آلبرت بغزیان - استاد دانشگاه تهران - در گفتوگو با ایسنا، با بیان اینکه هیچ جنگی از نظر اقتصادی سازنده نیست، درباره تفاوت اقتصاد جنگ با شرایط عادی اظهار کرد: شرایط جنگی، ترکیب هزینههای دولت را تغییر میدهد و معمولاً هزینههای دولت را افزایش میدهد؛ بنابراین دولت ناچار است از بخشی از هزینهها بکاهد یا منابع جدیدی برای تأمین هزینههای خود پیدا کند.
افزایش هزینههای دولت و تغییر اولویتهای بودجهای
وی با توضیح اینکه در شرایط جنگی ترکیب هزینههای دولت تغییر میکند، گفت: ممکن است دولت اجرای یک پروژه عمرانی را به تعویق بیاندازد، اما در مقابل هزینههای نظامی و جنگی خود را افزایش دهد؛ بنابراین کاهش هزینه در یک بخش لزوماً به معنای کاهش هزینههای کلی دولت نیست، بلکه ممکن است اولویتهای هزینهای دولت تغییر کند.
بغزیان ادامه داد: در چنین شرایطی ممکن است از هزینههای عمرانی یا بخشهایی که با تولید ارتباط دارند، کاسته شود و منابع به سمت هزینههای جنگی هدایت شوند.
این اقتصاددان با اشاره به نحوه تأمین هزینههای دولت در شرایط جنگی اظهار کرد: دولت برای تأمین این هزینهها میتواند به سراغ مالیات برود، اما افزایش درآمدهای مالیاتی زمانبر است و در شرایطی که نیاز دولت فوری است، نمیتوان انتظار داشت که تمام هزینههای جدید از این محل تأمین شود.
وی افزود: به همین دلیل ممکن است دولت به سمت استقراض برود و در این مسیر رشد نقدینگی افزایش پیدا کند.
بغزیان ادامه داد: رشد نقدینگی در چنین شرایطی میتواند یک دور جدید تورمی ایجاد کند؛ یعنی دولت برای تأمین هزینههای افزایشیافته خود منابع بیشتری وارد اقتصاد کند و این موضوع در صورت نبود رشد متناسب تولید، به افزایش قیمتها منجر شود.
وی گفت: این مسئله در نهایت میتواند رفاه مردم را کاهش دهد؛ چراکه خانوارها علاوه بر آثار مستقیم جنگ، با افزایش قیمت کالاها و کاهش قدرت خرید نیز مواجه میشوند.
احتمال انتقال منابع بانکی از تولید به دولت
این استاد دانشگاه در ادامه با اشاره به نقش بانکها در تأمین مالی دولت گفت: بانکها نیز ممکن است در شرایط جنگی مجبور شوند به دولت کمک کنند.
وی توضیح داد: منابعی که در شرایط عادی میتوانست در قالب وام و تسهیلات در اختیار تولید یا مردم قرار گیرد، ممکن است به دولت اختصاص پیدا کند.
بغزیان افزود: در این شرایط ممکن است تسهیلاتی که قرار بود به تولیدکنندگان یا مردم پرداخت شود، عقب بیفتد و منابع بانکی به جای آنکه در اختیار آنها قرار گیرد، به دولت قرض داده شود.
وی این موضوع را عاملی برای کاهش رفاه مردم دانست و گفت: وقتی وامها و تسهیلات مردم و تولیدکنندگان به تأخیر بیفتد، رفاه آنها نیز کاهش پیدا میکند.
هیچ جنگی از نظر اقتصادی سازنده نیست
بغزیان با بیان اینکه جنگ از نظر اقتصادی پیامدهای منفی دارد، اظهار کرد: اینکه یک جنگ از نظر دفاعی، ملی یا تحمیلی چه ماهیتی داشته باشد، موضوع دیگری است و تصمیم درباره ضرورت جنگ در حوزه دیگری قرار میگیرد، اما از نظر اقتصادی، هیچ جنگی سازنده نیست.
وی افزود: جنگ در عین حال میتواند درسهایی به سیاستگذار بدهد و نشان دهد که کشور برای شرایط بحرانی باید از قبل آمادگی بیشتری داشته باشد.
این اقتصاددان ادامه داد: برای مثال، کشور باید برای تأمین کالاهای اساسی و نیازهای حیاتی خود آمادگی داشته باشد؛ بهعنوان نمونه، افزایش تولید داخلی گندم یا پیشبینی شرایطی که ممکن است در نتیجه تحریم یا جنگ امکان تأمین برخی کالاها از خارج وجود نداشته باشد.
وی گفت: در شرایط جنگی ممکن است کشور با کمبودهایی مواجه شود که در شرایط عادی وجود نداشته است و این کمبودها میتواند بخشی از تبعات جنگ باشد.
