«فلسفه به وقت سه صبح»؛ ریچارد مارشال؛ ترجمه مهدی رعنائی؛ نشر ترجمان علوم انسانی گفتگوهایی علیه سادگی فلسفی

دکتر علی غزالی‌فر*،   3980214001
گفتگوهایی علیه سادگی فلسفی

کم نیست کتاب‌های فلسفی که درون‌مایه آنها گفتگو باشد. بیشتر این‌گونه آثار شامل گفتگوهایی با اهل فلسفه هستند که با این هدف منتشر می‌شوند که کلیاتی عمومی و همه‌فهم در اختیار خوانندگان عام قرار دهند. به همین دلیل محتوای آنها ساده است. اما این کتاب برعکس است

«فلسفه به وقت سه صبح»

(مصاحبه‌های ریچارد مارشال با فیلسوفان پیشرو معاصر)

تهیه‌کننده: ریچارد مارشال

مترجم: مهدی رعنائی

ناشر: ترجمان علوم انسانی، چاپ اول 1395

320 صفحه، 23000 تومان

 

*****

 

"سه صبح" هیچ ربطی به ساعت سه صبح ندارد. سه صبح اسم یک مجله است که محتوایش همانند اسمش نامتعارف است. همان‌طور که ساعت سه صبح گویی که در حاشیه و برکنار از همه دیگر ساعت‌های روز است و معلوم نیست شب است یا روز،  مباحث این مجله هم با دیگر مباحث متعارف و مطرح، تفاوت دارد. شعار مجله هم این است که ما علیه هر چیزی هستیم که رایج است. اما در فلسفه چه چیزی رایج است و این کتاب علیه چه چیزی است؟

کم نیست کتاب‌های فلسفی که درون‌مایه آنها گفتگو باشد. بیشتر این‌گونه آثار شامل گفتگوهایی با اهل فلسفه هستند که با این هدف منتشر می‌شوند که کلیاتی عمومی و همه‌فهم در اختیار خوانندگان عام قرار دهند. به همین دلیل محتوای آنها ساده است. اما این کتاب برعکس است. مصاحبه‌ها کاملا تخصصی است و مباحث از جنس کلیات و مطالب عمومی نیست. به همین دلیل به‌کار کسانی می‌آید که با حال و هوای فلسفه‌های دانشگاهی و تخصصی تحلیلی و قاره‌ای آشنایی خوبی داشته باشند؛ به‌طور مشخص منظور استادان، پژوهشگران و دانشجویان تحصیلات تکمیلی است. ظاهرا عنوان نامتعارف کتاب بسیاری را به این گمان انداخته که با کتابی ساده و مقدماتی سروکار خواهند داشت. اما اگر کسی با چنین توقعی به سراغ کتاب برود، گیج می‌شود. برای مثال گفتگوی هشتم که با پروفسور تری پینکارد درباره میراث ایده‌آلیسم آلمانی انجام می‌شود، فوق‌العاده دشوار و تخصصی است، و در عین‌حال برای علاقمندان بسیار جالب و آموزنده.

این کتاب مجموعه‌ای فراهم آمده از دوازده مصاحبه است که با یک فیلسوف تحلیلی سفت و سخت، به نام تیموتی ویلیامسن، آغاز می‌شوند و با فیلسوفی قاره‌ای متخصص در فلسفه هایدگر به پایان می‌رسد؛ فیلیکس اُمارچادا. این مصاحبه‌ها طیفی را تشکیل می‌دهند که از فلسفه تحلیلی آغاز می‌شود و به تدریج رقیق می‌شود و سپس به فلسفه‌های قاره‌ای می‌رسد. هفت مورد در حوزه فلسفه تحلیلی و پنج‌تا در حال‌وهوای فلسفه‌های قاره‌ای. مباحث دسته اخیر به فلسفه‌های آلمانی اختصاص دارد که منبع اصلی همه فلسفه‌های قاره‌ای است. بنابراین دیگر فلسفه‌های قاره‌ای، از جمله جریان‌های فرانسوی، غایب‌اند. در میان فلسفه‌های آلمانی هم ایده‌آلیسم آلمانی قرن هجدهم و نوزدهم سهم عمده را دارد.

