زمان‌سنج و تازیانه چگونه برده‌داری الهام‌بخش مدیریت مدرن شد؟

کیتلین روزنتال / ترجمه الهام آقاباباگلی،   3970910208
چگونه برده‌داری الهام‌بخش مدیریت مدرن شد؟

سرمایه‌داری همیشه مدافع آزادی بوده است. از نظر طرفداران این مکتب اگر اجازه بدهیم آدم‌ها آزادانه دست به مبادله بزنند، دست نامرئی بازی برد-بردی را رقم می‌زند که به نفع همه است. اما رسیدن به حداکثر سود، علاوه‌بر آزادی، مستلزم کنترل نیز هست. این وظیفه را علم مدیریت بر عهده گرفت و با خط‌کش و کرنومتر به جان کارگران افتاد؛ علمی که پژوهش‌های تاریخی جدید نشان می‌دهد، پیشگامانش، نه استاد دانشگاه، که برده‌داران بودند.

داستان‌های سرمایه‌داری مداوماً از ثروتمندان موفق حرف می‌زنند، اما از بازنده‌ها چیزی نمی‌گویند


سرمایه‌داری همیشه مدافع آزادی بوده است. از نظر طرفداران این مکتب اگر اجازه بدهیم آدم‌ها آزادانه دست به مبادله بزنند، دست نامرئی بازی برد-بردی را رقم می‌زند که به نفع همه است. اما رسیدن به حداکثر سود، علاوه‌بر آزادی، مستلزم کنترل نیز هست. این وظیفه را علم مدیریت بر عهده گرفت و با خط‌کش و کرنومتر به جان کارگران افتاد؛ علمی که پژوهش‌های تاریخی جدید نشان می‌دهد، پیشگامانش، نه استاد دانشگاه، که برده‌داران بودند.

سال ۱۹۱۱، کمیته ویژه‌ای در کنگره تشکیل شد تا تاثیر رویه‌های کسب‌وکار مدرن را بر زندگی کارگران بررسی کند. توجه خاص این کمیته به چیزی بود که مدیریت علمی خوانده می‌شد، تکنیکی که به‌دنبال ارزیابی و افزایش بهره‌وری کارگر بود. صریح‌ترین مدافع این سیستم، مهندس مکانیکی به نام فردریک وینزلو تیلور۱ بود که شاهکارش، اصول مدیریت علمی۲، را تازه منتشر کرده بود. کتاب تیلور به معیاری الهام‌بخش برای حرفه مدیریت تبدیل شد. درواقع، تاثیر او امروز هم همچنان ادامه دارد. مقالاتی که به تاریخ پیشگامان مدیریت می‌پردازند غالباً با او آغاز می‌شوند و تلاش‌هایش را برای به‌کاربردن معیارهای دقیق، حتی برای فرایندهای ابتدایی، تحسین می‌کنند.

باوجوداین، زمانی‌که تیلور و دیگران برای شهادت‌دادن در ۱۹۱۱ فرا خوانده شدند، لحنشان به‌هیچ‌وجه الهام‌بخش نبود. و منتقدان مدیریت علمی به نقطه ارجاع بسیار متفاوتی اشاره می‌کردند: برده‌داری. آهنگری کارکشته از کارخانه اسلحه‌سازی واترتاون در ماساچوست به کمیته گفت که از نظرش در مدیریت علمی «انگار به بردگی کشیده شده‌ایم». او گفت مدیران کنترل بی‌حدی اِعمال می‌کنند «وقتی سرِ کارمانیم، همه جا دنبالمان می‌آیند... و وقتی خم می‌شویم تا چند مفتول برداریم، با زمان‌سنج بالای سرمان می‌ایستند... . این‌ کارها برای آدم تحمل‌ناپذیر است». رئیس اتحادیه ماشین‌کاران گفت که این سیستم «انسان‌ها را تا حدِ بردگی واقعی و دستمزدهای کم پایین آورده است» و اینکه سیستم «چنان جوِ سوءظنی را در میان افراد پدید آورده است که هرکس دیگران را خائن یا جاسوسِ احتمالی قلمداد می‌کند». نزدیک به جلسات استماع، با اینکه کمیته اقدام چندانی نکرد، با این مسئله موافق بود که بخش‌هایی از این سیستم «مثل تازیانه نگهبانِ برده‌ها بر تن سیاهان» عمل می‌کند، «چرا که کارگران را در حالت تشویشی مداوم نگه می‌دارد».

