در نامه شبکه کانون‌های تفکر ایران به رئیس سازمان برنامه و بودجه مطرح شد: لزوم دوری جستن از اعتماد به سازمان‌های خارجی در انتشار داده‌های آماری

گروه اقتصادی الف،   3980706157

پس از انتشار آخرین گزارش دفتر جمعیت سازمان ملل در موضوع نرخ باروری در کشورهای مختلف، شبکه کانون‌های تفکر ایران (ایتان) ضمن نامه‌ای به رئیس سازمان برنامه و بودجه کشور، به بررسی آماری گزارش فوق پرداخت است.

لزوم دوری جستن از اعتماد به سازمان‌های خارجی در انتشار داده‌های آماری

به گزارش الف، در بخشی از نامه ایتان به محمدباقر نوبخت ضمن اشاره به تعریف و روش‌های متعدد برای محاسبه نرخ باروری، به تفاوت‌های فاحش در دو گزارش اخیر دفتر جمعیت سازمان ملل متحد اشاره شده است. در این نامه عنوان شده در حالی این دفتر در گزارش سال ۲۰۱۷ نرخ باروری ایران در بازه ۲۰۱۰-۲۰۱۵ و ۲۰۱۵-۲۰۲۰ را ۱.۷ و ۱.۸۷ فرزند به ازای هر زن اعلام کرده که در گزارش سال ۲۰۱۹ خود این نرخ‌ها را به ۱.۹۱ و ۲.۱۵ تغییر داده است. این ارقام حتی با گزارش سازمان جهانی دیگر همچون بانک جهانی که نرخ باروری ایران در سال ۲۰۱۷ و ۲۰۲۰ را ۱.۶۴ و ۱.۵۴ فرزند اعلام کرده است، تفاوت فاحشی دارد.

این شبکه با ارائه آمارهایی درباره نتایج روش‌های متعدد محاسبه باروری به بررسی چرایی تغییر محسوس نرخ باروری ایران در برخی گزارش‌ها پرداخته و اعلام کرده «تغییرات زمان باروری» (Tempo) یکی از مهم‌ترین عوامل تأثیرگذار در محاسبه‌ی نرخ باروری کل است. به این معنا که در صورت تعویق فرزندآوری، نرخ باروری محاسبه‌شده کمتر از نرخ واقعی و در صورت تعجیل در فرزندآوری نرخ باروری محاسبه‌شده بیشتر از نرخ واقعی محاسبه می‌شود؛ کاهش میانگین سن اولین فرزندآوری در دو سال اخیر سبب شده تا نرخ باروری محاسبه‌شده بیشتر از نرخ واقعی (تعدیل‌شده) باشد.

شبکه کانون‌های تفکر ایران در پایان تأکید کرده است که در هر وضعیتی از محاسبه نرخ باروری بر مبنای داده‌های ثبتی رویدادهای حیاتی و همچنین داده‌های سرشماری (با تعدیل و بی‌تعدیل)، نرخ باروری به میزانی که از سوی سازمان ملل اعلام شده قابل افزایش نیست.

متن کامل این نامه را در ادامه مشاهده می‌کنید:

جناب آقای دکتر نوبخت

رئیس محترم سازمان برنامه و بودجه کشور

با سلام و احترام؛

به استحضار می‌رساند دفتر جمعیت سازمان ملل متحد در گزارش سال ۲۰۱۹ خود نرخ باروری ایران در سال‌های ۲۰۱۵-۲۰۲۰ را ۲.۱۵ فرزند به ازای هر زن اعلام کرده است. این نرخ تفاوت محسوسی با گزارش منتشرشده از سوی مرکز آمار ایران، سازمان ثبت‌احوال کشور و حتی گزارش بانک جهانی دارد. توجه به چند نکته در بررسی این گزارش اهمیت دارد:

۱ - «میزان باروری کل» (TFR)، به معنای میانگین فرزندان به دنیا آورده زنان در طول زندگی است. این شاخص نشان می‌دهد الگوی فرزندآوری زنان به چه مقدار است. به معنای دقیق‌تر اگر نسل فرضی از زنان الگوی باروری یک سال معین را در طول عمر خود تجربه کند، میانگین تعداد فرزندانی که این نسل فرضی از زنان در طول دوره باروری خود به دنیا آورده‌اند میزان باروری کل است. با توجه به اینکه در هر زایمان احتمال دخترزایی در زنان در حدود ۰.۴۸ است. لذا برای جایگزینی یک دختر به ازای هر مادر (حفظ جمعیت) نرخ فرزندآوری زنان باید حداقل ۲.۱ باشد. تا یک زوج در نسل بعدی جایگزین زوج فعلی شود.

