«دموکراسی علیه دولت»؛ میگل ابنسور؛ ترجمه فواد حبیبی و امین کرمی؛ نشر ققنوس ذات دموکراسی، امری شورشی است!

دکتر علی غزالی‌فر*،   3970725154 ۱ نظر، ۰ در صف انتشار و ۰ تکراری یا غیرقابل انتشار
ذات دموکراسی، امری شورشی است!

پیچیدگی و گستردگی آثار مارکس به‌حدی است که نتوان به‌سادگی نظریات او را رد و ابطال کرد. اما این‌ها باعث نشده و نمی‌شود که دچار انجماد و تعصب نشود. ابنسور نیز با نگاهی نقادانه آن را زیر و زبر کرده است. خودانتقادی او به مارکسیسم به‌حدی قوی است که درباره او گفته‌اند ابنسور مارکسیست‌ها را از خواب دگماتیک بیدار کرد

«دموکراسی علیه دولت»

(مارکس و لحظه ماکیاولین)

نویسنده: میگل ابنسور

مترجمان: فواد حبیبی و امین کرمی

ناشر: ققنوس، چاپ اول 1397

296 صفحه، 21000 تومان



****

آیا به یک کتاب درجه یک در حوزه فلسفه سیاسی میل دارید؟ بفرمائید این کتاب را نوش جان کنید!

این کتاب اثری دشوار و تخصصی در حوزه فلسفه سیاسی است. اما به همان میزان که دشوار است، جالب و جذاب نیز هست؛ زیرا میگل ابنسور (1939-2017)، فیلسوف سیاسی فرانسوی، دیدگاه بدیعی را در آن ارائه کرده است؛ دیدگاهی که در نظر اول عجیب و چه بسا ناممکن به نظر می‌رسد. او دموکراسی را با مارکسیسم و مارکسیسم را با ماکیاولیسم آشتی می‌دهد. هر کدام از این دو دسته در واقع یک دوگانه آشتی‌ناپذیر تلقی می‌شوند. او دو چیزی را در کنار هم جای داده و ترکیب کرده که در ظاهر میان آنها حداکثر تضاد وجود دارد؛ مارکسیسم و دموکراسی. مارکسیسم قائل به کمونیسم است و دموکراسی صورت تحقق‌یافته لیبرالسیم. واضح است که آب کمونیسم و لیبرالیسم در یک جوی نمی‌رود. وحدت دیگری که در این اثر اعمال شده میان مارکس متقدم و متاخر است که نویسنده میان آنها تمایز قائل نشده و اندیشه‌های مارکس را پیوسته و یکپارچه در نظر می‌گیرد.

تضاد میان مارکس و ماکیاولی نیز چندان مبهم نیست. به یاد داشته باشیم که ماکیاولی می‌گوید: «هر کسی که آن‌چه را که هست به قصد آنچه که باید باشد، فروگذارد، در پی سرنگونی خویش است.» این سخن در تقابل با هرگونه اتوپیاگری از جمله مارکسیسم است که چشم به آینده و آنچه باید باشد، می‌دوزد. اما ابنسور می‌خواهد بر همه این دوگانگی‌های تضاد‌گونه چیره شود و به دیدگاهی برسد که همه آنها را در بر بگیرد. اما او چگونه این کار را انجام می‌دهد؟ وی با ارائه تفسیری جدید از همه آن مقولات، به‌ویژه دموکراسی و مارکسیسم، در پی تحقق آرمان خویش است.

از نظر ابنسور دموکراسی گونه‌ای عاملیت سیاسی است که با هرگونه سلطه سیاسی سر ستیز دارد. لذا دموکراسی ربطی به دولت ندارد و نه‌تنها از چنگ آن بیرون می‌رود، بلکه بر علیه آن می‌شود. همان‌گونه که مارکس اشاره کرده تحقق دموکراسی راستین در گرو ناپدید شدن دولت است. اساسا از نظر ابنسور "دولت دموکراتیک" مفهومی پارادوکسیکال است؛ زیرا دموکراسی امری ذاتا نااهلی باقی می‌ماند و نمی تواند توسط دولت رام شود. دموکراسی امری شورشی است. در حالی‌که دولت همه چیز را رام و آرام می‌خواهد. این سرشت دموکراسی است. همان‌گونه که فساد و خیانت دولت امری گذرا و تصادفی نیست، بلکه ریشه در سرشت آن دارد. دولت ضد دموکراسی و ضد سیاست است و مردم را به هیچ می‌گیرد. در حالی که دموکراسی حقیقی بر علیه دولت است و عرصه حقیقی کنش سیاسی. مردم در آن اگر نه همه چیز، فقط اندکی از آن کمتر هستند. این خوانش از دموکراسی در پرتو مارکسیسم انجام می‌شود.

