«خاکستر»؛ حسین سناپور؛ نشر چشمه داستان‌نویسی جسورانه و تعهد در ادبیات!

علیرضا پژمان،   3970414006
داستان‌نویسی جسورانه و تعهد در ادبیات!

شخصیت‌های «خاکستر» از خاکسترِ مفسده‌های اقتصادی این روزگارِ ایران برخاسته‌اند. شخصیت‌هایی که به راحتی اختلاس می‌کنند، قوانین اقتصادی را دور می‌زنند، رشوه می‌دهند، پولشویی می‌کنند و در یک کلام نمایش‌گر بخش کوچکی از آدم‌هایی هستند که در سال‌های اخیر به حد کافی رسانه‌ای شده‌اند. آن‌ها که برای پیشرفت، راهی جز دور زدن قوانین نمی‌دانند

«خاکستر»

نویسنده: حسین سناپور

ناشر: چشمه ،چاپ اول زمستان96

206 صفحه، 18000تومان

 

***

 

حسین سناپور، نویسنده‌ای که اکنون نزدیک به 58 سال سن دارد خیلی وقت است که به نویسنده‌ای شناخته شده در ادبیات داستانی ایران تبدیل شده است. از او آثار بسیاری از جمله «نیمه غایب»، «ویران می‌آیی»، «شمایل تاریخ کاخ‌ها»، «دود»، «سپیدتر از استخوان» و ... منتشر شده و به واسطه فروش خوب بعضی از آثارش یا دریافت جوایزی نظیر مهرگان، جایزه‌ی یلدا یا جایزه‌ی بنیاد گلشیری بیشتر از پیش شناخته شده است.

اما سناپور اکنون با آخرین رمانش، یعنی «خاکستر» - که به زمستان سال گذشته در نشر چشمه منتشر شد-  شمایلی نو از چهره‌ی رمان نویسی‌اش به مخاطبان ارائه داده است. بسیاری از عناصری که از سناپور در «خاکستر» چهره‌ای نو ساخته، پیش از این هم در آثارش، خصوصا آثارِ اخیرش، دیده می‌شود، اما در آخرین رمانش تجلی‌ای کامل یافته است. ما سناپور را معمولا به عنوان نویسنده‌ی داستان‌هایی رئال می‌شناسیم. در سناپور همیشه ردی از مسائل اجتماعی و همین طور سیاسی دیده می‌شود وُ از این حیث می‌توانیم رگه‌هایی از ادبیات متعهد را در آثارش بیابیم. با این همه شاید توصیف آثار سناپور با برچسب «ادبیات متعهد» آن هم صرفا به این دلیل که بعضا در رمان‌ها یا حتا داستان‌کوتاه‌هایش بن‌مایه‌های اجتماعی محوریت می‌یابد، خیلی هم شفاف و توجیه پذیر نباشد. با این حال برای اینکه به آخرین رمان او، «خاکستر» بپردازیم، ناگزیر باید به نوشته‌های پیشینی او نیز رجوع کنیم و ردی که از آن سخن گفتیم را پی بگیریم.

حسین سناپور در «خاکستر» همچون بسیاری از آثارش، خصوصا آثار متاخری نظیر «دود»، داستان نویسی رئالیست و واقع گرا است. «خاکستر» نسبت به مسائل اجتماعی رویکردی کاملا مستقیم دارد وُ این بار نویسنده سوژه‌ای را اختیار کرده است که می‌توانیم به راحتی متعهدانه توصیفش کنیم. شخصیت‌های «خاکستر» از خاکسترِ مفسده‌های اقتصادی این روزگارِ ایران برخاسته‌اند. شخصیت‌هایی که به راحتی اختلاس می‌کنند، قوانین اقتصادی را دور می‌زنند، رشوه می‌دهند، پولشویی می‌کنند و در یک کلام نمایش‌گر بخش کوچکی از آدم‌هایی هستند که در سال‌های اخیر به حد کافی رسانه‌ای شده‌اند. آن‌ها که برای پیشرفت، راهی جز دور زدن قوانین نمی‌دانند.

