روایت متفاوت احسان نراقی از سفر فوکو به ایران

گروه اجتماعی الف،   3981126008

  دانیل دفر نیز در سفر فوکو به ایران همراهش بود. آنها در تهران به مهمانی احسان نراقی نیز رفتند، امری که باعث شد تا همسر نراقی برآشفته شود.

 به گزارش مهر، میشل فوکو اندیشمند نامدار فرانسوی دو بار در کوران مبارزات انقلابی مردم به ایران سفر کرد. نخستین بار از ۱۶ تا ۲۴ سپتامبر یعنی ۲۵ شهریور تا دوم مهر ۱۳۵۷ و بار دوم از نهم تا ۱۵ نوامبر ۱۹۷۸ یعنی ۱۸ تا ۲۴ آبان ۱۳۹۸ بود. او در این سفرها در تهران، قم و آبادان با برخی از رهبران ملی و دینی و گروه‌های مختلفی که در انقلاب دست داشتند ملاقات کرد.

فوکو پس از این سفرها مقالات ستایش آمیزی درباره قیام مردم ایران نوشت که پیش از ۲۲ بهمن ۵۷ در رسانه‌ها منتشر شدند. متن فرانسه همه این مقالات در جلد سوم از مجموعه نوشته‌های پراکنده فوکو منتشر شدند.

ترجمه فارسی این مقالات نیز در کتاب کوچکی به اسم «ایرانی‌ها چه رویایی در سر دارند؟» به قلم حسین معصومی همدانی توسط نشر هرمس منتشر شد. عناوین فارسی این مقالات به این شرح است: «ارتش: وقتی زمین می‌لرزد»، «شاه صد سال دیر آمده است»، «تهران: دین بر ضد شاه»، «ایرانی‌ها چه رویایی در سر دارند؟»، «شورش با دست خالی»، «آزمون مخالفان»، «شورش ایران روی نوار ضبط صوت پخش می‌شود و «رهبر اسطوره‌ای شورش ایران».

البته بعدها فوکو از تمجید خود دست برداشت و در مصاحبه‌هایی که یکی از آنها در کتاب «ایران، روح یک جهان بی‌روح» ترجمه و منتشر شده است، به منتقدان اروپایی آن مقالات پاسخ داد.

اما برای فوکو این مهم بود که انقلاب ایران یک انقلاب دینی غیرسکولار است. فوکو دید که ایرانی‌ها بدون ترس از مرگ با گاردی‌های تا بن دندان مسلح محمدرضا شاه پهلوی روبه‌رو و کشته می‌شوند و این برایش اهمیت داشت. مهم‌تر از اینها البته این بود که گویا به نظر فوکو انقلاب ایران صدای «دیگری‌ها» در حکومت پهلوی است و قرار است حقوق همه اقلیت‌ها (از جمله همجنس گرایان) را پاس بدارد که بعدها فهمید اشتباه کرده است. او در سفر به ایران شریک جنسی‌اش دانیل دفر را نیز به همراه داشت.

اما احسان نراقی روایت جالبی را از حضور فوکو در ایران به دست داده است. شاید با این روایت بتوان فهمی از چرایی بازگشت فوکو از نظریاتش درباره انقلاب ایران به دست آورد. این روایت در کتاب «در خشت خام» درج شده است که حاصل گفت‌وگوهایی با نراقی است.

کتاب ۶ فصل دارد: «زندگی»، «نراقی و دیگران»، «نراقی و انقلاب»، «نراقی و اندیشه»، «کتاب‌ها» و «ضمائم». احسان نراقی با دربار پهلوی در ارتباط بود و با فرح پهلوی نسبت خانوادگی داشت. همچنین برخی از اعضای خانواده او نیز از دیرباز با دربار مرتبط بودند. به عنوان مثال عمویش ابوالقاسم نراقی معلم ریاضیات محمدرضا پهلوی در دوره ولیعهدی‌اش بود.