۲ - این دفتر در گزارشی که در سال ۲۰۱۷ منتشر کرد نرخ باروری ایران در بازه ۲۰۱۰-۲۰۱۵ را ۱.۷ فرزند به ازای هر زن اعلام کرد و سپس بر اساس پیش‌بینی «فرض حد بالای رشد جمعیت»، نرخ باروری دوره ۲۰۱۵-۲۰۲۰ ایران را ۱.۸۷ فرزند تخمین زد. درحالی‌که در گزارش جدید نرخ باروری دوره‌های پیشین (سال ۱۹۹۰ تا ۲۰۱۵) تغییر کرده و این شاخص برای ایران در بازه ۲۰۱۰-۲۰۱۵ برابر با ۱.۹۱ (۰.۲۱ فرزند بیشتر) اعلام شده است. نرخ باروری دوره‌ی ۲۰۱۵-۲۰۲۰ اعلامی نیز بسیار بیشتر از پیش‌بینی همین دفتر در سال ۲۰۱۷ است (جدول ۱).

 از طرفی گزارش بانک جهانی که در مورد نرخ باروری کشور منتشرشده، نرخ باروری ایران در سال ۲۰۱۷ را ۱.۶۴ فرزند اعلام کرده و پیش‌بینی این گزارش برای باروری ایران در سال ۲۰۲۰ برابر با ۱.۵۴ بوده است.

این تغییر محسوس در اعلام یک نرخ باروری در دو زمان مختلف در حالی است که در گزارش هیچ توضیحی برای آن ارائه نشده. نکته مهم‌تر آنکه نرخ باروری اعلام‌شده برای یک دوره پنج‌ساله است؛ میانگین نرخ‌های باروری این پنج سال با سناریوی فرض رشد بالای جمعیت نیز ۲.۲ نخواهد شد.

۳ - در محاسبه‌ی نرخ باروری روش‌های مختلفی وجود دارد که به دو دسته‌ی مستقیم و غیرمستقیم تقسیم می‌شوند. محاسبه‌ی نرخ باروری ایران با هر روش، مقدار متفاوتی را نشان می‌دهد؛ این موضوع ناشی از موانعی همچون «تحت پوشش قرار نگرفتن تمام جمعیت در سرشماری‌ها»، «ضعف نظام ثبتی همچون آمار مهاجرت به خارج از کشور» و «خطاهای پیش‌بینی استاندارد» است.

در هرکدام از روش‌های محاسباتی اعدای نظیر ۱.۷، ۱.۹، ۲.۰۱ و ۲.۰۸ فرزند به ازای هر زن به دست می‌آید، لذا اتکای صرف به یک روش آماری که حاصل آن نرخ باروری ۲.۱۵ است، برداشتی علمی محسوب نشده و نباید ملاک سیاست‌گذاران قرار گیرد.

۴ - یکی از نکاتی که در این زمینه باید به آن اشاره کرد، تأثیر محسوس «تغییرات زمان باروری» (Tempo) بر نرخ باروری کل است. به این معنا که در صورت تعویق فرزندآوری، نرخ باروری محاسبه‌شده کمتر از نرخ واقعی و در صورت تعجیل در فرزندآوری نرخ باروری محاسبه‌شده بیشتر از نرخ واقعی محاسبه می‌شود. با توجه به اینکه جوانان متولد دهه ۶۰ که بیشترین سهم جمعیتی کشور را تشکیل می‌دهند در حال پایان دوره ازدواج و باروری خود هستند، در سال‌های گذشته فاصله‌گذاری در فرزندآوری خود را کاهش داده و به‌نوعی تعجیل در فرزندآوری رخ داده است. این موضوع سبب شده تا نرخ باروری محاسبه‌شده بیشتر از نرخ واقعی (تعدیل‌شده) باشد (جدول ۲).

همان‌طور که در جدول ۲ نشان داده شده، در انتقال گروه‌های سنی دهه ۶۰ به دوره سنی ۳۰ تا ۴۰ ساله، حدود ۲۰ درصد رشد به وقوع پیوسته؛ اما باروری در این گروه‌های سنی ۵۶ درصد افزایش داشته است. این پدیده در تتمه نسل دهه ۵۰ در آخرین سال‌های سن باروری نیز مشهود است. سوی دیگر این اتفاق کاهش فاصله‌ی فرزندآوری پس از ازدواج است؛ فاصله‌گذاری در فرزندآوری که در سال‌های گذشته روندی افزایشی داشته و میانگین این شاخص در سال ۱۳۹۵ به حدود ۵ سال رسیده بود، در دو سال اخیر رو به کاهش نهاده و در سال ۱۳۹۷ به ۳.۷ سال پس از ازدواج رسیده است که نشان از کاهش میانگین سن بارداری در اولین فرزند می‌دهد؛ بنابراین در محاسبه نرخ باروری بدون در نظر گرفتن بایسته‌های تعدیل آماری این نرخ، رقم آن بیش از مقدار واقعی محاسبه می‌شود.

