۴ سال پس از امضای برجام؛ نگاهی به ۱۰ خطای راهبردی در مذاکرات هسته‌ای

گروه سیاسی الف،   3980423076 ۲۵ نظر، ۲۶ در صف انتشار و ۶ تکراری یا غیرقابل انتشار
۴ سال پس از امضای برجام؛ نگاهی به ۱۰ خطای راهبردی در مذاکرات هسته‌ای

امروز چهارمین سالگرد توافق هسته‌ای است، توافقی که در تیرماه 94 میان ایران و کشورهای عضو گروه 1+5 بسته شد و امید می‌رفت نتیجه آن کاهش مشکلات اقتصادی برای مردم ایران در کنار توسعه دانش و توانمندی ‌هسته‌ای باشد. امروز و پس از گذشت چهارسال از حصول این توافق، می‌توان گفت که تنها نامی از آن باقی‌مانده است، آمریکا رسما از آن خارج شده، اروپایی‌ها غیررسمی و با عدم اجرای توافق آن را کنار گذاشته‌اند و ایران نیز در گام‌های دوماهه در حال خروج تدریجی است.

در 23 تیرماه سال 98 اگر قرار باشد نگاهی به 6 سال گذشته داشته باشیم، باید اول به این پرسش پاسخ دهیم که چه شد برجام به این حال و روز افتاد و تجربه تاریخی آن برای کشور چیست، سوال مهمی که پاسخ آن دقیقا در واکاوی مسیر مذاکراتی و اقداماتی است که تیم مذاکره‌کننده در آن ایام انجام داده، اقداماتی که تنها یکی از نتایج آن خروج بی‌مانع آمریکا از برجام بود. البته تیم دولت یازدهم خطاهای مهم دیگری هم در مسیر مذاکرات داشته که نباید و نمی‌توان از آنها چشم‌پوشی کرد.

خطاهایی که توضیح می دهند مسیر رفته در دولت حسن روحانی باید در دو سال باقیمانده تا پایان دولت دوازدهم به عقب بازگردد و ایران که حالا تحت شیدترین تحریم‌ها قرار دارد دوباره توان بازدارندگی هسته ای خود را احیا کند. این اتفاق البته از منظر سیاسی هم به نفع کشور است و هم دولت دوازدهم چرا که خاطره تلخ  شکست برجام را می تواند تا حدودی التیام بخشد. «فرهیختگان» امروز را با همین موضوع مطالعه کنید.

 ارسال چندباره پیغام خزانه خالی  

شاید یکی از مهم‌ترین اشکالات برجام را بتوان رفتار‌های دولت در ماه‌های پیش از انعقاد توافق هسته‌ای دانست؛ رفتارهایی که دشمن را به دست بالا گرفتن در پای میز مذاکره تشویق کرد و جمهوری اسلامی ایران را در موضع ضعف قرار داد. پیغام خزانه خالی را باید نقطه‌عطف این رویکرد دانست.

روحانی بدون توجه به آثار چنین سخنانی از سوی رئیس دولت درست دو روز مانده به آغاز مذاکرات ایران و 1+5 در دانشگاه تهران و در جمع دانشجویان از تحت‌فشار بودن دولت گفت و در نطق خود در جلسه رای اعتماد به وزرا هم تاکید کرد: «یک‌وقتی می‌گفتیم خزانه خالی تحویل گرفتیم؛ بعد دیدیم صندوق‌های ما هم علاوه‌بر خزانه خالی بود!» اینها البته نه اولین‌باری بود که رئیس‌جمهور چنین سخن می‌گفت و نه آخرین بارش. روحانی یک‌بار دیگر هم در سفر به آمریکا در فرودگاه جان‌اف کندی همین ادعا‌ها را بر زبان آورد.

هرچه بود طرح چنین موضوعی اگرچه از اساس دروغ بود و رئیس وقت بانک مرکزی توضیح داد منظور رئیس‌جمهور از خزانه خالی، «به‌حداقل رسیدن منابع» بوده و وزیر وقت اقتصاد هم گفت منظور روحانی درواقع خزانه درآمدهای عمومی دولت است -که البته این خزانه هم خالی نبود و در روز تحویل دولت در آن بیش از ۱۲۸۰ میلیارد تومان پول وجود داشت- اما همین ادعاها در ماه‌های بعد برای تیم مذاکره‌کننده حسابی گران تمام شد. مقصود البته حتما این نبود و روحانی بیش از هرچیز با هدف تولید فشار اجتماعی برای بردن کشور به سمت توافق –با این پیام که چاره‌ای جز مذاکره و توافق به هر قیمتی نداریم- و تن دادن به ایده مرکزی دولت او چنین موضوعاتی را مطرح می‌کرد اما هرچه بود این توافق به‌خاطر ایرادات اساسی‌اش درنهایت به بلای جان دولت تبدیل شد و ایده توسعه کشور از مسیر مذاکره و تعامل با غرب را لااقل تا مدت‌ها به محاق برد.

 ناامیدی مذاکره‌کنندگان از توافق خوب

دولت یازدهم مسئولیت مذاکرات را از شورای عالی امنیت ملی گرفت و به وزارت امور خارجه منتقل کرد، اتفاقی که باعث شد برخی ایرادات مهم در جریان مذاکره و حتی بعد از آن ایام بروز کند و زمان برای اصلاح وجود نداشته باشد. انتخاب اعضای تیم مذاکره‌کننده هسته‌ای و ترکیبی که چیده شد نشان داد در کنار نیروهای متعهد و انقلابی دو نوع نگاه ناسازگار توانسته‌اند نظر خود را پیش ببرند؛ دسته اول افرادی مانند عبدالرضا دری‌اصفهانی که مدت‌ها بعد از امضای توافق مشخص شد همکاری مهم و گسترده‌ای با دستگاه اطلاعاتی انگلیس داشته و متاسفانه در جریان مذاکرات برجام به‌نمایندگی از بانک مرکزی در جلسات شرکت می‌کرد. البته علاوه‌بر دری‌اصفهانی تصاویری که در جریان مذاکرات از افراد معلوم‌الحالی چون تریتا پارسی و هومن مجد در کنار اعضای تیم مذاکره‌کننده ایرانی منتشر می‌شد گویای این نکته بود که برخی مساله‌دارها توانسته‌اند ارتباط خود را با تیم مذاکره‌کننده ایران برقرار سازند.