بیشتر مصاحبه‌ها با این پرسش کنجکاوانه آغاز می‌شوند: «چرا فیسلوف شدید؟» پاسخ‌های فیلسوفان برجسته بسیار جالب است و نقل ماجراهای گذشته زندگی و اتفاقاتی که آنها را در مسیر فلسفی فعلی‌شان قرار داده بسیار خواندنی و آموزنده است. برای مثال اسکات سومز این خاطره را نقل می‌کند که در زمان دانشجویی‌اش روزی استادش، داگفین فولسدال مشهور، پس از خواندن مقاله‌اش به او نصیحتی کرد که، به عنوان یکی از دو اصل نوشتن فلسفی، در سراسر زندگی حرفه‌ایش آن را آویزه گوش خود ساخت: «آقای سومز، شما باید طوری بنویسید که اگر اشتباهی مرتکب شدید، هر کس که موضوع مقاله‌تان را می‌شناسد بلافاصله قادر باشد متوجه آن شود.» نصیحت دوم را جودی تامسن به او کرد.

در هر گفتگو، آخرین مسئله‌ای هم که از فیلسوفان خواسته می‌شود این است که پنج اثر فلسفی برجسته را برای خوانندگان معرفی کنند که در حوزه تخصصی آنها مهم و قابل توجه است. این معرفی‌ها نیز برای علاقمندان بسیار وسوسه‌کننده است. پاسخ‌ها جالب است. تقریبا همه فیلسوفان تحلیلی کتاب "نامگذاری و ضرورت" سول کریپکی را اکیدا توصیه می‌کنند. اما هر کدام از فیلسوفان قاره‌ای کتاب‌های خاصی را معرفی می‌کنند.

برایان لایتر کتاب مختصر جاناتان ولف، با عنوان "چرا امروز باید مارکس بخوانیم"، را توصیه می‌کند. من این کتاب را نخوانده بودم؛ زیرا فکر نمی‌کردم اثر مهمی باشد، اما بعد از خواندن این مطلب آن را مطالعه کردم و بسیار بهره بردم. گمان می‌کنم دیگر خوانندگان نیز در این مصاحبه‌ها برخی از گمشده‌های خود را بیابند. این هم خود مزیت دیگری برای این کتاب است. فیلیکس اُمارچادا نیز در همین زمینه می‌گوید: «کتابی که همیشه به آن مراجعه می‌کنم "وضع بشر" هانا آرنت است. کتابی که زندگی‌ام را تغییر داد "هستی و زمان" هایدگر است... یکی از اولین کتاب‌های فلسفی‌ای که خواندم "تأملات" دکارت بود که هیچ‌وقت نمی‌شود آن را بخوانم و شگفت‌زده نشوم.»

در میانه آن آغاز و این انجام پرسش‌های زیادی مطرح می‌شود و دامنه گفتگوها وسیع‌تر از مسائل آکادمیک است. چارچوب کلی گفتگوها حوزه‌های گوناگون فلسفه دانشگاهی است؛ یعنی فلسفه تحلیلی، فلسفه قاره‌ای، فلسفه زبان، معرفت‌شناسی، متافیزیک، فلسفه سیاسی، فلسفه حقوق، هگل، هایدگر و ایده‌آلیسم آلمانی. به هر حال مصاحبه‌شوندگان همگی فیلسوفان دانشگاهی هستند. با وجود این، گفتگوها تا جایی که امکان داشته باشد به اطراف گسترده می‌شود و موضوعات گوناگونی را دربرمی‌گیرد. برای مثال چالش‌های اجتماعی و سیاسی معاصر نیز به‌طور جدی مطمح نظرند و بررسی می‌شوند؛ اما نه به‌طرز ساده و کلیشه‌ای، بلکه عمیق و مبنایی. به‌شیوه‌ای که کمتر در رسانه‌ها یا سایر کتاب‌ها انعکاس پیدا می‌کند. یکی از دغدغه‌های اصلی در همه گفتگوها این است که نسبت میان وضع فعلی ما در جهان امروز با آن فلسفه‌ها روشن شود. علی‌رغم این، ارزش این کتاب فراتر از این است. علت این امر را باید در سرشت راستین گفتگو پی گرفت.

