«آفاق معرفت در سپهر معنویت»؛ حامد زراع و غلامحسین ابراهیمی‌دینانی؛ ققنوس پرسشگر بزرگ پاسخ می‌دهد

دکترعلی غزالی‌فر*،   3960801092 ۲ نظر، ۰ در صف انتشار و ۲ تکراری یا غیرقابل انتشار

نه‌تنها شاگردان و دانشجویان، بلکه حتی کسانی که برای اولین‌بار در جلسات تدریس‌ حاضر شوند، بارزترین ویژگی‌اش را پرسشگری می‌بینند. او یک پرسشگر بزرگ است. پرسش‌های فلسفی جدی او اذهان را به لرزه درمی‌آورد. او اندیشمند پرجوش و خروشی است

«آفاق معرفت در سپهر معنویت»

(گفتگوی حامد زارع با غلامحسین ابراهیمی دینانی)

نویسندگان: حامد زارع و غلامحسین ابراهیمی دینانی

ناشر: ققنوس، چاپ اول 1396

198 صفحه، 12000 تومان

 ***

 

نه‌تنها شاگردان و دانشجویان، بلکه حتی کسانی که برای اولین‌بار در جلسات تدریس‌ حاضر شوند، بارزترین ویژگی‌اش را پرسشگری می‌بینند. او یک پرسشگر بزرگ است. پرسش‌های فلسفی جدی او اذهان را به لرزه درمی‌آورد. او اندیشمند پرجوش و خروشی است. وی متفکری ایستا نیست و دائما می‌اندیشد و نمی‌توان او را در یک موضع مشخص به دام انداخت یا محدود کرد؛ زیرا بر این باور است که فهم حقیقت و هستی هیچ‌گاه متوقف نمی‌شود. آن‌هایی که فکر می‌کنند به حقیقت رسیده‌اند، در واقع فقط در یک ایستگاه متوقف شده‌اند. همه فرقه‌ها و مکاتب ریز و درشتی که شکل گرفته است، به دلیل ندیدن حقیقت اصلی است و به‌خاطر همین جهل، خود را سرگرم چیزی کرده‌اند که از دید خودشان حقیقت است. فهم واقعی، یک جریانِ سیال و بی‌وقفه است. او بیشتر می‌پرسد و کمتر پاسخ می‌دهد؛ چراکه نظرش این است که هر مرام و مسلکی که انسان را از پرسش و تعقل بازبدارد، محبس انسان است. دلیل اهمیت تفکر و تعقل همین است که انسان زندانی ذهن خویش نشود. سخت‌ترین و هلاک‌کننده‌ترین زندان روی زمین زندانی است که در ذهن آدم شکل بگیرد و قدرت تعقل را از او بستاند. اما در این کتاب این نقش جابه‌جا شده است. اینبار دکتر ابراهیمی دینانی به پرسش‌های اساسی پاسخ می‌دهد.

"آفاق معرفت در سپهر معنویت" سومین جلد از مجموعه گفتگوهای آقای حامد زارع با اندیشمندان معاصر ایرانی است. انتشارات ققنوس پیش از این دو جلد دیگر را منتشر کرده است: "آفاق حکمت در سپهر سنت" و "آفاق فلسفه در سپهر فرهنگ". اولی گفتگو با دکتر سیدحسین نصر است و دومی گفتگو با دکتر رضا داوری اردکانی. این کتاب نیز همانند آن دو اثر مفید و خواندنی است.

مجموعه حاضر پانزده گفتگوست که در طی شش سال گذشته انجام شده و اینک در چهار فصل دسته‌بندی شده است. چهار گفتگو در فصل اول، "مباحثه"، جای دارد:عقل و حقیقت، فکر و ذهنیت، عرفان و معنویت، دانش و دیانت. از عنوان هر کدام می‌توان موضوع آن گفتگو را فهمید، اما در واقع همه آن‌ها یک موضوع اصلی و محوری دارند: عقل. دکتر دینانی در اینجا نیز از عقل دفاع می‌کند و اصل و اساس را در همه این زمینه‌ها فقط عقل می‌داند.

