با ابرچالش‌های قوه‌قضاییه چه باید کرد؟!

هادی رضوان*،   3990213193 ۸ نظر، ۰ در صف انتشار و ۴ تکراری یا غیرقابل انتشار

تحول در شورای حل اختلاف از طریق  تمرکز توان شوراهای حل اختلاف بر صلح و سازش و افزایش مشارکت های مردمی درکنار فرهنگ سازی عمومی و اقناع مردم می‌تواند منجر به کاهش دو ابرچالش قوه‌قضاییه یعنی اطاله دادرسی و جمعیت کیفری شود.

با ابرچالش‌های قوه‌قضاییه چه باید کرد؟!

15 اسفند 1397 بود که رهبر معظم انقلاب اسلامی ایران، طی حکمی آیت الله رئیسی را به ریاست قوه قضاییه منصوب نمودند و ایشان را مامور تحوّلی متناسب با نیازها و پیشرفتها و تنگناها در قوه‌ی قضائیه، کردند. الحمدالله  در این مدت یکساله، برآیند عملکرد آیت الله رئیسی به گونه ای بوده است که امیدها را دلهای آحاد مردم زنده کرده و موجبات سربلندی انقلاب اسلامی را فراهم آورده است؛ در زمینه های گوناگونی اقدامات بزرگی رخ داده است و در بسیاری از این موارد رسانه ها به خوبی این موارد را منعکس کرده‌اند اما ما در این نوشته برآنیم که یکی از بخش هایی را که با وجود اهمیت فراوان  بسیار کم موردتوجه بوده است را تبیین کنیم: بازگشت شورای حل اختلاف به اصل خود.

سابقه شورای حل اختلاف 

سابقه نهاد داوری و حکمیت در ایران به سال 1290 و باب هفتم قانون موقتی اصول محاکمات حقوقی بر می‌گردد البته نهاد حکمیت در اصل 88 ام متمم قانون اساسی مشروطه آمده بود و تعیین حدود آن به قانون سپرده شده بود، در سال 1306، اولین  قانون مختص به حکمیت به نام قانون حکمیت به تصویب رسید اما نام شورای حل اختلاف برای اولین بار در سال 1353 در قانون کار کشاورزی مطرح شد که در واقع یک مرجع حل اختلاف بین کارگر و کارفرما در امور کشاورزی بود. بعد از انقلاب اسلامی با وجود تردید هایی که در مشروعیت این نهاد وجود داشت مقررات داوری اختیاری به قوت خود پابرجا بود اما تا  قانون برنامه سوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران خبری از داوری اجباری در قوانین کشور نبود و ماده 189 این قانون اصل نهاد شورای حل اختلاف را مورد پذیرش قرار داد اما جزئیات آن را به آیین نامه‌ای که به پیشنهاد وزیر دادگستری و تصویب هیأت وزیران و به‌تأیید رئیس قوه قضائیه می‌رسد، سپرد. آیین نامه اجرایی این ماده در سال 1381 نیز تهیه و پس از تأیید رئیس قوه قضائیه در روزنامه رسمی شماره ۱۶۷۴۷ سه شنبه پنجم شهریور ماه ۱۳۸۱ منتشر گردید و بدین ترتیب تحولی بزرگ در ساختار احقاق حق در جمهوری اسلامی ایران به وقوع پیوست و در ادامه در سال 1387 با تصویب قانون شوراهای حل اختلاف ، مبنای قانونی این نهاد(در جزئیات و نه کل) محکم تر شد و از آیین نامه به قانون تغییر یافت.