۵ - نکته پایانی و قابل تأمل آنجاست که در هر وضعیتی از محاسبه نرخ باروری بر مبنای داده‌های ثبتی رویدادهای حیاتی و همچنین داده‌های سرشماری (با تعدیل و بی‌تعدیل)، نرخ باروری به میزانی که از سوی سازمان ملل اعلام شده قابل افزایش نیست و دفتر جمعیت این سازمان، گویا اعدادی دلخواه و اتفاقی را به عنوان نرخ باروری در ایران اعلام کرده است.

عناوین مرتبط

پربحث‌های دیروز

  1. شادی پس از گل متفاوت مهدی ترابی/ تنها راه نجات کشور=اطاعت از رهبری

  2. حسین فریدون زندان نرفته به مرخصی رفت!

  3. انتقال آب خزر به سمنان از انفجار چرنوبیل خطرناک‌تر است

  4. روحانی: امسال چهارده برابر دولت های قبل زائر برای شرکت در مراسم اربعین حضور پیدا کرد

  5. سبحانی: اثری از اقتصاد اسلامی در برنامه ریزی ها نمانده/ بانکداری بدون ربا را درست نفهمیده ایم/ فکر می کردند بانک مثل قلک است!/ قانون اساسی، فانوس دریایی ماست

  6. انتشار گزارشی عجیب درباره کنسرت گلزار در آمریکا

  7. آخرین خبر از حضور قالیباف در انتخابات مجلس/ عارف در سودای ریاست‌جمهوری/ حسین فریدون در زندان است

  8. تصویری از فرزند سیدحسن نصرالله در موکب اربعین

  9. علیفر دوباره جنجالی شد/سوتی‌های مکرر آقای گزارشگر!

  10. سازمان زندان ها: "فریدون" در زندان است

  11. پخش سرود ایران در سایت فدراسیون فوتبال بحرین

  12. چگونه ۱۸ میلیارد دلار ذخایر ارزی کشور بر باد رفت؟

  13. ذوالنور: ظریف را تحریم کردند زیرا دیگر برایشان فایده‌ای نداشت/ ماجرای چندین جلسه گفتگو با مهدی کروبی

  14. دلایل ۸۰درصد معترضان قطع یارانه قانع کننده نبود/ آمادگی برای حذف میلیونی یارانه بگیران غیرنیازمند

  15. آيا اربعين تقاضاي عمومي براي تحقق عدالت است؟

  16. حضور قالیباف در راهپیمایی اربعین

  17. درآمد میلیاردی کردهای عراق از کجاست؟

پربحث‌های هفته

  1. شکار بزرگ سپاه/ روح الله زم سرشبکه آمدنیوز دستگیر شد

  2. شادی پس از گل متفاوت مهدی ترابی/ تنها راه نجات کشور=اطاعت از رهبری

  3. تصویری از کانال "آمدنیوز" پس از دستگیری روح‌الله زم

  4. حسین فریدون زندان نرفته به مرخصی رفت!

  5. خط ویژه ژن های خوب برای ورود به دانشگاه

  6. قوانین نباید مردم را مجرم کند

  7. درس‌هایی که باید از ماجرای روح الله زم گرفت

  8. واعظی: رئیس‌جمهور تا ۱۱ شب سرکار است و به کارهای کشور می‌رسد

  9. آقای روحانی! لطفا از این دوگانه ها فراتر بروید

  10. انتقال آب خزر به سمنان از انفجار چرنوبیل خطرناک‌تر است

  11. انتقاد صریح دکتر حسن سبحانی از بی توجهی به اقتصاد اسلامی، قانون اساسی و نحوه اجرای بانکداری بدون ربا 

  12. پایان بلندپروازی های یک آقازاده...