از طرف دیگر نوع نگاهی که در برخی اعضای تیم مذاکره‌کننده وجود داشت نشانگر عدم وجود اعتمادبه‌نفس لازم برای مذاکره بود، برای مثال اظهاراتی که از جانب محمدجواد ظریف در دانشگاه تهران آن‌هم در آذرماه 92 یعنی در اوج مذاکرات بیان شد و توصیفی تحقیرآمیز از توان دفاعی ایران در مقابل توان نظامی ایالات متحده آمریکا ارائه داد ازجمله مواردی بود که اگر در هر کشور دیگری اتفاق افتاده بود دولت آن کشور به‌سرعت اقدام می‌کرد و حتی نسبت به جایگزینی وی تصمیم می‌گرفت، اما در ایران حسن روحانی به‌سادگی از کنار آن گذشت

  تعهدات غرب بدون ضمانت اجرا

یکی از ایرادات مهم برجام مربوط به اجرای تعهدات طرفین است. توضیح اینکه برجام تا زمانی که تعهدات دقیق و صریح ایران اجرایی نشد و آژانس بین‌المللی انرژی اتمی تاییدیه خود را درخصوص آنها صادر نکرد، به نقطه صفر اجرا نرسید، به این معنا که ایران ابتدا در راستای تعهدات خود اقدام کرد و گزارش این اقدام هم منتشر شد و بعد اروپا و آمریکا تعهدات خود را عملیاتی کردند، تعهداتی که البته روی کاغذ بودند و مدت‌ها زمان نیاز داشت تا تحقق واقعی و میدانی آنها اثبات شود. همین تفاوت هم باعث شد آثار اقدامات ایران آنی معلوم و مشخص شود و آثار اقدامات اروپا و آمریکا به آینده محول شود.

از طرف دیگر هیچ معیار و سنجه‌ای هم برای ارزیابی این آینده نامعلوم وجود نداشت و معلوم نبود که اگر در آینده اثبات شد تعهدات غرب صرفا روی کاغذ اجراشده و اثر این اقدامات در میدان و عمل قابل مشاهده نیست، تکلیف چه خواهد بود. در مقابل این وضعیت اما تعهدات ایران به‌صورت مداوم و لحظه‌ای از سوی آژانس بین‌المللی انرژی اتمی رصد می‌شد و نوبه‌ای هم گزارش آنها به اطلاع اعضا و کل جهان می‌رسید اما به‌واقع هیچ ناظری برای بررسی اجرا و استمرار اجرای تعهدات طرف مقابل در توافق هسته‌ای وجود نداشت و این امر باعث شد که سه سال بعد از اجرای برجام یعنی در مهرماه 97 محمدجواد ظریف از انگلیسی‌ها گلایه کند و بگوید ما حتی نتوانسته‌ایم یک حساب بانکی در لندن ایجاد کنیم. همین عدم وجود تضمین برای اجرای تعهدات طرف مقابل و فقدان سیستم نظارت بر اجرای مستمر و اثربخش بود که کار را به «تقریبا هیچ» و موارد مشابه رساند.

 مکانیسم ماشه ایراد بزرگ برجام

مکانیسم داوری در برجام بارها و دقیقا از زمانی که هنوز این توافق اجرایی نشده بود، از سوی کارشناسان مورد انتقاد قرار گرفت و گفته شد ایران به‌هیچ‌وجه نمی‌تواند شکایات خود را به‌نحو موثری پیگیری کند و به نتیجه برساند. در گزارش کمیسیون مشترک برجام هم به‌صراحت این مساله ذکر شد و آمد که «مکانیسم‌های داوری به‌طور کاملا واضح و عامدانه بر ضد ایران تنظیم شده و این مکانیسم‌ها عملا برای ایران غیرقابل مراجعه است.

ایران در هیچ مراجعه‌ای به این مکانیسم‌ها برنده نخواهد بود،بنابراین عملا نمی‌تواند به هیچ نقض کلی یا جزئی از سوی 1+5 به‌نحوی واکنش نشان دهد که منجر به برهم خوردن توافق نشود.» با این حال اما هیچ توجهی به ایرادات بندهای 36 و 37 برجام نشد و مکانیسمی که بعدا به‌نام «ماشه» معروف شد از جانب ایران مورد پذیرش قرار گرفت. در این مکانیسم کشورهای 1+5 می‌توانند به‌سرعت و تنها ظرف مدت دو، سه‌ماه برجام را خاتمه دهند یعنی نسبت به برجام و تعهدات ایران اعتراض کنند و حتی بدون داشتن استدلال کافی، کار را به شورای امنیت بکشانند و با کنار زدن حق وتوی اعضا، برجام را فروریخته و 6 قطعنامه قبلی را احیا کنند.

طبعا در این مکانیسم دست ایران نیز به‌جایی بند نیست یعنی اگر ایران نسبت به اجرای تعهدات طرف مقابل اعتراض داشته باشد تنها می‌تواند اعتراض خود را به جلسه کمیسیون مشترک و سپس نشست وزرا ببرد و اگر نتواند از این دو که به‌واقع هیچ اهرم فشاری نیستند، نتیجه لازم را کسب کند می‌تواند درخواست تشکیل جلسه شورای امنیت را داشته باشد و اگر آنجا هم مشکل حل نشد نتیجه خاتمه برجام و احیای 6 قطعنامه قبلی خواهد بود.

تحریم تحقیق  و پژوهش

در موارد زیادی طبق متن برجام یا نتیجه برخی بندهای توافق، تحقیق و توسعه در ایران محدود شده و این از آن ایرادات مهم و اساسی توافق هسته‌ای است. همین چند روز پیش بود که رئیس دانشگاه شهیدبهشتی از تحریم مجدد این دانشگاه در قالب اسناد برجامی خبر داد و گفت: «اتحادیه اروپا مجددا تا هشت‌سال آینده دو دانشگاه شهید بهشتی و صنعتی شریف را در لیست تحریم‌های برجامی قرار داد و در همین راستا مقاومت و حساسیت زیادی در انتشار مقالات علمی غیر از موضوعات فیزیک و هسته‌ای در مجامع بین‌المللی صورت می‌گیرد.» علاوه‌بر این، از اقدامات تعجب‌آور تیم مذاکراتی ایران در توافق هسته‌ای پذیرش پروتکل الحاقی بود، مجموعه قوانین و مقرراتی که دست بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی را که بارها غیرقابل اعتمادبودن آنها اثبات و معلوم شده که اطلاعات را به‌سادگی به بیرون از آژانس انتقال می‌دهند برای حضور در نقاط وسیعی از ایران و مجموعه‌ها و سازمان‌ها باز می‌گذاشت.

