«زندگی جای دیگری است»؛ میلان کوندرا؛ ترجمه‌ پانته‌آ مهاجرکنگرلو؛ نشر نو سرسام آور و بی رحم!

هوشیار مجتبوی،   3970527099
سرسام آور و بی رحم!

«زندگی جای دیگری است» اول بار در فرانسه منتشر شد؛ به سال 1973. آن را ذیل آثار «رمان پرورشی» طبقه‌بندی می‌کنند؛ رمان‌هایی که تربیت و پرورش کودکی را تا مسیر نوجوانی و جوانی پی می‌گیرند

«زندگی جای دیگری است»

نویسنده: میلان کوندرا

ترجمه‌: پانته‌آ مهاجرکنگرلو

ناشر:  فرهنگ نشر نو؛ چاپ دهم 1397

338 صفحه، 30000 تومان

 ****

ادبیات، دنیایی پیچیده دارد، گاه پیچیده‌تر از دنیایی که در آن زندگی می‌کنیم؛ اما این «پیچیدگی» در عرصه‌ی ادبیات چنان به صراحت و شفافیت در برابر چشم‌های ما تصویر می‌شود که اتفاقا آن را سرراست و سهل می‌پنداریم. این نوع ادبیات البته از خامه‌ی هر نویسنده‌ای تراوش نمی‌کند. برای نوشتن از چنین مضامینی باید داستان نویس جسوری پشت میز نشسته باشد. کسی که بتواند بی‌رحم باشد و کوچکترین وقعی به روابط و مناسبات اجتماعی نگذارد. سخن، از میلان کوندرا نویسنده‌ی چک-فرانسوی است که ما مخاطبان ایرانی خیلی خوب با او آشنا هستیم. «بار هستی‌«اش را خواندیم، «جاودانگی»، «هویت»، «هنر رمان» و چند اثر بلند و کوتاه دیگر او را. اکنون می‌‍خواهیم از رمان دیگر او یعنی «زندگی جای دیگری است» حرف بزنیم، کتابی که پانته‌آ مهاجرکنگرلو آن را قریب به دو دهه پیش ترجمه کرده است.

«زندگی جای دیگری است» اول بار در فرانسه منتشر شد؛ به سال 1973. آن را ذیل آثار «رمان پرورشی» طبقه‌بندی می‌کنند؛ رمان‌هایی که تربیت و پرورش کودکی را تا مسیر نوجوانی و جوانی پی می‌گیرند. داستان، قصه‌ی پر فراز و فرود یک مادر و پسری به نام یارومیل است که از عشقی نامعمول آغاز می‌شود و سرمی‌کشد به مناسبات معمول اجتماعی، مدرسه، جامعه هنری، و همین طور سیاست و اوضاع زمانه. کوندرا، یارومیل، را بهانه کرده است تا نقدی سرسختانه به شاعر مسلکان توخالی داشته باشد. او در این رمان احتمالا بی‌رحم‌ترین چهره‌ی داستان‌نویسی‌اش را به نمایش گذاشته است. کوندرا در این رمان به هیچ چیز رحم نمی‌کند: احساسات مادری، زن بودگی، زندگی شاعرانه، اوضاع و احوال روشنفکران، اندیشه‌ی روشنگری در میان روشنفکرنماها، سیاسیون و البته جامعه هنری. این اعتراضات دامنه‌دار آقای نویسنده در بستری از شوخی، طنزی عظیم و و زبانی با وجوه آیرونیک شکل می‌گیرد، و اگر نه شاید بسیاری از مخاطبان کتاب را در همان فصول اولیه کنار می‌گذاشتند. اما همچنان که در آغاز گفتیم، نوشتن بسیاری مضامین پیچیده را نمی‌توان از هر نویسنده‌ای انتظار داشت. کوندرا در «زندگی جای دیگری است» آنچنان روان روایت می‌کند که رمان 340 صفحه‌ای‌اش را می‌توان در مدتی اندک مطالعه کرد. او به شدت قصه‌گوست، به راحتی داستان می‌نویسد و زبانی به غایت روان را برای روایتش برگزیده است.