  13. باز هم اختیارات رئیس جمهور/پیشنهاد فراخوان برای تفسیر اصل ۱۱۳

  14. نظر سنجی منابع غربی: اکثر ایرانیان دیگر حامی توافق هسته ای نیستند/ ۵۹ درصد از شرکت کنندگان در نظرسنجی خواستار خروج از برجام اند

  15. روحانی: امسال چهارده برابر دولت های قبل زائر برای شرکت در مراسم اربعین حضور پیدا کرد

  16. سبحانی: اثری از اقتصاد اسلامی در برنامه ریزی ها نمانده/ بانکداری بدون ربا را درست نفهمیده ایم/ فکر می کردند بانک مثل قلک است!/ قانون اساسی، فانوس دریایی ماست

  17. طلسم منامه باز هم نشکست؛ شکست تلخ ایران مقابل بحرین در اولین آزمون جدی ویلموتس

  18. انتشار گزارشی عجیب درباره کنسرت گلزار در آمریکا

  19. پیشنهاد روحانی برای برگزاری رفراندوم/ درخواست حسین فریدون از قوه قضائیه/تحلیل عباس عبدی از آمدنیوز

  20. پاسخ مدیرعامل سابق فارس به ادعاهای خلاف واقع وزیر خارجه: جز خسارت محض چه چیزی به ارمغان آوردید؟/ طنز تلخ است که نگرانی دیروز ما، امروز از زبان شما غلیظ تر جاری می‌شود

  21. نماینده اسبق و مدیر فعلی با حقوق ۸۵ میلیون در یکی از وزارتخانه ها/ به رغم ممنوع الخروج بودن این فرد وی به خارج رفت

  22. حذف بازیگر زن سینما بعد از سفر اربعین!

  23. رهبر کره‌شمالی سوار بر اسب سفید

  24. ۱۰ نکته درباره نحوه بازداشت روح‌الله زم؛ او که بود و چه می‌کرد؟

  25. آخرین دفاعیات شبنم نعمت‌زاده: پدرم پدر خوبی نبود ولی برای مملکت مدیر خوبی بود/ لشگری‌پور حرف‌های راستی می‌زند و آدم را یاد بی‌بی‌سی می‌اندازد

پربحث‌های هفته

  1. انتقال آب خزر به سمنان از انفجار چرنوبیل خطرناک‌تر است

  2. انتقاد صریح دکتر حسن سبحانی از بی توجهی به اقتصاد اسلامی، قانون اساسی و نحوه اجرای بانکداری بدون ربا 

  3. سبحانی: اثری از اقتصاد اسلامی در برنامه ریزی ها نمانده/ بانکداری بدون ربا را درست نفهمیده ایم/ فکر می کردند بانک مثل قلک است!/ قانون اساسی، فانوس دریایی ماست

  4. کدام دولت رکورددار رکود مسکن است؟

  5. وزیر صمت: واردات خودرو آزاد نمی‌شود/ در مورد وزارت بازرگانی تابع قانون هستیم

  6. افزایش قیمت خودرو راهی برای دستیابی مجدد به سود/ آخرین وضعیت بازار

  7. گوشت‌های لاکچری و ماساژ دیده، کیلویی یک میلیون تومان + تصاویر

  8. معافیت ۸۰ دلاری برای گوشی همراه مسافر حذف شد

  9. هزینه خانواده ۴ نفره در تهران چقدر است؟

  10. چگونه ۱۸ میلیارد دلار ذخایر ارزی کشور بر باد رفت؟

  11. همتی: عرضه ارز در سامانه نیما بر تقاضا پیشی گرفته است

  12. بودجه حقوق کارمندان دولت در سال آینده چقدر افزایش می‌یابد؟

  13. قیمت مسکن در ارزان‌ترین منطقه تهران/ نرخ خانه‌های ۴۰ متری در پایتخت + نمودار

  14. دلایل ۸۰درصد معترضان قطع یارانه قانع کننده نبود/ آمادگی برای حذف میلیونی یارانه بگیران غیرنیازمند

  15. واکنش نوبخت به اعتراض مردم درباره حذف یارانه: بی‌خبر هستم

  16. حذف‌شدگان یارانه مهرماه/ پیامک ارسال می‌شود

  17. مسکن مشارکتی هدف وزارت راه را به خطر می‌اندازد/ اتمام طرح اقدام ملی تا پایان ۱۴۰۰ در هاله‌ای از ابهام

  18. وزیر صنعت: قیمت تولید شده پراید کمتر از ۴۰ میلیون است

  19. یارانه ۲۴ میلیون ایرانی قطع می‌شود

  20. رئیس‌کل بانک مرکزی‌: نرخ ارز کنترل شد‌/ شاهد ثبات در بازار هستیم

  21. صدرنشین جذب سرمایه خارجی

  22. ایرانی‌ها در تابستان ۹۸ چقدر برق مصرف کردند؟

  23. کدام خودروها جایگزین پراید و ۴۰۵ می‌شوند؟

  24. قیمت گوشت قرمز کاهش یافت + قیمت‌های جدید

  25. قیمت خانه‌های ۴۰ متری در تهران

آخرین عناوین