نراقی ریاست مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی دانشگاه تهران را بر عهده داشت، او پس از انقلاب نیز به معاونت سازمان یونسکو رسید. نراقی هرچند که منظومه فکری‌اش با غرب‌گرایی رژیم پهلوی تفاوت داشت و کتاب‌هایی مانند «آنچه خود داشت» را به رشته تحریر درآورد، اما به عنوان مشاور این رژیم نیز فعالیت می‌کرد و خود اعتقاد داشت که یک مشاور منتقد بوده است.

نراقی کتاب خاطرات خود را نیز به نام «از کاخ شاه تا زندان اوین» نوشت و منتشر کرد؛ اما مصاحبه کننده کتاب «در خشت خام» با هوشمندی و اشرافی که به «از کاخ شاه تا زندان اوین» دارد، سعی کرده مباحث و نکاتی را مطرح کند که در کتاب خاطرات به آنها اشاره نشده. بنابراین در «در خشت خام» نراقی از دیدگاه یک غیرانقلابی تصاویر جالبی از دوران انقلاب بدست می‌دهد که خواندنی است.

احسان نراقی استاد بسیاری از انقلابیون از جمله دکتر حسن حبیبی بود. او همچنین به دلیل مشاغلی و مناصبش با بسیاری از فرهنگیان و اهالی اندیشه در ارتباط بود و نکاتی از این چهره‌ها را در کوران انقلاب مطرح می‌کند که خواندنی است. روایت او از دربار شاه و روابط شاه و فرح یک روایت بی‌واسطه است. همچنین مطالعه این کتاب به ما آموزش می‌دهد که تاریخ را کاملاً سیاه یا کاملاً سفید نبینیم.

نظرات و دیدگاه‌های نراقی درباره امیرعباس هویدا و تحلیل وضعیت او در دوران به نسبت طولانی نخست وزیری‌اش، حسن پاکروان و نعمت‌الله نصیری، به ترتیب دومین و سومین رئیس ساواک در دوران پهلوی، مهندس مهدی بازرگان، دکتر غلامحسین صدیقی، اعضای حزب توده به ویژه نورالدین کیانوری و از آن طرف چهره‌های فرهنگی چون جلال آل احمد، دکتر علی شریعتی، دکتر داریوش شایگان، احمد فردید و… بسیار مهم است و دید مخاطبان درباره این شخصیت‌ها را باز می‌کند.

نراقی پس از آنکه از ایران خارج شد و به معاونت سازمان جهانی یونسکو رسید، به هیچ عنوان تصویر سیاهی از زندان خود و جمهوری اسلامی نشان نداد و تمام تلاش خود را برای کمک به کشور از طریق سازمان یونسکو به کار گرفت.

اما همانطور که اشاره شد یکی از نکات مهم این کتاب در روایت سفر فوکو به ایران است. فوکو در ایران مهمان احسان نراقی بود. در بخشی از این کتاب اشاره شده که همسر مرحوم نراقی از وضعیت فوکو اطلاعی نداشت، اما به محض اینکه فهمید او همجنس گراست و شریک جنسی‌اش را نیز با عنوان منشی خود به همراه دارد، به شدت از حضورش در خانه آنها برآشفت. به نظر می‌رسد که «در خشت خام» نخستین منبع فارسی است که به کیفیت حضور فوکو در ایران اشاره شده است.

شاید همین کیفیت راهی باشد برای درک بهتر برگشت نگاه مثبت فوکو به انقلاب ایران و بعدها بازگشت او از نظریاتش. البته بعدها کتاب «فیلسوفان بدکردار» نوشته نایجل راجرز و مل تامپسون با ترجمه احسان شاه قاسمی توسط انتشارات امیرکبیر منتشر شد. یک فصل از این کتاب به فوکو اختصاص دارد و روایتی است از بدکرداری فوکو در زندگی جنسی‌اش.

پربحث‌های دیروز

  1. خانه‌های خالی در محاصره مالیاتی / سامانه ملی املاک را دریابید!

  2. نمایندگانی که خانه سازمانی ۳۸۰ متری مجلس را از آنِ خود کردند!