هدف شورای حل اختلاف 

اما پس از مرور سابقه شورای حل اختلاف سوال مهم و اساسی این است که اصلا هدف از شورای حل اختلاف چه بوده و چه لزومی داشته است که این نهاد ایجاد شود؟ 
 ماده 189 قانون برنامه سوم توسعه و ماده اول آیین نامه آن کاهش مراجعات مردم به مراجع قضایی از طریق توسعه مشارکت های مردمی را هدف این شورا بیان کرده است و ماده یک قانون شورای حل اختلاف مصوب 1387 و 1394، حل اختلاف و صلح و سازش را هدف این شورا بیان کرده است با جمع بین این قوانین به این نتیجه میرسیم که هدف از ایجاد شورای حل اختلاف کاهش بار سنگین پرونده ها بر دوش دادگاه ها از طریق مشارکت های مردمی بوسیله ایجاد صلح و سازش بوده است. 
از این قوانین برداشت می شود که شورای حل اختلاف دارای دو رکن اساسی می باشد که عبارت‌اند از: مشارکت مردمی و صلح و سازش 

تحول در شورای حل اختلاف  

با اینکه در صدر همه‌ی این قوانین صلح و سازش فلسفه اصلی شورای حل اختلاف ذکر شده است اما در طول زمان و البته تا حدودی از همان ابتدا شورای حل اختلاف تبدیل به یک مرجع شبه قضایی در عرض سایر محاکم شد و دارای دو دسته صلاحیت صلح وسازشی و صدور رایی شد که  این اتفاق، منجر به این شد که شورای حل اختلاف در کنار که محاسنی که دارد، از هر دو رکن خود که تکیه بر مشارکت های مردمی و صلح و سازش بود دور شود و دچار آسیب هایی مثل اضافه شدن یک مرحله به مراحل دادرسی و به تبع آن اطاله دادرسی و کم شدن رضایت مردمی و .... شود و از کارکرد آن کاسته شود. با دقت در عملکرد شورا ها و محاسن و معایب ذکر شده برای شورای حل اختلاف متوجه می شویم که عمده محاسن شورای حل اختلاف مربوط به صلاحیت سازشی آن می باشد و عمده معایب آن متوجه صلاحیت های رایی آن می‌باشد.

با توجه به این موارد تغییر رویکرد در شوراهای حل اختلاف و کم کردن صلاحیت های رایی و تمرکز شورای حل اختلاف بر صلح و سازش بسیار ضروری است. اما در چند ماه گذشته وضعیت در حال تغییر است، آیت الله رئیسی و رئیس شورای حل اختلاف حجت الاسلام مظفری در سخنان خود بارها بر این امر تاکید داشته اند که شورای حل اختلاف باید به هدف اصلی خود که همان صلح و سازش است بازگردد، این رویکرد و جاری شدن آن در ساختار شورای حل اختلاف و بازگشت شورای حل اختلاف به رسالت اصلی خود و کم شدن صلاحیت های رایی و تمرکز توان و انرژی نیروهای شورای حل اختلاف بر صلح و سازش، برکات زیادی از جمله کم شدن اطاله دادرسی، کمک به رسیدگی‌های تخصصی تر با سپردن دادرسی به قضات، کم شدن جمعیت کیفری زندان ها و.... خواهد داشت که هرکدام از این موارد از چالش های مهم قوه قضاییه می‌باشد، در برخی موارد آثار این تغییر نگرش تا حدودی خود را نشان داده است که از جمله می توان به افزایش نزدیک به17  درصدی تعداد زندانیان آزاد شده توسط شورای حل اختلاف ویژه زندان اشاره کرد که نوید این را می‌دهد که در صورت تداوم این نگرش در شورای حل اختلاف، تحولی بزرگ رخ خواهد داد. 

