مگنت-ستاره یک مربع

گاه­‌شماری ۱۲ حیوانی از کجا آمده است؟

گروه اجتماعی الف،   3961229006 ۰ نظر، ۵ در صف انتشار و ۰ تکراری یا غیرقابل انتشار
گاه­‌شماری ۱۲ حیوانی از کجا آمده است؟

گاه­‌شماری ۱۲ حیوانی در ایران تا پیش از حمله مغول رواج نداشت.

ایسنا در یادداشتی به قلم علی صفی‌پور - پژوهشگر تاریخ و فرهنگ ایرانی نوشت:  پس از چنگیزخان، ایران به دست امیران مغول، محمود و مسعود یَلواج (از بازرگانان فرارودان و مورد اعتماد چنگیز) بود تا آنکه هلاکوخان مغول، نواده چنگیز، با لشکری گران در سال ۶۴۵ به ایران آمد و سلسله ایلخانی را تاسیس کرد. این سلسله تا بر آمدن حکومت‌های محلی مانند آل مظفر، سربداران سبزوار و... بود تا آنکه تیمور گورکانی (۷۳۶–۸۰۷ ه. مهی.) به قدرت رسید و دوباره خاطرات تلخ خونریزی‌های چنگیز را برای ایرانیان تکرار کرد.

در این دوران سیصدساله عصر مغول و تیمور، گاه‌شماری هجری مهی به عنوان گاه‌­شماری دینی و رسمی در نوشته‌­ها و گزارش‌­ها به کار می‌­رفت، در کنار آن برای زندگی روزمره ایرانیان یک‌جانشین، گاه‌­شماری خورشیدی که به کار برده می‌­شد: گاه­‌شماری جلالی (به‌جامانده از خیام، در دوران خواجه نظام­ الملک توسی و ملکشاه سلجوقی از سال ۴۷۱ هجری مهی) و گاه­‌شماری یزدگردی (به‌جامانده از دوران ساسانی و آخرین پادشاه ساسانیان) بود.

گزارشی از تاسیس گاه­‌شماری خورشیدی در دوران غازان خان مغول (بنا به گزارش تاریخ وصاف) در رجب سال ۷۰۰ یا (بنا به گزارش فصیح احمد خوافی در مجمل فصیحی، حمدالله مستوفی در نزهت القلوب و تاریخ گزیده) ۷۰۱ هجری شده است، این گاه‌­شماری که به گاه‌­شماری خانی نامبردار بود، چندان پا برجا نماند و پس از چند دهه به فراموشی سپرده شد.

اگر از گزارش­‌های پراکنده‌­ای چون وجود گاه‌­شماری جمالی از ‌امیر جمال‌الدین ‌شیخ ‌ابواسحاق‌ اینجو (زندگی‌ ۷۲۱ ـ ۷۵۸ هجری) پادشاه‌ فارس چشم‌پوشی کنیم، باید بگوییم، در کنار گاه‌­شماری هجری مهی که هم گاه­‌شماری مذهبی و اداری بود، و یا گاه­‌شماری جلالی و یزدگردی که گاه‌شماری مردمی برای شمارش روز بر پایه خورشید بود، در کنار این گاه­‌شماری­‌های نامبرده‌شده، گاه‌شماری ۱۲ حیوانی نیز به طور غیررسمی به کار می‌­رفت. گاه‌­شماری ۱۲ حیوانی که شمارش روز در آن بر شیوه خورشیدی بود و بیشتر مورد توجه مغولان قرار می­‌گرفت، در گزارش­‌های تاریخی (بویژه متونی مانند جهانگشای جوینی، جامع­التواریخ رشیدالدین فضل الله، تاریخ بناکتی، تاریخ وصاف و...) به طور چشمگیری دیده می­‌شود که از این گاه­‌شماری و نام ۱۲ حیوان آن یاد شده است.

