اقتصاد لیبرال، اسلامیزه نمی‌شود

گروه اقتصادی الف،   3980323007

مشکلات اقتصادی امروز بدون نگاه تمدنی و تفکیک "اسلام، غرب، غربزده" قابل تحلیل و تصمیم‌گیری نیست.

تسنیم نوشت: بسیاری از درس‌خوانده‌های «علوم» جدید، یا نخبگان جامعه، این علوم - یا حتی سایر تجربیات بشر - را جهان‌روا می‌دانند و معتقدند این علومی که در سایه‌ی تجربه (یا فکر بشر) به‌دست می‌آید، هیچ ارتباطی به مبانی ایدئولوژیک به‌کار گرفته شده در آنها ندارد. این گروه خیلی جدی بر این موضع پای می‌فشرند و اعتقاد دارند؛ و مثال می‌زنند که «مثلاً چاقو در دستان زنگی و قداره‌کش مست، یک مصرف دارد و در دست انسان پرفضیلت مجاهد، مصرف دیگری... اما چاقو، همان است»؛ و با استقراء - که البته کژتابی دارد -  نتیجه می‌گیرند که: «علوم جدید و تجربیات بشر در دوران مدرن را نیز فارغ از مبانی ایدئولوژیک - لیبرال باشد یا الهی - باید به یک چوب راند».

از تفصیل این معنا صرف‌نظر می‌کنیم اما واقعیت این است که با نگاه تمدنی، یک پدیده را می‌توان - و باید - با در نظر گرفتن مبانی و همچنین اهداف آن تمدن تحلیل کرد.یک رویداد یا نهاد اقتصادی ممکن است در نگاه تمدنی اسلامی، معنایی متضاد با همان، در نگاه تمدنی غرب داشته باشد! بیایید با چند مثال به این موضوع بپردازیم.

مثال 1

در مبانی و اهداف مکاتب با زیرساخت‌های لیبرالی، «توسعۀ اشتغال زنان» یک موضوع مطلوب و ارزشمند است و حتی جزو ضرورت­‌های زندگی مدرن شده است. این شاخص، منجر به افزایش GDP می‌شود و در تفسیر ارقام و نمودارهای استخراج شده از این شرایط، با توجه به نقش آن در رفاه و رشد اقتصادی، به هنجار تعبیر می‌گردد.

به عکس در الگوی تمدنی ایرانی-اسلامی، مسئله‌ی تأمین معیشت (عموماً) بر عهده‌ی مردان نهاده شده، و ساز و کارها و قوانین حقوقی‌ مانند نفقه به‌گونه‌ای تعبیه شده که استفاده از زنان به‌عنوان «عنصر کار» در اجتماع به حداقل برسد، و به نقش زن به عنوان مدیر و محور کانونی خانواده توجه ویژه‌ شده است.

حال در فقدان نگاه تمدنی، و در التقاطی بین این دو نگاه، سیاست‌گذار به دنبال تأمین هر دو نگاه است؛ با این توضیح که همیشه شنیده‌ایم: «ما هنجارها و قوانینی از لیبرالیسم که با اسلام سازگار است را به کار خواهیم گرفت». این سیاست‌گذار از یک‌سو تلاش می‌کند برای افزایش GDP توسعۀ اشتغال زنان جدی گرفته شود و از سوی دیگر از مقام کانونی زن در خانواده صیانت شود؛ و به تجربه می‌توان قضاوت کرد غالباً او در هر دوی این نگاه‌ها و مدعاها شکست می‌خورد. چه اینکه تلاش برای تأمین دو هدف متضاد یا نامتجانس و ناهمزاد، موجب بروز التقاط در مقام نظر و پارادوکس­ و استیصال در مقام عمل شده است؛ این سرنوشت بسیاری از مدیران در نظام مدیریتی غربگراست.

مثال 2

«مصرف روز افزون» در مدل غربی یک هنجار است. جامعه به مصرف بیشتر توصیه می‌شود تا از این مسیر به «رفاه بیشتر» دست یابد. در طرف عرضه، مصرف بیشتر منجر به تولید بیشتر می‌شود و توسعۀ اقتصادی را رقم می‌زند. این هنجار با پروپاگاندا و اغوای تبلیغاتی جامعه ترویج می‌شود.

