«زندگی جای دیگری است»؛ میلان کوندرا؛ ترجمه‌ پانته‌آ مهاجرکنگرلو؛ نشر نو سرسام آور و بی رحم!

هوشیار مجتبوی،   3970527099
سرسام آور و بی رحم!

«زندگی جای دیگری است» اول بار در فرانسه منتشر شد؛ به سال 1973. آن را ذیل آثار «رمان پرورشی» طبقه‌بندی می‌کنند؛ رمان‌هایی که تربیت و پرورش کودکی را تا مسیر نوجوانی و جوانی پی می‌گیرند

«زندگی جای دیگری است»

نویسنده: میلان کوندرا

ترجمه‌: پانته‌آ مهاجرکنگرلو

ناشر:  فرهنگ نشر نو؛ چاپ دهم 1397

338 صفحه، 30000 تومان

 ****

ادبیات، دنیایی پیچیده دارد، گاه پیچیده‌تر از دنیایی که در آن زندگی می‌کنیم؛ اما این «پیچیدگی» در عرصه‌ی ادبیات چنان به صراحت و شفافیت در برابر چشم‌های ما تصویر می‌شود که اتفاقا آن را سرراست و سهل می‌پنداریم. این نوع ادبیات البته از خامه‌ی هر نویسنده‌ای تراوش نمی‌کند. برای نوشتن از چنین مضامینی باید داستان نویس جسوری پشت میز نشسته باشد. کسی که بتواند بی‌رحم باشد و کوچکترین وقعی به روابط و مناسبات اجتماعی نگذارد. سخن، از میلان کوندرا نویسنده‌ی چک-فرانسوی است که ما مخاطبان ایرانی خیلی خوب با او آشنا هستیم. «بار هستی‌«اش را خواندیم، «جاودانگی»، «هویت»، «هنر رمان» و چند اثر بلند و کوتاه دیگر او را. اکنون می‌‍خواهیم از رمان دیگر او یعنی «زندگی جای دیگری است» حرف بزنیم، کتابی که پانته‌آ مهاجرکنگرلو آن را قریب به دو دهه پیش ترجمه کرده است.

«زندگی جای دیگری است» اول بار در فرانسه منتشر شد؛ به سال 1973. آن را ذیل آثار «رمان پرورشی» طبقه‌بندی می‌کنند؛ رمان‌هایی که تربیت و پرورش کودکی را تا مسیر نوجوانی و جوانی پی می‌گیرند. داستان، قصه‌ی پر فراز و فرود یک مادر و پسری به نام یارومیل است که از عشقی نامعمول آغاز می‌شود و سرمی‌کشد به مناسبات معمول اجتماعی، مدرسه، جامعه هنری، و همین طور سیاست و اوضاع زمانه. کوندرا، یارومیل، را بهانه کرده است تا نقدی سرسختانه به شاعر مسلکان توخالی داشته باشد. او در این رمان احتمالا بی‌رحم‌ترین چهره‌ی داستان‌نویسی‌اش را به نمایش گذاشته است. کوندرا در این رمان به هیچ چیز رحم نمی‌کند: احساسات مادری، زن بودگی، زندگی شاعرانه، اوضاع و احوال روشنفکران، اندیشه‌ی روشنگری در میان روشنفکرنماها، سیاسیون و البته جامعه هنری. این اعتراضات دامنه‌دار آقای نویسنده در بستری از شوخی، طنزی عظیم و و زبانی با وجوه آیرونیک شکل می‌گیرد، و اگر نه شاید بسیاری از مخاطبان کتاب را در همان فصول اولیه کنار می‌گذاشتند. اما همچنان که در آغاز گفتیم، نوشتن بسیاری مضامین پیچیده را نمی‌توان از هر نویسنده‌ای انتظار داشت. کوندرا در «زندگی جای دیگری است» آنچنان روان روایت می‌کند که رمان 340 صفحه‌ای‌اش را می‌توان در مدتی اندک مطالعه کرد. او به شدت قصه‌گوست، به راحتی داستان می‌نویسد و زبانی به غایت روان را برای روایتش برگزیده است.