گفتگو حقیقتا جانشین‌ناپذیر است. گفتگو با فیلسوفان؟ بی‌نظیر است. چرا؟ زیرا گفتگو بیان مجدد متن مکتوب نیست. لذا یک مطلب فرعی یا دسته‌چندم نیست، بلکه سرشت گفتگو به‌گونه‌ای است که در آن چیزی آشکار می‌شود که در هیچ جای دیگری و توسط هیچ چیزی آشکار نمی‌شود. حتی یک گفتگوی کوتاه نیز واجد معنایی است که در کتاب‌های مفصل نیز پیدا نمی‌شود. از این روی خواننده در گفتگو مطالبی می‌یابد که حتی در غنی‌ترین و قوی‌ترین کتاب‌ها نیز نوشته نمی‌شود. همچنین غنای مباحث این کتاب به‌گونه‌ای است که خواننده هم می‌تواند در گفتگوها مشارکت جوید و مواجهه‌ای فعال با آنها داشته باشد. جریان گفتگو را در ذهن خود به مسیر دیگری بکشاند و به فهم چیزهای دیگری نائل آید. به عبارت دیگر این گفتگوها، از آن مواردی نیستند که فقط یک‌بار خوانده و کنار گذاشته شوند. باید بارها و بارها با دقت آنها را مطالعه کرد و به آنها اندیشید. با کمی جرأت حتی می‌شود ادعا کرد که می‌توان این اثر را به عنوان یک کتاب مرجع هم در نظر گرفت و موردی به آن رجوع کرد.


*دکترای فلسفه

 

عناوین مرتبط

پربحث‌های امروز

  1. تلاش خانواده نجفی برای گرفتن رضایت/ خانواده استاد: فقط قصاص/ نجفی خطاب به مادر میترا: دخترتان امانت بود اما امانتدار خوبی نبودم

  2. واکنش کاربران توییتر به سرنگونی پهپاد آمریکایی/ مقابله و برد- برد یعنی این.../ تعریف جدید بی‌بی‌سی از جاسوسی!/ شیرها دندان‌های خود را برای لبخند به نمایش نمی‌گذارند  

  3. توکلی: روحانی فرافکنی می‌کند؛ عامل نابسامانی اقتصادی داخلی است/ FATF با برخی اصول قانون اساسی مغایرت دارد

  4. این جنگ اقتصادی، جنگ اراده‌هاست/ چرا دولت آرایش جنگی ندارد؟

  5. بهای دروغ‌ها چیست؟

  6. کاش از این موشک‌ها در ۱۲ تیرماه 67 هم داشتیم

  7. ترامپ: احتیاجی نداریم در تنگه هرمز باشیم/ درخواست آمریکا از ایران

  8. اعلام فهرست نجومی بگیران صندوق بازنشستگی کشوری/ حقوق ۳۸میلیون تومانی یک مدیر + جدول

  9. خاص‌ترین و گرانقیمت‌ترین تویوتا لندکروز ایران  

  10. اعتراف بزرگ و غرورآور مجری الجزیره  

  11. ترامپ: گفت‌وگوی فوق‌العاده‌ای با بن سلمان داشتیم؛ گفتم "اینکه از شما محافظت می‌کنیم، باید پول بدهید"؛ گفت "بله"

  12. کشور وزارت تولید می‌خواهد، نه وزارت واردات

  13. واکنش دادستان کل کشور به ادعایی درباره رسیدگی مجدد به پرونده سعید طوسی

  14. پناهیان: جریانی مشکوک موجب امنیت بی‌حجاب‌ها شده است

  15. دادستان کشور: «علاءالدین» متواری است/ معلوم نیست به چه شکل از زندان آزاد شده

  16. نوبخت: در خصوص نظام بانکی بی‌انصافی صورت گرفته/ موسسه‌های مالی غیرمجاز ۳۶ هزار میلیارد تومان به دولت خسارت زدند

