بی‌گفتمان و بی‌پارادایم در اقتصاد

گروه اقتصادی الف،   3980424017

سید‌احسان خاندوزی در یادداشتی در روزنامه صبح نو نوشت: این روزها سالگرد انتشار گزارش نخستین دستگاه حاکمیتی درباب برنامه‌های اقتصادی پیشنهادی برای دوران تحریم است (گزارش برنامه فعالانه ضدتحریم، مرکز پژوهش‌های مجلس که البته با تأخیر در مردادماه روی سایت رفت). پس از آن گروه‌های بیشتری از نخبگان، طی جلساتی با مقامات عالی‌رتبه دولت یا از طریق انتشار گزارش مکتوب، پیشنهادهای مشخصی درخصوص سیاست‌های اقتصادی مطرح کردند اما تا امروز سیاست نانوشته دولت یک کلمه بوده است: «نگرفتن تصمیم‌های بزرگ».

البته وزن مصوبات هیات وزیران یا شورای عالی هماهنگی اقتصادی حتماً به چندکیلو می‌رسد اما پس از تحول اقتصاد کلان (سقوط پولی ملی و رکود تورمی بزرگ) آیا استراتژی اقتصادی کاملاً متمایز و متناسبی اتخاذ شده است (به استثنای سیاست ارزی خوب رییس کل بانک مرکزی)؟ لطفاً به این فهرست نگاه بیندازید:

 -نظام مخارج دولت یا از آن‌سو اصلاح مالیات‌ستانی،

-سیاست اعتباری - بانکی بانک مرکزی،

-برنامه تحریک اشتغال و سهولت کسب‌وکار،

-نقشه تجاری و ارزی،

-سیاست صنعتی و حمایت از تولید،

-سیاست‌های بازتوزیع و ضدفقر،

-ابزارهای غیرمتعارف تسویه بین‌الملل،

-و سیاست‌گذاری انرژی.
واقعاً می‌توان کشوری را تصور کرد که در مواجهه با خطیرترین شرایط اقتصادی، هیچ تحولی در ابعاد فوق ایجاد نکند؟ پرسش نوشتار حاضر آن است که چرا دولت یازدهم این مسیر را انتخاب کرده است؟

بر اساس یک طبقه‌بندی، دولت‌ها:

-یا ابتدا از دل یک گفتمان (Discourse) (چه گفتمان حزبی، چه غیرحزبی) به‌عنوان راهنمای راهبردها، سربر می‌آورند (نمونه ایرانی آن دولت اصلاحات بود) که البته گاه در عمل به گفتمان خویش متعهد نمی‌ماند.

-یا پس از انتخاب دولت، پارادایم (Paradigm) و چارچوب مشخصی را به‌عنوان سرلوحه سیاست‌های خویش برمی‌گزینند (مانند دولت سازندگی و دولت خدمت که پارادایم فردی رییس دولت، راهبر کل دولت بود).

-یا دولت‌های بی‌گفتمان و بی‌پارادایم هستند که به نحو کاملاً عمل‌گرایانه (Practical) دست به انتخاب‌های اقتضائی (یا متناقض یا سازگار) می‌زنند (مانند دولت امید که فقط در سیاست خارجی دارای پارادایم ذهنی بود).

نکته مهم: از دولت دسته سوم انتظار می‌رود واکنش‌های سریع‌تری به تحولات نشان دهد و با یک هزینه - منفعت کاملاً عمل‌گرایانه به جمع‌بندی برای اقدام برسد اما از آنجا که دولت، ریشه در گفتمان مشخص یا پارادایم سازگاری ندارد، بیش از دولت‌های یک و دو در معرض کشمکش منافع بازیگران است. به بیان دیگر اصول پیشینی کمی به مثابه راهنمای تصمیم‌گیری برای دولت وجود دارد و عنصر تعیین‌کننده همان هزینه - منفعت خواهد بود و اینجاست که نزدیکی و دوری گروه‌های ذی‌نفع یا قدرت فشار آن‌ها بر دولت، می‌تواند تعیین‌کننده جهت سیاست باشد. حال به پرسش قبل بازمی‌گردم:

دولت‌های بی‌گفتمان و بی‌پارادایم که اتفاقاً از عمل‌گراترین بوروکرات‌ها در پست‌های خود استفاده می‌کنند، چرا به بی‌عملی دچار می‌شوند؟ چرا از اتخاذ تصمیم‌های بزرگ بازمی‌مانند؟

اگر همان منطق تصمیم هزینه - منفعت را مدنظر قرار دهیم، پاسخ نمایان می‌شود که چه زمان‌هایی بی‌تصمیمی، یک خروجی طبیعی محسوب می‌شود:

موقعیت اول: وقتی منافع ذی‌نفعان نزدیک به قدرت به یک سمت باشد و منافع ملی به صورت آشکار یا به نمایندگی رهبر نظام، در سمت دیگر قرار گیرد،

موقعیت دوم: وقتی نظام منافع بازیگران، حول همین تعادل نامطلوب کنونی شکل گرفته باشد و امکان اقناع آن‌ها برای حرکت به سمت تعادل دیگر دشوار باشد،  

نویسنده در همایش بهمن 1396 در آمفی‌تئاتر دانشگاه شهید بهشتی نشان داد که حرکت واقعی به سمت مقاوم‌سازی اقتصاد، مغایر منافع واردکنندگان کالاهای اساسی، فراریان مالیاتی، سفته‌بازان ارز و مستغلات، مدیران عمده شرکت‌های دولتی و عمومی، انحصارگران بازار کالاها و خدمت‌های تخصصی و حتی اکثر نمایندگان مجلس است. اکنون این جمله را می‌افزایم که این نظام منافع رسوب کرده، نقش پیشران را برای دولتی که فاقد گفتمان و فاقد پارادایم است، بازی می‌کند.

در دوره دولت یازدهم، دکتر نیلی تلاش کرد نقش طراح پارادایم اقتصادی را برای دولت ایفا کند و چند سند درباره خروج از رکود تورمی منتشر کرد اما در عمل مورد اقبال و اجماع دولت نبود به‌نحوی که پس از سیاست‌های مصیبت‌بار سال 1397 تصمیم به استعفا گرفت. نقدهای ما نسبت به پارادایم دکتر نیلی مقال مستقلی می‌طلبد اما گفت‌وگو با دولتی که پارادایم منقحی دارد، حتماً سازنده‌تر از تعامل با دولت بی‌پارادایم است زیرا اینجا محل بحث کارشناسی حول «بهترین سیاست برآورنده منافع ملی» نیست، یعنی اساساً مشکل، جهل نظری نیست.

به‌عنوان نمونه وقتی یکی از اعضای کابینه در خصوص پیشنهاد سیاست انرژی به ما خطاب کردند که آیا می‌دانید تأثیر این سیاست روی طبقه رأی‌دهندگان دولت چیست؟ آنگاه روشن است که تلاش‌های کارشناسی، محکوم به بن‌بست است. انتخاب سیاستی که هم منافع ملی شرایط تحریم را لحاظ کند و هم طبقه‌ای خاص از ذی‌نفعان را، کاری بس دشوار و زمان‌بر است. لطفاً یک‌بار دیگر سطر اول نوشتار را بخوانید... حالا روشن است که چرا پس از گذشت یک‌سال از طرح‌های سیاستی در شرایط تحریم، هیچ تصمیم بزرگی اتخاذ نشده است.    

عناوین مرتبط

پربحث‌های امروز

  1. پنج دروغی که ترامپ درباره ایران می گوید

  2. درس هايي ماندگار از كفش هاي كهنه يك حاكم ...