در الگوی اسلامی؛ مصرف‌گرایی (ورای مصرف به‌قدر نیاز)، تبرج، اسراف، و تبذیر، ناهنجارند. بر این اساس مصرف به اندازه، توصیه شده است - البته عنایت دارید که اهتمام به «تولید مضاعف» در کنار این «مصرف به قدر نیاز» ارزش است و نباید این دو را با هم اشتباه گرفت.

حالا در فترت نگاه مبنایی و ایدئولوژیک، تکلیف تزاحم بین «مصرف‌گرایی» و «مصرف با دقت به قدر نیاز» چیست؟

مثال 3

در سیستم غربی؛ انسان «عقلایی» انسانی است که با هنجارها (ی پذیرفته شده‌ای) مانند «رقابت»، به «حداکثرسازی منفعت شخصی‌اش» مبادرت می‌کند.

در الگوی اسلامی؛ نهادهای راهبردی برای حصول همیاری اجتماعی، و نیل به با مطلوبیت حداکثری اجتماعی وجود دارد؛ نذر، وقف و انفاق از مهمترین این موارد است. در همۀ این موارد قیمت کالا به صفر می‌رسد و حداکثر مطلوبیت اسلامی را فراهم می‌نماید؛ اما خب، این نگاه البته به‌شدت GDP را کاهش می‌دهد.

وقتی نگاه تمدنی وجود نداشته باشد، تکلیف تزاحم این هر دو شاخص چه خواهد بود؟

مثال 4

در سیستم اقتصادی غربی؛ توسعۀ «زیست شبانه» به پیوست تفریحات هیجانی و جنسی مطلوب است، و تلقی این است که این سبک زندگی موجب ارتقاء جایگاه رفاهی عمومی است.

در الگوی اسلامی؛ خواب شب و بیداری بین‌الطلوعین، موجب برکت رزق و تعادل رفتاری و مزاجی جامعه است.

حتی صدا و سیمای جمهوری اسلامی - با توجیه پوشاندن ضریب نفوذ سریال‌های نامناسب ماهواره‌ای - یا متولیان فرهنگ (مانند شهرداری‌ها) نیز در حیرانی بین هنجاری و ناهنجاری زیست شبانه، برنامه‌های مفصلی برای این سبک «زیست شبانه» تدارک می‌بینند. حتی در ماه مبارک رمضان نیز که شرایط عادی برای بیداری صبح فراهم است، فشار سبک غربی، آرامش و استراحت در این ماه را به چالش می‌کشد. در این ماه هم برنامه‌های شبانۀ رسانه‌ها موجب اختلال خواب و بیداری سنین مختلف اجتماعی می‌گردد؛ و حاصل اینکه و نه شاخص‌های اقتصاد غربی بهبود می‌یابد و نه برکت موردنظر اسلام تأمین می‌شود.

مثال 5

در مدل اقتصاد لیبرالی؛ هنگامی که نرخ برابری دلار با ریال، و میزان موجودی دلار در کشور با چالش مواجه شود، بازار ملتهب خواهد شد و تمامی شئون اقتصادی را متأثر خواهد نمود.

در الگوی پول اسلامی؛ نرخ برابری ارز (بر مبنای فعلی) نوسان ندارد، و پول ثابت و بدون بهره تعیین‌کنندۀ تصمیم‌گیری‌های معیشتی جامعه است.

رهبر انقلاب در خطبه‌های نمازجمعه نهم مهرماه 1378، فرمودند:

«اگر ما در زمینه اقتصادی و در زمینه تشکیلات اداری هم توصیه اسلام را دقیقاً عمل می‌کردیم، یقیناً وضع‌مان بهتر از این بود. ما آنچه را که در زمینه‌های اقتصادی عمل کرده‌ایم، متأسفانه یک نسخه مخلوط است. چیزهایی از اسلام در آن هست؛ اما مخلوط دارد. آن بخشِ مخلوط شده، برای ما هرگز خیری به‌بار نیاورده است. امروز نظرات اقتصادی غربی که تا اندکی قبل جزو مسلّمات محسوب می‌شد، مورد مناقشه خود غربیها قرار می‌گیرد.»