این نکته را نیز باید یادآور شد که در میان مردم، برای حفظ جشن­‌ها و باورهای نیاکان، بویژه جشن نوروز، گاه‌­شماری جلالی به کار گرفته می­‌شد، برای نمونه شرف‌الدین علی یزدی در ظفرنامه خود و یا کمال الدین عبد الرزاق سمرقندی‌ در مطلع سعدین و مجمع بحرین، که هر دو در دوره تیمور می‌­زیستند، از ماه‌های جلالی یاد کرده‌­اند یا در سروده سعدی است که می­‌گوید:

اوّل اردیبهشت‌ماه جلالی                         بلبل گوینده بر منابر قضبان

بر گل سرخ از نم اوفتاده لاَلی                            همچو عرق بر عذار شاهد غضبان. سعدی.

هزار سال جلالی بقای عمر تو باد             شهور آن همه اردیبهشت و فروردین. سعدی. ‌

مردم گاه‌­شماری یزدگردی را به دلیل اهمال در کبیسه‌­هایش و دور افتادن از زمان واقعی، کم کم  فراموش می‌­کنند و به جای آن از گاه­‌شماری جلالی بهره می­‌بردند. گاه­‌شماری ۱۲ حیوانی در ایران تا پیش از حمله مغول به هیچ وجه رواج نداشت، در دوره پیش از مغول تنها چند دانشمند از آن در کتاب‌های خود نام برده‌­اند، از آن جمله ابوریحان بیرونی (در آثارالباقیه)، محمود کاشغری، شرف‌الدین طاهر مروَزی است. با نام‌های: تقویم «ختائی» و تقویم «اویغوری» نام برده‌­اند، چرا که پیش از این، این گاه­‌شماری را منسوب به ترکان ختایی و اویغوری می­‌دانستند. در حالی که پژوهش‌های جدید نشان می‌دهد که در بین بوداییانِ چین، ژاپن، هند و دیگر نقاط آسیای شرقی این گاه‌شماری به بودا نسبت داده می‌شود، که در این صورت این گاه‌شماری بیش از ۲۵۰۰ سال عمر دارد. داستان این ۱۲ حیوان نیز بر این بوده است که روزی بودا همه مخلوقات را فرامی‌خواند و از میان حیوانات این ۱۲حیوان فراخوان او را پاسخ می­‌دهند. از آن پس نیز بودائیان به برکت این ۱۲ حیوان، مدار هر سال را به نام یکی از آنها گذاشته است.

ابونصر فراهی نیز در آغاز سده هفتم، در نصاب الصبیان نام ماه‌های این گاه­شماری را به فارسی به نظم کشیده است(مـوش و بقر و پلنگ و خرگوش شمار...). گویا نخستین کسانی که پس از مغول از این گاه‌شماری یاد می‌کنند و کتاب مفصلی درباره آن می‌نویسد خواجه نصیر الدین توسی، و پس از او غیاث‌الدین جمشید کاشانی است.

بنا به گزارش­‌ها آغاز این گاه‌­شماری از ۱۶ برج دلو (یعنی از ۱۵ بهمن­ ماه) بوده است. البته این نکته نیز گفته می‌شود که این گاه‌­شماری ۱۲ حیوانی که در ایران پس از مغول به کار می­‌رفت، گونه ایرانی شده آن بود که آمیخته‌ای از سه گاه‌شماری جلالی و هجری مهی و ۱۲ حیوانی چینی اویغوری بود. این گاه­‌شماری به طور رسمی در زمان صفویه تا پایان دوران قاجار در کنار گاه­‌شماری هجری مهی و به جای گاه‌­شمار جلالی در مکاتبات اداری به کار گرفته می‌­شد. پس از مشروطه این گاه‌شماری به طور رسمی کنار گذاشته شد.

اما امروزه دیده می­‌شود این ارمغان چنگیزخان در میان مردم گاه گاهی به زبان می‌­آید و در کنار نامگذاری هر سال به نام یکی از ۱۲ حیوان، باورهایی با آن به مردم تلقین داده می­‌شود که هیچ مبنای علمی ندارد، و بیشتر جبنه عوام‌فریبی و سرگرمی­‌هایی دارد که ارزش فرهنگی و اجتماعی ندارد.