البته، تیک‌تاک‌کردن زمان‌سنج از ضربه شلاق تازیانه -یا تازیانه و ساعتی که هم‌زمان به کار می‌رفتند، که در برخی کشتزارها این‌گونه بود- بسیار متفاوت است. اما، بااین‌حال، چیزی افشاگر و عمیقاً نگران‌کننده در این تشبیه وجود دارد، مخصوصاً به این دلیل که طرفداران مدیریت علمی گاهی از سبک گفتار برده‌داری هم استفاده می‌کردند، و آن هم نه برای اینکه سیستم را محکوم کنند، بلکه برای ستایش از آن. یکی از همکاران تیلور، اسکادر کلایس، می‌گفت که مدیریت علمی صرفاً نوعی نظام «همکاری یا دموکراسی» است، اما تعریف کلایس از دموکراسی آشکارا غیردموکراتیک بود: او مدیریت علمی را به‌مثابه سیستمی توصیف می‌کرد که «متشکل از فردی تواناست که رهبری را به دست می‌گیرد تا در مواردی که در مقام قدرت مافوق است ’فرمان‌هایی‘ صادر کند و دیگران به فرمان‌هایش گردن نهند: این رابطه رابطه ارباب و برده است، فارغ از اینکه در غیر این صورت

چه بنامندش». از دید مدیر، کنترلْ مشخصه اصلی مدیریت علمی بود. مناسبات کنترل در طول زمان ممکن بود تغییر کنند: «همیشه تراشکار می‌توانست راه‌های بهتری را به سرپرست نشان دهد». اما، از دید کارگران، تغییرات زودگذر سود کمی داشتند. وقتی راهی بهتر را به سرپرست نشان می‌دادند، قدرت خودشان را واگذار می‌کردند. آنان خودشان را قابل جایگزینی نشان می‌دادند.

جالب‌ترین شباهت بین برده‌داری و مدیریت علمی را می‌توان در «ایده وظیفه» یافت، چیزی که تیلور «برجسته‌ترین عامل در مدیریت علمی مدرن» توصیف می‌کرد. سیستمِ وظیفه‌ای با افکارِ هنری لورنس گانت ارتباط نزدیکی دارد، کسی که امروزه به‌خاطر نمودار گانت مشهور است، ابزاری برای زمان‌بندی که هنوز هم نام او را بر خود دارد. در طول دوران شکوفاییِ مدیریت علمی، گانت یک «سیستم وظیفه‌ای و پاداشی» ایجاد کرد که یک وظیفه ثابت و دستمزدی مشخص به‌ازای ساعت کار را با پاداش‌هایی برای کار اضافی جفت‌وجور کرد. در این سیستم، کارگران دستمزدی پایه به‌علاوه مقداری اضافی برای تولید بیشتر از حداقلی مشخص دریافت می‌کنند. با ترکیب وظیفه‌ای انجام‌شدنی (به‌جای وظیفه‌ای حداکثری) با پاداش، کارگران از امنیتِ حداقلِ دستمزد برخوردار می‌شوند، اما همچنین تشویق می‌شوند که بیش از آن تلاش کنند.