  17. واکنش پلیس تهران به هنجارشکنی 5 دختر و پسر در تهرانپارس

  18. ادعای وزیر خارجه انگلیس: خرابکاری در نفت‌کش‌ها مطمئناً کار ایران است

  19. احتمالا اینستکس امروز تحریم می‌شود

  20. ریابکوف: روسیه و متحدانش تحریم‌های آمریکا علیه ایران را بی‌اثر می‌کنند

  21. رئیس قوه قضاییه: انقلاب اسلامی حقوق مردم را از حاشیه به متن آورد/ رعایت حقوق، مبنای هر تصمیم در ایران است

  22. جانشین فرمانده سپاه: جنگ آشکار با آمریکا ادامه دارد/ انقلاب اسلامی و آمریکا هرگز نمی‌توانند در کنار هم قرار بگیرند

  23. زنگنه: کاهش فروش نفت ایران مطلقاً دروغ است

  24. مدّاحانِ جنجالی و فقرِ فرهنگی

  25. گابارد خطاب به ترامپ: تا دیر نشده، به برجام بازگرد

پربحث‌های دیروز

  1. شما نظر دهید/ سوال و موضوعاتی که انتظار دارید امشب ابراهیم رئیسی به آن پاسخ دهد، چیست؟

  2. جهانگیری و فریب مردم؛ چرا معاون رئیس‌جمهور جامعه را سرکار می‌گذارد؟

  3. بحث شدید روحانی با جهانگیری/ معاون اول قهر کرد/ روحانی خطاب به جهانگیری: شما دنبال سرنگونی دولت هستید+تکذیب ها و تایید ها

  4. فریاد اجاره نشین‌ها را کسی می‌شنود؟

  5. تحریم دوشنبه آمریکا علیه ایران چیست؟

  6. اعضای باند نفوذی در وزارت نفت دستگیر شدند

  7. نظر علی مطهری درباره نحوه پوشش بازیگران در خارج

  8. ترامپ: هرگز حمله به ایران را "لغو" نکردم

  9. مجازات همسایه خائن صادر شد

  10. اصل ۴۲ و ۴۹ قانون اساسی پس از ۴۰ سال اجرایی خواهد شد؟/ طرح اعاده اموال نامشروع و رسیدگی به دارایی مقامات و مسئولان؛ دو بال برای مبارزه با فساد و ایجاد شفافیت

  11. کدام چشم ایرانی «بلندپروازترین پهپاد آمریکایی» را کشف کرد؟ + تصاویر

  12. آیت‌الله رئیسی: حساب‌های قوه قضائیه به ۵ حساب تقلیل یافت/ سالانه گزارش عملکرد این حساب‌ها را می‌دهم/ اگر درباره ماجرای زندان فشافویه، کم‌کاری مسئولی ثابت شود،‌ قطعا او را برکنار می‌کنیم

  13. کنایه داماد روحانی به آشنا و واعظی: «دولت نه واعظی توانمند دارد نه مشاورانی آشنا به سیاست»

  14. تکذیب درگیری لفظی روحانی با جهانگیری و قهر معاون اول/ دلیل انتقاد عجیب و کنایه آمیز داماد رئیس جمهور/ ذوالنوری چگونه به ریاست کمیسیون امنیت رسید؟

  15. ادعای برادر میترا استاد: نجفی با چند زن در ارتباط بود!/ نجفی انکار می‌کرد و می‌گفت هرچه بوده مربوط به گذشته است

  16. رفتار عجیب تماشاگران بازی ایران و فرانسه

  17. سردرگمی استراتژیک ترامپ

  18. رئیسی: با چادر به سرکردن متهمان خانم مخالفم  

  19. ماجرای سانسور و حذف برخی واژگان از سریال "گاندو"/ تصویر پردازی از سوءاستفاده برخی وابستگان به مسئولان

