«اتاق زجر»؛ امیر نصری؛ نشر چشمه تصویرهای مخدوش

رضا فکری،   4000431095 ۱ نظر، ۰ در صف انتشار و ۰ تکراری یا غیرقابل انتشار

کتاب به شکل جُستاری چندبعدی و با تمرکز ابتدایی بر چهار عکس از قربانیان اسیدپاشی، به بحث درباره‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ی مفهوم چهره و سنت‌های تصویری در این‌باره می‌پردازد. علت انتخاب تصاویر اسیدپاشی، رسیدن به تحلیلی جامع درباره‌ی چهره، از منظر علم تصویر است

«اتاق زجر»

نوشته‌: امیر نصری

ناشر: چشمه، چاپ اول 1398

155 صفحه، 25000 تومان

 

***

 

تعریف چهره و این‌که چه‌قدر از وجود آدمی را تشکیل می‌دهد و چه‌قدر از هویت‌مان به آن وابستگی دارد، همواره مورد چالش اندیشمندان در حوزه‌های مختلف فلسفه، روانشناسی، جامعه‌شناسی، ادبیات و هنر بوده است. مفهوم چهره هم همواره خود را با طبقه‌بندی‌های بسیار بر بشر نمایان کرده است؛ چهره‌ی خیر و شر، چندچهره‌گی، تفاوت نقاب و چهره‌ی واقعی، آشکارشدن سیرت از صورت و ارتباط میان صورت و چهره. نقاشی و عکاسی دو هنری بوده‌اند که به شکلی صریح و بی‌واسطه با این مفهوم برخورد داشته‌اند و ثبت و انعکاس چهره و درجه‌ی واقعی بودن‌اش در این دو رشته همواره محل بحث بوده است. بسیاری از هنرمندان در این وادی سعی در انتقال بی‌کم و کاست عینیات داشته‌اند و گروهی نیز تلاش کرده‌اند تحلیل و استنباط هنرمند را در بازنمایی چهره دخیل کنند. اما زمان‌هایی که چهره به دلایلی از آن شکل معمول و مألوف خود خارج شده، عکس یا تابلوِ نقاشی را با پیچیدگی‌های متعدد تفسیر مواجه کرده است. کتاب «اتاق زجر» به همین جنبه از هنر ثبت چهره در قالب تصویر می‌پردازد.

کتاب به شکل جُستاری چندبعدی و با تمرکز ابتدایی بر چهار عکس از قربانیان اسیدپاشی، به بحث درباره‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ی مفهوم چهره و سنت‌های تصویری در این‌باره می‌پردازد. علت انتخاب تصاویر اسیدپاشی، رسیدن به تحلیلی جامع درباره‌ی چهره، از منظر علم تصویر است. علمی که جدا از مسائل تکنیکی در ثبت تصویر، به مباحث فلسفی و جامعه‌شناختی اثر تصویری نیز توجه دارد. عکسِ چهره، به‌ویژه وقتی که از آن شکل مرسوم خود فاصله می‌گیرد، واجد ملاحظات تحلیلی بی‌شماری است که علم تصویر بر آن است که اغلب آن‌ها را در بوته‌ی نقد و بررسی خود بقرار دهد. مؤلف کتاب می‌کوشد از دریچه‌ی این علم درباره‌ی مفهوم چهره، به تجزیه و تحلیل دست بزند.

انتشار تصاویر قربانیان اسیدپاشی در رسانه‌ها در اولین نگاه «درد» را تداعی می‌کنند. آن‌ها مصداقِ همان مفهومی هستند که در علم تصویر به آن «اتاق زجر» اطلاق می شود. اتاقی که در آن چهره‌ی یک انسان منعکس نمی‌شود، بلکه دردمندی کل بدن او را به نمایش می‌گذارند. تغییر ساختار چهره‌ی قربانیان اسیدپاشی نمونه‌ای بارز از به‌هم ریخته شدن همان نظم نمادین چهره است و بحث دگرگونی چهره و در پی آن استحاله‌ی بدن، به عنوان تابعی از صورت و تغییرات آن را پیش می‌کشد. این تنها بخش کوچکی از بدن نیست که درگیر یک آشفتگی شده است، زیرا چهره، کل بدن را نمایندگی می‌کند و تغییر آن تمامی اجزای دیگر تن را نیز تحت‌الشعاع قرار می‌دهد. بنابراین وقتی بحثِ اسیدپاشی بر صورت به میان می‌آید، تمامی بدن و در منظری گسترده‌تر، تمامی هویت مورد چالشی جدی واقع می‌شود. 