فصل دوم، "مصاحبه"، شامل گفتگوهایی است درباره مهمترین فیلسوفان مسلمان؛ ابوعلی سینا، امام محمد غزالی، شهاب‌الدین سهروردی، ابن‌رشد، خواجه نصیرالدین طوسی و ملاصدرا. اهمیت این گفتگوها آن است که دکتر دینانی در مورد همه این اندیشمندان آثار مستقلی به رشته تحریر درآورده است. واضح است که برای نوشتن کتابی درباره یک فیلسوف بزرگ لازم است که همه آثار و افکار او خوانده و سپس نقد و بررسی شود. اینک دکتر دینانی در این گفتگوها چکیده نظر و خلاصه کتاب‌های خود را درباره این متفکران بازگو می‌کند. آخرین گفتگوی این فصل، مکتب تفکیک نام دارد، اما مباحث آن همه مخالفان فلسفه را شامل می‌شود. دکتر دینانی در این بخش هم موضع خود را صریح اعلام می‌کند و هم به پاره‌ای از اتهاماتی که به ایشان زده‌اند، پاسخ می‌دهد.

فصل سوم با عنوانی که دارد نشان می‌دهد جنجالی باشد: "مناظره". اگر دیگر بخش‌های کتاب گفتگو و پرسش‌وپاسخ با دکتر دینانی است، این سه بخش مناظرات تمام‌عیار است. در مناظره دوم، "چه کسانی مخالف فلسفه هستند؟"، دکتر سیدمصطفی محقق داماد در کنار دکتر دینانی درباره جریان اخباری‌گری در جهان اسلام بحث می‌کنند. نکات خوبی مطرح می‌شود و هر دو طرف حاصل تأملات خود را نیز بازگو می‌کنند. در مناظره اول، "چه کسی فیلسوف اسلامی است؟"، دکتر غلامرضا اعوانی نیز به آن دو استاد ملحق می‌شود. بحث با تشریح کارنامه مرحوم سیدجلال‌الدین آشتیانی در زمینه فلسفه اسلامی آغاز می‌شود. اما مسئله اصلی این است که آیا می‌توان ایشان را یک فیلسوف اسلامی به‌شمار آورد یا فقط یک فلسفه‌دان برجسته و ممتاز بود؟ در مسیر رسیدن به پاسخ این مسئله اصلی، پای مباحث دیگری نیز به میان کشیده می‌شود؛ مثلا سرشت فلسفه اسلامی، فعالیت‌های هانری کربن در زمینه فلسفه اسلامی، جایگاه ملاصدرا، علامه طباطبایی، علامه رفیعی قزوینی و دکتر حائری یزدی در فلسفه اسلامی. البته در دیگر گفتگوها نیز بحث به مسائل گوناگونی می‌کشد؛ زیرا دکتر دینانی اعتقاد دارد کسی که مدعی است از میان همه مسائل عالم، فقط یک مسئله را خوب می‌داند، در واقع همان یک مسئله را هم نمی‌داند. چرا که هیچ مسئله‌ مستقلی در این عالم وجود ندارد. به عبارت دیگر مسائل در دنیایی که در آن زندگی می‌کنیم، به یکدیگر مرتبط‌اند.

سومین و آخرین و جنجالی‌ترین مناظره این فصل، "سرنوشت علم در تمدن اسلامی چگونه بوده است؟"، همان‌طور که طولانی‌ترین عنوان کتاب را دارد، طولانی‌ترین بخش نیز هست. در این قسمت چند نفر دیگر به آن جمع سه‌نفره اضافه می‌شوند: دکتر رضا داوری اردکانی، دکتر احمد احمدی، دکتر رسول جعفریان و دکتر سیدمحمد سیدفاطمی. مسئله اصلی این است که علوم طبیعی و تجربی در تمدن اسلامی وضعیت و نقش مثبتی داشتند یا خیر؟ و در هر صورت، نقش فیلسوفان مسلمان  در این زمینه چه بوده است؟ اساتید در بیشتر مسائل اتفاق نظر ندارند و اختلاف دیدگاه‌های آنان گفتگو را به مناقشه و حتی دعوا هم می‌کشاند.

گفتگوی فصل چهارم به صورت "مکاتبه" انجام شده و عنوان آن نیز همین است. یک بخش نیز بیشتر ندارد: "کتاب‌شناسی غلامحسین ابراهیمی دینانی". در این گفتگوی کتبی دکتر دینانی درباره کتاب‌های خود توضیح می‌دهد. او به‌طور خلاصه درباره همه کتاب‌هایش توضیح می‌دهد که موضوع، مسئله و اهمیت هر کدام چیست و چه انگیزه‌ای سبب شده که هر کدام را بنویسد.