«مادر شاعر هر وقت از خود می‌پرسید نطفه‌ی شاعر کجا بسته شد، فقط می‌توانست سه امکان را در نظر بگیرد: شبی روی نیمکت یک فلکه، یا بعدازظهری در آپارتمان یکی از دوستان پدر شاعر، و یا صبحی در گوشه‌ای شاعرانه حوالی پراگ. پدر شاعر هر وقت همین سوال را از خود می‌کرد،  معمولا به این نتیجه می‌رسید که نطفه‌ی شاعر در آپارتمان دوستش بسته شده؛ چون آن روز تمام کارها به هم ریخته بود.» این آغاز داستان «زندگی جای دیگری است» است؛ آغازی که خبر از خواندن رمانی خوش خوان می‌دهد؛ آغازی که نویسنده‌اش آن را در کمال شیرینی و سادگی نوشته است. این شاعری که کوندرا از آن سخن می‌گوید، همان نوجوان قصه، یارومیل است. کوندرا البته داستان او را از کودکی آغاز می‌کند تا ما را با سوءتفاهم بزرگ زندگی او عمیقا آشنا کند: سوءتفاهم شاعری. نویسنده در فصل‌های اولیه موقعیت‌های ابلهانه‌ای خلق می‌کند، و گزاره‌هایی ابلهانه‌تر در دهان یارومیل بگذارد تا خانواده‌ی یارومیل، خصوصا مادرِ احمقش (ببخشید این طور می‌نویسم... کار، کارِ میلان کوندرا است باور کنید) فرزندشان را شاعری نابغه فرض کنند.این سوءتفاهم به جدیت دنبال می‌شود تا یارومیل در میان جمع بزرگسالان، و بعد از آن در میان هم‌سن‌وسال‌هایش در اجتماعات کوچکی نظیر مدرسه، خود را تافته‌ای جدابافته بینگارد. این پنداشت واهی زمانی که در تنهایی سر می‌کند نیز یقه‌اش کرده است.  او خیال می‌کند ذهنی سرشار از رویاهای شاعرانه دارد که به وقت حرف زدن یا نوشتن تحیر دیگران را برمی‌انگیزد. مثلا یک روز که با مادرش در باغ قدم می‌زد به علف‌های هرز نگاهی کرد و گفت: «مامان، زندگی مثل علف هرز است» تا مادرش مطمئن شود دهان یارومیل پر است از دُرّ و گوهر و ذهنش مملو از اندیشه‌های عمیق. البته یارومیل در اندیشه خاصی نبوده است و فقط از روی خود شیرینی چیزی به زبان رانده است اما مادر که حساب ویژه‌ای روی بچه‌اش کرده است این حرف را به حساب نبوغ او می‌گذارد.  داستان، اما تنها داستان یارومیل نیست. کوندرا با همان بی رحمی‌ای که از آن سخن گفتیم در وهله‌ی نخست روانِ آلوده، پریشان و ضعیف مادر را جراحی می‌کند. او در بیشتر اوقات از لفظ «مامان» نه «مادر» استفاده می‌کند تا رابطه‌ی او و یارومیل را بدوا توصیف کرده باشد. کوندرا از ازدواج و نحوه‌ی آشنایی مامان با پدر حرف می‌زند؛ و اینکه چطور مامان از اولین کسی که توجهی اندک به او می‌کند خوش‌اش می‌آید و بی هیچ دلیلی نه یک دل که صد دل عاشق مرد می‌شود. مردی که اصلا خودش هم نمی‌داند چرا طرف تا این حد عاشقش شده اما بدش هم نمی‌آید به خاطر وضعیت خوب مالی خانواده‌ی زن با آن‌ها وصلت کند. «مامان» خیلی زود می‌فهمد که هر چه  درباره مردش می‌اندیشیده خیالات باطل بوده، و به همان سرعت آمال و آرزوها و خواهش‌هایش را  روی فرزند پسرش - حتی پیش از موعد تولد- متمرکز می‌کند. حالا عشق اول و آخر او یارومیل است.