  3. چاووش اوغلو: به مذاکره با روسیه برای دستیابی به آتش‌بس در ادلب ادامه می‌دهیم

  4. خیز عمار حکیم برای تشکیل "دولت سایه" در عراق

  5. لاوروف: به هرگونه حمله به نظامیان روس در سوریه پاسخ می‌دهیم

  6. حال و هوای حرم مطهر علوی در عید غدیرخم   

  7. در نشست سه‌جانبه ایران و یمن و اروپا در تهران چه گذشت؟/ دست برتر یمن در تحولات میدانی و دیپلماتیک

  8. توضیح وکیل نجفی درباره علت اعتراض به حکم دادگاه

  9. اروپایی‌ها باید نفت ما را در قالب اینستکس پیش‌خرید کنند/ پرونده ۷ بدهکار دانه‌درشت قضایی شد

  10. ترافیک سنگین در برخی محورهای شمالی/ محور کرج - چالوس یکطرفه نمی‌شود

  11. دستور ویژه رئیس قوه قضاییه برای رسیدگی به تخلفات خودروسازان  

  12. شمار زخمی‌های انفجارهای جلال آباد به ۱۲۳ تن رسید/ به آتش کشیدن مدرسه‌ای دخترانه در کابل

  13. غدیر آمد  

  14. درگیری‌ نیروهای مورد حمایت امارات با نیروهای دولت مستعفی یمن در استان ابین

  15. نورافکن به سپاهان پیوست

  16. افزایش قیمت نفت به بالای ۶۰ دلار

  17. انتصاب «رئیس مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی» از سوی رهبر انقلاب

  18. پارسایی: خودروسازها ناکارآمدی خود را در زمین تولید ملی می‌اندازند/ توضیح درباره هزینه طراحی صندوق ۲۰۶

  19. پیشنهاد جانسون به اتحادیه اروپا درباره جایگزین "مرز سخت" بین دو ایرلند

  20. واکنش حناچی به واگذاری مراکز بهاران شهرداری به بهزیستی

  21. واکنش ربیعی به حادثه تروریستی اخیر کابل

  22. دستگیری قاچاقچیان اشیای عتیقه ۳۰۰۰ ساله در ایجرود

  23. کاهش ۱۴ تا ۳۵ درصدی ترافیک تهران در تیر ماه

  24. سیری در ششمین برج بلند مخابراتی جهان

  25. شیخ عیسی قاسم: بزرگ‌ترین ستم در زمین قطع ارتباط انسان با رسول خداست

پربحث‌های دیروز

  1. ارتباط ازدواج و حجاب جوانان

  2. یکه زارع مدیرعامل ایران‌خودرو بازداشت شد

  3. واکنش‌ها به نامه‌ای که باید سربسته می‌ماند

  4. واکنش احمد توکلی به اختلافات «آملی‌لاریجانی» و «یزدی»

  5. صدایش را در نیاورید، مصلحت نیست!

  6. یادداشت حسین شریعتمداری خطاب به آیات یزدی و آملی لاریجانی

  7. توصیه مکارم شیرازی به حواشی اخیر آملی و یزدی: به این وضع خاتمه دهید

  8. «بحث طلبگی» دعوای سیاسی نیست آقاي كدخدايي

  9. ربیعی: مدیرعامل ایران خودرو به دلیل افزایش قیمت‌ها برکنار شد/ سیف و عراقچی مدیران سالم و پاک هستند!

  10. نجفی به حکم قصاص اعتراض کرد/ ارجاع پرونده به دیوان‌عالی کشور

  11. آیت الله جنتی پس از گفتگو با حضرات آیات یزدی و آملی لاریجانی: دشمنان طمع و شادی نکنند/ راه نفوذ بی‌صلاحیت‌ها را خواهیم بست

  12. ۲ مدیر ارشد ایران خودرو بازداشت شدند

  13. ادعای عليزاده ‌طباطبایی: نجفی مرتکب قتل نشده/ استاد با سلاحی به قتل رسيده که سلاح نجفی نيست