در پایان نکته‌ای را بیان می‌کنیم که دکتر دینانی در مقدمه این اثر به آن اشاره کرده است. ایشان چند سالی است که به علت حضور در برنامه‌های تلویزیونی شهرت عمومی پیدا کرده است. او می‌گوید که، به اقتضای برنامه و حال و هوای مخاطبان، مباحث فلسفی را به صورت ساده شده و عامه‌پسند ارائه می‌کند. بنابراین انصاف اقتضا می‌کند که بر اساس آن برنامه‌ها در مورد ایشان داوری فلسفی صورت نگیرد. برای نقد و بررسی دیدگاه‌های فلسفی ایشان باید تألیفات ایشان را ملاک قرار داد که در آن‌ها بدون هیچ ملاحظه‌ای نظریات خود را مطرح می‌کند. این کتاب نیز در زمره چنین آثاری است و می‌تواند معیار سنجش سخنان او قرار گیرد.

حسن ختام چند سخن آموزنده از دکتر ابراهیمی دینانی است:

1- به حضرت حق قسم اگر ابن‌سینا نبود، همه ما در کنار ابوبکر بغدادی شمشیر کشیده بودیم و مسلمان و غیرمسلمان را از دم تیغ می‌گذراندیم.

2- ضرورت اجتماعی است که باید خود را با عقل مطابقت دهد. اگر در یک اجتماع، ضرورتی پیدا شود که منطبق بر عقل نباشد، این عین خریت است. به نظر من هر چیزی غیرعقلانی باشد، خریت است؛ از خریت هم بدتر است.

3- در گفتگو سعی کنید نقل قول نکنید. تمام مصیبت ما در گفتگوهای فلسفی این است که از یک فیلسوف بزرگ نقل قول می‌آوریم و پشت سر او پنهان می‌شویم. این‌گونه اصلا گفتگو شکل نمی‌گیرد. وقتی یکی از طرف‌های گفتگو شعر یا آیه بخواند یا نقل قولی بیاورد، گفتگو بی‌معنی می‌‌شود. شما پاسخ خودتان را بدهید و کاری به ارسطو نداشته باشید.

4- من برای مردم حرفی ندارم بزنم! البته کمی اغراق در این جمله هست؛ چراکه وقتی کتاب می‌نویسم، دوست دارم کتابم خوانده شود. ... اما برای خودم رسالتی قائل نیستم. حتی مبلغ هم نیستم. بلکه یک حرف در ذهنم هست که به دستور عقلم می‌نویسم و می‌گویم. حالا اگر حرفم شنیده شد که هیچ؛ اگر هم شنیده نشد اصلا برایم اهمیت ندارد. من احترام جلوه‌ای از عقل کل را که در من ظهور پیدا کرده است دارم و به دستور عقلم از معقولات دفاع می‌کنم.

*دکترای فلسفه

الف را در شبکه‌های اجتماعی دنبال کنید

عناوین مرتبط

وب‌گردی

دیدگاه کاربران

صمدسلیمانی۱۲۸۰۴۵۱۹:۰۴:۵۲ ۱۳۹۶/۸/۱
آنچه‌راکه‌خواندم‌‌به‌نوعی‌بازگشت‌به‌گذشته‌است‌‌دیگرزمان‌ابن‌سینا‌سهروردی‌یا‌ملا‌صدرا‌نیست‌به‌گمانم‌ ظرفیت‌فلسفی‌آنها‌تکمیل‌است‌‌بایدبه‌فکرامروز‌وآینده‌بود‌باید‌اجتهاددرحکمت‌داشت‌چرا‌فیلسوف‌امروزی جوابی‌برای‌مسایل‌‌ومشکلات‌بشر‌امروزی‌‌نداردکه‌بیشتر‌ازسوی‌صنعت‌مدرن‌بوجود‌آمده‌است‌آیا‌صنعت‌یا علوم‌تجربی‌‌دینیست‌یانه‌باید‌فیلسوف‌جواب‌بدهد‌پاسخ‌به‌آنها‌‌از‌ظرفیت‌علوم‌اجتماعی‌خارج‌است‌اگر‌مواد اصلی‌صنعت‌را‌جوهر‌بنامیم‌‌‌جوهر‌خاصیت‌تکاملی‌پیدا‌میکند‌پس‌میتوان‌گفت‌درعقل‌وروح‌دارای‌‌حرکت‌‌ به‌سمت‌کمال‌است‌وظیفه‌فیلسوف‌ایجاد‌ارتباط‌بین‌جوهر‌انسان‌وجوهرصنعت‌است
ناشناس۱۲۸۷۸۱۱۷:۲۷:۰۶ ۱۳۹۶/۸/۲
مطرح کردن پرسشهای قدیمی چه فایده دارد؟
بیمه azkiصبا باتری

پربحث‌های اخیر

  1. قیمت سکه از ۴ میلیون و ۷۰۰ هزار تومان گذشت/ پوند در بازار ۲۰ هزار تومان؛ دینار کویت ۵۱ هزار تومان شد