کوندرا، که رد این رمان بیش از همه به وجوه روان‌شناختی شخصیت‌هایش توجه دارد، سوال بنیادینی برای شخصیت «مامان» مطرح می‌کند که به راستی یارومیل می‌تواند عشق اول و آخر «مامان» باشد؟

این فقط ترهات یارومیل نیست که برای «مامان» حکم زر را دارد. تخیل سترون و ناتوانی یارومیل در هنر نقاشی هم موجب این توهم می‌شود که او استعدادی یگانه در نقاشی و هنرهای تجسمی دارد. باید کتاب را بخوانید تا ببینید کوندرا در این فصول ِ داستان چطور هنرمندان به اصطلاح آوانگارد و هنر انتزاعی را به باد سخره می‌گیرد. طبیعی است سوژه‌ی او کسانی است که تنها اطلاعات موجزی از هنر آوانگارد و انتزاعی دارند و نه نقاشان و هنرمندان تراز اول و برجسته این حوزه.

ناتوانی یارومیل در کشیدن سرِ انسان‌ها او را وادار می‌کند که به جای سر آدمی از کله‌ی سگ‌ها استفاده کند. این اتفاق او را با معلم نقاشی‌ای آشنا می‌کند که «مامان» از او خواسته فرزندش را یک نقاش تمام عیار بار بیاورد. این مسئله اما صرفا به آموزش نقاشی محدود نمی‌شود. «مامان» این بار عاشق مردی از تبار نقاشان می‌شود تا تجربه‌ی مطلقا ناقصش را فراموش کند. اما «این آن عشقی نبود که مامان از مدت‌ها پیش رؤیای آن را داشت، یعنی دیدن عشق در چشم‌ها؛ این عشقی غیرمنتظره بود که از پشت، پس گردنش را گرفته بود.»  مامان حالا وارد تجربه‌ی ناقص دیگری می‌شود که کوندرا مو به مو و پر جزئیات از آن حرف می‌زند. 

کوندرا با به نمایش درآوردن زندگی زندگی پر فراز و فرود و دامنه دار «مامان» و «یارومیل»، نقد تلخ و کوبنده‌ای به نسلی از هنرمندان/روشنفکران زادگاهش وارد کرده است. او در این رمان همه چیز را به سخره می‌گیرد، و در این استهزاء عظیم آن چنان دقیق و موشکفانه عمل می‌کند که گویی دارد همچون پزشکی در سالن تشریح، جزء به جزء آسیب‌ها و بدبختی‌های جامعه‌ای بی رمق را برای ما به نمایش می‎گذارد.

کوندرا در تشریح روابط و مسائل جنسی، و عریان کردن ذهن و روان شخصیت‌هایش کاملا بی پرده است. گاه این میزان از صراحت او را به جلادِ شخصیت‌هایش بدل می‌سازد. او از این بی پردگی کوچک‌ترین ابایی ندارد. به زبان ساده باید گفت، کوندرا در بیشتر اوقات دارد لباس تزویر از شخصیت‌هایش بیرون می‌آورد، و رسما آن‌ها را بی آبرو و رسوا می‌کند.  

«زندگی جای دیگری است» با همه‌ی این اوصاف طوری به نگارش در آمده است که مخاطب را پس نمی‌زند. روایت کوندرا، روایتی است منحصر به خودش. همه چیز به سادگی اتفاق می‌افتد، هر چند این «اتفاق‌ها»، اتفاق‌های سرسام آوری هستند.

 

هوشیار مجتبوی

عناوین مرتبط

پربحث‌های اخیر

  1. جدیدترین صحنه‌سازی آمریکا علیه ایران در حادثه نفتکش‌ها

  2. پاسخ الف به جوابیه علی مطهری با ارجاع به مشروح مذاکرات مجلس/ ادعای غلط خود را اصلاح کنید+ سند

  3. نوبخت: اگر نمایندگان مجلس فرمول بهتری برای افزایش حقوق کارمندان ارائه کنند اجرا می کنیم

  4. تاج: لیگ برتر را برگزار نمی‎‌کنیم

  5. آلمان به پیروی از آمریکا ایران را در حادثه دریای عمان متهم کرد

  6. تهدید نماینده آمل در صورت واردات برنج در فصل برداشت/با وزرا بی حساب و کتاب نمی مانیم