یکی از این مجموعه‌ها و سازمان‌ها مراجعه مکرر آنها به نهادهای مطالعاتی و تحقیقاتی ازجمله دانشگاه‌های کشور بود، اقدامی که هرچند از سوی دلسوزان مورد نقد قرار می‌گرفت اما طبق برجام قانونی بود و اعتراض رسانه‌ها و کارشناسان ایرانی به‌هیچ‌عنوان معتبر نبود. این اتفاق از دلایل مهمی بود که اساسا حضور دانشجویان و دانشمندان در عرصه فناوری هسته‌ای را با ترس و نگرانی بزرگی همراه می‌کرد و حتی خبر آن هم باعث بازدارندگی از حضور و فعالیت جوانان کشور در عرصه تحقیق و توسعه و پژوهش می‌شد. دانشگاه علم و صنعت ازجمله دانشگاه‌هایی بود که خبر حضور بازرسان آژانس در آنها حسابی خبرساز شد.

 تصویر‌سازی‌غیرواقعی از نتیجه مذاکره

یک ایراد بزرگی که بیشتر به نفرات اصلی تیم مذاکره‌کننده و حتی شخص رئیس‌جمهور وارد است و نباید به‌سادگی از کنار آن گذشت مربوط به نوع اظهارنظرها درباره نتیجه مذاکرات و خروجی برجام است. در جریان مذاکرات هسته‌ای و سپس در زمانی که این توافق به امضای طرفین رسید، به‌صورت مداوم و حداکثری تعریف‌هایی از نتایج برجام می‌شد که هم غلو بود و هم غیرواقعی، یعنی در بعضی مقاطع درمورد نتایج برجام توصیفات تفضیلی و اغراق‌آمیز ارائه می‌شد و گاهی هم عباراتی درمورد آن به‌کار می‌رفت که اساسا ریشه‌ای در واقعیات نداشت.

20 فروردین 94 حسن روحانی وعده داد که «هیچ توافقی امضا نمی‌شود مگر با لغو تمام تحریم‌ها در همان روز» و بعدازظهر روز سه‌شنبه، ۲۳ تیرماه ۱۳۹۴ در گفت‌وگوی زنده تلویزیونی در سالن اجلاس سران اظهار داشت: «امروز به ملت شریف ایران اعلام می‌کنم تمام تحریم‌ها حتی تحریم‌های موشکی، تسلیحاتی و اشاعه‌ای به‌صورتی که در قطعنامه بوده لغو می‌شود. تمام تحریم‌های بانکی، بیمه‌ای، مالی، حمل‌ونقل، پتروشیمی، فلزات سنگین و تحریم‌های اقتصادی به‌طور کامل لغو خواهد شد و نه تعلیق.» این عبارات و دیگر توصیفات غیرواقعی چون «لغو بالمره تحریم‌ها» یا «ترک برداشتن ساختمان تحریم» همگی در کنار هشدارهای مکرری است که نزدیکان دولت از سیروس ناصری و اکبر ترکان تا مسعود پزشکیان می‌دادند و می‌گفتند که خسارت عدم اجرای برجام روزانه چند صدمیلیون دلار است. همین توصیفات غیرواقعی هم البته سبب بالارفتن انتظارات مردم از برجام شد و بعدها که این وعده‌ها محقق نشدند تشویش و ناامیدی قابل‌توجهی میان مردم و حداقل میان کسانی که به برجام دل بسته بودند، ایجاد کرد.

 تعهدات نامتوازن  و گام‌های نامتناظر

 در برجام تعهدات  ایران بسیار روشن ، صریح و اجرای آنها قابل قضاوت و راستی‌آزمایی پیش‌بینی شده بود، اما این موضوع به‌هیچ‌وجه متقابل نیست و عمده‌تعهدات سایر طرف‌ها در متن توافق کلی، مبهم و قابل تفسیر تعبیه شده‌اند. مضاف بر آنکه اصل تناظر در انجام تعهدات دو طرف رعایت نشد و هرگونه اقدام واقعی از سوی 1+5 در زمینه تعلیق تحریم‌ها به انجام تعهدات ایران و راستی‌آزمایی آن از سوی آژانس موکول شد. در این زمینه کمیسیون ویژه بررسی برجام همان روزها هشدار داد این رویه که براساس اعتماد به آژانس تعبیه‌شده، ریسک بسیار بالایی برای ایران به‌دنبال دارد، اما گوش کسی به این هشدارها بدهکار نبود و دولتی‌ها بیش از هرچیز به یکسره‌کردن کار فکر می‌کردند.

نتیجه نیز همانی شد که انتظار می‌رفت. ایران دلخوش به وعده‌های نسیه 1+5 تعهدات نقد خود را انجام داد اما دست‌آخر مشتی حرف، اظهارنظر، بیانیه و... تحویل گرفت. به اینها باید عدم توازن میان داده‌ها و ستانده‌ها را هم اضافه کرد. ایران اساسا پای میز مذاکره نشست تا تحریم‌ها رفع شوند و همه اهداف جانبی‌ای که برای آن متصور است ازجمله ایجاد شکاف میان آمریکا و اروپا، عادی‌شدن پرونده هسته‌ای، به‌رسمیت شناخته‌شدن حق غنی‌سازی و... در سایه این موضوع قرار می‌گیرند. داده‌های نقد ایران برای این ستانده‌ها اما یکی، دوتا نبود و مواردی چون پذیرفتن محدودیت‌های 15ساله برای غنی‌سازی تا سقف 3.67 درصد و ساخت رآکتورهای آب سنگین و کاهش ذخایر اورانیوم به ۳۰۰ کیلو، محدودیت در تعداد سانتریفیوژها، توقف غنی‌سازی در فوردو، پذیرفتن نظارت‌ها و دسترسی‌ها و... را دربر می‌گرفت. درنهایت اما هیچ‌یک از این داده‌ها، لغو تحریم‌ها را تضمین نکرد و بدعهدی سایر طرف‌ها، ایران را به مسیر کاهش سطح تعهدات  برجامی کشاند.