  14. ظریف: زمان آن فرارسیده برخی با واقعیت «انقلاب اسلامی» کنار بیایند

  15. حکم پرونده واژگونی اتوبوس دانشگاه آزاد صادر شد

  16. انتقاد معاون رئیس‌جمهور از آمارهای «فرار مغزها»/ بازگشت ۱۳۰ دانشجوی ایرانی از ۱۰۰ دانشگاه برتر/ قوانین ایران ضامن واردات است+ فیلم

  17. تی آر تی: عربستان و متحدانش عامل بی ثباتی در خاورمیانه

  18. ۲ علامت خطر درباره مسکن را بشناسیم

  19. بلومبرگ: نفت عربستان زیر آتش قرار گرفته‌ و از هوا، دریا و زمین به آنها حمله می‌شود

  20. لحظه خروج نفتکش «آدریان دریا» از تنگه جبل الطارق  

  21. جشن عید غدیر در مکه مکرمه برگزار شد+عکس  

  22. دستگیری تعدادی از معترضان به کشتار سگ‌ها در تهران

  23. تاکید دیده‌بان شفافیت و عدالت بر رسیدگی به پرونده تخلف دادگستری قزوین در هفت سنگان

  24. فیلم کشتن سگ‌ها مربوط به سال ۹۶ است

  25. واکنش سخنگوی دولت به ادعاهای مازیار ابراهیمی

پربحث‌های هفته

  1. بالاخره در مساله حجاب چه کنیم؟

  2. خانواده «میترا استاد» رضایت دادند/ رهایی «نجفی» از قصاص

  3. تذکاری بر یک برداشت غلط از باوری درست درباره حکومت دینی

  4. پوری حسینی رئیس سابق سازمان خصوصی سازی بازداشت شد

  5. ارتباط ازدواج و حجاب جوانان

  6. پاسخ آملی لاریجانی به ادعاها و اتهامات اخیر/ از هیچ متخلف و فاسدی حمایت نکرده و نخواهم کرد/هیچگاه نگفته ام نجف می روم

  7. هشدار توکلی به مسئولان نظام درباره رشد حاشیه‌نشینی در کشور/ صدای «هل من ناصر» مستأجران و مستمندان را بشنویم

  8. یکه زارع مدیرعامل ایران‌خودرو بازداشت شد

  9. توپی که پزشکان به زمین مشاغل دیگر می‌اندازند

  10. هزینه ۳ هزار میلیارد تومانی برای طراحی صندوق پژو ۲۰۶ / طراحی ۱۲۰ میلیارد تومانی سمند!

  11. صدور گواهینامه رانندگی موتور برای زنان از نگاه یک حقوقدان

  12. یک سال و نیم در ملایر به دنبال رادیولوژیست گشتیم؛ نبود/ طرح افزایش ظرفیت رشته های پزشکی باید در اولویت قرار بگیرد

  13. چرخش ظریفانه از برجام!...

  14. روحانی: اون ۹۸ که ما می‌خواستیم این ۹۸ نیست   

  15. نفتکش ایرانی در جبل الطارق با وجود مخالفت آمریکا آزاد شد

  16. برنامه ایران در جنگ با آمریکا؛ غرق کردن ناو هواپیمابر با موشک‌های کوتاه برد فتح مبین

  17. فرصت جدید جلب احترام جهاني برای نیروی دریایی ايران

  18. عراقچی: مداخله در بازار ارز با دستور رئیس‌جمهور انجام شد/ دولت وقوع بحران ارزی را باور نمی‌کرد/ تایید صلاحیت سالار آقاخانی توسط وزارت اطلاعات

  19. واکنش‌ها به نامه‌ای که باید سربسته می‌ماند

  20. رئیس سازمان حج‌: ادعای برادر شهید رکن‌آبادی دروغ محض است

  21. دولت هند ضرب‌الاجل دو ساعته‌ به شیخ زکزاکی داد

  22. واکنش احمد توکلی به اختلافات «آملی‌لاریجانی» و «یزدی»

  23. واکنش‌ها به اظهارات منتسب به آیت‌الله یزدی/ سوال محمود صادقی درباره دلیل آزادی فرمانده عملیات ترور/دفاع یک اصلاح طلب از آیت‌الله مصباح یزدی

  24. اتاق رو به کعبه شبی ۳۰۰ میلیون تومان!