البته این تغییر نگرش باید با در نظر گرفتن توان و ظرفیت شورا‌ها باشد و توسط کارهای فرهنگی و گسترش فرهنگ صلح و سازش در جامعه، پشتوانه‌سازی شود تا منجر به احساس عدم عدالت و طرفداری از متهم نشود که این احساس در بلند مدت می‌تواند منجر به آسیب‌هایی مانند بیشتر شدن آمار سیاه جرم و شکل‌گیری چرخه انتقام‌گیری و ... شود.
 این تغییر نگرش، بسیار ارزشمند است که در صورت تداوم و با متمرکز کردن توان نیروهای شورای حل اختلاف بر صلح و سازش، تحولی بزرگ در قوه قضاییه رخ خواهد داد که برروی بسیاری از چالش‌های این قوه از جمله اطاله دادرسی و جمعیت کیفری تاثیر مثبت خواهد گذاشت و در این راستا قوه قضاییه می‌تواند با به جریان انداختن هم‌زمان پرونده در محاکم و شورای حل اختلاف و استفاده بیشتر از ظرفیت بستگان و بزرگان خانواده ها در امر صلح و سازش که سابقه چند هزار ساله در فرهنگ اسلامی و ایرانی دارد به نحوی که حتی در برخی دوره های تاریخی بزرگ خاندان صلاحیت حکم کردن در مسائل درون خانوادگی را داشته است، سرعت این تحول را بیشتر کند.

*پژوهشگر حلقه مطالعات جرم شناختی و عدالت کیفری مرکز رشد دانشگاه امام صادق(ع)

دیدگاه کاربران

ناشناس۱۴۳۵۶۲۶۱۰:۱۰:۱۴ ۱۳۹۹/۲/۱۵
از تجربه کشورهای موفق استفاده کنید.
پگاهانی۱۴۳۵۹۵۴۱۳:۴۷:۰۲ ۱۳۹۹/۲/۱۵
90درصد اختلافات وپرونده های قوه قضائیه ریشه اش درنابسامانیهای اقتصادی واجتماعی وفرهنگی دهه های اخیر است
ناشناس۱۴۳۶۱۵۸۱۵:۳۱:۵۰ ۱۳۹۹/۲/۱۵
قاضی های اخراجی کی بودن؟ چه احکامی داده بودن؟ کی دوباره رسیدگی می کنه به احکام صادره اونا؟؟؟
مصطفي۱۴۳۶۲۸۵۱۶:۵۱:۰۱ ۱۳۹۹/۲/۱۵
هرچه قوه قضائيه قدرتمندتر باشه ، طبعا نظام قدرتمندتر خواهد بود
ناشناس۱۴۳۶۴۴۴۱۹:۱۱:۴۷ ۱۳۹۹/۲/۱۵
طوری شده که باید جیب پر پول باشی تا هزینه دادرسی را پرداخت کنی الف جان چرا هزینه دادرسی در مراحل مختلف را درج نمیکنی 80 درصد از حقشان میگذرند چون پول هزینه ها را ندارند
ناشناس۱۴۳۶۴۸۷۱۹:۵۹:۴۷ ۱۳۹۹/۲/۱۵
یک فکری برای مردم بکنید با این قضات
ناشناس۱۴۳۶۵۰۹۲۰:۱۶:۰۹ ۱۳۹۹/۲/۱۵
خیلی از کارهای ما لقمه دور دهان پیچیدنه. وقتی با اعتباربخشی معقول به اسناد رسمی به راحتی میتوان زمینه ورود بسیاری از پرونده ها را از بین برد, چه نیازی به ایجاد نهادهای موازی است.
حامد۱۴۳۶۷۵۳۰۰:۳۴:۲۳ ۱۳۹۹/۲/۱۶
با سلام ضمن دعای خیر به سید عدالت لذا ترتیبی اتخاذ شود از بکار گیری افراد در شورای استان خودداری شود مخصوصا افراد بازنشسته بانک ها که عمری فرصت طلب و سود،جو بودند

پربحث‌های اخیر

پربحث‌های دیروز

  1. آیا تعویق کنکور سراسری امکان‌پذیر است؟

  2. تازه‌ترین قیمت خودروها در بازار / پراید ۹۳ میلیون تومان شد!

  3. خرید سکه مشمول پرداخت مالیات شد

  4. رانت ارز ۴۲۰۰ تومانی به جیب چه کسانی می‌رود؟!

  5. کارشناسان زنگ خطر رآکتورهای هسته‌ای امارات را به صدا درآوردند...