 ایمان به امضای‌کری

این عبارت را به دقت بخوانید، کلماتی که احتمالا برای شما هم آشناست: «شما می‌دانید که آقای اوباما 18 ماه دیگر رئیس‌جمهوری آمریکا نخواهند بود. برآوردی که خیلی از دوستان داخل کشور دارند این است که در این 18 ماه ما مشکلی از طرف آمریکا نخواهیم داشت اما همان‌طور که می‌دانید این توافق مخالفان جدی دارد و اکثر کاندیداهای ریاست‌جمهوری در آمریکا اعلام کردند که در اولین یا دومین روز ریاست‌جمهوری‌شان این توافق را می‌خواهند لغو کنند.

 این سوال را از آقای کری هفته پیش در کمیسیون روابط خارجی کمیسیون مجلس نمایندگان پرسیدند که آیا رئیس‌جمهور بعدی ملزم به اجرای این توافق است؟ جواب آقای کری منفی بود که نه، ملزم نیست.»

درست حدس زدید، این عبارت بخشی از سوال و البته هشدار مهم و چندباره فواد ایزدی به اعضای تیم وزارت امور خارجه بود که چرا پیش‌بینی آینده را نکرده‌اید؟ اگر رئیس‌جمهور بعدی آمریکا زیر توافق زد آنگاه چه خواهید کرد و چه واکنشی خواهید داشت؟ سوالاتی متعدد و هشدارهای مکرری که در طول چندین‌ماه به تیم مذاکره‌کننده داده شد و تنها پاسخ این بود که رئیس‌جمهور بعدی آمریکا تحت فشار افکارعمومی نمی‌تواند از برجام خارج شود و اگر این کار را بکند بی‌آبرو می‌شود. این دیدگاه پیش‌پاافتاده و ساده‌انگارانه البته تا سه‌سال بعد هم اصلاح نشد و تا ماه‌ها بعد از حضور ترامپ در کاخ سفید و دقیقا تا زمان خروج او از برجام باقی بود. 19 تیرماه 97 اسحاق جهانگیری در جلسه شورای اداری اصفهان و اسفندماه 97 محمود واعظی در گفت‌وگو با سازندگی اعتراف کردند پیش‌بینی نمی‌کردند آمریکا از برجام خارج شود.

 پاشنه‌آشیل برجام پذیرفتن تعلیق به‌جای لغو

در زمانی که مذاکرات برای برداشته‌شدن تحریم‌ها در جریان بود، تیم ایرانی آنقدر عجله برای رسیدن به توافق داشت که با یک بهانه ساده و عجیب از یک حق بزرگ خود عدول کرد و بزرگ‌ترین پاشنه‌آشیل برجام را با دست خود ساخت. در آن زمان ظریف و همکارانش معتقد بودند از فرصت حضور اوباما در کاخ سفید باید استفاده کرد و می‌گفتند از آنجاکه معلوم نیست کنگره با اوباما همراهی کند و به توافق هسته‌ای رضایت دهد، باید به لغو تحریم‌ها و نه تعلیق‌شان اکتفا کرد. تیم ایرانی از حق مسلم خود برای تعلیق همیشگی تحریم‌های آمریکا علیه ایران گذشت و به‌جای تصویب قانونی در کنگره به یک دستور اجرایی رئیس‌جمهور که بعدا مشخص شد هیچ ضمانت اجرایی و تداوم زمانی ندارد، اکتفا کرد و باعث شد تنها ظرف چندماه از پایان دوران حضور اوباما در کاخ سفید به‌سادگی هرچه تمام‌تر آمریکا از برجام خارج شود و به همه تحریم‌ها که ساختار و شالوده آنها باقی بود و تنها اجرای آنها متوقف شده بود، برگردند و احیا شوند.

این خطای راهبردی البته درمورد تحریم‌های سازمان‌ملل ذیل 6 قطعنامه مصوب شورای امنیت هم تکرار شد و به‌جای لغو همیشگی و از بین رفتن آنها، تیم دیپلمات‌های دولت یازدهم راضی به لغو اجرای آنها شدند؛ اتفاقی که البته بازهم هیچ ضمانتی پشتش نیست و به علت وجود مکانیسم ماشه در برجام هر لحظه باید منتظر و نگران بود که یکی از طرفین حاضر در توافق هسته‌ای با بهانه‌ای واقعی یا غیرواقعی به اجرای تعهدات ایران اعتراض کند و تنها ظرف دو، سه‌ماه با بردن پرونده ایران به شورای امنیت بلافاصله و بدون وجود مانعی به‌نام حق وتوی چین و روسیه، قطعنامه 2231 را منهدم کرده و 6 قطعنامه قبلی را احیا کند.

عدول از خطوط قرمز

امضای برجام از سوی دولت پایان کار نبود و اجرای توافق هسته‌ای از سوی جمهوری اسلامی ایران اقتضائات دیگری هم داشت. شتاب دولت در امضای این توافق پیش از تصویب مجلس یکی از انتقادها به این توافق است؛ چراکه به‌طور طبیعی بعد از قطعی‌شدن آن، ورود مجلس عملا جنبه نمایشی پیدا کرد و تصویب آن صرفا به امری در چارچوب بروکراسی‌های اداری مرسوم تقلیل یافت. دراین‌باره لازم به یادآوری است که به‌رغم بررسی‌های کارشناسی کمیسیون ویژه برجام، نتیجه این بررسی‌ها درنهایت در سایه تصمیم کمیسیون امنیت ملی قرار گرفت و مدیریت مجلس نیز به‌واسطه هم‌سویی با دولت ترجیح داد بی‌توجه به هشدارهای کمیسیون ویژه، به طرفه‌العینی دستپخت متحدان خود را در دولت از تصویب بگذراند؛ اتفاقی که به تصویب 20 دقیقه‌ای برجام شهره و برای همیشه در کارنامه مجلس نهم ثبت شد.