  25. تصویر دیده نشده از دیوار کشی رئیسی  

پربحث‌های اخیر

  1. اروپایی‌ها باید نفت ما را در قالب اینستکس پیش‌خرید کنند/ پرونده ۷ بدهکار دانه‌درشت قضایی شد

  2. دستور ویژه رئیس قوه قضاییه برای رسیدگی به تخلفات خودروسازان  

  3. افزایش قیمت نفت به بالای ۶۰ دلار

  4. پارسایی: خودروسازها ناکارآمدی خود را در زمین تولید ملی می‌اندازند/ توضیح درباره هزینه طراحی صندوق ۲۰۶

  5. چرا مسکن چاره‌ای جز ارزان شدن ندارد

  6. اظهارات ضدونقیض از آمار وکلا/ نبود شفافیت در بازار خدمات حقوقی

  7. استفاده از کارتخوان توسط پزشکان یک قانون است و باید اجرایی شود

  8. از بازنشسته‌ها خبر دارید؟

  9. افزایش موقتی غلظت ازن در هوای تهران

  10. تداوم خیزش گرد و خاک در نوار شرقی کشور

  11. پیش‌بینی کاهش بیشتر قیمت مسکن/افزایش وام خرید مسکن فعلا به صلاح نیست

  12. رکورد بیشترین رشد تولید نفت و گاز متعلق به کدام کشور است؟

  13. تاثیر کاهش ارز در قیمت تلفن همراه/ بازار گوشی در روزهای آینده آرام خواهد شد

  14. عضو دیده‌بان شفافیت: متولیان سامانه تی‌تک، مسئولیت تخلفات احتمالی آن را می‌پذیرند؟

  15. چرا نام «گریس 1» به «آدریان دریا» تغییر کرد؟

  16. الزامات اصلاح یارانه‌های انرژی با وارد شدن کمترین فشار به مردم

  17. مردم منتظر محاکمه رانت‌خواران پیدا و پنهان مافیای خودرو⁩ هستند

  18. جوان گرایی مدیران درکار نبود؛ اشتباه اطلاع رسانی "دولت"، حداکثر سن مدیران ارشد را ۵۰ سال کرد

  19. یکه زارع چرا برکنار شد؟

  20. عرضه سهام عدالت در بورس منتظر مصوبه مجلس است

پربحث‌های دیروز

  1. یکه زارع مدیرعامل ایران‌خودرو بازداشت شد

  2. ۲ مدیر ارشد ایران خودرو بازداشت شدند

  3. ۲ علامت خطر درباره مسکن را بشناسیم

  4. قیمت انواع شیرینی در آستانه عید غدیر

  5. وکیل احمد عراقچی: بانک مرکزی را نمی‌توان در مقام اعمال حاکمیت به قاچاق متهم کرد

  6. قیمت برنج طی یک سال ۱۰۰ درصد گران شد

  7. مدیرعامل جدید ایران‌خودرو کیست؟

  8. ۵ ایراد شورای نگهبان به طرح تسهیل تسویه بدهی بدهکاران بانکی

  9. وزیر اقتصاد: قوه مجریه به تنهایی نمی‌تواند برنامه های مربوط به یارانه را اجرایی کند

