به گزارش فارس، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا روز چهارشنبه مدعی شده است که ارتش این کشور در هفتههای اخیر موفق شده دهها میلیون بشکه نفت را بهطور مخفیانه از تنگه هرمز عبور دهد و بدین ترتیب مانع از جهش بیشتر قیمتهای جهانی انرژی شود؛ ادعایی که بررسی دادههای کشتیرانی، اظهارات مقامات آمریکایی و گزارشهای رسانهای نشان میدهد با واقعیتهای میدانی همخوانی چندانی ندارد.
ترامپ چه گفت؟
ترامپ روز چهارشنبه در کاخ سفید به خبرنگاران گفت آمریکا «میلیونها بشکه نفت» را از تنگه هرمز خارج کرده و ایران از این عملیات بیاطلاع بوده است.او حتی مدعی شد که نیروهای آمریکایی در یکی از این عملیاتها، ۲۲ کشتی را در تاریکی شب و بدون روشن کردن چراغها از این آبراه عبور دادهاند. رئیسجمهور آمریکا ساعاتی بعد در شبکه اجتماعی «تروث سوشال» نیز این ادعا را تکرار کرد و نوشت که ماه گذشته به ارتش آمریکا دستور داده بود یک «ماموریت محرمانه» برای حمایت از نفتکشها و کشتیهای تجاری در تنگه هرمز اجرا کند.ترامپ پا را فراتر گذاشت و اعلام کرد که در نتیجه این عملیات بیش از ۱۰۰ میلیون بشکه نفت از تنگه هرمز عبور کرده و بیش از ۲۰۰ کشتی تجاری با امنیت کامل از این گذرگاه راهبردی عبور کردهاند.او همچنین مدعی شد که آمریکا، نه ایران، کنترل تنگه هرمز را در اختیار دارد و ارتش و اقتصاد ایران در وضعیت شکست قرار گرفتهاند.
واقعیتهای میدانی
با این حال، بررسی جزئیات این ادعاها نشان میدهد که ارقام مطرحشده از سوی ترامپ با دادههای موجود سازگار نیست.
تنگه هرمز که حدود ۲۰ درصد جریان انرژی جهان از آن عبور میکند، از زمان آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران در اسفندماه سال گذشته با محدودیتهای شدیدی برای تردد کشتیها مواجه شده است.جمهوری اسلامی ایران در ابتدا عبور همه کشتیها را متوقف کرد و سپس اعلام کرد کشتیهای مرتبط با طرفهای متجاوز حق عبور از این آبراه را ندارد. از سوی دیگر آمریکا نیز پس از برقراری آتشبس، محاصره دریایی علیه کشتیها و بنادر ایران را آغاز کرد. در نتیجه این شرایط، شمار کشتیهایی که توانستهاند از این آبراه عبور کنند بهطور قابل توجهی کاهش یافته است.
آمارها چه میگویند؟
نخستین مشکل در ادعای ترامپ به خود رقم «۱۰۰ میلیون بشکه نفت» بازمیگردد.شبکه خبری الجزیره در گزارشی نوشته پیش از وقوع جنگ علیه ایران روزانه حدود ۱۴۰ شناور از جمله نفتکش از این گذرگاه راهبردی عبور میکردند. این آبراه قبل از تنشها محل عبور حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت در روز بود.بنابراین ادعای رئیسجمهور آمریکا مبنی بر عبور ۱۰۰ میلیون بشکه نفت تقریباً معادل پنج روز خروجی نفت از این گذرگاه پیش از جنگ است؛ این رقم را مقایسه کنید با حدود دو میلیارد بشکه نفتی که اگر جنگ ایجاد نشده بود باید در طول مدت جنگ از تنگه هرمز عبور میکرد.اما حتی پنج روز ترافیک دریایی پیش از جنگ در این تنگه، به معنای عبور حدود ۷۰۰ کشتی است.اگر همانطور که ترامپ ادعا کرده شناورهایی که توسط ارتش آمریکا در این آبراه هدایت میشوند گاهی فرستندههای خود را خاموش کرده باشند تا کنون هیچ مدرکی وجود ندارد که نشان دهد حجم ترافیک عبوری از تنگه در طول جنگ برای پشتیبانی از ادعاهای او کافی باشد.
شرکتهای ردیابی کشتیرانی و اطلاعاتی، آمارهای متفاوتی از تعداد شناورهایی که از زمان آغاز تنشها از تنگه عبور کردهاند ارائه میدهند. دلیل این تفاوت، معیارهای گوناگون آنها برای تعریف «عبور از تنگه» (ترانزیت) است.مثلاً شرکت اطلاعات دریایی «ویندوارد» خروج نزدیک به ۸۰ کشتی تجاری از خلیج فارس را در پنج هفته گذشته ثبت کرده است. نشریه تخصصی «لویدز لیست» برآورد کرده که از ماه مارس تاکنون ۱۴۲ شناور این آبها را ترک کردهاند؛ و شرکت «کپلر» بالاترین آمار را ثبت کرده و عبور ۲۶۴ کشتی را گزارش داده است.حتی آمار کپلر که بالاترین برآورد را ارائه میدهد با سطح ترافیک دریایی که بتواند انتقال ۱۰۰ میلیون بشکه نفت در قبل از جنگ را توجیه کند فاصله زیادی دارد.