در کنار مصوبه بحث‌بر‌انگیز مجلس، رهبر انقلاب نیز اجرای توافق هسته‌ای را مشروط به شروطی کردند که خطوط قرمز برجام نام گرفتند؛ شروطی ازجمله گرفتن تضمین‌های قوی و کافی برای جلوگیری از تخلف طرف‌های مقابل در عمل به تعهدات‌شان در ازای اقدام‌های ایران، توقف تمامی تعهدات درصورت وضع هرگونه تحریم در هر سطح و به هر بهانه‌ای، معامله‌ اورانیوم غنی‌شده‌ موجود در برابر کیک زرد صرفا به شرط انعقاد قراردادی مطمئن همراه با تضمین‌های کافی و تبادل تدریجی، ساماندهی تحقیق و توسعه در ابعاد مختلف به‌گونه‌ای که در پایان دوره‌ هشت‌ساله هیچ کمبود فناوری برای ایجاد غنی‌سازی مورد قبول در برجام وجود نداشته باشد و... که البته بسیاری از آنها رعایت نشد و آن‌طور که خود اعضای تیم مذاکره‌کننده به رهبری منتقل کرده و معظم‌له نیز اعلام کردند، بسیاری از این خطوط قرمز زیر پا گذاشته شد.

منبع: فرهیختگان

عناوین مرتبط

دیدگاه کاربران

ناشناس۱۰۰۰۲۳۶۱۱:۴۲:۱۶ ۱۳۹۸/۴/۲۳
هدف از برجام ، رفع تحریم نبود ، بلکه تامین اهداف جناحی غربگراها و تضمین تجارت ژن خوب هایشان بود..منتها برای همراه کردن افکارعمومی و‌ تحت فشار قرار دادن حاکمیت ، ان را به معیشت گره زدند و کلی دروغ به مردم گفتند..
ناشناس۱۰۰۰۷۱۱۱۵:۴۷:۰۴ ۱۳۹۸/۴/۲۳
به جای پیشرفت و جذب سرمایه و ایجاد شرکت ها و کارافرینی فقط دنبال شعار هستیم
ناشناس۱۰۰۰۷۴۵۱۶:۰۷:۰۱ ۱۳۹۸/۴/۲۳
با هیچ آب و صابونی نمیشه حقارت و خیانت رو شست
ناشناس۱۰۰۰۲۴۹۱۱:۴۵:۲۵ ۱۳۹۸/۴/۲۳
الان مطهری ناراحت می شود از این خبر و نمی داند چی بگوید دیگر در این وسط هر چند که تکرا می کند حرفاش رو و چیز جدیدی هم ندارد بگوید برای اینکه هم از رهبر مایه بگذارد و هم اینکه بگوید دولت هیچ کاره است!!!!!!!!!!
ناشناس۱۰۰۰۲۵۵۱۱:۴۶:۰۳ ۱۳۹۸/۴/۲۳
خلاصه اینکه برجام یک کلاهبرداری بین المللی بود.
ناشناس۱۰۰۰۲۶۲۱۱:۴۷:۰۶ ۱۳۹۸/۴/۲۳
برجام خسارت محض بود زیرا زیرساخت های هسته ای ایران را نابود کرد اما زیرساخت های تحریم های ظالمانه حفظ و تقویت شدند.
ناشناس۱۰۰۰۲۸۷۱۱:۵۹:۵۲ ۱۳۹۸/۴/۲۳
معما چو حل گشت آسان شود !! اونهایی که الان ایراد می گیرند چرا 4 سال پیش این نکات و افاضات رو نفرمودند ؟
ناشناس۱۰۰۰۳۳۷۱۲:۲۵:۲۲ ۱۳۹۸/۴/۲۳
والا فریاد میزدن... شما خودتونو به خواب زده بودین
ناشناس۱۰۰۰۳۴۱۱۲:۲۷:۱۳ ۱۳۹۸/۴/۲۳
از زمان شروع مذاکرات گفتیم و گفتیم و گفتیم... انگ دلواپس خوردیم...ولی باز گفتیم...گفتن برید به جهنم...گفتن بی شناسنامه این... هرچی گفتیم یه توهینی از دولت محترم شنیدیم...کو گوش شنوا
ناشناس۱۰۰۰۳۴۹۱۲:۳۰:۵۰ ۱۳۹۸/۴/۲۳
ایراد فرمودن ظاهرا شما گوشت به ظریف بند بوده و قول کری جون اره عزیزم تو یادت نمی اید ولی ما قشنگ یادمون هست
ناشناس۱۰۰۰۳۸۸۱۲:۵۳:۱۴ ۱۳۹۸/۴/۲۳
در فضای هیاهو مگر گوشی برای شنیدن بود. مگر مقام معظم رهبری نگفت. متاسفانه دولت باور به اشتباه بودن تصمیماتش ندارد و هنوز پشت پرده در روی همان پاشنه میچرخد.
ناشناس۱۰۰۰۴۱۸۱۳:۰۳:۳۱ ۱۳۹۸/۴/۲۳
فرمودند ولی از طرف رئیس برجامیون به جهنم حواله شدند!!!
ناشناس۱۰۰۰۴۲۰۱۳:۰۵:۲۰ ۱۳۹۸/۴/۲۳
چهارسال پیش هم میگفتیم ولی امثال شما بهمون میگفتن کاسب تحریم !!!! در حالیکه کاسب تحریم وابستگان همان طرفداران برجام بودند.
ناشناس۱۰۰۰۴۲۷۱۳:۱۰:۰۶ ۱۳۹۸/۴/۲۳
فرمودند تومجلس گریه هم کردن ولی شدن کاسب تحریم دلواپس برید به جهنم عقب افتاده بلد نیست خارجی حرف بزنه بی اطلاع از زبان جهان ناراحتید تحریم ها رفع شده خداییش این اطاق فکری که برای پیدا کردن لغت برای مخالفاتون هستید فکر مملکت بودید الان برجام به سرانجام رسیده بود
ناشناس۱۰۰۰۷۳۰۱۶:۰۱:۲۰ ۱۳۹۸/۴/۲۳
واقعا شما نشنیده اید این سخنها را؟؟ این مشکل ثقل سامعه و سنگینی گوش مثل اینکه در جناح افسادطلبان اپیدمی است
ناشناس۱۰۰۰۳۲۳۱۲:۱۶:۲۵ ۱۳۹۸/۴/۲۳
برجام خیانت به کشور بود.
11111۱۰۰۰۳۳۰۱۲:۲۰:۲۸ ۱۳۹۸/۴/۲۳
در زمان آقاي خاتمي چنين گافهايي داده شد مثل تعليق غني سازي براي دوسال كه ان زمان هم آقاي روحاني دبير شوراي امنيت ملي بودن اين آقا شاهكار زياد داره
ناشناس۱۰۰۰۳۳۲۱۲:۲۲:۳۹ ۱۳۹۸/۴/۲۳
روحانی و ظریف باید پاسخگو باشند که چطور ترامپ بی هیچ هزینه ای از برجام خارج شد.
ناشناس۱۰۰۰۹۴۰۱۷:۵۸:۵۹ ۱۳۹۸/۴/۲۳
ظریف باید محاکمه شود.
حسن۱۰۰۰۴۴۱۱۳:۲۴:۲۸ ۱۳۹۸/۴/۲۳
یک نکته اصلی و بسیار مهم مغفول مانده.در اون زمان ما تحریم بودیم نه آمریکا بنابراین ادامه اون وضع سودی برای ما نداشت.فرض کنید برجامی نبود الان تحریمهای سخت نه یکسال بلکه ۶ سال بود که وجود داشت و اورانیوم۲۰ ٪و راکتور هم شکم مردم را سیر نمی کرد.
ناشناس۱۰۰۰۶۲۹۱۵:۰۳:۴۸ ۱۳۹۸/۴/۲۳
هنوز هم خوابید
سید۱۰۰۰۹۴۲۱۷:۵۹:۳۸ ۱۳۹۸/۴/۲۳
حالا من هم خیلی خوشحالم که با این برجام، شکم فقط تو و امثال تو سیر است
jdhk۱۰۰۰۴۴۴۱۳:۲۵:۳۷ ۱۳۹۸/۴/۲۳
ما آخر نفهمیدیم این ضمانت اجرایی که از اون صحبت می شود دقیقا یعنی چی؟ در معاهدات بین المللی تنها اهرم های قدرتی که طرفین در اختیار دارند ضامن اجرا است و گرنه اگر اهرمی وجود نداشته باشد،که تجربه نشان داده ایران هیچ اهرم قدرت و فشاری ندارد،کشورها اگر منافعشان اقتضا کند از هر معاهده ای خارج می شوند. شما که صحبت از ضمانت اجرایی می کند چند مورد ضمانت را نام ببرید ما هم بدونیم.
ناشناس۱۰۰۰۵۸۲۱۴:۲۲:۱۵ ۱۳۹۸/۴/۲۳
ما باید بلافاصله بعد از خروج امریکا از برام خارج میشدیم
علی۱۰۰۱۱۰۸۱۹:۲۳:۰۶ ۱۳۹۸/۴/۲۳
مشکل اینجاست که قرارداد طوری نوشته شده که طرف مقابل بدون هیچ هزینه‌ای می‌تونه زیر قرارداد بزنه اما ایران اگه به هم بزنه کلی هزینه باید بده. (مکانیسم ماشه)

