بی‌گفتمان و بی‌پارادایم در اقتصاد

گروه اقتصادی الف،   3980424017

سید‌احسان خاندوزی در یادداشتی در روزنامه صبح نو نوشت: این روزها سالگرد انتشار گزارش نخستین دستگاه حاکمیتی درباب برنامه‌های اقتصادی پیشنهادی برای دوران تحریم است (گزارش برنامه فعالانه ضدتحریم، مرکز پژوهش‌های مجلس که البته با تأخیر در مردادماه روی سایت رفت). پس از آن گروه‌های بیشتری از نخبگان، طی جلساتی با مقامات عالی‌رتبه دولت یا از طریق انتشار گزارش مکتوب، پیشنهادهای مشخصی درخصوص سیاست‌های اقتصادی مطرح کردند اما تا امروز سیاست نانوشته دولت یک کلمه بوده است: «نگرفتن تصمیم‌های بزرگ».

البته وزن مصوبات هیات وزیران یا شورای عالی هماهنگی اقتصادی حتماً به چندکیلو می‌رسد اما پس از تحول اقتصاد کلان (سقوط پولی ملی و رکود تورمی بزرگ) آیا استراتژی اقتصادی کاملاً متمایز و متناسبی اتخاذ شده است (به استثنای سیاست ارزی خوب رییس کل بانک مرکزی)؟ لطفاً به این فهرست نگاه بیندازید:

 -نظام مخارج دولت یا از آن‌سو اصلاح مالیات‌ستانی،

-سیاست اعتباری - بانکی بانک مرکزی،

-برنامه تحریک اشتغال و سهولت کسب‌وکار،

-نقشه تجاری و ارزی،

-سیاست صنعتی و حمایت از تولید،

-سیاست‌های بازتوزیع و ضدفقر،

-ابزارهای غیرمتعارف تسویه بین‌الملل،

-و سیاست‌گذاری انرژی.
واقعاً می‌توان کشوری را تصور کرد که در مواجهه با خطیرترین شرایط اقتصادی، هیچ تحولی در ابعاد فوق ایجاد نکند؟ پرسش نوشتار حاضر آن است که چرا دولت یازدهم این مسیر را انتخاب کرده است؟

بر اساس یک طبقه‌بندی، دولت‌ها:

-یا ابتدا از دل یک گفتمان (Discourse) (چه گفتمان حزبی، چه غیرحزبی) به‌عنوان راهنمای راهبردها، سربر می‌آورند (نمونه ایرانی آن دولت اصلاحات بود) که البته گاه در عمل به گفتمان خویش متعهد نمی‌ماند.

-یا پس از انتخاب دولت، پارادایم (Paradigm) و چارچوب مشخصی را به‌عنوان سرلوحه سیاست‌های خویش برمی‌گزینند (مانند دولت سازندگی و دولت خدمت که پارادایم فردی رییس دولت، راهبر کل دولت بود).

-یا دولت‌های بی‌گفتمان و بی‌پارادایم هستند که به نحو کاملاً عمل‌گرایانه (Practical) دست به انتخاب‌های اقتضائی (یا متناقض یا سازگار) می‌زنند (مانند دولت امید که فقط در سیاست خارجی دارای پارادایم ذهنی بود).

نکته مهم: از دولت دسته سوم انتظار می‌رود واکنش‌های سریع‌تری به تحولات نشان دهد و با یک هزینه - منفعت کاملاً عمل‌گرایانه به جمع‌بندی برای اقدام برسد اما از آنجا که دولت، ریشه در گفتمان مشخص یا پارادایم سازگاری ندارد، بیش از دولت‌های یک و دو در معرض کشمکش منافع بازیگران است. به بیان دیگر اصول پیشینی کمی به مثابه راهنمای تصمیم‌گیری برای دولت وجود دارد و عنصر تعیین‌کننده همان هزینه - منفعت خواهد بود و اینجاست که نزدیکی و دوری گروه‌های ذی‌نفع یا قدرت فشار آن‌ها بر دولت، می‌تواند تعیین‌کننده جهت سیاست باشد. حال به پرسش قبل بازمی‌گردم:

دولت‌های بی‌گفتمان و بی‌پارادایم که اتفاقاً از عمل‌گراترین بوروکرات‌ها در پست‌های خود استفاده می‌کنند، چرا به بی‌عملی دچار می‌شوند؟ چرا از اتخاذ تصمیم‌های بزرگ بازمی‌مانند؟

اگر همان منطق تصمیم هزینه - منفعت را مدنظر قرار دهیم، پاسخ نمایان می‌شود که چه زمان‌هایی بی‌تصمیمی، یک خروجی طبیعی محسوب می‌شود:

موقعیت اول: وقتی منافع ذی‌نفعان نزدیک به قدرت به یک سمت باشد و منافع ملی به صورت آشکار یا به نمایندگی رهبر نظام، در سمت دیگر قرار گیرد،

موقعیت دوم: وقتی نظام منافع بازیگران، حول همین تعادل نامطلوب کنونی شکل گرفته باشد و امکان اقناع آن‌ها برای حرکت به سمت تعادل دیگر دشوار باشد،  

نویسنده در همایش بهمن 1396 در آمفی‌تئاتر دانشگاه شهید بهشتی نشان داد که حرکت واقعی به سمت مقاوم‌سازی اقتصاد، مغایر منافع واردکنندگان کالاهای اساسی، فراریان مالیاتی، سفته‌بازان ارز و مستغلات، مدیران عمده شرکت‌های دولتی و عمومی، انحصارگران بازار کالاها و خدمت‌های تخصصی و حتی اکثر نمایندگان مجلس است. اکنون این جمله را می‌افزایم که این نظام منافع رسوب کرده، نقش پیشران را برای دولتی که فاقد گفتمان و فاقد پارادایم است، بازی می‌کند.

در دوره دولت یازدهم، دکتر نیلی تلاش کرد نقش طراح پارادایم اقتصادی را برای دولت ایفا کند و چند سند درباره خروج از رکود تورمی منتشر کرد اما در عمل مورد اقبال و اجماع دولت نبود به‌نحوی که پس از سیاست‌های مصیبت‌بار سال 1397 تصمیم به استعفا گرفت. نقدهای ما نسبت به پارادایم دکتر نیلی مقال مستقلی می‌طلبد اما گفت‌وگو با دولتی که پارادایم منقحی دارد، حتماً سازنده‌تر از تعامل با دولت بی‌پارادایم است زیرا اینجا محل بحث کارشناسی حول «بهترین سیاست برآورنده منافع ملی» نیست، یعنی اساساً مشکل، جهل نظری نیست.

به‌عنوان نمونه وقتی یکی از اعضای کابینه در خصوص پیشنهاد سیاست انرژی به ما خطاب کردند که آیا می‌دانید تأثیر این سیاست روی طبقه رأی‌دهندگان دولت چیست؟ آنگاه روشن است که تلاش‌های کارشناسی، محکوم به بن‌بست است. انتخاب سیاستی که هم منافع ملی شرایط تحریم را لحاظ کند و هم طبقه‌ای خاص از ذی‌نفعان را، کاری بس دشوار و زمان‌بر است. لطفاً یک‌بار دیگر سطر اول نوشتار را بخوانید... حالا روشن است که چرا پس از گذشت یک‌سال از طرح‌های سیاستی در شرایط تحریم، هیچ تصمیم بزرگی اتخاذ نشده است.    

عناوین مرتبط

پربحث‌های دیروز

  1. سازمان مبارزه با فساد تشکیل دهید...

  2. صندلی اتوبوس‌های پایتخت فروشی می‌شود!

  3. ده چیز که برای اولین بار در عربستان باب شد

  4. آغاز مصادره اموال مقامات فاسد ترکمنستان+ تصاویر

  5. مطهری: عملکرد خوبی در مجلس داشتم/ نیاز زیادی به تبلیغات ندارم

  6. پزشکیان، مستقل هستم و هیچ‌وقت هزینه تبلیغات نداده‌ام / قطعا مجلس آینده هم به این شکل خواهد بود/مگر لاریجانی کیست؟

  7. حادثه تالار عروسی سقز ۱۱ کشته و ۴۲ مصدوم برجا گذاشت/ اعلام عزای عمومی در کرستان

