میدان آزادگان (شمالی و جنوبی) دهمین میدان نفتی بزرگ جهان و چهارمین میدان بزرگ نفتی ایران پس از میادین اهواز، گچساران و مارون است؛ این میدان بزرگ‌ترین میدان مشترک نفتی کشور است که در منطقه دشت آبادان، در حدود 80کیلومتری غرب و جنوب غرب اهواز و در امتداد مرز ایران و عراق قرار دارد.

این میدان دارای 4 مخزن سروک، کژدمی، گدوان و فهلیان است که بیش از 33 میلیارد بشکه، نفت درجای آن است و توسعه آن تاکنون در قالب دو بخش آزادگان جنوبی و آزادگان شمالی دنبال شده است.

پس از 20 سال تأخیرهای متعدد تحمیل شده به‌ این میدان بزرگ در فرآیند توسعه، در اسفند 1402 قرارداد توسعه یکپارچه میدان مشترک نفتی آزادگان به ارزش 11 میلیارد و 500 میلیارد دلار، بین شرکت ملی نفت ایران و شرکت دشت آزادگان اروند متشکل از 9 شرکت امضا شد.

یعنی به‌صورت همزمان صندوق توسعه ملی (بانک‌های ملی، سپه، ملت، پارسیان، تجارت، شهر + صندوق توسعه ملی) و شرکت‌های اکتشاف و تولید داخلی (ستاد اجرایی فرمان امام(ره)، بنیاد مستضعفان، قرارگاه خاتم، مپنا و پتروپارس) به عنوان سهام‌داران شرکت دشت آزادگان اروند، توسعه پکپارچه بزرگ‌ترین میدان مشترک نفتی ایران را برعهده گرفتند.

این قرارداد که روی کاغذ کاری بزرگ محسوب می شد، اما درعمل به یک‌مانع بزرگ، برای ادامه توسعه این میدان تبدیل شد؛ قراردادی که ابعاد مختلف فنی و اجرایی و حتی مالی آن دیده نشده بود و فقط و فقط به‌خاطر امضای قرارداد، باید روند پیچیده و مبهم آن طی می‌شد؛ فرآیندی که بیش از دو سال، عملا مسیر توسعه میدان بزرگ آزادگان را سد کرد.

پنجم آذرماه 1404، در جلسه‌ای به ریاست رئیس جمهوری، روند اجرای طرح توسعه میدان نفتی آزادگان مورد بررسی قرار گرفت که رئیس‌جمهوری برای تسریع روند پیشبرد آن، از نشست قبل خواستار حضور وزیران و مسئولان دولتی مرتبط و نیز مدیران تعدادی از بانک‌های کشور به‌عنوان سهامداران این طرح در نشست شده بود که موانع موجود بررسی، تصمیم‌های مقتضی برای رفع آنها اتخاذ و مقرر شد در دو هفته آینده اجرا و گزارش آن ارائه شود.

در نهایت فرصتی دوهفته‌ای یا بهتر است بگوییم ضرب‌الاجل دوهفته‌ای از سوی رئیس جمهور برای تعیین تکلیف وضعیت توسعه این میدان تعیین شد، اما با سپری شدن روزهای پایانی آذرماه، خبری از تعیین تکلیف توسعه این میدان نبود تا اینکه بررسی‌های تسنیم نشان داد، بانک‌های سهام‌دار در شرکت دشت آزادگان اروند، بازهم مهلت گرفته‌اند تا منابع مالی اولیه توسعه این میدان را ارائه دهند، در واقع ضرب‌الاجل دوهفته‌ای رئیس جمهور برای تعیین تکلیف توسعه این میدان، یک یا چندبار دیگر تمدید شد؛ تا اینکه در میانه دی‌ماه، تنفیذ مشروط قرارداد به شرکت دشت آزادگان اروند ابلاغ شد.

مشروط بودن این تنفیذ از این جهت بود که بررسی‌ها نشان می‌داد این تنفیذ رسمی، منوط به تأمین مالی اولیه (حدود 800 میلیون دلار) از سوی شرکت مربوطه شده بود و بر اساس آن، بانک‌ها موظف شدند مبلغ 54 همت معادل 800 میلیون دلار را طی دو هفته آینده برای این پروژه مهم به‌عنوان آورده اولیه تأمین کنند و اگر این ضرب‌الاجل به اتمام برسد و باز هم بانک‌ها موفق به تأمین منابع مالی نشوند، وزیر نفت قرارداد با شرکت دشت آزادگان اروند را ملغی اعلام کند.

از آن زمان بیش از یک‌ماه و نیم می‌گذرد و مشخص نیست که تأمین مالی اولیه این پروژه مهم صورت گرفته یا نه؟! آیا قرار است شرکت دشت آزادگان اروند توسعه میدان بزرگ آزادگان را همچنان ادامه دهد؛ قراردادی که در طی دو سال گذشته، حتی یک‌پیچ در این میدان اضافه نکرده است.

ابهامات این قرارداد و مسیر توسعه آزادگان همچنان پابرجاست و روزبه‌روز افزوده می شود؛ مبلغ قرارداد و بهینه‌بودن آن، توان فنی این شرکت، توان مالی این هلدینگ بانکی و مسیر توسعه آزادگان، همچنان در هاله‌ای از ابهام است.

اگرچه در دنیا و در یک فرآیند منطقی، ابتدا تمام جزئیات و ابهامات یک مسیر توسعه‌ای بررسی می شود و در نهایت منتج به امضای قرارداد خواهد شد، اما در مورد قرارداد توسعه یکپارچه آزادگان، دو سال بعد از امضای این قرارداد و تنفیذ دیر هنگام آن، به‌منظور جلوگیری از ادامه تعلل 22 ساله در توسعه بزرگ‌ترین میدان مشترک نفتی ایران، باید بررسی‌ها و شفاف سازی‌ها، حتی با ورود مسئولان ارشد اجرایی کشور از جمله رئیس جمهور، صورت گیرد تا جلوی زیان بیشتر ملی در این میدان مشترک نفتی گرفته شود.

احمد زراعتکار، معاون برنامه‌ریزی وزیر نفت اخیرا در گفت‌وگویی با رسانه رسمی دولت درباره آخرین وضعیت اجرای طرح افزایش تولید در میدان نفتی آزادگان گفته: "موانع اجرای طرح افزایش تولید در میدان مشترک نفتی آزادگان به 500 هزار بشکه در روز با ورود رئیس جمهوری و همراهی همه دستگاهها برطرف شده و اجرای آن با سرعت و هماهنگی بی سابقه ادامه دارد."

بهتر است وزارت نفت این موضوع را شفاف سازی کند که کدام یک از موانع این پروژه و به چه‌صورتی برطرف شده و تکلیف توسعه میدان آزادگان به‌عنوان بزرگ‌ترین میدان مشترک نفتی ایران، در شرایطی که در سمت عراقی میدان، روزبه‌روز در حال توسعه فعالیت‌ها با همکاری شرکت‌های برتر صنعت نفت جهان هستند، چه خواهد شد.