ه گانت و نه تیلور، با اینکه جزئیات تازه‌ای ارائه کردند، سیستم وظیفه‌ای۳ را پدید نیاوردند. این سیستم پیشینه‌ای بسیار قدیمی‌تر دارد، و یکی از شیوه‌های اصلی سامان‌دهی کار در دوران برده‌داری بود. در چارچوب سیستم وظیفه‌ای، به برده «وظیفه» یا سهمی مشخص می‌دهند که از او انتظار می‌رود تا پایان روز انجامش دهد؛ این شیوه در تقابل با سیستم گروهی۴ بود، که در آن بردگان زیر نظارت دائمی برای مدت مشخصی کار می‌کردند. در برخی موارد، برده‌دارانی که از سیستم وظیفه‌ای بهره می‌بردند حتی پاداش‌هایی ماهانه برای دستاوردی می‌دادند که بیشتر از اهداف مشخص‌شده بود. آن برده‌داران به‌گونه‌ای تطمیع می‌کردند که نه‌فقط شبیه روش‌های گانت بلکه شبیه روش‌های اقتصاد گیگی۵ امروز هم بود. درواقع، به‌استثنای دستمزد پایه و این توانایی بسیار مهم که کارگران می‌توانستند کارشان را رها کنند، سیستم جدید گانت تقریباً در تمام جنبه‌ها همان سیستمی بود که بعضی از برده‌داران به کار می‌بردند، واقعیتی که گانت برای پنهان‌کردنش هیچ تلاشی نکرد، بلکه اذعان کرد «بسیاری از افراد» از واژه «وظیفه»، به‌دلیل ارتباطش با برده‌داری، بیزارند، و این اشاره ضمنیِ منفی را «نقطه ضعف اصلی» این سیستم قلمداد می‌کرد.

اگر ریشه‌های گانت در جنوب آمریکا را در نظر بگیریم، این مسئله کمتر تعجب‌آور است. گانت در آستانه جنگ داخلی آمریکا در خانواده‌ای برده‌دار در مریلند به دنیا آمد. پدرش، ورجیل گانت، مالک بیش از شصت مرد و زن و کودک بود. همان‌طور که گانت می‌نویسد: «اصطلاح ’ارباب سختگیر‌‘۶ در زبان ما اصطلاحی قدیمی است؛ نماد زمانی است، که خوشبختانه حالا دیگر گذشته است، که انسان‌ها مجبور بودند کار کنند، نه برای منافع خودشان بلکه برای منافع کسی دیگر». هدف گانت این نبود که به این سیستم قدیمی پایان دهد، بلکه می‌خواست با نیازهای مدرن سازگارش کند. همان‌طور که توضیح می‌دهد: «سیاست کلیِ گذشته واداشتن بود، اما دوران فشار باید جایش را به دانش بدهد و سیاستِ آینده آموزش و راهنمایی به‌ سود همه ذی‌نفعان خواهد بود».

به تعبیری، مدیریت علمی، درحالی‌که خودِ نهاد برده‌داری را کنار می‌گذارد، عیناً چکیده تکنیک‌هایش را بازسازی می‌کند. لفاظی گانت لزوماً درباره فاصله‌گرفتن نبود، بلکه درباره پیشرفت بود؛ ظاهراً دوست داشت بگوید که «مدیریت علمی نشانه گامی بلند رو به جلو از کار برده‌وار است». جیمز میپس داج، تولیدکننده‌ای اهل فیلادلفیا و کسی که خیلی زود طرفدار تیلور شد، در ۱۹۱۳ توضیح داد که «نمی‌توانیم بگوییم اولین نفری که منشا ایده مدیریت علمی را [از بردگی] جدا کرد، چه کسی بود، چرا که این ایده در اولین فریادِ از سر عذابی به دنیا آمد که از لبان برده‌ای شلاق‌خورده خارج شده بود». ارجاع داج ارجاعی استعاری به گذشته‌ای مبهم و دور بود، جایی که برده‌داری رواج داشت، نه به جنوب برده‌دار. اما فهمیده بود که «نسل حاضر» وارث «رابطه ارباب و برده از گذشته» است و کار مدیریت علمی را فراتر رفتن از این رابطه می‌دید.