این که بنا بر این گاه­‌شماری فلان حیوان در آن سال چه چیزی را در سرنوشت‌مان رقم می­‌زند، یا آن سال با چه رویدادهایی روبه‌رو خواهیم شد، باورهایی این­ چنینی هیچ گاه در طول تاریخ ایران و گاه­شماری­‌های تاریخ ایران جایگاهی نداشته است. همه این باورها، ساخته و پرداخته همان سه سده، عصر مغولان، ایلخانیان و تیموریان است. گاه‌­شماری­‌های ایرانی از جنبه علمی، ریشه در عقلانیت علمی و توجه به زمان واقع فصول سال دارد و از جنبه فرهنگی، ریشه در خداباوری، شادبودن (که خود جلوه­ای از اهورایی است) دارد، در گاه‌­شماری ایرانی هیچ بدشگونی و نحسی دیده نمی‌­شود، چون عقلانیت حاکم بر این گاه­‌شماری همه روزها، همه ماه‌ها و همه سال‌ها را برابر می‌­داند، اگر تفاوتی دیده می­‌شود، بویژه در روزهای سال، آن هم برای برپایی جشن و شادی بهره برده می‌­شود که این جشن و شادی نیز با زمان واقعی پیوند خورده است.

اگر بلندترین شب باشد، آن شب را به جشن و شادی و نامش را «شب چله» می­‌گذراند و اگر روز و شب برابر شود، که با بهار همراه باشد، باز آن را جشنی باشکوه می­‌گیرند و نامش را نوروز می‌گذارند. دیگر جشن­‌های گاه‌­شماری‌­های ایرانی که ریشه­‌ای کهن دارند، عبارتند از مهرگان، تیرگان، چارشنبه‌سوری و ...

البته خوشبختانه آگاهی مردم نسبت به این ارمغان چنگیز خان بیش از پیش شده است و کم کم این زنگار مغولی را از فرهنگ اصیل خود می‌زدایند.

الف را در شبکه‌های اجتماعی دنبال کنید

وب‌گردی

دانشگاه علمی کاربردیتجارت نیوز

پربحث‌های امروز

  1. اندرونی و بیرونی مسئولان!

  2. چگونه می توان مراقب دستگاه گوارش بود؟

  3. واعظ آشتیانی: همزمان با احمدی نژاد برخی اصلاح‌طلبان هم خواستار استعفای روحانی بوده‌اند

  4. فاجعه کودک آزاری این بار در بوکان تکرار شد

  5. سه مولفه شکل‌گیری «رانت» در کشور

  6. جدول کامل نرخ جریمه تخلفات رانندگی در سال ۹۷

  7. گرانی سفره مردم را خالی کرد

  8. ترور سرگرد راهنمایی و رانندگی در برابر منزلش

  9. چرا فساد در ایران ریشه کن نمی شود؟

  10. آخرین قیمت خودروها در بازار

  11. تاثیر آسپرین در کاهش ریسک ابتلا به عفونت HIV

  12. کاظم جلالی: تاکنون در مجلس به مصادیق زدوبند و معامله برخورد نکردم

  13. لیورپول صلاح را به پلیس معرفی کرد!

  14. نیمکت نشین 5 میلیاردی در پرسپولیس

  15. نرخ دلار در بازار غیررسمی و آزاد ایران چگونه تعیین می‌شود؟

  16. ترامپ دستورالعمل حملات سایبری را لغو کرد

  17. بیماران مسن دیالیزی در معرض ابتلا به زوال عقل قرار دارند

  18. حاجی بابایی: ۸ وزیر در معرض استیضاح هستند/ جامعه از مجلس و قوه قضاییه راضی نیست

  19. مببارزه با فساد و نقش نظام تصمیم گیری و تصمیم سازی در ایجاد آن/ ریشه‌های فساد باید خشک شود

  20. خوشحالی راموس به سبک رونالدو+تصاویر

  21. مداخله‌جویی تکراری وزارت خارجه آمریکا در امور داخلی ایران

  22. ۳ دلیل که تبعیت عراق از تحریم‌های آمریکا علیه ایران را ناممکن می‌کند

  23. اندیشکده آتلانتیک:۶۵ سال بعد از کودتای ۲۸ مرداد، آمریکا هنوز از آن درس نگرفته است

  24. رونالدو با لبخندی بر لب تماشاگر شکست رئال+عکس

  25. آخرین عناوین روزنامه‌های اقتصادی

پربحث‌های دیروز

  1. پاسخ ظریف درباره شبهات مطرح شده در مورد سهم دریای خزر؛ در گفت‌وگو با الف: دولت از حق ایران در دریای خزر کوتاه نیامده است/ سهم ایران به ۱۱ درصد کاهش نیافته است