  10. لوازم التحریر چقدر گران شده؟

  11. طلای جهانی 19 دلار ارزان شد

  12. حذف یارانه نقدی پردرآمدها به کجا رسید؟

  13. جزئیات بخشودگی جرایم مالیاتی اعلام شد

  14. هشدار شدید همتی به بانک ها / ارزانی مسکن آغاز شد

  15. لزوم تسریع در تخلیه کالاهای اساسی از بنادر کشور

  16. برنامه‌های وزات اقتصاد برای خصوصی‌سازی

  17. رکوردشکنی بورس تهران

  18. احتمال همکاری بورس تهران و وین

  19. هدایای اینترنتی همراه اول در «دوشنبه سوری» مردادماه

  20. درخواست بانک مرکزی برای استفساریه در خصوص مالیات بر تسعیر دارایی‌ها

  21. آخرین قیمت جهانی طلا

  22. قیمت انواع خودروهای داخلی در بازار  

  23. آخرین وضعیت منابع آب زیرزمینی کشور

  24. ۳ شغل پردرآمد و کم دردسر در ایران

  25. موبایل باز هم ارزان می‌شود

پربحث‌های هفته

  1. پوری حسینی رئیس سابق سازمان خصوصی سازی بازداشت شد

  2. هشدار توکلی به مسئولان نظام درباره رشد حاشیه‌نشینی در کشور/ صدای «هل من ناصر» مستأجران و مستمندان را بشنویم

  3. یکه زارع مدیرعامل ایران‌خودرو بازداشت شد

  4. هزینه ۳ هزار میلیارد تومانی برای طراحی صندوق پژو ۲۰۶ / طراحی ۱۲۰ میلیارد تومانی سمند!

  5. عراقچی: مداخله در بازار ارز با دستور رئیس‌جمهور انجام شد/ دولت وقوع بحران ارزی را باور نمی‌کرد/ تایید صلاحیت سالار آقاخانی توسط وزارت اطلاعات

  6. برنج ایرانی به‌نسبت پارسال 100 درصد گران شد

  7. مدیرعامل صندوق بازنشستگی برکنار شد

  8. ناکارآمدی طرح‌های حمایتی دولت در مسکن / به همه چیز فکر شده غیر از مشکل اصلی!

  9. وعده دوباره پلیس برای توقف شماره گذاری خودروی پراید/ آیا این بار هم پیروزی از آن خودروسازان خواهد بود؟

  10. استعفای پوری‌حسینی پذیرفته شد

  11. آیا حذف پراید در شرایط فعلی شدنی است؟

  12. معاون سابق وزیر نفت: خسارت ۳۴ هزار میلیارد تومانی کشور از حذف کارت سوخت/ مسئولیت با زنگنه است

  13. ملت منتظر گزارش خصوصی‌سازی

  14. آغاز الزامی شدن استفاده از کارت هوشمند سوخت/ تکرار تجربه اي مفید که نادیده گرفته شده بود

  15. پشت پرده خصوصی‌سازی‌ها با محاکمه علنی آشکار می‌شود

  16. جهانگیری: همه مشکلات اقتصادی کشور به‌دلیل تحریم‌ها نیست

  17. حذف صفر از پول ملی علاج تورم نیست/ دولت با ارائه لایحه حذف ۴ صفر وقت مجلس را نگیرد

  18. راهزنی جدید آمریکا برای سرقت نفت ایران

  19. اعلام جزییات تازه از دلایل بازداشت پوری حسینی

  20. چراغ جادوی ۶۸ هزار میلیاردی وزارت نفت/ صندوق‌های نفت حیاط خلوت بازنشسته‌هاست؟

  21. به منظور صیانت از بیت‌المال؛ وزیر نفت بخشنامه تقویت پایش داخلی مالی را ابلاغ کرد

  22. دستور رئیس جمهور برای انتشار حقوق مدیران

  23. دولت‌ها ؛ آینده فروشی و پیش‌خور کردن منابع نسل های بعد

  24. دولت فرصت «وزارت گردشگری» را از دست ندهد

  25. خط‌ونشان همتی برای بانک‌ها/ دوران تخطی از مقررات به‌سر آمد

آخرین عناوین