آلریش بانل فیلیپسِ مورخ، که در ۱۹۱۸ به تاریخ‌نگاری مشغول بود، به شباهت‌هایی بین مدیریت علمی و برده‌داری اذعان کرد. همان‌طور که دنیل جوزف سینگل متذکر می‌شود، وقتی فیلیپس پیچیدگی استراتژی‌های مدیریت جنوبی را توصیف می‌کرد، ترجیح می‌داد به مجموعه مقالاتی در مجله ساوثرن پلنتر۷ نوشته اچ. دابلیو. ویک ارجاع دهد، کسی که «تحلیلش از موضع و جنبش» شبیه برخی از پیشرفته‌ترین مطالعات صنعتی زمان خودش بود. شاید دیدگاه‌های خوش‌بینانه خودِ فیلیپس نسبت به برده‌داری او را قادر کرده بود که چنین پیوندهایی را ببیند. آثار او که یکی از بانفوذترین مورخان برده‌داری است آکنده از تعصب نژادی بود. مشهور است که برده‌داری را نوعی «مدرسه» برای برده وصف می‌کرد و توصیفاتش از روابط متقابل بین کشتکاران و بردگانشان شباهت‌های چشمگیری به شیوه‌هایی داشت که تیلور روابط متقابل ایدئالش را بین مدیران و کارگران توصیف می‌کرد. در ۱۹۱۱، در چندین ماه برگزاری جلسات استماع کنگره درباره مدیریت علمی، تیلور تلاش کرد سیستمش را از برده‌داری دور کند. او این کار را با توصیف سیستم خود به‌مثابه مدرسه‌ای برای کارگرانی انجام داد که نمی‌دانستند چگونه کار کنند: این سیستم «کارکشیدن از سیاهان نیست؛ لطف است؛ آموزش است؛ انجام‌دادن کاری است که، اگر من پسربچه‌ای بودم که سعی داشت یاد بگیرد که چگونه کاری انجام دهد، خودم خیلی دوست داشتم با من بکنند. این‌طور نیست که صدای تازیانه‌ای را بالای سر کسی در بیاورید و بگویید: 'لعنتی، گمشو آن‌طرف'».

نیم قرن پس از فیلیپس، کیت آفهاوزر دوباره توصیف کرد که نظریه و عمل برده‌داران با سیستم مدیریت علمی تیلور تا چه حد سازگار بود. در طول یک دهه بحث داغ درباره ماهیت برده‌داری جنوبی، آفهاوزر استدلال کرد که شباهت‌های زیادی وجود دارد، نه‌فقط بین ابزار کشتکاران و ابزاری که مدیران علمی طرفدارش بودند، بلکه در مناسبات قدرتی که آن ابزارها نشان می‌دهند. او می‌نویسد: «تا جایی که به انضباط در محیط کار مربوط می‌شود، ... رابطه ارباب-برده کاملاً شبیه رابطه سرمایه‌دار-دستمزد-کارگر در شرکت‌هایی است که به‌صورت علمی مدیریت می‌شوند». دو دهه بعد از آفهاوزر، مارک اسمیتِ مورخ دوباره جنبه‌هایی از مدیریت کشتزارها را که بسیار شبیه مدیریت علمی بودند توصیف کرد. او با اشاره به استفاده گسترده از ساعت برای ارزیابیِ مقدار کاری که برده می‌توانست انجام دهد، بر نقش انضباطِ زمانی بر کشتزار تمرکز کرد.

را در جریان اصلی بحث‌ها درباره تاریخِ دادوستد در ایالات متحده پیوسته نادیده گرفته‌اند. تا جایی که در ۲۰۰۳ استاد مدیریت، بیل کوک، استدلال کرد که ناکامی متخصصان مدیریت، در مد نظر داشتنِ این تاریخ، شانه به شانه «انکار» می‌زند. کوک می‌نویسد اطلاعات درباره رویه‌های کسب‌وکار برده‌داری در منابع منتشرشده به‌طور گسترده‌ای در دسترس بوده است و بنابراین تعمداً به آن‌ها بی‌اعتنایی کرده‌اند.

در برخی موارد، شواهد برده‌داری را می‌توان عیناً از فحوای کلام متوجه شد. مثال گانت را در نظر بگیرید که سیستم وظیفه و پاداشش بسیار شبیه سیستمی بود که برخی برده‌داران از آن بهره می‌بردند. هنوز هم گاهی شرح حال گانت را در کتاب‌های مدیریت مدرن و راهنماهای وب می‌نویسند. در عبارتی، که آن‌قدر زیاد تکرار شده که دشوار است بتوان گفت نویسنده اصلی‌اش کیست، گانت گفته است که در خانواده کشاورز ثروتمندی در مریلند متولد شده است، اما «سال‌های اولیه زندگی‌اش نشان از فقر داشت، چون جنگ داخلی تغییراتی در دارایی‌های خانواده پدید آورد». آن «تغییرات»، که به‌سادگی حذف شده‌اند، را بیش از شصت برده‌ای ایجاد کردند که از کشتزار گریختند و آزادی‌شان را به دست آوردند. میراث برده‌داری هم‌زمان به رسمیت شناخته و زدوده شده است.