 به نظر می‌آید موضوع آخرین رمانِ حسین سناپور، ژورنالیست سابق و نویسنده‌ی فعلی، از دل اخبار و گزارش‌های مطبوعات درآمده است. اکنون، سال‌هاست که قوت غالب رسانه‌های ایرانی و البته مردم ایران اخباری است از اختلاس‌های به اصطلاح دانه درشت‌های اقتصادی یا یقه سفیدها. به عبارت دیگر تا دل‌تان بخواهیم اخباری شنیدیم مبنی بر اینکه آدم‌های شناخته شده‌ای پولِ مردم را بالا کشیده‌اند وُ زدند به چاک یا خواستند بزنند به چاک. شخصیت اصلی «خاکستر» یکی از همین آدم‌هاست که در جایگاه مهمی از یک شرکت بزرگ اقتصادی فعالیت می‌کند.

خود سناپور در گفت‌وگویی درباره «خاکستر» که حمید نورشمسی اردیبهشت همین امسال با او انجام داده، گفته است: «داستان‌نویسی بدون جسارت ممکن نیست. از طرفی هم نمی‌توانم بفهمم چه‌طور ممکن است ما این سال‌ها با این همه خبر درباره‌ فسادهای سازمان‌یافته روبه‌رو شده باشیم و با تنش‌هایی که روزبه‌روز بیش‌تر می‌شوند با شکاف‌های عمیق‌شونده‌ اجتماعی و هیچ به‌شان فکر نکرده باشیم و نخواهیم بنویسیم‌شان. یعنی این طبیعی‌ترین واکنشی است که من می‌توانم نشان بدهم به این همه اخبار تکان‌دهنده‌ایی که می‌شنوم. به نظرم احتیاجی به تجربه‌ نزدیک این وقایع نیست، چون امکانش هم بعید است هیچ وقت برای امثال من پیش بیاید.»

سناپور برای نوشتن روایت جسورانه‌اش از ریشه‌های فساد در اقتصاد ایران، از زبانی ساده و گاه ژورنالیستی بهره برده است که گاه در قسمت‌هایی از داستان که وجهی دراماتیک می‌یابد، سویه‌ای متفاوت پیدا می‌کند. سناپور توانسته است به مدد زبانی که احتیار کرده، وجه قصه‌پردازانه اثر را حفظ کند و به ریتم و تمپوی داستانش سرعت ببخشد. نثر او در این رمان  به خوش خوانی قصه‌ی «خاکستر» کمک کرده است؛ قصه‌ای که گاه سمت و سوی داستانی عاشقانه پیدا می‌کند و مخاطب در آن ضرورت تغییر زبان را درمی‌یابد.

شخصیت اصلی رمان سناپور، آدمی است با تمام بدبختی‌های یک آدم معمولی. او تنهایی‌های خودش را دارد، و افکار آزاردهنده‌ای که برآمده از زندگی پر فراز و فرود اوست. جالب است که سناپور توانسته همدلی مخاطب را با شخصیتی که می‌توان «بدمن» توصیفش کرد، برانگیزد.  درست است که کار یک نویسنده‌ی خلاق همین است، اما واقعیت این است که برانگیختن همدلی مخاطبِ داستان با چنین شخصیت بسیار دشوار است. شخصیتی که با همه‌ی تفاوت‌ها در سبک زندگی، حرفه یا اندیشه‌هایش، گاه روایتگر شرایطی است که خیلی خوب لمسش می‌کنیم، و گاه روایتگر احساساتی که می‌توانیم به راحتی درکش کنیم.اما بدمن امروز روزگاری جوانی آرمانگرا بوده، دلخوش به مبارزه و چریک بازی نسلی آرمانخواه که بسیاری از آنها در مسیر زندگی دچار چرخش های بسیاری شدند و برخی همچون شخصیت اصلی خاکستر دل به زندگی دادند، در مادی ترین شکل ممکن... به خاطر همین است که برای رهایی از این عذاب وجدان گاه با استفاده از امکانات مالی خود می کوشد رجعتی به تمایلات پیشین خود داشته باشد! سناپور از ظرفیت های وجودی چنین آدمی تاحد ممکن برای برانگیختن همدلی خواننده بهره برده است.

«زمین را خط می‌کشم، با پاهام، که بالاخره خلاص شده‌اند از تنم. تنم را هم سپرده‌ام به دیگری. همیشه همین را می‌خواسته‌ام. کیست که نخواهد؟ جز این، کی ممکن است چیزی دیگر بخواهد؟ نه. مرگ باشد یا عشق. یا اصلا هر کس. هر چیز حتا. تاریکی‌یی که نشسته روی درخت‌ها و زمین، خون من را هم می‌پوشاند، آویزان بودنم را، همه چیز را، همه چیز را.»