  7. حاشیه‌های مناظره زاکانی و تاجزاده/فردی که قرار بود جانشین زنگنه شود/چرا دادگاه محمدرضا خاتمی به صورت کامل از تلویزیون پخش نمی شود؟

  8. دادستان: مردم از قوه قضائیه انتظار اجرای عدالت دارند/ از ماه آینده شاهد تحولات بزرگی در فضای مجازی خواهیم بود

  9. سازمان امور مالیاتی: فقط خریداران سکه از بانک مرکزی مالیات می‌دهند

  10. لوازم خانگی ایرانی جایگزین کره‌ای‌ها می‌شود

  11. سخنان مادر و وکیل علیرضا شیرمحمدعلی درباره مرگ این زندانی

  12. اسلامی خبر داد: طرح دولت برای خانه‌دار کردن کارمندان جوان

  13. افزایش چراغ خاموش قیمت فرآوده‌های لبنی/ تولیدکنندگان باز گران کردند

  14. چین: روابط تجاری معمول ما با ایران نباید مخدوش شود

  15. روحانی: توقف برخی اقدامات در برجام، حداقل اقدام است/ توسعه روابط بانکی با دنیا بدون تصویب دو لایحه‌ در مجمع تشخیص، حاصل نمی‌شود/ دعوت به مذاکره با اعمال فشار به معنای تسلیم است

  16. تغییر نام یکی از خیابان‌های تهران به نام مرحوم حجازی

  17. مدیر مالی وزارت نفت در حین خروج از کشور دستگیر شد

  18. آیت‌الله رئیسی: همه دستگاه‌ها در کشور ماموریت پیشگیری از وقوع جرم را برعهده دارند

  19. ربیعی: سفر گردشگران به ایران از این پس بدون ثبت در پاسپورت خواهد بود

  20. زنگنه: من نگفتم مشتری‌های نفتی ما جاسوس هستند

  21. توضیحات حجتی درباره افزایش قیمت لبنیات

  22. افزایش بی‌حساب و کتاب اجاره مسکن  

  23. دستگیری ۱۷ نفر در ارتباط با ناهنجاری اجتماعی در لفور

  24. ادامه کاهش قیمت ارز/ دلار امروز چند؟

  25. ترامپ شعار انتخاباتی خود را تغییر داد

پربحث‌های دیروز

  1. می‌شود برجام را با روسیه و چین ادامه داد؟

  2. شبهات امنیتی قانون اعطای تابعیت به فرزندان حاصل از ازدواج زنان ایرانی و مردان خارجی

  3. جدیدترین صحنه‌سازی آمریکا علیه ایران در حادثه نفتکش‌ها

  4. نفس مستاجران به شماره افتاد/ آیا دست دولت برای تنظیم بازار اجاره بسته است؟

  5. ناگفته‌های مداح مشهور از نوحه جنجالی‌اش/ خانمی در کانادا آغازگر این ماجرا بود

  6. پاسخ الف به جوابیه علی مطهری با ارجاع به مشروح مذاکرات مجلس/ ادعای غلط خود را اصلاح کنید+ سند

  7. نوبخت: اگر نمایندگان مجلس فرمول بهتری برای افزایش حقوق کارمندان ارائه کنند اجرا می کنیم

  8. قراردادهای مالی خانگی را ثبت کنید تا جرائم کمتر شود

  9. تاج: لیگ برتر را برگزار نمی‎‌کنیم

  10. آلمان به پیروی از آمریکا ایران را در حادثه دریای عمان متهم کرد

  11. ترامپ: ببینیم درباره ایران چه پیش می‌آید

  12. چرا عقب‌نشینی؟ چرخش موضع بن‌سلمان مقابل ایران؛ از ۲۰۱۷ تا ۲۰۱۹

  13. تهدید نماینده آمل در صورت واردات برنج در فصل برداشت/با وزرا بی حساب و کتاب نمی مانیم

  14. حاشیه‌های مناظره زاکانی و تاجزاده/فردی که قرار بود جانشین زنگنه شود/چرا دادگاه محمدرضا خاتمی به صورت کامل از تلویزیون پخش نمی شود؟