  2. مگر مدیران دولت و مسئولین چقدر حقوق می‌گیرند که حاضر نیستند اعلام عمومی شود/ حقوق وزرای دولت روحانی به نسبت گذشته سه برابر شد

  3. سيستم فاسد نيست، فسادمان سيستماتيك است

  4. روحانی: قیمت ارز قطعا پایین می آید/ ایران در کنوانسیون خزر امتیازات خاصی گرفت/ اقتصاد با بگیر و ببند حل نمی‌شود؛ اعتمادسازی کنیم/ مبارزه با فساد، تبلیغاتی نیست

  5. فرزندان ذوالنور کجا هستند و چه شغلی دارند؟  

  6. تبعات خطرناک پیوند بیش از حد زن و شوهر  

  7. سیلابی که رها شده/ چرا دولت برای نقدینگی جامعه برنامه ریزی نمی‌کند؟

  8. واکنش «دادستان کل کشور» به نامه برخی وزرا برای رفع فیلتر برخی شبکه‌ها: شریک در جرم نخواهم شد

  9. طرفداران اردوغان آیفون‌های خود را شکستند

  10. کلیپ ساختگی درباره رهبر انقلاب/ انتقاد تند حجاریان از دولت/ حاشیه های عكس غضب آلود روحانی/ بازگشت مرد پشت پرده اقتصاد به کابینه/ ناراحتی از نحوه پاسخ به کمپین «فرزندت کجاست»

  11. هتک حرمت مأموران گرجستانی به زنان ایرانی در فرودگاه تفلیس

  12. نظر سازمان هواپیمایی درباره عبور هواپیماهای آمریکایی از آسمان ایران

  13. هاشمی‌طبا: باید آرایش اقتصاد جنگی بگیریم/ روش مدیریت فعلی را نمی‌پسندم

  14. خودروسازان به دنبال آزادسازی قیمت‌ها

  15. کسانی که گفتند روحانی باید برود...

  16. رئیس کل بانک مرکزی: در نرخ دلار بازار ثانویه دخالتی نمی‌کنیم

  17. فرزندان مسئولان شهرداری تهران کجا هستند؟

  18. دختر نعمت‌زاده: من محتکر دارو نیستم/ پدرم مدت کوتاهی عضو هیات مدیره شرکتم بود

  19. قاضی‌پور: مذاکره با آمریکا مذاکره با یک گرگ درنده است

  20. حکم قطعی غلامحسین کرباسچی صادر شد

  21. جزئیات تصمیم جدید ارزی دولت/ معافیت ماشین‌آلات از شمول پرداخت مابه‌التفاوت نرخ دلار

  22. افشای اقدام غیراخلاقی "سرکرده جریان تراریخته‌پرست در ایران" + سند

  23. واعظی: هیچ وقت بحث ۵۰ درصد سهم روسیه از دریای خزر مطرح نبوده/ هیچ نامه‌ای از قالیباف دریافت نکردم

  24. آزادی مرزبان ناجا بعد از ۴۷۶ روز اسارت

  25. اعطاي مجوز فعاليت انتشار صوت و تصوير فراگير در فضاي مجازي به 5 رسانه داخلي

پربحث‌های هفته

  1. نقدی بر نظر دکتر احمد توکلی در باره تأثیر قطعی 30 درصدی سابقه تحصیلی در کنکور 98

  2. ۱۰ خریدار بزرگ سکه چه کسانی هستند + اسامی

  3. آیت‌الله‌ علم‌الهدی: دلار 3 هزار تومانی را 10هزار تومان کردید، باز هم می‌خواهید مذاکره کنید؟/ اروپا می‌خواهد همان کار آمریکا را انجام دهد

  4. محمود صادقی می‌داند یا نمی‌داند؟

  5. روایت مسعود پزشکیان از زندگی شخصی و فرزندانش / برادرزاده‌ها و خواهرزاده‌های من بعضا بیکار هستند