در «خاکستر» شاهد تکرار حضور برخی شخصیت های رمان «دود» هستیم، اما سناپور دچار تکرار خود نشده بلکه از آن به عنوان عاملی برای خلق ارجاعات بینا متنی در راستای غنی شدن رمان خود بهره گرفته است.

عناوین مرتبط

پربحث‌های امروز

  1. حجاریان؛ از پراگماتیسم تا اپورتونیسم

  2. درخواست بی‌شرمانه پسر ۹ ساله از یک زن

  3. زنگنه: بازگشت کارت سوخت جدی اما تصمیمی برای سهمیه‌بندی و قیمت بنزین گرفته نشده

  4. وکیلی در واکنش به اظهارات حجاریان: روحانی محصول حمایت اصلاح‌طلبان بود

  5. عوارض مصرف نمک های دریایی

  6. کژراهه قیمت گذاری خودرو و چند نکته/ انتظاری بجا از وزیر صنعت

  7. هدررفت منابع مالی با توهّم اشتغال­زایی/ چرا بیکاری حل نمی شود؟

  8. خطرات مصرف گوشت قرمز

  9. سفیر ایران در تقلیس: گرجستان نقص قوانین خود را با برخوردهای خشونت‌آمیز جبران نکند

  10. شیوع مصرف قلیان در بین زنان/ این سفره‌خانه مجردی نیست!

  11. عکس‌هایی از زیبایی های پاییز و زمستان کانادا   

  12. زندگی لاکچری

  13. ظریف: پمپئو برنامه‌های آمریکا را مشخص کرد

  14. اعتراف موگرینی به نقش‌ تاثیر‌گذار ایران در برگزاری مذاکرات یمن در سوئد

  15. راه یابی نمایندگان ایران و ترکیه به فینال کشتی آزاد باشگاه های جهان

  16. توضیحات دادستان درباره فوت وحید صیادی نصیری

  17. سقوط یک قبیله!

  18. جای استوک‌های بازیکن پدیده روی پای بازیکن استقلال  

  19. قانونگذار وابسته به منافقین قطعنامه‌ای علیه ایران در کنگره آمریکا ارائه کرد

  20. فرصت ثبت نام کارت سوخت به زودی تمام می‌شود

  21. اتفاق جالب بعد از اعتراض دسته‌جمعی بازیکنان استقلال

  22. نمایی از پشت صحنه سریال جدید مهران مدیری و پیمان قاسمخانی  

  23. سخنگوی سپاه: تمام تحریم ها را به فرصت طلایی تبدیل کرده ایم

  24. دو ستاره استقلالی سینما در استادیوم آزادی/عکس

  25. ظریف: آمریکا باید از مهمل‌گویی ریاکارانه در مورد ایران دست بردارد

پربحث‌های دیروز

  1. برای این عکس شما تیتر بزنید  

  2. از تزریق به ایرانیان در فرودگاه تفلیس تا دیپورت آنها به بهانه‌های واهی + عکس

  3. ضعیف‌ترین دوران وزارت خارجه ایران  

  4. برایان هوک: موضوع فرزندان مقامات ایران را بررسی می‌کنیم

  5. به بهانه شاپرک شجری‌زاده؛ پنج اشتباه درباره دختر خیابان انقلاب

  6. فرزندان مقامات ایران از آمریکا اخراج می‌شوند؟/ انتقاد از روحانی در جلسه شورای عالی انقلاب فرهنگی/ پایان اصولگرایی و اصلاح‌طلبی

  7. پیشنهاد جدید بنزینی مجلس؛ سهمیه بنزین پول نقد می‎شود

  8. بحران اقتصادی و گره‌زدن اقتصاد به برجام/ چه کسی مسوول وضعیت کنونی اقتصادی کشور است؟

  9. دلار ۹ هزار تومان شد

  10. کاهش قیمت لوازم خانگی از شنبه آینده + جزئیات

  11. صالحی: نظام اراده کند غنی سازی ۲۰ درصد را از سر می گیریم

  12. احمد توکلی: باید با افزودن چند شرط FATF را بپذیریم

  13. دولت نمی‌تواند یارانه نقدی را افزایش دهد یا نمی‌خواهد؟ + جدول

  14. واعظی: برخی مردم تا قیمت بالا میرود برای خرید هول می‌زنند/ دو یا سه هفته آینده SPV اجرایی می‌شود