  2. زنگنه: انشاالله خواب آمریکا برای نفت ایران تعبیر نمی‌شود

  3. یک درس اقتصادی از ایستگاه‌های صلواتی

  4. حضور روحانی در نیویورک و بازی ترامپ برای غلبه حاشیه بر متن

  5. شناورهای تندرو سپاه با موتور جت به تنگه هرمز می‌آیند + عکس

  6. تاکید رئیس جمهور بر اجرای سریع‎تر ۲ بسته معیشتی مردم

  7. مجری برنامه پایش خطاب به وزیر بهداشت: «حرف زدن بلد نیستی، حرف نزدن هم بلد نیستی؟»  

  8. جهانگیری: در لایحه بودجه ۹۸ صیانت از معیشت مردم مورد توجه قرار گیرد/ باید تلاش کنیم بتوانیم نفت بفروشیم

  9. روایت یک جنایت هولناک از زبان سرباز شجاع  

  10. زنی که جلسه ضد ایرانی را به هم ریخت کیست؟ + تصاویر

  11. ماجرای استعفای دسته‌جمعی ۷ معاون وزیر صنعت

  12. صادرات گوجه ممنوع شد

  13. چه کسانی از دولتی ماندن خودروسازان نفع می برند/ آیا شورای رقابت به رقابت رای خواهد داد یا انحصار؟

  14. وعده 15 هزار دلاری، تابعیت و اقامت در اروپا به تروریستهای اهوازی

  15. پیشکسوت استقلال: برانکو را به عنوان مربی قبول ندارم

  16. تشییع شهدای ترور و جزئیات جدید از حادثه اهواز/ اعدام مفسدان اقتصادی در میدان آزادی/ دغدغه عجیب یک نماینده مجلس/ دلیل تعمد برخی ارکان دولت برای افزایش نارضایتی مردم

  17. رویترز: نفت به 100 دلار می‌رسد

  18. ۱۶ پرسش و پاسخ در خصوص تعامل ایران و FATF

  19. واکنش پیرمرد بجستانی به سخنان وزیر بهداشت: از برخورد وزیر ناراحت نیستم/ فقط توقع داشتم یک متخصص فیزیوتراپ به شهرستان ما بفرستند

  20. رشد ۶۰ درصدی قیمت مسکن در تهران/ افزایش وام تا ۳۰۰ میلیون صحت دارد؟

  21. قیمت خودرو امروز در بازار؛ افزایش ۲ میلیونی سمند ال ایکس و پژو پارس + جدول

  22. ماکرون پیشنهاد محدود کردن برنامه موشکی ایران را دوباره مطرح می‌کند

  23. دومین طرح تحقیق و تفحص از مجلس در هاله ای از ابهام/ سرنوشت نامعلوم طرح اول

  24. نظر نمایندگان مجلس در مورد افزایش قیمت سیگار چیست؟

  25. علل کاهش میل جنسی در مردها

پربحث‌های دیروز

  1. تاجگردون: شک ندارم برخی ارکان دولت ماموریت دارند اوضاع را خراب‌تر کنند

  2. امیرعبداللهیان: از وزارت خارجه برکنار نشدم/ مشکل عربستان نفوذ منطقه‌ای ایران است/ سعود الفصیل از تماس اوباما با روحانی گلایه‌مند بود/ پول صادرات برق به عراق را ارزی دریافت می‌کنیم

  3. هر سال دریغ از پارسال/ سقوط و دیگر هیچ!

  4. قیمت سکه از ۴ میلیون و ۷۰۰ هزار تومان گذشت/ پوند در بازار ۲۰ هزار تومان؛ دینار کویت ۵۱ هزار تومان شد

  5. «بیمه مهریه» مرد را از پرداخت مهریه نجات می‌دهد؟

  6. توزیع سبدهای کالا آغاز شد + جزئیات

  7. زنگنه: انشاالله خواب آمریکا برای نفت ایران تعبیر نمی‌شود

  8. یک درس اقتصادی از ایستگاه‌های صلواتی

  9. حضور روحانی در نیویورک و بازی ترامپ برای غلبه حاشیه بر متن

  10. شناورهای تندرو سپاه با موتور جت به تنگه هرمز می‌آیند + عکس

  11. هشدار شدید رئیس اسبق بانک مرکزی به روحانی / باید در پیشگاه ملت پاسخگو باشید  

  12. توجیه خبرنگار بی بی سی درباره عدم استفاده از لفظ تروریست  

  13. سفر رییس جمهور به نیویورک  

  14. تاکید رئیس جمهور بر اجرای سریع‎تر ۲ بسته معیشتی مردم

  15. مجری برنامه پایش خطاب به وزیر بهداشت: «حرف زدن بلد نیستی، حرف نزدن هم بلد نیستی؟»  