با نگاه تمدنی می‌توان - و باید - اکثر مشکلات اقتصادی جامعه را تحلیل کرد. مشکلاتی که از طرفی برای اجرای سیستم‌های غربی، مالیات، شکاف طبقاتی، بورس، بانک، بیمه، تورم، رکود، اشتغال و ... وجود دارد؛ و از طرفی در تحقق الگوهای معیشت اسلامی مانند زکات، خمس، دیه، قرض، نذر، وقف، بیت المال، عدالت، انصاف و ... خود را نشان می‌دهد.

با این رویکرد، باید ویژگی‌های ذاتی تمدن‌ها را شناخت:

تمدن‌ها تحمیل‌گر هستند. به‌عنوان مثال در حال حاضر زندگی اقتصادی در جامعه بدون سلطۀ بانک غیرممکن شده است. همانطور که در یک الگوی معیشتی اسلامی، فروش حلال، خود را تحمیل می‌نماید.
تمدن‌ها یک پیکرۀ واحد هستند. به‌عنوان مثال سیستم اقتصادی و سیستم فرهنگی یکدیگر را تقویت می‌کنند. همانطور که الگوی معیشت اسلامی، فرهنگ خانوادۀ اسلامی را تقویت می‌نماید.
تمدن‌ها تدریجی شکل می‌گیرند. به عنوان مثال سیستم پولی و بانکی فعلی طی حداقل 400 سال بروز و ظهور یافته است. همانطور که معیشت مبتنی بر نذر و وقف در جامعه به مرور زمان تقویت و گسترش یافت.
البته باید توجه داشت که تحلیل تمدنی، بازگشت به گذشته نیست. رویکرد ما پس از تحلیل تمدنی، تعیین راهبرد حرکت متناسب با شرایط تاریخی و جغرافیایی ایران معاصر نیز می‌باشد.

عناوین مرتبط

پربحث‌های هفته

  1. شکار بزرگ سپاه/ روح الله زم سرشبکه آمدنیوز دستگیر شد

  2. دفاع از یک اشتباه؛‌ چرا؟!

  3. تصویری از کانال "آمدنیوز" پس از دستگیری روح‌الله زم

  4. خط ویژه ژن های خوب برای ورود به دانشگاه

  5. قوانین نباید مردم را مجرم کند

  6. درس‌هایی که باید از ماجرای روح الله زم گرفت

  7. آقای روحانی! لطفا از این دوگانه ها فراتر بروید

  8. انتقاد صریح دکتر حسن سبحانی از بی توجهی به اقتصاد اسلامی، قانون اساسی و نحوه اجرای بانکداری بدون ربا 

  9. پایان بلندپروازی های یک آقازاده...

  10. جزئیات حمله موشکی به نفتکش ایرانی در نزدیکی بندر جده عربستان

  11. حسین فریدون زندان نرفته به مرخصی رفت!

  12. دادستان کشور‌: در برخورد با فساد با هیچ‌کس تعارف نداریم/ روز گذشته ۵ قاضی فاسد اخراج شدند

  13. نظر سنجی منابع غربی: اکثر ایرانیان دیگر حامی توافق هسته ای نیستند/ ۵۹ درصد از شرکت کنندگان در نظرسنجی خواستار خروج از برجام اند

  14. طلسم منامه باز هم نشکست؛ شکست تلخ ایران مقابل بحرین در اولین آزمون جدی ویلموتس

  15. فقط ۱۵۰۰ روانپزشک برای ۸۰ میلیون ایرانی/ وزارت بهداشت برنامه ندارد ؛ هیچکس هم مشکل روانی ندارد!