  15. هشدار رهبر انقلاب: همه حواسشان را جمع کنند؛ ممکن است برای سال ۹۸ نقشه کشیده باشند!/ مسئولان فریب زبان‌بازی دشمن را نخورند/ جوان‌ها و جریان‌های سیاسی میدان را برای دشمن آماده نکنند

  16. قاضی‌زاده خبر داد: ترک خدمت صدها نفر از نیروهای بازنشسته شاغل در نهادهای زیرنظر رهبر انقلاب

  17. راه‌اندازی گشت ویژه تعزیرات برای کنترل بازار شب یلدا/ علت گرانی پسته سرمازدگی است

  18. گزارش از خیابانی که در آن همه فروشنده دلار هستند: فردوسی باز شلوغ شد

  19. آیت‌الله نوری همدانی: «CFT» یک برنامه غربی، عربی و عبری است

  20. دلار ۱۰۱۰۰ تومان شد/ احتمال ورود به کانال ۹ هزار تومان

  21. وطن‌فروشی دختر خیابان انقلاب  

  22. نامه نمایندگان اصفهان به "روحانی" درباره احیای زاینده‌ رود

  23. روحانی: در مقطع تحریم به طور طبیعی مردم با مشکلاتی مواجه هستند/ نمی‌‌توانیم بگوییم شرایط عادی است

  24. آقای روحانی، بجای ترساندن مردم، مشکلات اقتصادی را حل کنید

  25. ترامپ برای اروپا شمشیر را از رو بسته است

پربحث‌های هفته

  1. چه کسی اسلام را نمی‌فهمد آقای روحانی!

  2. نظر شما در مورد افزایش قیمت خودرو چیست؟/ راهکار نجات صنعت خودرو چیست؟

  3. علی مطهری: حدس می‌زنم مردم هم موافق افزایش قیمت بنزین هستند!

  4. رئیسی: خدا رحم کرد من رئیس جمهور نشدم که دلار ۵ هزار تومان شود/ قالیباف نمی‌خواست کاندید شود/ مدعی حقوقدانی هستند، اما بین قاضی و دادستان فرق نمی گذارند

  5. تفریح لاکچری احمد خمینی  

  6. برای این عکس شما تیتر بزنید  

  7. نگاهی به هزینه و فایده برجام

  8. از تزریق به ایرانیان در فرودگاه تفلیس تا دیپورت آنها به بهانه‌های واهی + عکس

  9. حیف از نام هنرمند که برای سلبریتی‌های بی‌سواد استفاده می‌شود   

  10. واکنش کاربران توییتر به افزایش قیمت خودرو/ مالک ایران خودرو و سایپا کیست؟/ وقتی وزیر هم بی‌خبر است!/ سلام به پراید ۴۰ میلیونی و دست‌های پشت پرده

  11. ضعیف‌ترین دوران وزارت خارجه ایران  

  12. مثل «لیلا حاتمی» نباشیم!

  13. وعده ارزانی ۲۰ درصدی با FATF، پس از گرانی ۲۰۰ درصدی با برجام!

  14. کسی که الفبای اقتصاد را خوانده باشد، می‌داند که این راه حتی به ترکستان هم نمی‌رود!

  15. عامل آتش زدن مردم در پارکها دستگیر شد+ فیلم

  16. مشاور نوبخت: مشکلات اقتصاد ایران، داخلی است نه سیاست خارجی/ باید از نفت فاصله بگیریم و پایه‌های مالیاتی را افزایش دهیم/ چون می‌دانند وابسته‌ایم، تحریم می‌کنند

  17. برایان هوک: موضوع فرزندان مقامات ایران را بررسی می‌کنیم

  18. به بهانه شاپرک شجری‌زاده؛ پنج اشتباه درباره دختر خیابان انقلاب

  19. تست موشک بالستیک تائید شد/ پاسخ سردار حاجی‌زاده به واکنش آمریکایی‌ها

  20. راهکارهای یک نماینده به جای افزایش حقوق کارمندان دولت

  21. روحانی: سال آینده به دلیل تحریم‌ها با مشکلاتی روبه رو خواهیم شد/ اشکال ما این است که فرصت‌ها را می‌سوزانیم

  22. حرف های یک مهندس برق مملکت

  23. چرا همیشه کارگران، یک بار هم به مدیران و مسئولان حقوق ندهید

  24. یادداشت حسین شریعتمداری/ فقط روماتیسم را می‌شناسم!

  25. ایران خودرو لیاقت حمایت ندارد  

آخرین عناوین