وقتی تصاویر قربانیان اسیدپاشی با قیاسی میان قبل و بعد از فاجعه منتشر می‌شود، می‌تواند القاکننده‌ی خشونت بیش‌تری باشد. تجارب تماشای قبل و بعد قربانیان به مراتب شدت تأثیر آن را بر مخاطب بیش‌تر می‌کند. در این هنگام خودبه‌خود مقایسه‌ای پیش می‌آید که اندازه‌ی تخریب پیش‌آمده در چهره را می‌سنجد. در چنین تصاویری عمدتاً الگوی «تصویر در تصویر» حاکم است که در این گونه تصویرپردازی، آگاهی قبلی نسبت به تصویر و محدودیت‌های آن وجود دارد، طوری که چون در یک قاب نمی‌توان تمامی ماجرا را بازنمایی کرد، ضرورت اشاره به قابی دیگر نیز پیش می‌آید که در حکم تصویر دیگری در چارچوب تصویر اول است. تصویر دوم در حکم روایتی است که از دل روایت اول خلق می‌شود. تأکید تصویر در تصویر بر حضور و غیاب و نیز حضور تصنعی امر غایب در چنین تصاویری از قربانیان اسیدپاشی کاملا هویداست. چهره که نماینده‌ی بدن پیشین است در تصویر حضور دارد و چهره‌ی کنونی نیز به عنوان نمودی از غیبت شکل قبلی خود را نشان می‌دهد. مفهومی که در این رهگذر مطرح می‌شود و در مرکز تحلیل‌ها قرار دارد «فقدان مضاعف» است که باقی مباحث مرتبط با اتاق زجر و چهره‌ی قربانیان اسیدپاشی بر پایه‌ی آن بسط داده می شوند.

اما در نهایت، آن‌چه قرار است اتاق زجر به مخاطب عرضه کند، حرکت از پوست به سمت اعماق بدن است و نوعی دگردیسی است که در این میان رخ داده است. حرکتی که از روشنایی به سمت تاریکی است و راه تبیین آن از مطالعه‌ی نظریه‌پردازانی در زمینه‌های چندرشته‌ای در علم تصویر می‌گذرد. نظریه‌پردازانی همچون بارت، آلکینز و پروست که نگاهی چندجانبه به مسأله‌ی تصویر، نقشی که در تبیین و قابلیت تأویل چهره دارد. در این حرکت گرچه به کنه بیش‌تری از آسیب و خدشه‌دار شدن چهره و فرورفتن در عمق تاریکی می‌رسیم، جهان‌بینی تازه‌ای را پیدا می‌کنیم. جهان‌بینی که در کنار تعاریف معمول و قالبی از چهره، حاوی تفاسیر آسیب‌شناسانه از مفهوم «چهره به مثابه بدن» و «چهره به عنوان نماینده‌ی هویت کلی فرد» است. چیزی که در علم تصویرپردازی کلاسیک موجود بوده، اما کم‌تر به آن پرداخته شده و رویدادهای دنیای مدرن، آن‌ها را دوباره از عمق به سطح آورده و بیش‌تر در معرض انسان امروزی قرار داده است: «سیطره‌‌ی عکاسی بر زندگی روزمره سبب شد که عکس‌ها جایگزین زندگی‌نامه‌های خودنوشت شوند و انتقال از نوشتار به تصویر صورت گیرد. دفتر خاطرات یا روزنوشت کم‌کم اعتبار خود را از دست داد و آلبوم‌های عکس از خاطرات (سفرها، وقایع، یادبودها و غیره) جایگزین آن شدند. در این تصاویر سوژه‌ای حضور دارد که از جانب دیگران دیده شده و قادر است خودش را به منزله‌ی تصویر «قبلی» در زمان گذشته ببیند. این سوژه خودش را از طریق عکس‌ها، و نه در قالب کلمات، معرفی می‌کند.»

دیدگاه کاربران

ربیعی۲۱۱۲۱۴۷۰۹:۴۴:۴۶ ۱۴۰۰/۵/۴
تصورش سخت است .درتاریکی نشستن وزانو بغل کردن . وبسیار شیرین است که وجود پاکت را مورد تسلط شیطان قرار ندادی .ولی بازهم حیرانم از عمل زشت و وحشیانه یک حیوان درنده ای ،که خود را آدم خطاب می کند.
یکتانتتریبون

پربحث‌های دیروز

  1. شیوه عجیب و خطرناک جابجایی زائران اربعین با هواپیما باربری

  2. مجری فاکس نیوز رئیس جمهور کشورش را با خاک یکسان کرد

  3. شکار ناگهانی سگ توسط کروکدیل گرسنه

  4. عجیب اما واقعی! هذیان گویی بایدن در آنتن زنده

  5. واردات خودرو ، مفید یا مضر ؟ 

  6. دستور رییسی درباره بیژن عبدالکریمی

  7. این نیز گذشت و روسیاهی به ذغال ماند!