مارکس آرمان‌های سیاسی-اجتماعی آن چنان درخشانی و خیره‌کننده‌ای مطرح کرده که باعث می‌شود همیشه عده‌ای مجذوب اندیشه‌های او شوند. ثانیا پیچیدگی و گستردگی آثار او به‌حدی است که باعث می‌شود نتوان به‌سادگی نظریات او را رد و ابطال کرد. اما این‌ها باعث نشده و نمی‌شود که دچار انجماد و تعصب نشود. ابنسور نیز با نگاهی نقادانه آن را زیر و زبر کرده است. خودانتقادی او به مارکسیسم به‌حدی قوی است که درباره او گفته‌اند ابنسور مارکسیست‌ها را از خواب دگماتیک بیدار کرد. او این نیروی محرکه تغییردهنده مارکسیسم را از بیرون وام نمی‌گیرد، بلکه در خود مارکس می‌بیند. از نظر ابنسور نوشته‌های فلسفی مارکس چنین پتانسیلی دارد که مارکسیسم را به حرکت وادارد و چیز دیگری از آن بسازد. اما او چیزی از سرشت ماکیاولیسیم در مارکسیسم می‌یابد که به او این امکان را می‌دهد که آن را این‌گونه معرفی کند. در هر صورت، با این دیدگاه، سیاست چیزی خواهد بود که به یکسان از مارکسیسم و دموکراسی متعارف فاصله خواهد داشت.

آنچه گفته شد، تصویر کوچکی از کلیت مطالب است. اما کتاب سرشار از بصیرت‌های ریز و جزیی است که حتی بدون پذیرفتن دیدگاه نویسنده نیز به‌خودی خود مطالعه کتاب را ارزشمند می‌سازند، به‌ویژه که ابنسور با دیکر متفکران نیز وارد چالش می‌شود. اما اصلا همه این‌ها حرف‌ها برای چیست؟ در این‌جا نیز باز هم مزیت دیگری برای این کتاب آشکار می‌شود. به‌طور ساده و خلاصه می‌توان این‌طور پاسخ داد: کشاندن مردم به عرصه کنش سیاسی. در شرایط فعلی نیز هر گونه نظریه سیاسی که قائل به مشارکت حداکثری شهروندان باشد، مغتنم است. اثری هم که چنین اثری داشته باشد ارزشمند است، به‌ویژه که این اثر اولین کتابی است که از ابنسور به فارسی ترجمه می‌شود. اگرچه درک دقیق آن ساده نیست، اما مترجمان دو مقاله خوب و روشن‌گر به قلم دو صاحب‌نظر به ابتدا و انتهای کتاب اضافه کرده‌اند. اولی کلیت اندیشه سیاسی ابنسور را ارائه می‌کند و دیگری در باب همین کتاب است. مقدمه مترجمان نیز کوتاه اما آموزنده است.

ممکن است این سوال یا حتی اشکال مطرح شود که چرا باید یک اثر و نظر دیگر را در حوزه فلسفه سیاسی خواند و آموخت؟ مگر در این زمینه کمبود کتاب و نظریه وجود دارد؟ با وجود این همه آثار و افکار مربوط به سیاست دیگر چه نیازی به یک کتاب جدید و دیدگاه بدیع هست؟ پاسخ این پرسش در توجه به محدودیت نظریات سیاسی نهفته است. نباید فراموش کنیم که هر نظریه سیاسی فقط بخشی از قلمرو سیاست را روشن می کند و نه همه آن را. از این روی، هیچ کتاب و دیدگاهی ما را از دیگر کتاب‌ها و دیدگاه‌ها بی‌نیاز نمی‌کند. این امر ریشه در سرشت امر سیاسی دارد. عرصه سیاست و حیات سیاسی جوامع انسانی به‌قدری متنوع و پیچیده است که برای درک و فهم آن نمی‌توان به یک یا چند نظریه سیاسی محدود بسنده کرد. مجموعه‌ای از نظریات لازم است، باید از همه نظریات موجود حداکثر استفاده را کرد تا به‌ فهمی بهتر و پرورده‌تر درباره سیاست دست یافت.

در پایان این نکته کلی را مدنظر داشته باشیم. ضرورت فلسفه سیاسی از نظر برخی متفکران بزرگ در این است که آزادی اصلی و حقیقی انسان فقط در عرصه سیاسی حاصل می‌شود. این در حالی‌ست که سیاست عملا به افراطی‌ترین شکل سلطه تبدیل می‌شود. فلسفه سیاسی می‌خواهد شکل‌های نهادینه‌شده سلطه و قدرت را از درون واسازی کند. ابنسور می‌خواهد این کار را به افراطی‌ترین شکل آن انجام دهد.

