگر با تلویزیون کار نخواهم کرد!

  3. لطفا در زمین ترامپ بازی نکنید

  4. تظاهرات دانشجویان و گسست های اجتماعی و سیاسی

  5. از مذاکره به بهانه «سایه جنگ» تا مذاکره به دلیل «شرایط جنگی»...

  6. عذرخواهی خانمی که صحبت‌هایش جنجال به پا کرد

  7. آیا مدیرعامل فراری نیسان، کپی ژاپنی محمود رضا خاوری است؟!

  8. واکنش‌ها به اعلام نتایج بررسی صلاحیت داوطلبان انتخابات مجلس/ چهره های شاخص اصلاح طلب و اصولگرایی که تایید یا رد شدند

  9. چرا ترامپ توییت فارسی منتشر می‌کند؟

  10. واکنش کدخدایی به انتقاد روحانی از ردصلاحیت‌ها/ نظر علی مطهری درباره تجمعات روزهای اخیر/ آمریکا می‌خواهد سقوط هواپیما را بهانه تحریم جدید قرار دهد؟

  11. آلمان، فرانسه و انگلیس مکانیسم ماشه برجام را فعال کردند

  12. انتقاد توکلی از اقدام عجیب وزارت نفت برای تاسیس مجتمع اداری عظیم

  13. آقای روحانی! از این حرفها چه باید بفهمیم؟ 

  14. «بلد نبودن» یا «نخواستن»؛ آقای روحانی، مسئله این است!

  15. شهاب حسینی: انصراف از جشنواره فجر دامن‌زدن به افتراق‌هاست/پشت احساسات پاک مردم قایم نشویم

  16. دیدار سردار حاجی زاده با خانواده شهیده فاطمه محمودی

  17. ماجرای مخالفت رئیس صداوسیما با درخواست عجیب روحانی/ اعمال فشار حداکثری دولت به علی‌عسکری

  18. "شیر" را از سبد غذایی حذف نکنید/ تکذیب ادعاهای یک کارشناس

  19. از منشور سازمان ملل تا تار سبیل نداشته جان کری!

  20. ماجرای کاخ مرمر که مرحوم هاشمی رفسنجانی در آن مستقر بودند

  21. نقش آمریکا در سقوط هواپیمای اوکراینی

  22. تصاویر جدید از ویرانه‌های عین الاسد

  23. تیم‌های ایرانی از حضور در لیگ قهرمانان آسیا انصراف دادند

  24. وقتی ترامپ خودش را حرامزاده توصیف می‌کند

  25. منتشرکننده تصاویر اصابت موشک به هواپیمای مسافربری شناسایی شد

آخرین عناوین