«مادر شاعر هر وقت از خود می‌پرسید نطفه‌ی شاعر کجا بسته شد، فقط می‌توانست سه امکان را در نظر بگیرد: شبی روی نیمکت یک فلکه، یا بعدازظهری در آپارتمان یکی از دوستان پدر شاعر، و یا صبحی در گوشه‌ای شاعرانه حوالی پراگ. پدر شاعر هر وقت همین سوال را از خود می‌کرد،  معمولا به این نتیجه می‌رسید که نطفه‌ی شاعر در آپارتمان دوستش بسته شده؛ چون آن روز تمام کارها به هم ریخته بود.» این آغاز داستان «زندگی جای دیگری است» است؛ آغازی که خبر از خواندن رمانی خوش خوان می‌دهد؛ آغازی که نویسنده‌اش آن را در کمال شیرینی و سادگی نوشته است. این شاعری که کوندرا از آن سخن می‌گوید، همان نوجوان قصه، یارومیل است. کوندرا البته داستان او را از کودکی آغاز می‌کند تا ما را با سوءتفاهم بزرگ زندگی او عمیقا آشنا کند: سوءتفاهم شاعری. نویسنده در فصل‌های اولیه موقعیت‌های ابلهانه‌ای خلق می‌کند، و گزاره‌هایی ابلهانه‌تر در دهان یارومیل بگذارد تا خانواده‌ی یارومیل، خصوصا مادرِ احمقش (ببخشید این طور می‌نویسم... کار، کارِ میلان کوندرا است باور کنید) فرزندشان را شاعری نابغه فرض کنند.این سوءتفاهم به جدیت دنبال می‌شود تا یارومیل در میان جمع بزرگسالان، و بعد از آن در میان هم‌سن‌وسال‌هایش در اجتماعات کوچکی نظیر مدرسه، خود را تافته‌ای جدابافته بینگارد. این پنداشت واهی زمانی که در تنهایی سر می‌کند نیز یقه‌اش کرده است.  او خیال می‌کند ذهنی سرشار از رویاهای شاعرانه دارد که به وقت حرف زدن یا نوشتن تحیر دیگران را برمی‌انگیزد. مثلا یک روز که با مادرش در باغ قدم می‌زد به علف‌های هرز نگاهی کرد و گفت: «مامان، زندگی مثل علف هرز است» تا مادرش مطمئن شود دهان یارومیل پر است از دُرّ و گوهر و ذهنش مملو از اندیشه‌های عمیق. البته یارومیل در اندیشه خاصی نبوده است و فقط از روی خود شیرینی چیزی به زبان رانده است اما مادر که حساب ویژه‌ای روی بچه‌اش کرده است این حرف را به حساب نبوغ او می‌گذارد.  داستان، اما تنها داستان یارومیل نیست. کوندرا با همان بی رحمی‌ای که از آن سخن گفتیم در وهله‌ی نخست روانِ آلوده، پریشان و ضعیف مادر را جراحی می‌کند. او در بیشتر اوقات از لفظ «مامان» نه «مادر» استفاده می‌کند تا رابطه‌ی او و یارومیل را بدوا توصیف کرده باشد. کوندرا از ازدواج و نحوه‌ی آشنایی مامان با پدر حرف می‌زند؛ و اینکه چطور مامان از اولین کسی که توجهی اندک به او می‌کند خوش‌اش می‌آید و بی هیچ دلیلی نه یک دل که صد دل عاشق مرد می‌شود. مردی که اصلا خودش هم نمی‌داند چرا طرف تا این حد عاشقش شده اما بدش هم نمی‌آید به خاطر وضعیت خوب مالی خانواده‌ی زن با آن‌ها وصلت کند. «مامان» خیلی زود می‌فهمد که هر چه  درباره مردش می‌اندیشیده خیالات باطل بوده، و به همان سرعت آمال و آرزوها و خواهش‌هایش را  روی فرزند پسرش - حتی پیش از موعد تولد- متمرکز می‌کند. حالا عشق اول و آخر او یارومیل است.

کوندرا، که رد این رمان بیش از همه به وجوه روان‌شناختی شخصیت‌هایش توجه دارد، سوال بنیادینی برای شخصیت «مامان» مطرح می‌کند که به راستی یارومیل می‌تواند عشق اول و آخر «مامان» باشد؟

این فقط ترهات یارومیل نیست که برای «مامان» حکم زر را دارد. تخیل سترون و ناتوانی یارومیل در هنر نقاشی هم موجب این توهم می‌شود که او استعدادی یگانه در نقاشی و هنرهای تجسمی دارد. باید کتاب را بخوانید تا ببینید کوندرا در این فصول ِ داستان چطور هنرمندان به اصطلاح آوانگارد و هنر انتزاعی را به باد سخره می‌گیرد. طبیعی است سوژه‌ی او کسانی است که تنها اطلاعات موجزی از هنر آوانگارد و انتزاعی دارند و نه نقاشان و هنرمندان تراز اول و برجسته این حوزه.