 

*دکترای فلسفه

عناوین مرتبط

دیدگاه کاربران

ناشناس۵۹۷۸۵۷۱۷:۴۵:۳۱ ۱۳۹۷/۷/۲۵
کلا دموکراسی زمانی خوبه که به نفع طرف باشه وگرنه خیلی بده

پربحث‌های امروز

  1. می‌شود برجام را با روسیه و چین ادامه داد؟

  2. شبهات امنیتی قانون اعطای تابعیت به فرزندان حاصل از ازدواج زنان ایرانی و مردان خارجی

  3. نفس مستاجران به شماره افتاد/ آیا دست دولت برای تنظیم بازار اجاره بسته است؟

  4. ناگفته‌های مداح مشهور از نوحه جنجالی‌اش/ خانمی در کانادا آغازگر این ماجرا بود

  5. پاسخ الف به جوابیه علی مطهری با ارجاع به مشروح مذاکرات مجلس/ ادعای غلط خود را اصلاح کنید+ سند

  6. نوبخت: اگر نمایندگان مجلس فرمول بهتری برای افزایش حقوق کارمندان ارائه کنند اجرا می کنیم

  7. قراردادهای مالی خانگی را ثبت کنید تا جرائم کمتر شود

  8. جدیدترین صحنه‌سازی آمریکا علیه ایران در حادثه نفتکش‌ها

  9. تاج: لیگ برتر را برگزار نمی‎‌کنیم

  10. آلمان به پیروی از آمریکا ایران را در حادثه دریای عمان متهم کرد

  11. ترامپ: ببینیم درباره ایران چه پیش می‌آید

  12. چرا عقب‌نشینی؟ چرخش موضع بن‌سلمان مقابل ایران؛ از ۲۰۱۷ تا ۲۰۱۹

  13. حاشیه‌های مناظره زاکانی و تاجزاده/فردی که قرار بود جانشین زنگنه شود/چرا دادگاه محمدرضا خاتمی به صورت کامل از تلویزیون پخش نمی شود؟

  14. ابهام جدید در ماجرای افزایش حقوق ۹۸/ تایید مصوبه دولت از طرف هیئت تطبیق قوانین مجلس

  15. دادستان: مردم از قوه قضائیه انتظار اجرای عدالت دارند/ از ماه آینده شاهد تحولات بزرگی در فضای مجازی خواهیم بود

  16. سازمان امور مالیاتی: فقط خریداران سکه از بانک مرکزی مالیات می‌دهند

  17. سخنان مادر و وکیل علیرضا شیرمحمدعلی درباره مرگ این زندانی

  18. اسلامی خبر داد: طرح دولت برای خانه‌دار کردن کارمندان جوان

  19. افزایش چراغ خاموش قیمت فرآوده‌های لبنی/ تولیدکنندگان باز گران کردند

  20. «همسرکُشی» و «آقازاده‌ها» حال مردم را بد می‌کنند یا امر به معروف؟

  21. ترامپ: می‌دانم حملات ۱۱ سپتامبر کار چه کسی بود/حضور نظامی در خاورمیانه وحشتناک بود

  22. احتمال سفر وزرای خارجه سه کشور اروپایی به ایران برای نجات برجام

  23. پرواز مخترع سوئیسی با «جت بال» برفراز کوه‌های شرق ایتالیا  

  24. چین: روابط تجاری معمول ما با ایران نباید مخدوش شود

  25. روحانی: توقف برخی اقدامات در برجام، حداقل اقدام است/ توسعه روابط بانکی با دنیا بدون تصویب دو لایحه‌ در مجمع تشخیص، حاصل نمی‌شود/ دعوت به مذاکره با اعمال فشار به معنای تسلیم است

پربحث‌های دیروز

  1. مجلسی این‌چنینم آرزوست

  2. نگاهی به مرگ محمد مرسی

  3. مرکل: عدم پایبندی به برجام برای ایران پیامدهائی را دارد

  4. جایگاه «پرستو» در فقه اسلامی چیست؟

  5. جهانگیری: دولت برای مقاومت در برابر فشارها برنامه دارد

  6. علی علیزاده: اگر نابغه‌ای همچون امام خمینی نبود انقلاب اسلامی یکساله نمی‌شد

  7. کاهش تعهدات برجامی از سوی ایران، ادامه تحریم آمریکا و انفعال اروپا/ سرانجام برجام چه خواهد شد؟

  8. مسکن در یک قدمی دلار قرار گرفت

  9. در سومین مناظره با تاجزاده/ زاکانی: هرگاه آمریکا به انسداد خورده، دوستان تاج‌زاده راه را باز کرده‌اند/ برادران خاتمی اول به توافق برسند، بعد سر مردم کلاه بگذارند