  6. رجب صفروف کیست و آیا گفته‌های او صحت دارد؟

  7. آیا ایران با مذاکره دوباره موافقت می‌کند و اجازه می دهد توافقی جدید امضا شود؟

  8. محمود صادقی: آیا ترکمنچای دیگری در راه است؟

  9. یک بعدازظهر تابستانی با نماینده جوان پیشنهاد دهنده بیانیه ضد ایرانی در تورنتو

  10. روایت پزشکیان از زندگی شخصی و فرزندانش + عکس

  11. واعظی: باید دلیلی داشته باشد تا روحانی از مردم عذرخواهی کند

  12. سهم ۵۰ درصدی ایران از دریای خزر، پروپاگاندا یا واقعیت؟

  13. رهبر انقلاب: در حال حاضر مذاکره با آمریکا ممنوع است/ برخی خطوط قرمز در برجام رعایت نشد/ آحاد مردم مشکلات معیشتی را احساس می‌کنند و یک بخشی از مردم واقعاً زیر فشارند

  14. پاسخ ظریف درباره شبهات مطرح شده در مورد سهم دریای خزر؛ در گفت‌وگو با الف: دولت از حق ایران در دریای خزر کوتاه نیامده است/ سهم ایران به ۱۱ درصد کاهش نیافته است

  15. رهبر انقلاب اسلامی در پاسخ به نامه 12 ماده ای رئیس قوه قضائیه: مجازات مفسدان اقتصادی سریع و عادلانه انجام گیرد/ در مورد اتقان احکام دادگاه ها دقت لازم را توصیه فرمائید

  16. "سفر خانوادگی" ۲۳ نماینده مجلس به مشهد برای بررسی یک طرح

  17. نهاوندیان: دولت حتما اقتصاد را مدیریت می‌کند/ بازار ارز به سمت تعادل حرکت می کند/نقدینگی در چهار سال گذشته دو برابر شد

  18. ژن‌های خوب بدون کنکور پزشک می‌شوند!+فیلم

  19. ظریف: فرزندانم در تهران سکونت دارند/ پسر و دخترم استخدام هیچ جای دولتی نیستند

  20. عارف: شاهد دفن اخلاق در جریان استیضاح ربیعی در مجلس بودیم

  21. مگر مدیران دولت و مسئولین چقدر حقوق می‌گیرند که حاضر نیستند اعلام عمومی شود/ حقوق وزرای دولت روحانی به نسبت گذشته سه برابر شد

  22. احتکار در همه بازارها ممنوع است به‌جز مسکن!/ وقتی وزارت راه و شهرسازی پاسخگو نیست و به تکلیف قانونی خود عمل نمی‌کند/ بی‌اعتنایی و سکوت در قبال خسارت‌های مالی به مردم و دولت

  23. تبعیت از آمریکا و دودی که به چشم العبادی می‌رود

  24. افزایش تعرفه برق پُرمصرف‌ها، راه‌حل پایان دادن به خاموشی‌های تابستانه

  25. عوامگرایی و فشرده سازی فنر گونه/ علت جهش های قیمت ارز در هر دولت

پربحث‌های دیروز

  1. واکنش «دادستان کل کشور» به نامه برخی وزرا برای رفع فیلتر برخی شبکه‌ها: شریک در جرم نخواهم شد

  2. فرزندان مسئولان شهرداری تهران کجا هستند؟

  3. افشای اقدام غیراخلاقی "سرکرده جریان تراریخته‌پرست در ایران" + سند

  4. اعطاي مجوز فعاليت انتشار صوت و تصوير فراگير در فضاي مجازي به 5 رسانه داخلي

  5. واکنش پلیس تهران به خبر «دیپورت» اشتباهی یک جانباز به افغانستان

  6. خیانت بزرگی که به دریاچه ارومیه شد

  7. کلیات طرح ممنوعیت بکارگیری بازنشستگان در شورای نگهبان تایید شد

  8. بازنشستگان تامین اجتماعی "سهامدار" می‌شوند + جزییات

  9. شکایت‌های «ارز مسافرتی» را کجا ببریم؟

  10. دبير شورای عالی فضای مجازی: ۵۰ درصد استفاده از پیام رسان‌ها باید از طریق شبکه‌های داخلی باشد