  8. دفاعیات میرسلیم از طرح صیانت/ علت سکوت روحانی در این روزها چیست؟/ واکنش مثبت علی مطهری به نطق رئیسی در سازمان ملل

  9. آب پاکی امیرعبداللهیان رو دست همتای آلمانی/سیاست قطعی ما گره نزدن اقتصاد داخلی به برجام است

  10. سرانجام رایزنی‌های برجامی در حاشیه نشست مجمع عمومی سازمان ملل

  11. وزیر کشور: اصراری به تغییر همه استانداران نداریم

  12. پنجمین کاروان سوخت ایران وارد خاک لبنان شد

  13. نیاز ۱۴ هزار میلیارد تومانی برای تکمیل خودروهای ناقص/پیشنهاد آزادسازی قیمت‌ها به مدت ۶ ماه

  14. پاسخی به ابهامات سقف جدید کارت به کارت

  15. رایزنی امیرعبداللهیان و همتای انگلیسی/ آمادگی انگلیس برای بازپرداخت بدهی‌های خود به ایران

  16. ارسال کمک های پزشکی قطر به ایران برای مقابله با کرونا

  17. آکسیوس: مذاکرات شروع نشود، آمریکا ایران را تحریم می‎کند

  18. قالیباف: بودجه یعنی زندگی دولت و مردم/ هر جا کسری بودجه داریم دست در جیب مردم می‌کنیم

  19.  طرحی که اجاره کارت بانکی را ترویج می کند !

  20. چرا آستارازنکا کمیاب شده است؟

  21. رئیسی دستور داد: حق‌الزحمه معوقه معلمان را پرداخت کنید

  22. تاثیرات منطقه‌ای عضویت ایران در سازمان شانگهای

  23. انتقاد غریب آبادی از رویکردهای دوگانه آمریکا و انگلیس در فروش زیردریایی هسته ای به استرالیا

  24. طرح شفافیت آرای نمایندگان اصلاح شد+ متن نهایی

  25. یک احوالپرسی ساده؛ ۳ فوتی، ۷ بستری و ۱۵ مبتلای کرونایی نجمه حسنی

پربحث‌های هفته

  1. منجلاب دوستی با آمریکا و عربستان!

  2. چراغ سبز رئیسی به جهان؛ انتقاد از آمریکا

  3. چرا رئیس جمهور به مجمع عمومی سازمان ملل نمی‌رود؟

  4. شیوه عجیب و خطرناک جابجایی زائران اربعین با هواپیما باربری

  5. مجری فاکس نیوز رئیس جمهور کشورش را با خاک یکسان کرد

  6. شکار ناگهانی سگ توسط کروکدیل گرسنه

  7. چرا برکت نتوانست به وعده تولید ۵۰ میلیون دوز واکسن عمل کند؟ / حرکت در مسیر سخت «برکت»

  8. سردرگمی سیستماتیک مردم

  9. عجیب اما واقعی! هذیان گویی بایدن در آنتن زنده

  10. واردات خودرو ، مفید یا مضر ؟ 

  11. عملیات نجات توسط یک روحانی در کوه

  12. دستور رییسی درباره بیژن عبدالکریمی

  13. اسرائيل يتيم مي‌شود!

  14. کلیپی که اشک رییس جمهور را درآورد

  15. دعوای کاذب درباره عضویت ایران درباره سازمان همکاری شانگهای

  16. چرا آمریکا در خلیج فارس یگان پهپادی مستقر کرده است

  17. تقدیم لایحه دولت به مجلس، برای ساماندهی نیروهای شرکتی و قراردادی

  18. ابتکار دیدنی برای هیزم شکنی

  19. توییت جالب عباس خامه‌یار درباره تانکرهای حمل سوخت در لبنان

  20. این نیز گذشت و روسیاهی به ذغال ماند!

  21. اتحاد آنگلوساکسونها علیه دنیا !

  22. به نام فقرا به کام اغنیا

  23. دفاعیات میرسلیم از طرح صیانت/ علت سکوت روحانی در این روزها چیست؟/ واکنش مثبت علی مطهری به نطق رئیسی در سازمان ملل

  24. معاون اول رییس جمهور: قیمت لبنیات نباید افزایش یابد

  25. آب پاکی امیرعبداللهیان رو دست همتای آلمانی/سیاست قطعی ما گره نزدن اقتصاد داخلی به برجام است

ابر آروان

آخرین عناوین