  10. سردار سلیمانی: شما آمریکایی‌ها ریاض و عربستان را زیر آتش قرار دادید+ فیلم

  11. دم خروس ماجرای نفتکش‌ها

  12. واکنش اصلاح‌طلبان به فراخوان قالیباف/ برکناری ۶۰ قاضی و یک پرسش از محسنی اژه‌ای/ نمره مردودی اصلاح‌طلبان در ماجرای نجفی

  13. ادامه «دورهمی» با مهران مدیری منتفی شد

  14. روحانی: طرف مقابل ما یک عده سیاستمدار کم‌تجربه هستند/ باید در برابر بدخواهان‌ ایستادگی کنیم

  15. وزیر نفت: شرایط امروز از دوران جنگ سخت‌تر است

  16. علت نجومی شدن دستمزد پزشکان، وکلا و دندانپزشکان چیست؟  

  17. واکنش سخنگوی وزارت خارجه آمریکا به تصمیم برجامی ایران

  18. توقیف اکران «ماهمه باهم هستیم» در کرمان

  19. پیکر محمد مرسی در شرق قاهره به خاک سپرده شد

  20. واریز ارقام نجومی از سوی متهمان بانک سرمایه به حساب زنان خانه‌دار

  21. تصاویر خشن ترین ورزش جهان  

  22. مکرون: تا 8 جولای فرصت داریم تا برای حفظ توافق هسته‌ای مذاکره کنیم

  23. توافق دولت انگلیس و یک بانک ایرانی برای حل مناقشه ۱۰ ساله

  24. همسان‌سازی حقوق کارکنان قراردادی و پیمانی در دستور کار دولت قرار دارد

  25. عیادت محمدرضا عارف از سلطان/عکس  

پربحث‌های هفته

  1. شناسايي ضاربان بانوي آمر به معروف در رشت  

  2. روزی که ژاپنی‌ها به ایرانی‌ها حسرت زیادی خوردند!

  3. ادعای وطن‌دوستی رامبد با سفر به کانادا برای تولد فرزند!

  4. رئیس انجمن خودروسازان: قیمت تمام شده پراید ۳۹ میلیون‌تومان است

  5. پرستو یا آشیانه!؟

  6. می‌شود برجام را با روسیه و چین ادامه داد؟

  7. آمريكا ديگر چيز چنداني در چنته ندارد كه تاكنون نشان نداده باشد

  8. آقای روحانی، حالا وقت تعویض طلایی است

  9. آیا به افراد مشهور و سلبریتی‌ها بدهکاریم؟

  10. روحانی: فشار آمریکا علیه ملت ایران، تخلیه خواهد شد/ ملت نسبت به یکسال گذشته آرامش بیشتری دارد/ بدخواهان را مجبور می‌کنیم اشتباه خود را بپذیرند

  11. رهبر انقلاب: ترامپ را شایسته مبادله پیام نمی‌دانم و با آمریکا مذاکره نخواهیم کرد/ ترامپ بعد از بازگشت از ژاپن، پتروشیمی ایران را تحریم کرد آیا این پیام صداقت است؟

  12. آلمان: سقوط برجام به منزله بازگشت همه تحریم‎ها است

  13. قالیباف در پیامی به جوانان: اگر به میدان انتخابات نیایید، در برهمان پاشنه خواهد چرخید/ نباید منتظر دستور از بالا به پایین باشیم

  14. مسافر جنجالی اسنپ : با میل خودم توییت عذرخواهی را زدم

  15. شبهات امنیتی قانون اعطای تابعیت به فرزندان حاصل از ازدواج زنان ایرانی و مردان خارجی

  16. قوه قضائیه درباره قتل علیرضا شیرمحمدعلی شفاف سازی کند+ اطلاعیه سازمان زندان‌ها

  17. مجلسی این‌چنینم آرزوست

  18. چرا برخی فکر می‌کنند زبان دیپلماتیک یعنی انفعال ؟ / آقای ظریف مچکریم!

  19. آگهی هم‌خانه خانم مجرد!  

  20. نگاهی به مرگ محمد مرسی

  21. دیدار رهبری و نخست‌وزیر ژاپن؛ ۶ درخواست و ۶ پاسخ

  22. تجمع دانشجویان مقابل سفارت انگلیس   

  23. چگونگی عملکرد پلیس راهور در مواجهه با کشف حجاب در خودرو

  24. شعار انتخاباتی قالیباف/ علی مطهری و فریب مردم/ روایت باهنر از افطاری با حضور احمدی نژاد و ناطق نوری

  25. آقای نخست‌وزیر! چطور به جنایتکار جنگی اعتماد می‌کنید؟

آخرین عناوین