  11. اظهارات پدر مرزبان آزاد شده ناجا

  12. پیشنهاد مقاصد زیبای گردشگری در تابستان ۲۰۱۸

  13. خرم‌آبادی: قمار و شرط بندی در فضای مجازی رشد داشته است

  14. آینده منابع خاک و آب مبهم است/ نیاز به ارتقاء دانش مطابق با علم روز دنیا داریم

  15. جذب پرستار در دستور کار دولت و مجلس

  16. پیکر دوبلور پیشکسوت فردا به خاک سپرده می‌شود

  17. نگرانی رئیس پلیس راهور از افزایش تصادفات

  18. آخرین وضعیت جمشید مشایخی در بیمارستان

  19. تلف شدن یک «یوز جوان» در سمنان

  20. پشت پرده «ریزش معدن طلا در ورزقان»

  21. محدودیت‌های ترافیکی آخر هفته

  22. پیش بینی آب و هوای کشور در آخر هفته

پربحث‌های هفته

  1. نقدی بر نظر دکتر احمد توکلی در باره تأثیر قطعی 30 درصدی سابقه تحصیلی در کنکور 98

  2. ژن‌های خوب بدون کنکور پزشک می‌شوند!+فیلم

  3. تلاش یک مدیر دولتی برای کسب سود صدها میلیاردی از واردات سیگار مارلبرو

  4. عمر «ازدواج‌ سفید» در ایران چقدر است؟

  5. مردم چه نمره‌ای به قالیباف دادند؟

  6. سخنگوی وزارت بهداشت: شرمنده‌ام که بعضی مطب‌ها کارتخوان ندارند

  7. کنکور و نقدی بر یک نقد

  8. معاون علمی و فناوری رئیس‌جمهور خبر داد؛ بازگشت ۱۰۰۰ نخبه از ۱۰۰ دانشگاه برتر دنیا

  9. ثروت‌هایی که باد برای خریداران سکه آورد و مردمی که انتظار برخورد با تبعیض را دارند

  10. دادستان تهران اعلام کرد: برخورد سریع، دقیق و قاطع با اخلالگران اقتصادی/ نمی‌گذاریم سرپنجه‌های اصلی فساد فرار کنند/ عوامل اصلی فساد با شناخت از قانون خودشان را نجات داده‌اند

  11. پشت پرده مطب‌های بدون کارتخوان چیست؟

  12. وزیر بهداشت تبلیغات برخی از خوراکی‌ها را ممنوع اعلام کرد/ از «گز اصفهان» تا «سوهان قم» + سند

  13. محسنی اژه‌ای در پاسخ به الف: اسامی قضات بازداشت شده پس از تایید حکم اعلام می‌شود/ بیش از ۱۰۰نفر از افراد صاحب سمت ممنوع الخروج شده‌اند/ ماجرای گم شدن ۹میلیارد دلار صحت ندارد

  14. کشف حدود ۲ کیلوموادمخدر از حجاج ایرانی/ دستگیری در عربستان نداشتیم

  15. مهاجرت از نخبگان به سطح اقشار متوسط رسید

  16. واکنش «دادستان کل کشور» به نامه برخی وزرا برای رفع فیلتر برخی شبکه‌ها: شریک در جرم نخواهم شد

  17. درباره نامه رییس قوه قضاییه به رهبری و یک پرسش مهم !

  18. نیمی از پزشکان تهرانی مالیات نمی دهند/ دسترسی سازمان مالیاتی به اطلاعات درآمدی پزشکان

  19. محسنی بندپی به سرپرستی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی منصوب شد

  20. فرزندان مسئولان شهرداری تهران کجا هستند؟

  21. افشای اقدام غیراخلاقی "سرکرده جریان تراریخته‌پرست در ایران" + سند

  22. برای نجات ایران از جنگ‌ آب فقط ۵ سال وقت داریم

  23. معاون دادستان کشور: درخواست وزیر ارتباطات برای طرح موضوع رفع فیلتر توئیتر غیرقانونی است

  24. سردار رحیمی: ناکارآمد نشان دادن نظام و مسئولین بزرگترین هدف دشمن است

  25. اعطاي مجوز فعاليت انتشار صوت و تصوير فراگير در فضاي مجازي به 5 رسانه داخلي

آخرین عناوین