پربحث‌های اخیر

  1. بازداشت دو نماینده مجلس به خاطر اخلال در بازار خودرو

  2. چند پرسش ساده از آقای احمد عراقچی

  3. زن برای کشتن شوهرش،پسر جوان را عاشق خود کرد

  4. روزنامه جمهوری اسلامی: نتایج کنکور امسال فاجعه است

  5. فجایع اقتصادی و راهبردی جنگ با ایران از نگاه نشریه وابسته به کنگره آمریکا

  6. قیمت بلیت های کنسرت مهران مدیری

  7. هیات نظارت درباره بازداشت ۲ نماینده و تخلفات آنها تصمیم‌گیری می‌کند

  8. شعبده بازهای معروف جهان چه می کنند؟ عصرجدید، چه چیزی نمایش می دهد؟

  9. «ناصر احمدی» گوینده برجسته خبر و دوبلاژ بامداد امروز درگذشت  

  10. سامانه باور ۳۷۳ قوی تر از s۳۰۰ روسیه  

  11. سامانه موشکی بُرد بلند باور ۳۷۳ رونمایی شد

  12. تبرئه از قصاص برای جوانی که دوستش را کشت/ قاتل: نیما مهدورالدم بود

  13. ظریف: اجازه نمی دهم یک قطره از آب خزر را از ما بگیرند

  14. توضیح سخنگوی دستگاه قضا درباره بازداشت ۲ نماینده مجلس

  15. تقلب در سیلوی دولتی؛ فضولات با گندم مخلوط می‌کردند و می‌فروختند

  16. آمریکا: گزینه توقیف نفتکش آدریان دریا را از روی میز برنمی‌داریم

  17. ثروت کاندیداهای ریاست جمهوری آمریکا چه قدر است؟

  18. تست سامانه باور ۳۷۳   

  19. باز هم خلاقیت چینی‌ها برای جذب گردشگر   

  20. توضیحات ظریف درباره سفرش به پاریس

  21. چرا پزشکان با نصب «کارتخوان» مخالفند؟

  22. سفر به ملایر  

  23. جهانگیری: طرح آمریکا برای فروپاشی اقتصاد ایران ناکام ماند

  24. ظریف: هنوز هم اروپایی ها پشت در دکان «اوفک» می ایستند

  25. سی ان ان: شکاف در ائتلاف امارات – عربستان، دردسر تازه دولت ترامپ

پربحث‌های دیروز

  1. بازداشت دو نماینده مجلس به خاطر اخلال در بازار خودرو

  2. موضع‌گیری سخنگوی دولت و پرسش‌های بی جواب در پرونده مازیار ابراهیمی

  3. چند پرسش ساده از آقای احمد عراقچی

  4. هشدار نافرجام «ناو لینکلن» به ایران / آسیب به ۴ جنگنده اف‌۱۸

  5. ربیعی: کنترل بازار ارز خواست شورای‌عالی امنیت ملی و دستور رییس جمهوری بود

  6. زن برای کشتن شوهرش،پسر جوان را عاشق خود کرد

  7. روزنامه جمهوری اسلامی: نتایج کنکور امسال فاجعه است

  8. فجایع اقتصادی و راهبردی جنگ با ایران از نگاه نشریه وابسته به کنگره آمریکا

  9. قیمت بلیت های کنسرت مهران مدیری

  10. هیات نظارت درباره بازداشت ۲ نماینده و تخلفات آنها تصمیم‌گیری می‌کند

  11. شعبده بازهای معروف جهان چه می کنند؟ عصرجدید، چه چیزی نمایش می دهد؟

  12. «ناصر احمدی» گوینده برجسته خبر و دوبلاژ بامداد امروز درگذشت  

  13. سامانه باور ۳۷۳ قوی تر از s۳۰۰ روسیه  

  14. سامانه موشکی بُرد بلند باور ۳۷۳ رونمایی شد

  15. تبرئه از قصاص برای جوانی که دوستش را کشت/ قاتل: نیما مهدورالدم بود

  16. ظریف: اجازه نمی دهم یک قطره از آب خزر را از ما بگیرند

  17. توضیح سخنگوی دستگاه قضا درباره بازداشت ۲ نماینده مجلس

  18. تقلب در سیلوی دولتی؛ فضولات با گندم مخلوط می‌کردند و می‌فروختند

  19. آمریکا: گزینه توقیف نفتکش آدریان دریا را از روی میز برنمی‌داریم

  20. ثروت کاندیداهای ریاست جمهوری آمریکا چه قدر است؟

  21. تست سامانه باور ۳۷۳   

  22. پدافند رژیم صهیونیستی هواپیمای خودی را هدف گرفت

  23. باز هم خلاقیت چینی‌ها برای جذب گردشگر   

  24. بدبوترین شهر آمریکا کجاست؟  

  25. توضیحات ظریف درباره سفرش به پاریس

پربحث‌های هفته

