به گزارش الف، در نشست تخصصی «بررسی جایگاه چین در سیاست خارجی، فرهنگی و تمدنی جمهوری اسلامی ایران»، محمدهادی همایون عضو هیئت امنای دانشگاه امام صادق(ع)، روحاله احمدزاده کرمانی رئیس پیشین سازمان میراث فرهنگی و گردشگری، حامد وفایی عضو هیئت علمی دانشگاه تهران و علیرضا شاهمیزایی معاون سابق تجارت وزارت صمت، دیدگاههای خود را درباره فرصتها، چالشها و الزامات ارتقای روابط تهران–پکن مطرح کردند.
سخنرانان با تأکید بر اینکه مناسبات ایران و چین پدیدهای نوظهور یا صرفاً وابسته به شرایط روز نیست، یادآور شدند این رابطه ریشه در قرنها تعامل فرهنگی، تجاری و فکری دارد. به باور آنان، غفلت از این پیشینه تمدنی موجب شده روابط دو کشور، با وجود ظرفیتهای قابل توجه، عمدتاً در سطح مبادلات اقتصادی باقی بماند و به مشارکتی پایدار و راهبردی تبدیل نشود.
بخش قابل توجهی از مباحث به نقد رویکرد غالب در سیاست خارجی ایران اختصاص داشت؛ رویکردی که سالها تعامل با جهان را به غرب محدود کرده و مسیرهای جایگزین، بهویژه در شرق آسیا و چین، را بهصورت سطحی دنبال کرده است. در این چارچوب، «شرق» نه صرفاً یک جهت جغرافیایی، بلکه مفهومی سیاسی–تمدنی در برابر نظم مسلط غرب تعریف شد؛ نگاهی که چین را به بازیگری مستقل و بالقوه راهبردی برای ایران تبدیل میکند.
ایران و چین در ژئوپلیتیک راه ابریشم
روحاله احمدزاده کرمانی با تمرکز بر ابعاد ژئوپلیتیکی روابط دو کشور، راه ابریشم را فراتر از یک مسیر تجاری دانست و آن را شاهراه انتقال فرهنگ، ایده و تمدن توصیف کرد. به گفته او، قدرتهای مسلط همواره در پی تضعیف این مسیر تاریخی بودهاند، چرا که کنترل خشکی اوراسیا نقشی تعیینکننده در معادلات قدرت جهانی دارد.
وی با اشاره به جایگاه ایران و چین در ابتکار «یک کمربند، یک جاده»، بندر چابهار را یکی از نقاط کریدوری مهم در اتصال شرق و غرب معرفی کرد و تأکید داشت که ایران هنوز نتوانسته پیام روشنی درباره ثبات سیاستی و آمادگی برای سرمایهگذاری بلندمدت به چین ارسال کند. احمدزاده گردشگری را یکی از سریعترین مسیرهای بهرهبرداری از این موقعیت ژئوپلیتیکی دانست، مشروط بر آنکه با نگاهی راهبردی دنبال شود.
نقد ازخودبیگانگی تمدنی
محمدهادی همایون در ادامه نشست، با نقد روایت مسلط غرب از جهان و تاریخ، مفاهیمی چون «خاورمیانه» و «شرق دور» را برساخته نگاه اروپامحور دانست. به اعتقاد او، ایران نیز تا حدی دچار ازخودبیگانگی تمدنی شده و جایگاه تاریخی خود را در نظم جهانی از یاد برده است.
همایون با اشاره به اشتراکات عمیق تمدنی ایران و چین، از حکمت و اخلاق تا نظم اجتماعی، تأکید کرد که این مشترکات میتواند مبنای گفتوگویی فراتر از روابط سیاسی روزمره باشد. به باور او، بدون احیای خودآگاهی تمدنی، سیاست خارجی ایران از شکلگیری راهبردهای پایدار بازمیماند و همکاری با چین نیز به سطحی ناپایدار تقلیل مییابد.
گردشگری و ضرورت اراده سیاسی
حامد وفایی نیز با اشاره به تصویر تاریخی ایران در ذهن چینیها، یادآور شد که «پارس» همواره با حکمت، دینداری و تجارت شناخته شده است. او گردشگری را یکی از حوزههای کلیدی برای فعالسازی روابط تمدنی دانست و تأکید کرد که کمبود زیرساخت و ناهماهنگی نهادی، مانع اصلی بهرهبرداری از این ظرفیت است.
علیرضا شاهمیرزایی نیز با نقد نگاه تکساحتی به غرب، چین را شریکی بالقوه قابل اتکا برای ایران دانست و تحولات اخیر نظم جهانی را فرصتی تاریخی ارزیابی کرد. به گفته او، بدون اراده سیاسی منسجم و تعیین متولی مشخص برای راهبری روابط با چین، ارتقای این رابطه به سطحی راهبردی محقق نخواهد شد.
در جمعبندی نشست تأکید شد که بازسازی روابط ایران و چین، مستلزم عبور از نگاههای صرفاً اقتصادی و تعریف دوباره این پیوند بر پایه خودآگاهی تمدنی و راهبردی است.
نظراتی كه به تعميق و گسترش بحث كمك كنند، پس از مدت كوتاهی در معرض ملاحظه و قضاوت ديگر بينندگان قرار مي گيرد. نظرات حاوی توهين، افترا، تهمت و نيش به ديگران منتشر نمی شود.