ناتوانی یارومیل در کشیدن سرِ انسان‌ها او را وادار می‌کند که به جای سر آدمی از کله‌ی سگ‌ها استفاده کند. این اتفاق او را با معلم نقاشی‌ای آشنا می‌کند که «مامان» از او خواسته فرزندش را یک نقاش تمام عیار بار بیاورد. این مسئله اما صرفا به آموزش نقاشی محدود نمی‌شود. «مامان» این بار عاشق مردی از تبار نقاشان می‌شود تا تجربه‌ی مطلقا ناقصش را فراموش کند. اما «این آن عشقی نبود که مامان از مدت‌ها پیش رؤیای آن را داشت، یعنی دیدن عشق در چشم‌ها؛ این عشقی غیرمنتظره بود که از پشت، پس گردنش را گرفته بود.»  مامان حالا وارد تجربه‌ی ناقص دیگری می‌شود که کوندرا مو به مو و پر جزئیات از آن حرف می‌زند. 

کوندرا با به نمایش درآوردن زندگی زندگی پر فراز و فرود و دامنه دار «مامان» و «یارومیل»، نقد تلخ و کوبنده‌ای به نسلی از هنرمندان/روشنفکران زادگاهش وارد کرده است. او در این رمان همه چیز را به سخره می‌گیرد، و در این استهزاء عظیم آن چنان دقیق و موشکفانه عمل می‌کند که گویی دارد همچون پزشکی در سالن تشریح، جزء به جزء آسیب‌ها و بدبختی‌های جامعه‌ای بی رمق را برای ما به نمایش می‎گذارد.

کوندرا در تشریح روابط و مسائل جنسی، و عریان کردن ذهن و روان شخصیت‌هایش کاملا بی پرده است. گاه این میزان از صراحت او را به جلادِ شخصیت‌هایش بدل می‌سازد. او از این بی پردگی کوچک‌ترین ابایی ندارد. به زبان ساده باید گفت، کوندرا در بیشتر اوقات دارد لباس تزویر از شخصیت‌هایش بیرون می‌آورد، و رسما آن‌ها را بی آبرو و رسوا می‌کند.  

«زندگی جای دیگری است» با همه‌ی این اوصاف طوری به نگارش در آمده است که مخاطب را پس نمی‌زند. روایت کوندرا، روایتی است منحصر به خودش. همه چیز به سادگی اتفاق می‌افتد، هر چند این «اتفاق‌ها»، اتفاق‌های سرسام آوری هستند.

 

هوشیار مجتبوی

الف را در شبکه‌های اجتماعی دنبال کنید

عناوین مرتبط

وب‌گردی

بیمه azkiصبا باتری

پربحث‌های اخیر

  1. عادت بد وزیر در پاسخ به درد و رنج مردم؛ اگر این حرف موقع انتخابات بود.../ درک نداشتن وزیر بهداشت از فیزیوتراپی

  2. چند سوال مردم که بی پاسخ مانده است/ چرا ارزش ریال هر روز پایین‌تر می‌آید؟

  3. زائری: تو رو خدا یکی به من بگه این عکس فتوشاپ هستش+ توضیحات علی علیزاده  

  4. مواضع تند عربستان و امارات حالتی خصمانه بخود گرفته/ با روسیه در مورد رژیم صهیونیستی اشتراک نداریم/ برخی روشنفکران ادعا می‌کنند که چرا باید در سوریه بجنگیم!/ واکنش به حمله تروریستی اهواز

  5. روحانی: سخن ما روشن است؛ تعهد در برابر تعهد، نقض در برابر نقض و تهدید در برابر تهدید/ هرگونه گفت‌وگویی باید در تداوم برجام باشد/ از تحریم دست بردارید و به تکفیر پایان دهید

  6. قاسم سلیمانی به آمریکا هشدار داد

  7. ترامپ: برنامه‌ای برای دیدار با روحانی ندارم/او مردی کاملا دوست داشتنی است!