  15. ابهام جدید در ماجرای افزایش حقوق ۹۸/ تایید مصوبه دولت از طرف هیئت تطبیق قوانین مجلس

  16. دادستان: مردم از قوه قضائیه انتظار اجرای عدالت دارند/ از ماه آینده شاهد تحولات بزرگی در فضای مجازی خواهیم بود

  17. سازمان امور مالیاتی: فقط خریداران سکه از بانک مرکزی مالیات می‌دهند

  18. لوازم خانگی ایرانی جایگزین کره‌ای‌ها می‌شود

  19. سخنان مادر و وکیل علیرضا شیرمحمدعلی درباره مرگ این زندانی

  20. اسلامی خبر داد: طرح دولت برای خانه‌دار کردن کارمندان جوان

  21. افزایش چراغ خاموش قیمت فرآوده‌های لبنی/ تولیدکنندگان باز گران کردند

  22. «همسرکُشی» و «آقازاده‌ها» حال مردم را بد می‌کنند یا امر به معروف؟

  23. ترامپ: می‌دانم حملات ۱۱ سپتامبر کار چه کسی بود/حضور نظامی در خاورمیانه وحشتناک بود

  24. احتمال سفر وزرای خارجه سه کشور اروپایی به ایران برای نجات برجام

  25. پرواز مخترع سوئیسی با «جت بال» برفراز کوه‌های شرق ایتالیا  

پربحث‌های هفته

  1. شناسايي ضاربان بانوي آمر به معروف در رشت  

  2. روزی که ژاپنی‌ها به ایرانی‌ها حسرت زیادی خوردند!

  3. رئیس انجمن خودروسازان: قیمت تمام شده پراید ۳۹ میلیون‌تومان است

  4. می‌شود برجام را با روسیه و چین ادامه داد؟

  5. آمريكا ديگر چيز چنداني در چنته ندارد كه تاكنون نشان نداده باشد

  6. آقای روحانی، حالا وقت تعویض طلایی است

  7. آیا به افراد مشهور و سلبریتی‌ها بدهکاریم؟

  8. رهبر انقلاب: ترامپ را شایسته مبادله پیام نمی‌دانم و با آمریکا مذاکره نخواهیم کرد/ ترامپ بعد از بازگشت از ژاپن، پتروشیمی ایران را تحریم کرد آیا این پیام صداقت است؟

  9. قالیباف در پیامی به جوانان: اگر به میدان انتخابات نیایید، در برهمان پاشنه خواهد چرخید/ نباید منتظر دستور از بالا به پایین باشیم

  10. مسافر جنجالی اسنپ : با میل خودم توییت عذرخواهی را زدم

  11. شبهات امنیتی قانون اعطای تابعیت به فرزندان حاصل از ازدواج زنان ایرانی و مردان خارجی

  12. قوه قضائیه درباره قتل علیرضا شیرمحمدعلی شفاف سازی کند+ اطلاعیه سازمان زندان‌ها

  13. مجلسی این‌چنینم آرزوست

  14. نگاهی به مرگ محمد مرسی

  15. دیدار رهبری و نخست‌وزیر ژاپن؛ ۶ درخواست و ۶ پاسخ

  16. تجمع دانشجویان مقابل سفارت انگلیس   

  17. چگونگی عملکرد پلیس راهور در مواجهه با کشف حجاب در خودرو

  18. شعار انتخاباتی قالیباف/ علی مطهری و فریب مردم/ روایت باهنر از افطاری با حضور احمدی نژاد و ناطق نوری

  19. تصویری دیده نشده از بشار اسد  

  20. نشریه آلمانی دی ولت‌ آلمان :جنگ با ایران، دیوانگی خواهد بود/ ترامپ فردی لاف زن است

  21. اقدام جالب شهردار ارومیه/ لهستانی ها شهروند افتخاری شدند!+ عکس

  22. حضور بانوان در تماشای مسابقات والیبال ایران و کانادا  

  23. اعتراف صادقانه وزیر صنعت؛ حتی در پراید و سمند هم کامل خودکفا نیستیم

  24. محمد مُرسی رئیس جمهور برکنارشده مصر فوت کرد

  25. جزئیات تغییر ساعت کاری ادارات

آخرین عناوین