تداوم جنگ و محاصره دوازدهساله یمن توسط عربستان سعودی و پیامدهای انسانی گسترده ناشی از آن، از جمله وخامت شدید وضعیت معیشتی و درمانی مردم این کشور، ضرورت رفع حصر با تداوم و تقویت پروازهای بشردوستانه جمهوری اسلامی ایران به مقصد یمن را بیشازپیش آشکار کرده است.
یمن از دیرباز به دلیل موقعیت جغرافیایی راهبردی خود در دریای سرخ و قرارگرفتن بر سر چهارراه تجارت جهانی مورد طمع قدرتهای منطقهای و جهانی بوده است. بهعنوانمثال در قرن ۱۶ پرتغالیها و عثمانیها بر این کشور حکومت میکردند.
یکی دیگر از موارد طمعورزی کشورهای خارجی به کشور یمن را میتوان به صفآرایی قدرتهای خارجی در جنگ بین سلطنتطلبان و جمهوریخواهان در یمن شمالی مشاهده کرد. پادشاهان زیدی از سال ۸۹۷ میلادی در یمن شمالی حکومت میکردند و این حکومت تا سال ۱۹۶۲ ادامه داشت. در نهایت در دوره حکومت محمد البدر حمید الدین، عبدالله سلال جمهوریخواه علیه او قیام کرد. در این جنگ که همزمان با دوران جنگ سرد بود، مصر که تحت حکومت جمال عبدالناصر جمهوریخواه بود به کمک عبدالله سلال آمد و شوروی نیز کنار آنان ایستاد. در مقابل حکام عربستان، اردن، انگلیس و اسرائیل که به دنبال حفظ نظام سلطنتی بودند به کمک امام زیدیه آمدند. اما در نهایت با شکست امامان زیدی در سال ۱۹۷۰ جمهوریخواهان به پیروزی رسیدند. تشکیل چند ائتلاف مذکور در یمن شمالی در جنگ بین سلطنتطلبان و جمهوریخواهان اهمیت این کشور برای قدرتهای منطقهای و فرامنطقهای نشان میدهد.
تصویر (2)-نقشه حکومت پادشاهان زیدی در یمن شمالی (۸۹۷-1962)
یمن جنوبی نیز از این قاعده مورد مستثنی نبود؛ چراکه انگلیس از ۱۸۳۹ تا ۳۰ نوامبر ۱۹۶۷ این کشور را مستعمره خود قرار داده بود. الشابی (ملیگرای چپگرا و از رهبران جنبش استقلالطلبانه علیه استعمار انگلیس) که از سال ۱۹۶۷ تا ۱۹۶۹ رئیسجمهور یمن بود توانست با مبارزات مسلحانه خود یمن جنوبی را از زیر سلطه انگلیس آزاد کند و پس از آن حکومت جمهوری دموکراتیک خلق یمن را تأسیس و خود را بهعنوان رهبر آن معرفی کند.
یمن جنوبی تازهاستقلالیافته، فقیر و ارتش قدرتمندی نداشت و با همسایگان و رقبای منطقهای خود مشکل داشت؛ لذا این کشور بعد از انگلیس تحت نفوذ شوروی قرار گرفت. دلیل این مسئله بهقدرترسیدن جناح چپ و برکناری قحطان الشابی بود. همچنین نزدیکی یمن به شوروی علاوه بر مسائل ایدئولوژیک، ریشههای اقتصادی و نظامی نیز داشت. شوروی میتوانست سلاح، آموزش نظامی، کمک اقتصادی و پشتیبانی سیاسی بدهد.
تصویر (3)-نقشه یمن جنوبی تا قبل از اتحاد در سال ۱۹۹۰
یمن شمالی و جنوبی در نهایت سال ۱۹۹۰ تحت عنوان جمهوری یمن یکپارچه شدند. از آن زمان نیز عربستان تلاش کرد با حمایت از علی عبدالله صالح رئیسجمهور وقت یمن نفوذ خود را در این کشور حفظ کند که اوج این همگرایی به توافق جده در سال ۲۰۰۰ منجر شد. این پیمان به اختلافات مرزی طولانیمدت دو کشور پایان داد و مرز نهایی و دائمی دو کشور را با تعیین مختصات جغرافیایی مشخص کرد.
حکومت علی عبدالله صالح در نتیجه فساد گسترده و ناکارآمدی منجر به انقلاب مردمی یمن در سال ۲۰۱۴ به رهبری انصارالله شد که معادلات را تغییر داد. انصارالله که از نظر ایدئولوژیک به ایران نزدیک بود توانست بر حدود ۷۰ درصد جمعیت و ۳۰ درصد وسعت سرزمینی را برای خود تثبیت کند و استانهای مهمی چون صنعا پایتخت و الحدیده را در اختیار گیرد، حکومت تشکیل دهد و در این میان نیز با ایران ارتباط برقرار کند.
