شهادت یکی از انواع ادله اثبات پیشبینی شده در قانون است که طرفین دعوا در دادگاه کیفری میتوانند از آن برای اثبات یا رد ادعای مطرح شده استفاده نمایند. شهادت میتواند ثابت کننده یا رد کننده جرم، یک امر یا هر موضوعی که در نتیجه دعوا موثر است، باشد.
در نظام قضایی جمهوری اسلامی ایران، از شهادت که در بعضی موارد به آن گواهی هم گفته میشود، برای اثبات دعاوی مختلف در بسیاری از دادگاههای حقوقی و کیفری استفاده میشود. اما سوال مهم اینجاست که اصولا شهادت چه زمانی در دادگاه مورد استفاده قرار میگیرد؟ چه کسانی واجد شرایط شهادت دادن در دادگاه هستند؟ قانون شهادت در دادگاه چیست؟
ما در این مقاله قصد داریم ضمن بررسی شرایط شهادت دادن در دادگاه، به همه این سوالات مطرح شده پاسخ دهیم. بنابراین اگر به مشاوره حقوقی درباره انواع شهادت و شرایط آنها نیاز دارید، حتما تا پایان با ما همراه باشید.
شهادت در دادگاه چگونه است و چه شرایطی دارد؟
گواهی یا شهادت در مفهوم عام، اعم از شهادت مستقیم و شهادت بر اقرار، عبارت است از خبر دادن یک فرد نزد محکمه و مقام قضایی، از دیدهها یا شنیدهها یا سایر آگاهیهایی که به صورت اتفاقی یا به درخواست یکی از اصحاب دعوا از موضوعی پیدا کرده است.
شهادت، در قانون مجازات اسلامی نیز تعریف شده است، ماده 174 این قانون مقرر میدارد: "شهادت عبارت از اخبار شخصی غیر از طرفین دعوی، به وقوع یا عدم وقوع جرم، توسط متهم یا هر امر دیگری، نزد مقام قضائی است."
بر اساس این تعاریف و با یک بیان سادهتر میتوان شهادت در دادگاه را اینگونه تعریف کرد: هرگاه شخصی به غیر از اصحاب دعوا، نزد مقام قضایی رسیدگی کننده به دعوای حقوقی یا کیفری حاضر شود و از وقوع یا عدم وقوع یک امر یا یک جرم یا هر آنچه در نتیجه دعوا موثر است، خبر دهد، عمل شهادت در دادگاه، محقق شده است.
البته در قانون مجازات اسلامی شرایط شهادت در دادگاه هم مطرح شده است. به عبارت دیگر، هر فردی که میخواهد در دادگاه شهادت دهد، باید واجد شرایط زیر باشد:
- اهلیت: حداقل سن که برای شهادت در دادگاه مورد نیاز است، 15 سال میباشد. شهادت کودکان با سن کمتر از این، فقط برای اطلاع مورد استفاده قرار میگیرد و به تنهایی کافی نیست.
- عقل: شاهد باید از نظر عقلی سالم باشد؛ به عبارت دیگر، شهاد افراد مجنون و دیوانه برای دادگاه قابل استناد نیست.
- عدالت: عدالت شاهد باید توسط یکی از راههای شرعی برای دادگاه ثابت شود.
- ایمان و طهارت: ایمان و طهارت هم از دیگر شرایط پذیرش شهادت در دادگاه محسوب میشوند.
شهادت کسی که نفع شخصی به صورت عین یا منفعت یا حق در دعوی داشته باشد و نیز شهادت کسانی که تکدی را شغل خود قرار دهند پذیرفته نمیشود. ( ماده 1313 قانون مدنی)
علاوه بر این موارد شاهد باید از روی قطع و یقین شهادت بدهد و اگر چند شاهد در قضیه وجود دارد، نباید میان سخنان آنها تعارض و تضاد وجود داشته باشد.
چه تعداد شهود باید در دادگاه حضور داشته باشند؟
در قانون شهادت در دادگاه، برای دعاوی مالی و غیر مالی، تعداد شهود که در دادگاه باید حضور داشته باشند، متفاوت است. توصیه میکنیم با توجه به حساس بودن موضوع شهادت در پروندههای مختلف، حتما از مشاوره حقوقی با پاسخگویی سریع و در لحظه، در این رابطه کمک و راهنماییهای لازم را دریافت کنید.