فراتر رفتن از انکار ایجاب می‌کند که نه‌فقط اذعان کنیم که برده‌داران گونه‌ای از مدیریت علمی را به کار می‌گرفتند، بلکه درباره فرض‌های استوار در رابطه بین سرمایه‌داری و کنترلْ بازاندیشیِ کلی‌تری انجام دهیم. با اینکه استثناهای زیادی وجود دارند، تاریخ رویه‌های کسب‌وکار -دست‌کم آن‌هایی که مخاطب عام دارند- تمایل دارند که داستانِ موفقیت فردی و همچنین اجتماعی باشند. داستان‌هایی که بازگو می‌کنند داستان‌های بُرد-بُردند، بازرگانان سود کسب می‌کنند و مشتریان، کارگران، و جوامع هم در همین راستا فایده می‌برند. البته این مسئله ممکن است حقیقت داشته باشد. این دگرگونی از درنظرگرفتنِ تجارت به‌مثابه مجموع-صفر تا مجموع-مثبت یکی از مهم‌ترین تحولاتی است که اساس پیدایش سرمایه‌داری را تشکیل داده است. اما سرمایه‌داری این برد-برد را اجتناب‌ناپذیر نمی‌کند.

بزرگ‌ترکردن کیک باعث نمی‌شود طرز تقسیم‌شدنش هم تضمین شود. قسمت‌کردن پاداش‌ها به این بستگی دارد که قوانین چطور نوشته شده‌اند یا، به‌ عبارت دیگر، به این بستگی دارد که بازارها چگونه اداره می‌شوند. برده‌‌داری نشان می‌دهد که چگونه مجموعه‌ای‌ از قوانین ویژه مدیریت دقیقی را میسر ساخت، اما بازدهی‌اش را با هزینه‌هایی هولناک همراه کرد. همچنین برده‌داری روشن کرد که چگونه انواع خاصی از توسعه بازار -که اجازه می‌دهد حیاتِ انسانی به کار پیوند بخورند و فروخته شود- ممکن است نابرابری نژادی تولید کند. رشد اقتصادی ممکن است با گسترش آزادی و فرصت توام شود. اما، مثل مورد برده‌داری، توسعه آزادی‌های بازار برای افرادی معدود ممکن است به محدودیت همه انواع آزادیِ دیگران وابسته باشد. رشد ممکن است با حق انتخاب همراه باشد، اما ممکن است بر خشونت و بی‌عدالتی استوار شود.

برخی از انواع مدیریت زمانی شکوفا می‌شود که مدیران از سطح بالایی از کنترل بر کارگرانشان برخوردار می‌شوند. پیدایش مدیریت علمی در اواخر قرن نوزدهم را باید لحظه نوآوری و همچنین لحظه پیدایش دوباره تکنولوژی‌های قدیمیِ کنترل در نظر گرفت. کارگران، با بسته‌شدن مرز، فرصت‌های کمتری برای ترک کارخانه و برگشتن به زندگی کشاورزی داشتند.

با مهاجرت و نابرابری‌های فزاینده، تولیدکنندگان به نیروی کار فراوان دسترسی یافتند. دوران تراست۸ و انحصارْ انتخاب‌های خارجی را محدود کرد و تبانیْ باعث می‌شد که حتی اگر کارگران می‌توانستند به‌شکل قانونی به جای دیگری بروند، شرایط لزوماً بهتر نبود. فقط در چنین شرایطی، برای مدیرانی همچون تیلور، معقول بود که برای محاسبه اینکه «قدرت انسان چه کسری از اسب بخار است» تلاش کنند، با این انتظار که این بیشترین میزان کار را می‌توان از دستمزد ساعتی، یا شاید دستمزد و «پاداش»، حاصل کرد.