  8. همتی: بانک مرکزی برای بازگرداندن ثبات به بازار ارز تلاش می‌کند

  9. نظرات برگزیده مخاطبین الف: پزشکان و هنرمندان برای معافیت مالیاتی لابی دارند اما کارگران و حقوق بگیران نه/چرا حسام‌الدین آشنا همیشه طلبکار است/دوستی با آمریکا سعادت نمی‎ آورد

  10. عراقچی: تمام اعضای برجام آمریکا را ریشه تنش‌ها می‌دانند

  11. فیس بوک صفحه کاربری عربی رهبر انقلاب را پاک کرد

  12. کرایه اتوبوس‌های جدید DRT در پایتخت چقدر است

  13. آیت الله علوی گرگانی: طرح جدید بانکداری باید به نظر رهبر انقلاب و بعضی از کارشناسان خبره در بحث اقتصاد و فقه برسد

  14. «اعزام به زندان تا تأمین قرار وثیقه و کفالت» ممنوع شد

  15. جزئیات درگیری اشرار در افسریه تهران/ نزاع خیابانی با شمشیر، کلت کمری و کلاشینکف

  16. چرا خشایار اعتمادی از دنیای موسیقی خداحافظی کرد؟

  17. حمله بی‌سابقه تاج به نمایندگان مجلس

  18. مدودف: قطع دسترسی روسیه به سوئیفت اعلام جنگ است

  19. ماهیت واقعی FATF چیست؟/ وقتی اندیشکده انگلیسی هم ادعاهای FATF را زیر سوال می‌برد

  20. روایت شاهدان عینی از حادثه سقز/ خبری از انفجار گاز نبود

  21. خجسته: کینه‌ سیاسی دولت عامل حذف کارت سوخت بود

  22. رویترز: اروپایی‌ها در جلسه برجام، ایران را به اِعمال «مکانیسم ماشه» تهدید می‌کنند

  23. با بزرگترین خودروسازان دنیا آشنا شوید

پربحث‌های هفته

  1. بالاخره می خواهیم آرژانتین و مکزیک باشیم یا سوئد و سنگاپور!؟

  2. تبعیض آشکار در اخذ مالیات/ آیا همه هنرمندان باید از پرداخت مالیات معاف می‌شدند؟

  3. شما چه فکر می‌کنید؟ | آشنا: جماعت زیادی از راه مسافرکشی با ماشین شخصی زندگی می‌کنند...

  4. یک عکس؛ یک شرح | «رضا جان انقلاب این طور نیست که تو فهمیده‌ای...»

  5. رئیس جمهور افغانستان را در این تصویر پیدا کنید!

  6. شوخی گریه‌دار با کودک کار

  7. سعید ملایی تبعه مغولستان شد+عکس

  8. وزیر کشور: یک مقدار افزایش قیمت‌ها،‌ در برابر افزایش قیمت بنزین طبیعی است

  9. مطهری: افزایش قیمت بنزین ضروری بود/ اگر شرایط مناسب بود روحانی را استیضاح می‌کردیم/ یک خانه ۵۷۶ متری و یک پژو دارم

  10. علت طولانی بودن روند صدور کارت ملی چیست؟

  11. داماد رئیس جمهور در انتخابات ثبت نام کرد!

  12. توضیحات رامبد جوان درباره مهاجرت و خندوانه

  13. ابطحی: روحانی هویت امنیتی خود را در این روزها نشان داد/ انتقاد منیژه حکمت از معافیت مالیاتی هنرمندان/ آخرین اخبار از حضور جلیلی و قالیباف در انتخابات

  14. ثبت نام کنندگانی که هیج اطلاعاتی از مجلس شورای اسلامی ندارند!!

  15. سازمان مبارزه با فساد تشکیل دهید...

  16. اقتصاددانان خطاب به رئیس‌جمهور: اسامی کارشناسان موافق و اسناد کارشناسی طرح افزایش قیمت بنزین را منتشر کنید

  17. صندلی اتوبوس‌های پایتخت فروشی می‌شود!

  18. خسارت ۱۰۰ هزار میلیارد تومانی زنگنه به کشور

  19. ده چیز که برای اولین بار در عربستان باب شد

  20. «اعتراض»، «آشوب»، «اغتشاش» یا «فتنه»؟ ؛ هر چه بود درسی شد برای عبرت...