  1. بالاخره در مساله حجاب چه کنیم؟

  2. تذکاری بر یک برداشت غلط از باوری درست درباره حکومت دینی

  3. ارتباط ازدواج و حجاب جوانان

  4. هشدار توکلی به مسئولان نظام درباره رشد حاشیه‌نشینی در کشور/ صدای «هل من ناصر» مستأجران و مستمندان را بشنویم

  5. بازداشت دو نماینده مجلس به خاطر اخلال در بازار خودرو

  6. پاسخ آملی لاریجانی به ادعاها و اتهامات اخیر/ از هیچ متخلف و فاسدی حمایت نکرده و نخواهم کرد/هیچگاه نگفته ام نجف می روم

  7. عراقچی: مداخله در بازار ارز با دستور رئیس‌جمهور انجام شد/ دولت وقوع بحران ارزی را باور نمی‌کرد/ تایید صلاحیت سالار آقاخانی توسط وزارت اطلاعات

  8. یکه زارع مدیرعامل ایران‌خودرو بازداشت شد

  9. توپی که پزشکان به زمین مشاغل دیگر می‌اندازند

  10. هزینه ۳ هزار میلیارد تومانی برای طراحی صندوق پژو ۲۰۶ / طراحی ۱۲۰ میلیارد تومانی سمند!

  11. موضع‌گیری سخنگوی دولت و پرسش‌های بی جواب در پرونده مازیار ابراهیمی

  12. صدور گواهینامه رانندگی موتور برای زنان از نگاه یک حقوقدان

  13. ایران خودرو بر سر دوراهی فروپاشی یا تولید ناب

  14. واکنش‌ها به نامه‌ای که باید سربسته می‌ماند

  15. تصویر دیده نشده از دیوار کشی رئیسی  

  16. اینستاگرام چطور باعث "احمق‌پروری" در جامعه شده است؟

  17. چند پرسش ساده از آقای احمد عراقچی

  18. واکنش احمد توکلی به اختلافات «آملی‌لاریجانی» و «یزدی»

  19. تکذیب استعفای جواد لاریجانی/ واکنش علی مطهری به ماجرای مازیار ابراهیمی/ تحلیل عباس عبدی از موضع‌گیری اخیر یزدی و آملی لاریجانی

  20. انتقاد تند نخبه جوان از وضع کشور در حضور رهبر انقلاب  

  21. واکنش‌ها به اظهارات منتسب به آیت‌الله یزدی/ سوال محمود صادقی درباره دلیل آزادی فرمانده عملیات ترور/دفاع یک اصلاح طلب از آیت‌الله مصباح یزدی

  22. بازداشت پوری حسینی و شکست اختصاصی‌سازی اقتصاد

  23. اژه‌ای: ‌فردی توانسته با بهانه‌ای ‌۳۸هزار سکه خریداری کند/ عمده ذخایر طلای کشور به‌دست خودمان بر باد رفته

  24. برنج ایرانی به‌نسبت پارسال 100 درصد گران شد

  25. هشدار نافرجام «ناو لینکلن» به ایران / آسیب به ۴ جنگنده اف‌۱۸

پربحث‌های اخیر

  1. هیات نظارت درباره بازداشت ۲ نماینده و تخلفات آنها تصمیم‌گیری می‌کند

  2. سامانه موشکی بُرد بلند باور ۳۷۳ رونمایی شد

  3. ظریف: اجازه نمی دهم یک قطره از آب خزر را از ما بگیرند

  4. توضیح سخنگوی دستگاه قضا درباره بازداشت ۲ نماینده مجلس

  5. جهانگیری: طرح آمریکا برای فروپاشی اقتصاد ایران ناکام ماند

  6. ظریف: هنوز هم اروپایی ها پشت در دکان «اوفک» می ایستند

  7. سجیل ایرانی، هفت دقیقه تا اسرائیل

  8. روحانی: آمریکا به‌خیال تحت فشار قرار دادن ایران همه ننگ‌ها را به‌جان خرید

  9. برایان هوک علیه تاریخ

  10. ظریف: امنیت در خلیج فارس و تنگه هرمز بدون ایران امکانپذیر نیست

  11. تایید بازداشت دو نماینده مجلس

  12. وزیر اطلاعات: اسرائیل، امروز توان مقابله با ایران را ندارد

  13. کدخدایی: مذاکرات شورای نگهبان چند سال است منتشر می‌شود

  14. انتقاد «تشکل اساتید سطوح عالی و خارج حوزه علمیه قم» از نامه آملی لاریجانی به آیت‌الله یزدی

  15. یاسر جبرائیلی در پاسخ به محسن هاشمی :سکوت خبرگان نمی‌تواند دلیلی علمی بر صحت خاطرات مرحوم هاشمی باشد

  16. سخنگوی هیأت نظارت بر رفتار نمایندگان: قانون درباره ادامه کار نمایندگان متخلّف سکوت کرده است