روایت‌های مدرن از پیشرفت سرمایه‌داری غالباً تاکید می‌کنند که بسیاری از نتایجِ مجموع-مثبت از انتخاب‌های فردی ناشی شده‌اند. این روایت‌ها می‌گویند که تصمیمات آزاد، حتی خودخواهانه، با رشد و نوآوری همراه است. غالباً می‌پندارند ثروت عظیمی که افراد معدودی انباشته‌اند شرایط را برای عده کثیری بهتر کرده است. کتاب جدید من، تبیین برده‌داری، مثل آثار مورخانی چون دیانا ریمی بری و کلوین شرمرهورن، نشان می‌دهد که برده‌داری در قرن‌های هجدهم و نوزدهم را می‌توان با جست‌وجوی سود منطبق کرد. بازارهای آزاد برای برده‌داران رونق یافتند و کنترل برده‌داران بر مردان، زنان و کودکانْ تولید را تسریع کرد، هم با بالابردن سرعت کار و هم با منتقل‌کردنش به سرزمین‌های جدید و حاصلخیزتر. دخل‌وتصرف برده‌داران در سرمایه انسانی از آن ثروت عظیمی ساخت، هم از طریق ترفندهای مالی و هم از طریق تولیدمثل انسانی.

زمانی‌که مجله هاروارد بیزنس ریویو مراسم نودمین سال انتشارش را در ۲۰۱۲ برگزار کرد، تیلور در هر سه مقاله مهمی حضور داشت که، برای قابلیت مدیران در دگرگون‌کردن اقتصادِ گسترده‌تر، نقطه ارجاع الهام‌بخشی ارائه می‌کردند. تاریخ کسب‌وکار برده‌داری در کشتزارها نقطه ارجاعی بسیار متفاوت ارائه می‌کند، داستانی عبرت‌آموز که ما را مطلع می‌کند وقتی همه چیز، ازجمله جان‌ها، در معرض فروش‌اند در جست‌وجوی سود بودن به چه می‌ماند. میراث کسب‌وکار آمریکایی هم شامل داستان‌های نوآوری می‌شود و هم شامل خشونت بی‌حد. اکثراً این دو به‌شدت درهم‌تنیده‌اند. این مسئله به شیوه‌هایی خاص درباره مدیریت علمی صادق بود و در مورد برده‌داری در کشتزارها انکار ناپذیر. در نظر گرفتنِ این تاریخ‌های آزارنده به ما کمک می‌کند ارتباطِ عمیقِ سرمایه‌داری با کنترل را ببینیم و، شاید، حتی راهی بیابیم که انسانی‌تر باشد.

 


اطلاعات کتاب‌شناختی:

Rosenthal, Caitlin. Accounting for Slavery: Masters and Management. Harvard University Press, 2018


پی‌نوشت‌ها:
• این مطلب برگرفته‌ای است از کتاب تبیین برده‌داری: اربابان و مدیریت (Accounting for Slavery: Masters and Management) نوشته کیتلین روزنتال که در تاریخ ۲۰ اوت ۲۰۱۸ با عنوان «How Slavery Inspired Modern Business Management» در وب‌سایت بوستون‌ریویو منتشر شده است. وب‌سایت ترجمان در تاریخ ۷ آذر ۱۳۹۷ آن را با عنوان «چگونه برده‌داری الهام‌بخش مدیریت مدرن شد؟» و ترجمه الهام آقاباباگلی منتشر شده است.
•• کیتلین روزنتال (Caitlin Rosenthal) استاد تاریخ در دانشگاه برکلی کالیفرنیا است. حوزه پژوهشی او تاریخ برده‌داری و تاریخ اقتصادی است.

[۱] Frederick Winslow Taylor
[۲] The Principles of Scientific Management
[۳] task system
[۴] gang system
[۵] gig economy: اقتصادی که در آن از نیروی کار ماهر برای شغل‌های موقت، به‌جای استخدام دائمی، استفاده می‌شود [مترجم].
[۶] task master
[۷] Southern Planter
[۸] trust: اتحاد چند شرکت که کالایی مشابه تولید می‌کنند و در بازار قدرت زیادی دارند [مترجم].