  3. درخواست قالیباف برای تعویق کنکور/توکلی: مردم اشکنه هم نمی‌توانند بخورند/رویای ریاست جمهوری؛ از جهانگیری و لاریجانی تا سیدحسن خمینی

  4. روحانی: هدف دشمنان ایجاد هیجان‌زدگی و بی‌برنامه‌گی در مدیریت کشور است

  5. توکلی: برخی دولتمردان مشکل معیشتی ندارند/ کوپن بدتر از نابودی پول ملی نیست

  6. قالیباف: تعویق زمان کنکور ضروری است/ دوره پیگیری مشکلات اقتصادی آغاز شده/ سلامت دانش آموزان، خط قرمز است

  7. نادر طالب‌زاده کرونا گرفت

  8. خدایی: ۸۵ درصد داوطلبان کنکور دکتری از وضعیت برگزاری آزمون رضایت داشتند/ برخی دنبال جمع‌کردن فالوئر هستند

  9. حرکت عجیب مجیدی بعد از پیروزی مقابل سپاهان+تصاویر

  10. حمله با چاقو به عوامل تولید برنامه تلویزیونی "درشهر"

  11. یک رسانه کره جنوبی: تهران و سئول کارگروه تجارت کالاهای پزشکی تشکیل می‌دهند

  12. کاهش اعتبار چک توسط کلاهبرداران/ بانک مرکزی و قوه ‌قضاییه ورود کنند!

  13. روزنامه جوان: جمشید شارمهد ۱۰ مرداد در تاجیکستان دستگیر شده است

  14. فاجعه زیست محیطی تالاب شادگان

  15. تفاوت سوت‌زني و زيرآب‌زني

  16. دکتر زالی: موفقیت در مدیریت موج اول کرونا، تضمینی برای موج‌های بعدی نیست

  17. مشخصات و جزئیاتی از موشک قدرتمند ایرانی + تصاویر

  18. تحلیل حسین شریعتمداری از آدرس غلط بعد از غرق مصنوعی!

  19. قتل مادر و کودک یکساله در بهارستان

  20. نامه حاجی‌بابایی به قالیباف درباره صحت انتخاب بذرپاش

  21. نمکی: به تعویق انداختن کنکور کار درستی نیست/ آزمون دکترا با حداقل نقص برگزار شد

پربحث‌های هفته

  1. خانه‌های خالی در محاصره مالیاتی / سامانه ملی املاک را دریابید!

  2. آقای حدادیان زودتر تکذیب کنید !

  3. دست از حمایت صنعت نابالغ و نازپروده خودروسازی بردارید

  4. نامه احمد توکلی به میرسلیم درباره قالیباف

  5. ماجرای عضویت دختر رئیس جمهور در هیئت علمی دانشگاه/در سفر احمدی‌نژاد به قم چه گذشت؟/ تحلیل لیلاز از قرارداد ایران و چین/روحانی: اقتصاد کشور در حداقل ضرورت مردم به خوبی اداره شده است

  6. جزئیاتی از طرح مالیات خانه‌های خالی/ مالیات ۴۰ میلیون تومانی از یک خانه خالی

  7. نمایندگانی که خانه سازمانی ۳۸۰ متری مجلس را از آنِ خود کردند!

  8. اساتید دانشگاه آزاد اسلامی خواستار رفع تبعیض و بی عدالتی های  نظام آموزش عالی و مسئولین این دانشگاه شدند

  9. خداحافظی دکتر احمد توکلی از صاحب‌ ‌امتیازی الف

  10. ساده‌انگاری پیری‌ جمعیت حتما عیب است

  11. روحانی درباره کالاهای اساسی چه گفت؟

  12. نامه احمدی نژاد به بن سلمان به روایت نیویورک تایمز

  13. برگزاری مراسم معارفه رئیس جوان دیوان محاسبات کشور/ موافقان و مخالفان مهرداد بذرپاش چه می‌گویند

  14. چرا کره جنوبی پول‌های ایران را پس نمی‌دهد؟

  15. رئیسی علیه مکتب لواسان/ القاب احمدی‌نژاد به بن‌سلمان/ رقابت مومنانه‌‌ای که به روایت قالیباف برای انتخاب رئیس دیوان محاسبات شکل گرفت