  6. رفت و برگشت «دلار» به کانال پایین‌تر

  7. قیمت آپارتمان در تهران روزانه چقدر گران می‌شود؟ + جدول

  8. اوج تجمل‌گرایی در سنت حسنه‌ای به نام ازدواج/ حلالی که روز به روز ناممکن می‌شود

  9. توضیح حناچی درباره عدم حضورش در جلسات هیات دولت/ ادبیات تند و طلبکارانه را نمی‌پسندم

  10. رمزگشایی از مزرعه موشکی سپاه + تصاویر

  11. زمان برگزاری کنکور بدون تغییرماند

  12. نصب سایبان‌ در حرم رضوی؛ مطالبه چندین ساله زائران که پاسخ داده شد

  13. نامه وزیر بهداشت درباره کرونا به رهبر انقلاب/ تحلیل جهانگیری از بازار بورس/ فرار داماد وزیر سابق با پاسپورت دیگری/ سلیمی نمین: اصلاح‌طلبان باید عناصر تندرویی مثل تاجزاده را مهار کنند

  14. رئیسی: صاحبان درآمد‌های هنگفت نباید از پرداخت مالیات فرار کنند/ دولت به مدیریت بازار و معیشت مردم توجه کند

  15. شرایط مصیبت بار نتانیاهو در سایه فساد کابینه و اعتراضات شهرک‌نشینان

  16. توضیحات رئیس سازمان حفاظت محیط زیست درباره وقف دماوند و جنگل آق‌مشهد

  17. یک طرح جدید برای واریز یارانه ۴۰ لیتری بنزین

  18. دوربین مخفی از استخدام کادر درمان

  19. متهم ۳ میلیاردی هنگام ورود به کشور دستگیر شد

  20. پیشکسوت کشتی ایران درگذشت

  21. جهانگیری: اجازه بی‌حرمتی به فعالان اقتصادی را ندهیم

  22. رئیس سازمان سنجش: حذف کنکور فعلاً اجرایی نیست‌/ کنکور یک موضوع جذاب سیاسی شده است

  23. دریادار سیاری: وحدت و مودت میان ارتش و سپاه ناگسستنی است

  24. چقدر از درآمد مردم صرف مسکن می‌شود؟

  25. هند ،روسیه و چین در خط مقدم کنار گذاشتن دلار

پربحث‌های هفته

  1. خانه‌های خالی در محاصره مالیاتی / سامانه ملی املاک را دریابید!

  2. آقای حدادیان زودتر تکذیب کنید !

  3. دست از حمایت صنعت نابالغ و نازپروده خودروسازی بردارید

  4. نامه احمد توکلی به میرسلیم درباره قالیباف

  5. ماجرای عضویت دختر رئیس جمهور در هیئت علمی دانشگاه/در سفر احمدی‌نژاد به قم چه گذشت؟/ تحلیل لیلاز از قرارداد ایران و چین/روحانی: اقتصاد کشور در حداقل ضرورت مردم به خوبی اداره شده است

  6. جزئیاتی از طرح مالیات خانه‌های خالی/ مالیات ۴۰ میلیون تومانی از یک خانه خالی

  7. نمایندگانی که خانه سازمانی ۳۸۰ متری مجلس را از آنِ خود کردند!

  8. خداحافظی دکتر احمد توکلی از صاحب‌ ‌امتیازی الف

  9. ساده‌انگاری پیری‌ جمعیت حتما عیب است

  10. ترامپ بازنده انتخابات رياست جمهوری می‌شود؟

  11. روحانی درباره کالاهای اساسی چه گفت؟

  12. درخواست قالیباف برای تعویق کنکور/توکلی: مردم اشکنه هم نمی‌توانند بخورند/رویای ریاست جمهوری؛ از جهانگیری و لاریجانی تا سیدحسن خمینی

  13. چرا کره جنوبی پول‌های ایران را پس نمی‌دهد؟

  14. پشت پرده تجمع طالبان در تهران/احتمال خط خوردن لاریجانی و ناطق نوری از فهرست اصلاح‌طلبان/وضعیت وخیم بیماران کرونایی در پایتخت/تابلویی از تصویر رهبری که به قالیباف هدیه داده شد

  15. آیا تعویق کنکور سراسری امکان‌پذیر است؟

  16. رصد پایگاه آمریکایی العدید با ماهواره نور + تصاویر

  17. ترس و تردیدهای برگزاری کنکور در کرونا رنگ باخت اما ...