  17. سردار سلامی: حضور بیگانگان در خلیج فارس را نافی امنیت می‌دانیم

  18. جهانگیری: دولت راهبرد مقاومت را کاملا فعالانه دنبال می‌کند

  19. سنگین‌ترین وثیقه‌ها برای چه کسانی تعیین شد؟

  20. فرمانده سپاه پاسداران: جنگ اقتصادی جزو لاینفک سیاست‌های امروز دشمنان ما است

  21. توصیه‌های رهبر انقلاب به دولت در ۸ دیدار چه بود؟

  22. اثربخشی موشک‌ها برای غلبه بر سامانه‌های پدافندی

  23. روايت يک شاهد عيني از روز ترور لاجوردي

پربحث‌های دیروز

  1. موضع‌گیری سخنگوی دولت و پرسش‌های بی جواب در پرونده مازیار ابراهیمی

  2. ربیعی: کنترل بازار ارز خواست شورای‌عالی امنیت ملی و دستور رییس جمهوری بود

  3. هیات نظارت درباره بازداشت ۲ نماینده و تخلفات آنها تصمیم‌گیری می‌کند

  4. سامانه موشکی بُرد بلند باور ۳۷۳ رونمایی شد

  5. ظریف: اجازه نمی دهم یک قطره از آب خزر را از ما بگیرند

  6. توضیح سخنگوی دستگاه قضا درباره بازداشت ۲ نماینده مجلس

  7. جهانگیری: طرح آمریکا برای فروپاشی اقتصاد ایران ناکام ماند

  8. ظریف: هنوز هم اروپایی ها پشت در دکان «اوفک» می ایستند

  9. سجیل ایرانی، هفت دقیقه تا اسرائیل

  10. روحانی: آمریکا به‌خیال تحت فشار قرار دادن ایران همه ننگ‌ها را به‌جان خرید

  11. برایان هوک علیه تاریخ

  12. ظریف: امنیت در خلیج فارس و تنگه هرمز بدون ایران امکانپذیر نیست

  13. تایید بازداشت دو نماینده مجلس

  14. وزیر اطلاعات: اسرائیل، امروز توان مقابله با ایران را ندارد

  15. کدخدایی: مذاکرات شورای نگهبان چند سال است منتشر می‌شود

  16. انتقاد «تشکل اساتید سطوح عالی و خارج حوزه علمیه قم» از نامه آملی لاریجانی به آیت‌الله یزدی

  17. یاسر جبرائیلی در پاسخ به محسن هاشمی :سکوت خبرگان نمی‌تواند دلیلی علمی بر صحت خاطرات مرحوم هاشمی باشد

  18. سخنگوی هیأت نظارت بر رفتار نمایندگان: قانون درباره ادامه کار نمایندگان متخلّف سکوت کرده است

  19. سردار سلامی: حضور بیگانگان در خلیج فارس را نافی امنیت می‌دانیم

  20. جهانگیری: دولت راهبرد مقاومت را کاملا فعالانه دنبال می‌کند

  21. سنگین‌ترین وثیقه‌ها برای چه کسانی تعیین شد؟

  22. فرمانده سپاه پاسداران: جنگ اقتصادی جزو لاینفک سیاست‌های امروز دشمنان ما است

  23. توصیه‌های رهبر انقلاب به دولت در ۸ دیدار چه بود؟

  24. اثربخشی موشک‌ها برای غلبه بر سامانه‌های پدافندی

  25. روايت يک شاهد عيني از روز ترور لاجوردي

پربحث‌های هفته

  1. تذکاری بر یک برداشت غلط از باوری درست درباره حکومت دینی

  2. پاسخ آملی لاریجانی به ادعاها و اتهامات اخیر/ از هیچ متخلف و فاسدی حمایت نکرده و نخواهم کرد/هیچگاه نگفته ام نجف می روم

  3. موضع‌گیری سخنگوی دولت و پرسش‌های بی جواب در پرونده مازیار ابراهیمی

  4. واکنش‌ها به نامه‌ای که باید سربسته می‌ماند

  5. واکنش احمد توکلی به اختلافات «آملی‌لاریجانی» و «یزدی»

  6. تکذیب استعفای جواد لاریجانی/ واکنش علی مطهری به ماجرای مازیار ابراهیمی/ تحلیل عباس عبدی از موضع‌گیری اخیر یزدی و آملی لاریجانی

  7. واکنش‌ها به اظهارات منتسب به آیت‌الله یزدی/ سوال محمود صادقی درباره دلیل آزادی فرمانده عملیات ترور/دفاع یک اصلاح طلب از آیت‌الله مصباح یزدی

  8. «بحث طلبگی» دعوای سیاسی نیست آقاي كدخدايي

  9. صدایش را در نیاورید، مصلحت نیست!

  10. یادداشت حسین شریعتمداری خطاب به آیات یزدی و آملی لاریجانی

  11. نامه زاکانی به رئیسی و اعلام جزئیاتی از تبانی طبری و برخی چهره‌های امنیتی‌

  12. نامه زاکانی به وزیر اطلاعات: فساد در کشور ماحصل بی توجهی مسئولان مرتبط است/ منتظرم در دادگاه روابط ناسالم و حقوق ضایع شده مردم را بیان کنم

  13. واکنش علی مطهری به ماجرای مازیار ابراهیمی

  14. درس هايي ماندگار از كفش هاي كهنه يك حاكم ...

  15. توصیه مکارم شیرازی به حواشی اخیر آملی و یزدی: به این وضع خاتمه دهید

  16. ربیعی: کنترل بازار ارز خواست شورای‌عالی امنیت ملی و دستور رییس جمهوری بود

  17. با این قوانین، چند نفر حاضرند مسئولیت بپذیرند؟

  18. ربیعی: مدیرعامل ایران خودرو به دلیل افزایش قیمت‌ها برکنار شد/ سیف و عراقچی مدیران سالم و پاک هستند!

  19. در نشست سه‌جانبه ایران و یمن و اروپا در تهران چه گذشت؟/ دست برتر یمن در تحولات میدانی و دیپلماتیک

  20. آیا وزارت اطلاعات شکایت از حسن عباسی را پس می‌گیرد؟ / رویکرد احترام از پشت میله‌های زندان

  21. واکنش آیت‌الله مقتدایی به انتقاد آیت‌الله یزدی از آملی‌لاریجانی

  22. ظریف: وامدار ایثارگران، آزادگان و شهدا هستیم/ باید فشار را از زندگی مردم برداریم

  23. چرا کارها و اقدامات رئیسی مورد توجه قرار گرفته است؟

  24. راه مواجهه با دزد جدید «گریس» چیست؟

  25. تحلیل عباس عبدی از موضع گیری اخیر یزدی و آملی لاریجانی

آخرین عناوین