از کمبود کالا تا احتکار و ایجاد کمیابی
بغزیان در ادامه با اشاره به احتمال ایجاد کمبودهای مصنوعی در شرایط جنگی اظهار کرد: در چنین شرایطی افرادی نیز ممکن است از وضعیت موجود سوءاستفاده کنند و با احتکار کالا یا ایجاد کمیابی، از افزایش قیمتها سود ببرند.
بغزیان با اشاره به افزایش قیمت برخی کالاها در شرایط جنگی اظهار کرد: حتی کالاهایی که ارتباط مستقیمی با جنگ ندارند نیز ممکن است گران و کمیاب شوند.
نظارت بر قیمتها و انبارها
این اقتصاددان درباره سیاستهایی که دولت باید برای حمایت از معیشت مردم در شرایط جنگی اتخاذ کند، گفت: یکی از مهمترین اقدامات، نظارت بر قیمتهاست.
وی با اشاره به فشارهایی که پیش از جنگ نیز بر مردم وارد شده است، اظهار کرد: مردم پیش از این نیز زیان دیدهاند و در شرایط جنگی اگر تورم و بیکاری نیز افزایش پیدا کند، فشار بیشتری بر آنها وارد خواهد شد.
بغزیان ادامه داد: دولت باید بر قیمتها نظارت داشته باشد تا افراد از شرایط موجود سوءاستفاده نکنند و افزایش قیمتهای غیرضروری و فرصتطلبانه رخ ندهد.
وی همچنین بر ضرورت نظارت بر انبارها تأکید کرد و گفت: باید از احتکار و ایجاد کمیابی جلوگیری شود.
این اقتصاددان با اشاره به اهمیت کالاهای اساسی در شرایط جنگی اظهار کرد: دولت باید مراقب باشد که قیمت کالاهای اساسی و اقلام مورد نیاز مردم افزایش پیدا نکند، چراکه مردم در این شرایط با فشارهای اقتصادی متعددی مواجه هستند.
حمایت از معیشت مردم در شرایط جنگی
بغزیان درباره سیاستهای حمایتی دولت نیز گفت: حمایت از مردم میتواند از مسیر کاهش هزینههای آنها انجام شود.
وی افزود: دولت میتواند در شرایط جنگی از ابزارهایی مانند تخفیف یا معافیتهای مالیاتی، کاهش برخی عوارض و افزایش مبلغ کالابرگ استفاده کند.
این اقتصاددان تأکید کرد: حمایت از مردم نباید به شکلی باشد که فشار بیشتری بر آنها وارد کند و در این شرایط باید مراقب هزینههای مربوط به کالاهای اساسی و نیازهای ضروری مردم بود.
وی همچنین با اشاره به آسیبهایی که ممکن است به واحدهای تولیدی وارد شود، بر ضرورت حمایت بهموقع از واحدهای تولیدی تأکید کرد.
بغزیان گفت: دولت باید بهموقع از واحدهای تولیدی و بخشهایی که در اثر جنگ آسیب دیدهاند، حمایت کند تا مشکلات آنها تشدید نشود.
اصلاح قیمت بنزین، وقتی دیگر
بغزیان در بخش دیگری از این گفتوگو با اشاره به موضوع قیمت بنزین، اصلاح قیمت را موضوعی قابل بررسی دانست، اما تأکید کرد که زمان اجرای سیاستهای قیمتی اهمیت زیادی دارد.
وی با اشاره به شرایط فعلی اقتصادی کشور گفت: در شرایطی که مردم همزمان با افزایش هزینههای ناشی از جنگ، تورم، بیکاری و کاهش قدرت خرید مواجه هستند، افزایش قیمت بنزین میتواند فشار بیشتری به آنها وارد کند.
بغزیان با تأکید بر اینکه اصلاح قیمت بنزین را نمیتوان برای همیشه کنار گذاشت، گفت: اصلاح قیمت لازم است، اما پرسش این است که آیا در شرایط فعلی زمان مناسبی برای اجرای آن وجود دارد یا خیر؟!
وی همچنین تأکید کرد: اگر قرار باشد قیمت بنزین اصلاح شود، این اقدام بهتر است در شرایطی با ثبات اقتصادی بیشتر و به شکل قابل پیشبینی انجام شود.
به گفته این اقتصاددان، در شرایطی که اقتصاد کشور با مجموعهای از فشارها و هزینههای ناشی از جنگ مواجه است، اضافه کردن یک فشار قیمتی جدید میتواند بر رفاه مردم اثر بگذارد.
بغزیان در پایان تأکید کرد: تجربه جنگ باید به سیاستگذار نشان دهد که کشور برای تأمین کالاهای اساسی و نیازهای حیاتی خود نیازمند آمادگی بیشتری است و سیاستهای اقتصادی نیز باید به گونهای طراحی شوند که فشارهای ناشی از بحران، بیش از این به مردم و بخش تولید منتقل نشود.
نظراتی كه به تعميق و گسترش بحث كمك كنند، پس از مدت كوتاهی در معرض ملاحظه و قضاوت ديگر بينندگان قرار مي گيرد. نظرات حاوی توهين، افترا، تهمت و نيش به ديگران منتشر نمی شود.