  8. کارمندان منتظر افزایش حقوق نباشند

  9. اولین تصویر از خانه تروریست‌ها در اهواز   

  10. تمسخر ترامپ در سازمان ملل/ برنامه رئیس‌جمهور آمریکا برای دوشیدن کشورهای عرب/ از یاوه گویی علیه ایران تا تهدید کشورهای دیگر

  11. هشدار کریمی قدوسی به روحانی و ظریف

  12. وزیر ارتباطات: قیمت گوشی تلفن همراه کاهش می‌یابد

  13. واکنش اسماعیلی به خبر اعدام مفسدین اقتصادی در میدان آزادی

  14. طرح تحقیق و تفحص از دیوان محاسبات در مجلس کلید خورد

  15. احتمال تایید لوایح پالرمو و مبارزه با پولشویی در مجمع تشخیص

  16. روحانی هفته آینده ۵ وزیر جدید به مجلس معرفی می‌کند/ کدام وزرا تغییر می‌کنند؟

  17. اعلام آمادگی نخست وزیر ایتالیا برای وساطت بین آمریکا و ایران

  18. ماکرون: می‌خواهیم مسئله موشکی ایران را با مذاکره حل کنیم

  19. دستور جهانگیری برای پیگیری نامه پرسنل سایپا مبنی بر وجود رانت و فساد

  20. روایت شنیده نشده آیت‌الله موسوی جزایری از حمله تروریست‌ها

  21. فاصله مشکلات مردم تا دغدغه‌های نمایندگان اصلاح‌طلب

  22. دهقان: در مواجهه با جنگ اقتصادی آمریکا از گذشته قوی تر هستیم

  23. یدالله صمدی درگذشت

  24. شرط نماینده مجلس برای منتشرکردن فیش حقوقی اش از وزارت نفت

  25. سخنگوی فارسی زبان وزارت خارجه آمریکا: منافقین جایگاهی در ایران ندارند

پربحث‌های دیروز

  1. عادت بد وزیر در پاسخ به درد و رنج مردم؛ اگر این حرف موقع انتخابات بود.../ درک نداشتن وزیر بهداشت از فیزیوتراپی

  2. چند سوال مردم که بی پاسخ مانده است/ چرا ارزش ریال هر روز پایین‌تر می‌آید؟

  3. قیمت واقعی دلار و یورو چقدر است؟

  4. زائری: تو رو خدا یکی به من بگه این عکس فتوشاپ هستش+ توضیحات علی علیزاده  

  5. مواضع تند عربستان و امارات حالتی خصمانه بخود گرفته/ با روسیه در مورد رژیم صهیونیستی اشتراک نداریم/ برخی روشنفکران ادعا می‌کنند که چرا باید در سوریه بجنگیم!/ واکنش به حمله تروریستی اهواز

  6. روحانی: سخن ما روشن است؛ تعهد در برابر تعهد، نقض در برابر نقض و تهدید در برابر تهدید/ هرگونه گفت‌وگویی باید در تداوم برجام باشد/ از تحریم دست بردارید و به تکفیر پایان دهید

  7. قاسم سلیمانی به آمریکا هشدار داد

  8. ترامپ: برنامه‌ای برای دیدار با روحانی ندارم/او مردی کاملا دوست داشتنی است!

  9. کارمندان منتظر افزایش حقوق نباشند

  10. اولین تصویر از خانه تروریست‌ها در اهواز   

  11. موگرینی: به نفع ایران است که به برجام پایبند باشد

  12. تمسخر ترامپ در سازمان ملل/ برنامه رئیس‌جمهور آمریکا برای دوشیدن کشورهای عرب/ از یاوه گویی علیه ایران تا تهدید کشورهای دیگر

  13. قتل دختر بیمار به دست پدر عصبانی

  14. جلسه فوری برای ترمیم مزد و معیشت کارگران

  15. در بیانیه مشترک ظریف و موگرینی تاکید شد: ایجاد «سازوکار ویژه» برای تسهیل پرداخت‌های نفتی و واردات ایران