  16. سبحانی: اثری از اقتصاد اسلامی در برنامه ریزی ها نمانده/ بانکداری بدون ربا را درست نفهمیده ایم/ فکر می کردند بانک مثل قلک است!/ قانون اساسی، فانوس دریایی ماست

  17. پاسخ مدیرعامل سابق فارس به ادعاهای خلاف واقع وزیر خارجه: جز خسارت محض چه چیزی به ارمغان آوردید؟/ طنز تلخ است که نگرانی دیروز ما، امروز از زبان شما غلیظ تر جاری می‌شود

  18. نماینده اسبق و مدیر فعلی با حقوق ۸۵ میلیون در یکی از وزارتخانه ها/ به رغم ممنوع الخروج بودن این فرد وی به خارج رفت

  19. پیشنهاد روحانی برای برگزاری رفراندوم/ درخواست حسین فریدون از قوه قضائیه/تحلیل عباس عبدی از آمدنیوز

  20. حذف بازیگر زن سینما بعد از سفر اربعین!

  21. اموال و دارایی ۲۵۰ هزار مدیر زیر ذره بین قانون/ شفافیت این بار نتیجه می‌دهد؟

  22. رهبر کره‌شمالی سوار بر اسب سفید

  23. ۱۰ نکته درباره نحوه بازداشت روح‌الله زم؛ او که بود و چه می‌کرد؟

  24. وکیل حسین فریدون: موکلم بی‌گناه است/ هر کسی که در دادگاه محکوم می‌شود گناهکار نیست/ دنبال مسائل دیگری هستند

  25. نامه خلاف عرف ترامپ به اردوغان: احمق نباش!+تصویر نامه

پربحث‌های هفته

  1. انتقاد صریح دکتر حسن سبحانی از بی توجهی به اقتصاد اسلامی، قانون اساسی و نحوه اجرای بانکداری بدون ربا 

  2. سبحانی: اثری از اقتصاد اسلامی در برنامه ریزی ها نمانده/ بانکداری بدون ربا را درست نفهمیده ایم/ فکر می کردند بانک مثل قلک است!/ قانون اساسی، فانوس دریایی ماست

  3. انتقال آب خزر به سمنان از انفجار چرنوبیل خطرناک‌تر است

  4. کدام دولت رکورددار رکود مسکن است؟

  5. وزیر صمت: واردات خودرو آزاد نمی‌شود/ در مورد وزارت بازرگانی تابع قانون هستیم

  6. افزایش قیمت خودرو راهی برای دستیابی مجدد به سود/ آخرین وضعیت بازار

  7. معافیت ۸۰ دلاری برای گوشی همراه مسافر حذف شد

  8. هزینه خانواده ۴ نفره در تهران چقدر است؟

  9. همتی: عرضه ارز در سامانه نیما بر تقاضا پیشی گرفته است

  10. طرح فروش اقساطی ۳ محصول سایپا + جدول

  11. بودجه حقوق کارمندان دولت در سال آینده چقدر افزایش می‌یابد؟

  12. قیمت مسکن در ارزان‌ترین منطقه تهران/ نرخ خانه‌های ۴۰ متری در پایتخت + نمودار

  13. چگونه ۱۸ میلیارد دلار ذخایر ارزی کشور بر باد رفت؟

  14. واکنش نوبخت به اعتراض مردم درباره حذف یارانه: بی‌خبر هستم

  15. حذف‌شدگان یارانه مهرماه/ پیامک ارسال می‌شود

  16. مسکن مشارکتی هدف وزارت راه را به خطر می‌اندازد/ اتمام طرح اقدام ملی تا پایان ۱۴۰۰ در هاله‌ای از ابهام

  17. وزیر صنعت: قیمت تولید شده پراید کمتر از ۴۰ میلیون است

  18. یارانه ۲۴ میلیون ایرانی قطع می‌شود

  19. رئیس‌کل بانک مرکزی‌: نرخ ارز کنترل شد‌/ شاهد ثبات در بازار هستیم

  20. دلایل ۸۰درصد معترضان قطع یارانه قانع کننده نبود/ آمادگی برای حذف میلیونی یارانه بگیران غیرنیازمند

  21. صدرنشین جذب سرمایه خارجی

  22. ایرانی‌ها در تابستان ۹۸ چقدر برق مصرف کردند؟

  23. کدام خودروها جایگزین پراید و ۴۰۵ می‌شوند؟

  24. قیمت گوشت قرمز کاهش یافت + قیمت‌های جدید

  25. قیمت خانه‌های ۴۰ متری در تهران

آخرین عناوین