  20. ترامپ: بولتون می‌خواهد با تمام دنیا بجنگد/من دنبال جنگ نیستم

  21. حاشیه مراسم ختم "میترا استاد"

  22. موسوی خطاب به ترامپ: مگر تحریمی مانده که آمریکا علیه ایران نکرده باشد

  23. معاون رئیس جمهوری آمریکا: ترامپ آماده مذاکره بدون پیش شرط با ایران است

  24. انتقاد یک مرجع تقلید از کوتاهی برخی مسئولان در مسئله حجاب

  25. تفریح تابستانی در رودخانه قم  

پربحث‌های هفته

  1. ترامپ: حمله به ۳ سایت ایران در دستورکار بود/ ۱۰ دقیقه پیش از حمله آن را متوقف کردم

  2. شما نظر دهید/ سوال و موضوعاتی که انتظار دارید امشب ابراهیم رئیسی به آن پاسخ دهد، چیست؟

  3. موشک فوق افسانه‌ای ایران در سرنگونی پهپاد آمریکایی

  4. جهانگیری و فریب مردم؛ چرا معاون رئیس‌جمهور جامعه را سرکار می‌گذارد؟

  5. سرنگونی پهپاد جاسوسی «گلوبال هاوک» در هرمزگان/ پرواز RQ-۴ از پایگاه آمریکایی در جنوب خلیج فارس/ سنتکام با صدور بیانیه‌ای رسما تایید کرد+واکنش ترامپ

  6. هزينه‌هاي يك دروغ!

  7. روایت واقعی از گودال جنجالی رآکتور اراک

  8. سرنگونی پهپاد جاسوسی آمریکا در سواحل هرمزگان

  9. مدیر مالی وزارت نفت در حین خروج از کشور دستگیر شد

  10. می‌شود برجام را با روسیه و چین ادامه داد؟

  11. فیلمی از لحظه انهدام پهپاد امریکایی توسط سامانه سوم خرداد  

  12. تلاش خانواده نجفی برای گرفتن رضایت/ خانواده استاد: فقط قصاص/ نجفی خطاب به مادر میترا: دخترتان امانت بود اما امانتدار خوبی نبودم

  13. بحث شدید روحانی با جهانگیری/ معاون اول قهر کرد/ روحانی خطاب به جهانگیری: شما دنبال سرنگونی دولت هستید+تکذیب ها و تایید ها

  14. پیام سرنگونی پهپاد آمریکایی توسط ایران

  15. آیا به افراد مشهور و سلبریتی‌ها بدهکاریم؟

  16. ترامپ: آماده مذاکره بدون پیش شرط با ایران هستم

  17. نگاهی به مرگ محمد مرسی

  18. واکنش کاربران توییتر به سرنگونی پهپاد آمریکایی/ مقابله و برد- برد یعنی این.../ تعریف جدید بی‌بی‌سی از جاسوسی!/ شیرها دندان‌های خود را برای لبخند به نمایش نمی‌گذارند  

  19. شبهات امنیتی قانون اعطای تابعیت به فرزندان حاصل از ازدواج زنان ایرانی و مردان خارجی

  20. فریاد اجاره نشین‌ها را کسی می‌شنود؟

  21. واکنش زنگنه به سعید جلیلی/ در حضور سران قوا مناظره کنیم

  22. قوه قضائیه درباره قتل علیرضا شیرمحمدعلی شفاف سازی کند+ اطلاعیه سازمان زندان‌ها

  23. دادستان کل کشور: هر کسی نمی‌تواند بگوید هر جور دلم می‌خواهد می‌پوشم/ پشت فرمان و داخل اتومبیل را حریم خصوصی نمی‌دانیم

  24. روسیه: ایران به اس 400 نیاز خواهد داشت

  25. پهباد ۲۰۰ میلیون دلاری آمریکا شکار شد  

آخرین عناوین