  16. حباب سکه کاهش یافت/ مردم به خرید بدلیجات روی آورده‌اند

  17. هشدار کریمی قدوسی به روحانی و ظریف

  18. وزیر ارتباطات: قیمت گوشی تلفن همراه کاهش می‌یابد

  19. واکنش اسماعیلی به خبر اعدام مفسدین اقتصادی در میدان آزادی

  20. طرح تحقیق و تفحص از دیوان محاسبات در مجلس کلید خورد

  21. خانه سست امارات

  22. احتمال تایید لوایح پالرمو و مبارزه با پولشویی در مجمع تشخیص

  23. روحانی هفته آینده ۵ وزیر جدید به مجلس معرفی می‌کند/ کدام وزرا تغییر می‌کنند؟

  24. پیش بینی قیمت خودرو در ماه های آینده

  25. اعلام آمادگی نخست وزیر ایتالیا برای وساطت بین آمریکا و ایران

پربحث‌های هفته

  1. یک معلم آمریکایی: ۳ جا کار می‌کنم و پلاسمای خونم را می‌فروشم تا قبوض آب و برقم را بپردازم؛ معلمی در آمریکا یعنی این!/ به‌اندازه کاری که می‌کنیم به ما حقوق نمی‌دهند

  2. وقوع حمله تروریستی در مراسم رژه اهواز/ تیراندازی به سوی مردم و نیروهای مسلح/ هلاکت ۴ تروریست/ آخرین آمار شهدا /زخمی شدن 65 تا 70 نفر +عکس و فیلم

  3. واقعا مالیات پزشکان چقدر است؟!

  4. عادت بد وزیر در پاسخ به درد و رنج مردم؛ اگر این حرف موقع انتخابات بود.../ درک نداشتن وزیر بهداشت از فیزیوتراپی

  5. چرا مردم باید هزینه ناکارآمدی در صنعت خودرو را بپردازند؟

  6. چند سوال مردم که بی پاسخ مانده است/ چرا ارزش ریال هر روز پایین‌تر می‌آید؟

  7. پیش‌بینی رئیس کل بانک مرکزی در مورد کاهش قیمت ارز

  8. آقای ظریف! «برجام مالی» را به ملت تحمیل نکنید/ FATF فقط برای دشمنان شفافیت می‌آورد

  9. تصویر عوامل تروریستی امروز رژه اهواز  

  10. قیمت واقعی دلار و یورو چقدر است؟

  11. وزیر صنعت استعفا داد + تکذییبه

  12. خطر کوچ دولتی‌های بازنشسته به خصولتی‌ها/ ساز مخالفت شستا با قانون جدید منع بکارگیری بازنشستگان

  13. زائری: تو رو خدا یکی به من بگه این عکس فتوشاپ هستش+ توضیحات علی علیزاده  

  14. مواضع تند عربستان و امارات حالتی خصمانه بخود گرفته/ با روسیه در مورد رژیم صهیونیستی اشتراک نداریم/ برخی روشنفکران ادعا می‌کنند که چرا باید در سوریه بجنگیم!/ واکنش به حمله تروریستی اهواز

  15. راهبرد جدید اروپایی‌ها برای حفظ برجام: ایران تا ۲۰۲۰ مقابل فشار آمریکا مقاومت کند

  16. هشدار شدید رئیس اسبق بانک مرکزی به روحانی / باید در پیشگاه ملت پاسخگو باشید  

  17. امیرعبداللهیان: از وزارت خارجه برکنار نشدم/ مشکل عربستان نفوذ منطقه‌ای ایران است/ سعود الفصیل از تماس اوباما با روحانی گلایه‌مند بود/ پول صادرات برق به عراق را ارزی دریافت می‌کنیم

  18. کرباسچی: روحانی استعفا بدهد

  19. قیمت سکه از ۴ میلیون و ۷۰۰ هزار تومان گذشت/ پوند در بازار ۲۰ هزار تومان؛ دینار کویت ۵۱ هزار تومان شد

  20. تاجگردون: شک ندارم برخی ارکان دولت ماموریت دارند اوضاع را خراب‌تر کنند

  21. مجری برنامه پایش خطاب به وزیر بهداشت: «حرف زدن بلد نیستی، حرف نزدن هم بلد نیستی؟»  

  22. اهداف حمله تروریستی اهواز/ ادبیات وزیر بهداشت در گفت و گو با مردم/ گاف رسانه ضدانقلاب/ پشت پرده عجیب استعفای یک وزیر/ ماجرای شایعه بازداشت حسین طائب و فرزند وزیر اطلاعات

  23. پایان افزایش نجومی قیمتها چه زمانی است ؟

  24. استعلام برای حفظ امانت الهی!

  25. بازار مسکن در نیمه دوم امسال چگونه خواهد بود؟

آخرین عناوین