  18. روحانی: هدف دشمنان ایجاد هیجان‌زدگی و بی‌برنامه‌گی در مدیریت کشور است

  19. پایانی بر یک مجادله درباره عزاداری محرم امسال

  20. توکلی: برخی دولتمردان مشکل معیشتی ندارند/ کوپن بدتر از نابودی پول ملی نیست

  21. روحانی: زندگی مردم در حد ضرورت به خوبی اداره شد/ صادرکنندگان در ده روز اخیر ۲.۵ میلیارد دلار ارز را بازگرداندند

  22. پیشگیری از گره کوری که به دندان هم باز نمی‌شود!

  23. واقفین دماوند و جنگل‌های هیرکانی چه کسانی هستند؟

  24. یادداشت انتقادی نادران درباره تخلف در فرآیند انتخاب بذرپاش

  25. کوچک‌ترین غسال داوطلب اموات کرونایی کیست؟ + عکس

ابر آروان

پربحث‌های هفته

  1. آقای حدادیان زودتر تکذیب کنید !

  2. ساده‌انگاری پیری‌ جمعیت حتما عیب است

  3. آیا تعویق کنکور سراسری امکان‌پذیر است؟

  4. ترس و تردیدهای برگزاری کنکور در کرونا رنگ باخت اما ...

  5. پایانی بر یک مجادله درباره عزاداری محرم امسال

  6. کوچک‌ترین غسال داوطلب اموات کرونایی کیست؟ + عکس

  7. سند آخرین یال قله دماوند هم به نام دولت صادر شد

  8. نادر طالب‌زاده کرونا گرفت

  9. اوج تجمل‌گرایی در سنت حسنه‌ای به نام ازدواج/ حلالی که روز به روز ناممکن می‌شود

  10. کاهش ۳۷۰۰۰۰ نفری موالید کشور طی ۵ سال! + جدول

  11. توضیح حناچی درباره عدم حضورش در جلسات هیات دولت/ ادبیات تند و طلبکارانه را نمی‌پسندم

  12. طرح احتمالی مجلس برای تعویق تمام کنکورها

  13. رئیسی: بانک‌ها اجازه ندهند گیرندگان تسهیلات پول ملت را صرف اموری غیر از تعهدشان کنند

  14. مدافع استقلال به دلیل تخلف از کنکور دکتری محروم شد+عکس

  15. شهادت رئیس بیمارستان امام (ره) آمل بر اثر کرونا

  16. وضعیت نگران کننده شیوع بیماری کرونا در تهران

  17. زمان برگزاری کنکور بدون تغییرماند

  18. نصب سایبان‌ در حرم رضوی؛ مطالبه چندین ساله زائران که پاسخ داده شد

  19. تست و درمان کرونا در بیمارستان های دولتی چند؟

  20. رئیسی: صاحبان درآمد‌های هنگفت نباید از پرداخت مالیات فرار کنند/ دولت به مدیریت بازار و معیشت مردم توجه کند

  21. توضیحات رئیس سازمان حفاظت محیط زیست درباره وقف دماوند و جنگل آق‌مشهد

  22. جسد قاضی منصوری به خانواده‌اش تحویل داده شد

  23. وزیر بهداشت: نخواهیم گذاشت که عزاداران امام حسین (ع) بیمار شوند

  24. دستورالعمل‌های برگزاری مراسم محرم از سوی ستاد مقابله با کرونا اعلام شد

  25. مخالفت وزارت بهداشت با مراسم های پرجمعیت در محرم/ هر خانه یک حسینیه باشد

آخرین عناوین