مشاور حقوقی به ما میگوید که تعداد شهود مورد نیاز در دادگاه به صورت زیر است:
- دعاوی غیر مالی: چنانچه دعوای غیر مالی در دادگاه مطرح شود، تنها شهادت دو مرد عادل پذیرفته میشود و در غیر این صورت، دیگر نام شهادت بر آن بار نمیشود. در صورتیکه در دعاوی غیر مالی یک شاهد مرد و دو شاهد زن باش، شهادت شاهدان، شهادت شرعی نام برده در قانون محسوب نمیشود و در حکم اماره محسوب میگردد.
- دعاوی مالی: جهت اثبات دعاوی مالی در دادگاه شهادت دو مرد عادل، شهادت یک مرد عادل و دو زن، شهادت یک مرد عادل و سوگند تکمیلی خواهان و شهادت دو زن و سوگند تکمیلی خواهان مورد نیاز خواهد بود.
رسیدگی دادکاه به شهادت شهود در چه صورت انجام میشود؟
طبق ماده ۱۳۱۶ قانون مدنی: شهادت باید مطابق با دعوی باشد، ولی اگر در لفظ مخالف و در معنی موافق یا کمتر از ادعا باشد ضرری ندارد. بنابراین اگر چنانچه موضوع دعوی بیع باشد، ولی شهادت شهود بر صلح یا اجاره باشد، قابل قبول نیست. اختلاف در شهادت شهود موجب سقوط اعتبار آن میگردد.
ماده ۱۳۱۷ قانون مدنی میگوید: شهادت شهود باید مفاداً متحد باشد، بنابراین اگر شهود به اختلاف شهادت دهند، قابل اثر نخواهد بود مگر در صورتی که از مفاد اظهارات آنها قدر متیقنی به دست آید.
شرایط شهادت دادن در دادگاه بایستی از نظر شرایط شهود و تعداد و موضوع شهادت کاملا فراهم باشد و چنانچه شاهد واجد شرایط شهادت دادن در دادگاه، به موضوعی شهادت بدهد، شهادت وی پذیرفته میشود؛ اما در صورتی که شهود معرفی شده به دادگاه واجد شرایط شهادت در دادگاه نباشند، شهادت آنها شهادت شرعی محسوب نمیگردد.
شاهد برای شهادت در دادگاه چه ویژگیهایی باید داشته باشد؟
در ابتدای این مقاله درباره شرایط شهادت در دادگاه صحبت کردیم و دانستیم که شاهد باید دارای بلوغ، عقل، ایمان، طهارت، عدالت و ... باشد.
فقهای شیعه پنج تا ده شرط را برای شهادت در نظر گرفتهاند که برخی از این شروط عام هستند؛ مانند بلوغ، عقل، حریت و عدالت، علم به مشهود، شایستگی اخلاقی و برخی از شروط خاص؛ مانند اسلام و عدم نفع و عدم مشارکت و…
در ماده ۱۳۱۳ قانون مدنی مقرر شده است: در شاهد بلوغ، عقل، ایمان و طهارت مولد شرط است.
تبصره ۱: عدالت شاهد باید به یکی از طرق شرعی برای دادگاه احراز شود.
با این حال گاهی برخی از شهود در دادگاه پذیرفته نمیشوند؛ حتی اگر شرایط اولیه را داشته باشند! اینجاست که یک پرونده ولو اینکه کاملا به ظاهر محق باشد، به ضرر فرد مختومه میشود.
اگر میخواهید این اتفاق برای شما رخ ندهد و شهود را به درستی به دادگاه معرفی کرده و بهترین نتیجه را از دعاوی مختلف بگیرید، حتما قبل از هر اقدامی با یک مرکز مشاوره حقوقی به صورت تلفنی یا آنلاین مشورت نمایید. این مراکز میتوانند ضمن ارائه مشاورههای لازم به شما عزیزان، در تمام مراحل دعاوی کیفری از جمله معرفی شاهد به دادگاه در کنارتان باشند.