  21. در نیزارهای ماهشهر چه گذشت؟! / روایتی تازه از وقایع اخیر در بندر ماهشهر

  22. سخنان عجیب مطهری درباره طرح افزایش قیمت بنزین/ وقتی یک نهاد نظارتی به نمایندگان هدیه می‌دهد!/ قوچانی: نمی‌توان از کارنامه اصلاح‌طلبان دفاع کرد

  23. کدخدایی: برخی از وزرا مخالف افزایش قیمت بنزین بودند/موضع مشاور رئیس جمهور درباره کشته شدگان اعتراضات اخیر/ زیباکلام: شرمنده مردمی هستم که با تشویق من به روحانی رای دادند

  24. آغاز مصادره اموال مقامات فاسد ترکمنستان+ تصاویر

  25. آیا فقط گرانی بنزین «عدالت» را بر قرار می‌کند؟!

پربحث‌های اخیر

    پربحث‌های هفته

    1. تبعیض آشکار در اخذ مالیات/ آیا همه هنرمندان باید از پرداخت مالیات معاف می‌شدند؟

    2. وزیر کشور: یک مقدار افزایش قیمت‌ها،‌ در برابر افزایش قیمت بنزین طبیعی است

    3. اقتصاددانان خطاب به رئیس‌جمهور: اسامی کارشناسان موافق و اسناد کارشناسی طرح افزایش قیمت بنزین را منتشر کنید

    4. خسارت ۱۰۰ هزار میلیارد تومانی زنگنه به کشور

    5. آیا فقط گرانی بنزین «عدالت» را بر قرار می‌کند؟!

    6. طرح مجلس برای اعطای مشوق صرفه‌جویی در مصرف بنزین

    7. احمد توکلی: سال ۹۶ نسبت به طغیان فرودستان هشدار دادم/ تکذيب‌های مکرر زنگنه درباره افزایش قیمت بنزین فريب جامعه بود

    8. جدیدترین خودروی خارجی ناوگان پلیس را بیشتر بشناسید

    9. عقب‌نشینی دولت از یک شعار پوپولیستی و ضرر هزاران میلیاردی

    10. همتی: بانک مرکزی برای بازگرداندن ثبات به بازار ارز تلاش می‌کند

    11. چند درصد یارانه‌بگیران «حمایت معیشتی» دریافت نکردند؟ + جدول

    12. ریزش مشترکان دامن ایرانسل و رایتل را گرفت

    13. جهانگیری: نفت را به روش‌های دیگر می‌فروشیم/ کشورهای دوست جرات اینکه از ما نفت بخرند را تقریبا ندارند

    14. وکلا و پزشکان فرار مالیاتی گسترده‌ای دارند/ درخواست وزیر ارشاد درباره معافیت مالیاتی هنرمندان عجیب است

    15. نامه مصباحی‌مقدم به آیت‌الله نوری همدانی: اگر طرح مجلس مسکوت بماند، بانک‌های خصوصی جشن خواهند گرفت

    16. آخرین مهلت مراجعه به سایت حمایت معیشتی اعلام شد

    17. دستور فوری نوبخت برای معافیت مالیاتی ۱۰۰ درصدی هنرمندان در لایحه بودجه ۹۹

    18. آیت الله علوی گرگانی: طرح جدید بانکداری باید به نظر رهبر انقلاب و بعضی از کارشناسان خبره در بحث اقتصاد و فقه برسد

    19. سالار عقیلی: از شنیدن خبر معافیت مالیاتی هنرمندان خوشحال شدم/ هیچ حمایتی از هنرمندان نمی‌شود

    20. اعلام نتیجه ثبت‌نام برای کمک هزینه معیشتی تا سه هفته آینده

    21. احتمال کشف یک مخزن جدید نفتی در خوزستان

    22. تأکید نوبخت بر مخالفت با «حذف معافیت مالیاتی هنرمندان»

    23. افزایش قیمت بنزین تاثیری بر بازار مسکن ندارد

    24. انتقاد آیت‌الله نوری همدانی از طرح جدید بانکداری: طرح جدید بانکداری به ربا رسمیت می بخشد

    25. ترکان: زمان و شیوه سهمیه‌بندی بنزین مناسب نبود/ اقدام رهبری در مدیریت اوضاع کشور در حافظه‌ها بماند

    آخرین عناوین