عناوین مرتبط

پربحث‌های امروز

  1. سی ان ان: شکاف در ائتلاف امارات – عربستان، دردسر تازه دولت ترامپ

  2. انتقاد کاربران شبکه‌های اجتماعی نسبت به رفتار غیر متعارف جانسون در دیدار با مکرون

  3. مجوز تاسیس داروخانه به دیپلمه‌ها و بالاتر به شرطِ...

  4. داغی که ژاپن بر دل ایران گذاشت

  5. وجود ۱۲۰ گسل فعال در ایران

  6. جمالی: توقیف نفتکش به درخواست آمریکا بود/ ایران برنده فضای دیپلماسی شد

  7. شریعتمداری: نظام سلطه از تکثیر ما هراس دارد

  8. پنجعلی: پرسپولیس می تواند برای چهارمین بار هم قهرمان شود

  9. اشتغال مجدد مقرری بگیران بیمه بیکاری در دستور کار/ پرداخت ۶۷ درصد حقوق فرد بیکار از محل بیمه بیکاری

  10. ۲۰ درصد مردم انگلیس در فقر به سر می‌برند

  11. رویوران: امارات و عربستان بر سر یمن تبانی کردند/ تقسیم یمن خطرناک است

  12. رویوران: امارات و عربستان بر سر یمن تبانی کردند/ تقسیم یمن خطرناک است

  13. حذف چهار صفر از پول کشور ربطی به تورم ندارد

  14. چند هزار پزشک در ایران طبابت می کنند؟

  15. گروه های مافیایی پشت پرده مدیریت کودکان کار و خیابانی

  16. دریافت شهریه با ترفندی بنام «مدرسه الکترونیکی»