  16. درخواست قالیباف برای تعویق کنکور/توکلی: مردم اشکنه هم نمی‌توانند بخورند/رویای ریاست جمهوری؛ از جهانگیری و لاریجانی تا سیدحسن خمینی

  17. پشت پرده تجمع طالبان در تهران/احتمال خط خوردن لاریجانی و ناطق نوری از فهرست اصلاح‌طلبان/وضعیت وخیم بیماران کرونایی در پایتخت/تابلویی از تصویر رهبری که به قالیباف هدیه داده شد

  18. رصد پایگاه آمریکایی العدید با ماهواره نور + تصاویر

  19. ترس و تردیدهای برگزاری کنکور در کرونا رنگ باخت اما ...

  20. آیا تعویق کنکور سراسری امکان‌پذیر است؟

  21. پایانی بر یک مجادله درباره عزاداری محرم امسال

  22. روحانی: هدف دشمنان ایجاد هیجان‌زدگی و بی‌برنامه‌گی در مدیریت کشور است

  23. روحانی: زندگی مردم در حد ضرورت به خوبی اداره شد/ صادرکنندگان در ده روز اخیر ۲.۵ میلیارد دلار ارز را بازگرداندند

  24. پیشگیری از گره کوری که به دندان هم باز نمی‌شود!

  25. یادداشت انتقادی نادران درباره تخلف در فرآیند انتخاب بذرپاش

ابر آروان

پربحث‌های هفته

  1. آقای حدادیان زودتر تکذیب کنید !

  2. اساتید دانشگاه آزاد اسلامی خواستار رفع تبعیض و بی عدالتی های  نظام آموزش عالی و مسئولین این دانشگاه شدند

  3. ساده‌انگاری پیری‌ جمعیت حتما عیب است

  4. ترس و تردیدهای برگزاری کنکور در کرونا رنگ باخت اما ...

  5. آیا تعویق کنکور سراسری امکان‌پذیر است؟

  6. پایانی بر یک مجادله درباره عزاداری محرم امسال

  7. کوچک‌ترین غسال داوطلب اموات کرونایی کیست؟ + عکس

  8. از رقابت تا انحصار؛ کدام کشور زودتر به تولید واکسن کرونا می‌رسد؟

  9. سند آخرین یال قله دماوند هم به نام دولت صادر شد

  10. از شایعه تا واقعیت وقف قله دماوند

  11. نادر طالب‌زاده کرونا گرفت

  12. کاهش ۳۷۰۰۰۰ نفری موالید کشور طی ۵ سال! + جدول

  13. طرح احتمالی مجلس برای تعویق تمام کنکورها

  14. دفن ۲۳۴ بیمار مبتلا به کرونا طی دو روز گذشته در بهشت‌زهرا تهران/ اگر مردم مراقب نباشند، دیگر جایی برای بستری نیست

  15. جهانپور: از کسی که به دکتر نمکی پیشنهاد عزل من را داد، خیلی ممنونم/ خیلی از مشکلات به سیاهی‌لشکرها برمی‏گرد‌د/ توضیح درباره توئیت‌ها

  16. رئیسی: بانک‌ها اجازه ندهند گیرندگان تسهیلات پول ملت را صرف اموری غیر از تعهدشان کنند

  17. مدافع استقلال به دلیل تخلف از کنکور دکتری محروم شد+عکس

  18. شهادت رئیس بیمارستان امام (ره) آمل بر اثر کرونا

  19. وضعیت نگران کننده شیوع بیماری کرونا در تهران

  20. تست و درمان کرونا در بیمارستان های دولتی چند؟

  21. افروغ: برپانشدن عزاداری محرم شدنی نیست

  22. وزیر بهداشت: نخواهیم گذاشت که عزاداران امام حسین (ع) بیمار شوند

  23. دستورالعمل‌های برگزاری مراسم محرم از سوی ستاد مقابله با کرونا اعلام شد

  24. جسد قاضی منصوری به خانواده‌اش تحویل داده شد

  25. ماموریت رئیس مجلس به کمیسیون آموزش برای بررسی فوریت دار "کنکور"

آخرین عناوین