عربستان برای جلوگیری ازدسترفتن نفوذ خود در یمن و گسترش نفوذ ایران در این کشور در سال ۲۰۱۵ بهصورت مستقیم به این کشور حمله کرد. طبق گزارش رسمی وزارت دارایی یمن، خسارات جنگ ۱۲ساله تحمیلی عربستان علیه یمن ۱۹ میلیارد دلار حقوق معوقه کارکنان، شهادت چهار میلیون و دویست هزار یمنی، توقف ۴۰ هزار طرح عمرانی و خدماتی، غارت ۱۳۰ میلیارد دلار از درآمدهای نفتی یمن و کوچکشدن ۴۰ درصدی اقتصاد این کشور برآورد شده است.1
عربستان تنها به حملات مستقیم اکتفا نکرد و با تصویب قطعنامه ۲۲۱۴ و ۲۱۴۰ در نیمه دهه 90 شمسی علیه یمن محاصره همهجانبه دریایی و هوائی را نیز اعمال کرد که پیامدهای انسانی بسیار گستردهای برای مردم یمن داشت. طبق گزارش سازمان ملل برای سال ۲۰۲۶، حدود ۱۸.۳ میلیون نفر در یمن با ناامنی حاد غذایی مواجهاند. همچنین بیش از ۲.۲ میلیون کودک زیر پنج سال دچار سوءتغذیه حاد هستند.2علاوهبرآن گزارش بانک جهانی نشان میدهد که طی بیش از یک دهه درگیری، تولید ناخالص داخلی سرانه واقعی ۵۸ درصد کاهشیافته و حدود سهچهارم جمعیت زیر خطفقر زندگی میکنند. علاوهبرآن کاهش درآمدها، بیکاری، تورم و اختلال در تجارت، شرایط زندگی خانوادهها را دشوارتر کرده است.3
این محاصره از فروردین تا ۱۲ تیر ۱۴۰۵ ادامه داشت تا این که با ابتکار جمهوری اسلامی ایران در بحبوحه جنگ با آمریکا پرواز مستقیم تهران-صنعا که باهدف جابهجایی مقامات سیاسی انصارالله برای حضور در مراسم تشییع رهبر شهید و همچنین انتقال مجروحان یمنی صورت گرفت محاصره شکسته شد. این اقدام پاسخی راهبردی به اقدامات مداخلهجویانه آمریکا، عربستان، امارات در سالهای گذشته و ارسال پیام قدرت از سوی جمهوری اسلامی ایران به جهان بود و نشان داد ایران حامی متحدان خود است. پروازهای ایران به صنعا تنها به اولین پروازمحدود نشد و در تاریخ ۲۲ تیر پرواز دیگری علیرغم ممانعت عربستان سعودی و حمله به فرودگاه صنعا، در فرودگاه استان الحدیده به زمین نشست.
دولت مردمی یمن ضمن قدردانی از این ابتکار ایران، معادله جدید محاصره یمن در برابر محاصره عربستان را تعیین کرد. برایناساس دولت مردمی یمن به علت تجاوز عربستان به این کشور، زیرساختها و کشتیهای نفتی عربستان حمله کرد و تنگه بابالمندب را بر روی کشتیهای سعودی بست. اگرچه این اقدامات پاسخی به تجاوزات ۱۲ساله عربستان علیه مردم یمن است اما در نگاه کلانتر، این اقدام را میتوان تکمیل معادلات ایران در راستای وحدت ساحات نبرد و فشار بر آمریکا و متحدان آن در منطقه تحلیل کرد.
اقدامات دولت مردمی یمن علیه عربستان سعودی اگر چه معادلات را به نفع این کشور و جبهه مقاومت تغییر داده است اما باتوجهبه آثار و مشکلات عدیدهای جنگ عربستان سعودی علیه یمن ضرورت دارد جمهوری اسلامی ایران تا رفع کامل محاصره و بازگشت به شرایط عادی قبل از جنگ پروازهای خود را به این کشور ادامه دهد.
1
2 https://yemen.un.org/ar/node/312711
3 https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2026/06/04/yemen-world-bank-group-launches-new-country-partnership-framework-and-projects-to-support-better-livelihoods-and-more-jo
نظراتی كه به تعميق و گسترش بحث كمك كنند، پس از مدت كوتاهی در معرض ملاحظه و قضاوت ديگر بينندگان قرار مي گيرد. نظرات حاوی توهين، افترا، تهمت و نيش به ديگران منتشر نمی شود.