  17. آتش سوزی در جنگل‌های ارسباران  

  18. آمریکا: هدف از تحریم‌ها آوردن ایران به میز مذاکره است

  19. آمریکا: کمک به نفتکش ایران ممنوع است/کشتی‌رانی زیر ذره‌بین قرار دارد

  20. روس‌ها پدافند موشکی بومی ایران را به رخ اسرائیل کشیدند

  21. توطئه جدیدی از ضد انقلاب در مشهد خنثی شد

  22. برندگان نهایی «عصر جدید» انتخاب شدند/ «حماسه شن‌ها» فاتح قله استعداد‌ها

  23. ادامه لفاظی های نتانیاهو در خصوص ایران

  24. روسیه: اقدامات آمریکا دنیا را در آستانه رقابت تسلیحاتی قرار داده است

  25. لیگ برتر فوتبال در انتظار استقلالِ ایتالیایی و اولین دربی لیگ نوزدهم

پربحث‌های دیروز

  1. بازداشت دو نماینده مجلس به خاطر اخلال در بازار خودرو

  2. موضع‌گیری سخنگوی دولت و پرسش‌های بی جواب در پرونده مازیار ابراهیمی

  3. چند پرسش ساده از آقای احمد عراقچی

  4. هشدار نافرجام «ناو لینکلن» به ایران / آسیب به ۴ جنگنده اف‌۱۸

  5. ربیعی: کنترل بازار ارز خواست شورای‌عالی امنیت ملی و دستور رییس جمهوری بود

  6. زن برای کشتن شوهرش،پسر جوان را عاشق خود کرد

  7. روزنامه جمهوری اسلامی: نتایج کنکور امسال فاجعه است

  8. فجایع اقتصادی و راهبردی جنگ با ایران از نگاه نشریه وابسته به کنگره آمریکا

  9. قیمت بلیت های کنسرت مهران مدیری

  10. هیات نظارت درباره بازداشت ۲ نماینده و تخلفات آنها تصمیم‌گیری می‌کند

  11. شعبده بازهای معروف جهان چه می کنند؟ عصرجدید، چه چیزی نمایش می دهد؟

  12. «ناصر احمدی» گوینده برجسته خبر و دوبلاژ بامداد امروز درگذشت  

  13. سامانه باور ۳۷۳ قوی تر از s۳۰۰ روسیه  

  14. سامانه موشکی بُرد بلند باور ۳۷۳ رونمایی شد

  15. تبرئه از قصاص برای جوانی که دوستش را کشت/ قاتل: نیما مهدورالدم بود

  16. ظریف: اجازه نمی دهم یک قطره از آب خزر را از ما بگیرند

  17. توضیح سخنگوی دستگاه قضا درباره بازداشت ۲ نماینده مجلس

  18. تقلب در سیلوی دولتی؛ فضولات با گندم مخلوط می‌کردند و می‌فروختند

  19. آمریکا: گزینه توقیف نفتکش آدریان دریا را از روی میز برنمی‌داریم

  20. ثروت کاندیداهای ریاست جمهوری آمریکا چه قدر است؟

  21. تست سامانه باور ۳۷۳   

  22. پدافند رژیم صهیونیستی هواپیمای خودی را هدف گرفت

  23. باز هم خلاقیت چینی‌ها برای جذب گردشگر   

  24. بدبوترین شهر آمریکا کجاست؟  

  25. توضیحات ظریف درباره سفرش به پاریس

پربحث‌های هفته

  1. بالاخره در مساله حجاب چه کنیم؟

  2. تذکاری بر یک برداشت غلط از باوری درست درباره حکومت دینی

  3. ارتباط ازدواج و حجاب جوانان

  4. هشدار توکلی به مسئولان نظام درباره رشد حاشیه‌نشینی در کشور/ صدای «هل من ناصر» مستأجران و مستمندان را بشنویم

  5. بازداشت دو نماینده مجلس به خاطر اخلال در بازار خودرو

  6. پاسخ آملی لاریجانی به ادعاها و اتهامات اخیر/ از هیچ متخلف و فاسدی حمایت نکرده و نخواهم کرد/هیچگاه نگفته ام نجف می روم

  7. عراقچی: مداخله در بازار ارز با دستور رئیس‌جمهور انجام شد/ دولت وقوع بحران ارزی را باور نمی‌کرد/ تایید صلاحیت سالار آقاخانی توسط وزارت اطلاعات

  8. یکه زارع مدیرعامل ایران‌خودرو بازداشت شد

  9. توپی که پزشکان به زمین مشاغل دیگر می‌اندازند

  10. هزینه ۳ هزار میلیارد تومانی برای طراحی صندوق پژو ۲۰۶ / طراحی ۱۲۰ میلیارد تومانی سمند!

  11. موضع‌گیری سخنگوی دولت و پرسش‌های بی جواب در پرونده مازیار ابراهیمی

  12. صدور گواهینامه رانندگی موتور برای زنان از نگاه یک حقوقدان

  13. ایران خودرو بر سر دوراهی فروپاشی یا تولید ناب

  14. واکنش‌ها به نامه‌ای که باید سربسته می‌ماند

  15. تصویر دیده نشده از دیوار کشی رئیسی  

  16. اینستاگرام چطور باعث "احمق‌پروری" در جامعه شده است؟

  17. چند پرسش ساده از آقای احمد عراقچی

  18. واکنش احمد توکلی به اختلافات «آملی‌لاریجانی» و «یزدی»

  19. تکذیب استعفای جواد لاریجانی/ واکنش علی مطهری به ماجرای مازیار ابراهیمی/ تحلیل عباس عبدی از موضع‌گیری اخیر یزدی و آملی لاریجانی

  20. انتقاد تند نخبه جوان از وضع کشور در حضور رهبر انقلاب  

  21. واکنش‌ها به اظهارات منتسب به آیت‌الله یزدی/ سوال محمود صادقی درباره دلیل آزادی فرمانده عملیات ترور/دفاع یک اصلاح طلب از آیت‌الله مصباح یزدی

  22. بازداشت پوری حسینی و شکست اختصاصی‌سازی اقتصاد

  23. اژه‌ای: ‌فردی توانسته با بهانه‌ای ‌۳۸هزار سکه خریداری کند/ عمده ذخایر طلای کشور به‌دست خودمان بر باد رفته

  24. برنج ایرانی به‌نسبت پارسال 100 درصد گران شد

  25. هشدار نافرجام «ناو لینکلن» به ایران / آسیب به ۴ جنگنده اف‌۱۸

آخرین عناوین