  16. سردار سلامی: می‌دانید و می‌دانیم انتقام سختی خواهیم گرفت/ ماجرا تمام نشده است

  17. جهانگیری: در لایحه بودجه ۹۸ صیانت از معیشت مردم مورد توجه قرار گیرد/ باید تلاش کنیم بتوانیم نفت بفروشیم

  18. روایت یک جنایت هولناک از زبان سرباز شجاع  

  19. زنی که جلسه ضد ایرانی را به هم ریخت کیست؟ + تصاویر

  20. محسن هاشمی: ارتباط عاطفی زیادی با پدرم داشتم/ شنبه‌ها به ملاقات مهدی می‌رویم

  21. ماجرای استعفای دسته‌جمعی ۷ معاون وزیر صنعت

  22. صادرات گوجه ممنوع شد

  23. چه کسانی از دولتی ماندن خودروسازان نفع می برند/ آیا شورای رقابت به رقابت رای خواهد داد یا انحصار؟

  24. وعده 15 هزار دلاری، تابعیت و اقامت در اروپا به تروریستهای اهوازی

  25. حذف دریاچه‌ ارومیه از کتاب درسی

پربحث‌های هفته

  1. یک معلم آمریکایی: ۳ جا کار می‌کنم و پلاسمای خونم را می‌فروشم تا قبوض آب و برقم را بپردازم؛ معلمی در آمریکا یعنی این!/ به‌اندازه کاری که می‌کنیم به ما حقوق نمی‌دهند

  2. وقوع حمله تروریستی در مراسم رژه اهواز/ تیراندازی به سوی مردم و نیروهای مسلح/ هلاکت ۴ تروریست/ آخرین آمار شهدا /زخمی شدن 65 تا 70 نفر +عکس و فیلم

  3. سوءاستفاده میلیاردی شرکتهای بیمه از جیب مردم / وقتی چشم عدالت کور می‌شود!

  4. واقعا مالیات پزشکان چقدر است؟!

  5. چرا مردم باید هزینه ناکارآمدی در صنعت خودرو را بپردازند؟

  6. توهین طراح جلد همشهری جوان به مقدسات و امام حسین (ع)

  7. ۲۱ کشته در آتش‌سوزی تصادف اتوبوس و تانکر سوخت در جاده نطنز/ اجساد ۱۹ نفر از اتوبوس خارج شده/ اعلام اسامی مجروحان + تصاویر و فیلم

  8. پیش‌بینی رئیس کل بانک مرکزی در مورد کاهش قیمت ارز

  9. آقای ظریف! «برجام مالی» را به ملت تحمیل نکنید/ FATF فقط برای دشمنان شفافیت می‌آورد

  10. تصویر عوامل تروریستی امروز رژه اهواز  

  11. چرا دولت قادر به کاهش قیمت دلار نیست؟

  12. وزیر صنعت استعفا داد + تکذییبه

  13. خطر کوچ دولتی‌های بازنشسته به خصولتی‌ها/ ساز مخالفت شستا با قانون جدید منع بکارگیری بازنشستگان

  14. اطلاعیه دولت درباره هزینه سفر روحانی به نیویورک

  15. وزیر صنعت: یکی از عوامل افزایش قیمت خودرو این بود که بعضی فکر کردند خودرو یک کالای سرمایه‌ای است

  16. پیام روحانی برای جانباختگان حادثه تصادف کاشان: تکرار این حوادث جبران‌ناپذیر جاده‌ای، نشان از ضعف‌های مدیریتی دارد

  17. روزنامه خواندن و آیه الله مصباح یزدی ؛ مدح یا ذم

  18. کرباسچی: روحانی استعفا بدهد

  19. اهداف حمله تروریستی اهواز/ ادبیات وزیر بهداشت در گفت و گو با مردم/ گاف رسانه ضدانقلاب/ پشت پرده عجیب استعفای یک وزیر/ ماجرای شایعه بازداشت حسین طائب و فرزند وزیر اطلاعات

  20. پایان افزایش نجومی قیمتها چه زمانی است ؟

  21. استعلام برای حفظ امانت الهی!

  22. بازار مسکن در نیمه دوم امسال چگونه خواهد بود؟

  23. این سرباز را شناسایی کنید+ عکس

  24. تعداد نفرات کاروان روحانی در سفر به نیویورک اعلام شد

  25. الاحوازیه و رهبران آنها چه کسانی هستند؟

آخرین عناوین