مقامها چه میگویند؟
افزون بر این، حتی مقامهای دولت ترامپ هم روایت او را بهطور کامل تأیید نکردهاند. به عنوان مثال، کریس رایت وزیر انرژی آمریکا روز گذشته در جلسه استماع کنگره اعلام کرد از انتقال «میلیونها بشکه نفت» از طریق عملیات مخفیانه در تنگه هرمز اطلاعی ندارد. او البته ادعا کرد که ارتش آمریکا به عبور برخی محمولههای نفتی از این آبراه کمک کرده است، اما گفت که این کشتیها متعلق به ایران نبودهاند.
گزارشهای رسانهای چه میگویند؟
از طرف دیگر بسیاری از رسانههای آمریکا از جمله سیانان اذعان کردهاند بسیاری از کشتیهایی که در ماههای اخیر از تنگه هرمز عبور کردهاند نه از طریق عملیات مخفیانه آمریکا، بلکه با مجوز مستقیم ایران این مسیر را طی کردهاند. کشورهایی مانند هند، پاکستان و روسیه برای عبور برخی کشتیهای خود با تهران مذاکره کردهاند و گفته میشود در مواردی نیز هزینههایی به عنوان عوارض پرداخت شده است. به بیان دیگر، بخش قابل توجهی از ترددهای ثبتشده در این آبراه نه در تقابل با ایران، بلکه با هماهنگی و مجوز تهران صورت گرفته است.
مضاف بر این شواهد موجود نشان میدهد که بر خلاف ادعای دونالد ترامپ ایران همچنان نفوذ قابل توجهی بر تنگه هرمز حفظ کرده است. به عنوان مثال، بلافاصله بعد از آنکه دونالد ترامپ عملیاتی موسوم به «پروژه آزادی» را برای تضمین عبور کشتیها از تنگه هرمز راهاندازی کرد بسیاری از شرکتهای کشتیرانی و شرکتهای بیمه اعلام کردند که تنها اظهارات دونالد ترامپ و مقامهای دولت او نمیتواند امنیت لازم را برای عبور امن آنها از تنگه هرمز فراهم بیاورد. وبگاه شبکه خبری بلومبرگ در آن زمان نوشته بود که شرکتهای کشتیرانی گفتهاند که تنها حصول توافق با تهران است که میتواند اطمینان خاطر لازم را برای عبور کشتیها از تنگه هرمز فراهم کند. در پی این تحولات دولت دونالد ترامپ مجبور شد عملیات «پروژه آزادی» را تنها ۳۶ ساعت بعد از اعلام آغاز به کار آن متوقف کند. در مجموع دادههای کشتیرانی، اظهارات مقامهای آمریکایی و حجم واقعی تردد دریایی در ماههای اخیر از ادعای ترامپ مبنی بر انتقال مخفیانه ۱۰۰ میلیون بشکه نفت و عبور صدها کشتی تحت هدایت آمریکا از تنگه هرمز پشتیبانی نمیکند.بر همین اساس به نظر میرسد که ارقام مطرحشده از سوی رئیسجمهور آمریکا با واقعیتهای موجود همخوانی ندارد و دستکم تاکنون هیچ مدرکی برای اثبات چنین ادعای بزرگی ارائه نشده است.
جنگ روایت برای مدیریت بازارها
تحلیلگران با بررسی الگوی رفتاری دونالد ترامپ در ماههای گذشته میگویند که طرح چنین ادعاهایی از سوی او بخشی از جنگ شناختی و روایی او برای کنترل قیمت نفت و بازارهای انرژی است. خبرگزاری فارس امروز در گزارشی نوشته پیامهای دونالد ترامپ و برخی از دیگر مقامهای آمریکایی با موضوع «مهار کامل ایران»، «کنترل تنگه هرمز» یا «از بین بردن ظرفیتهای نظامی جمهوری اسلامی» بیش از آنکه توصیف واقعیت میدان باشند، بخشی از یک عملیات روانی هستند. به گفته ناظران، مخاطب اصلی این پیامها نه نیروهای نظامی ایران و نه حتی افکار عمومی داخلی آمریکا، بلکه معاملهگران نفت، مدیران صندوقهای سرمایهگذاری، شرکتهای بیمه دریایی و فعالان بازار انرژی در مراکز مالی جهان هستند. هدف از این روایتسازی، القای ثبات و کنترل شرایط از سوی آمریکا و جلوگیری از شکلگیری انتظارات افزایشی در بازار نفت عنوان میشود.
نظراتی كه به تعميق و گسترش بحث كمك كنند، پس از مدت كوتاهی در معرض ملاحظه و قضاوت ديگر بينندگان قرار مي گيرد. نظرات حاوی توهين، افترا، تهمت و نيش به ديگران منتشر نمی شود.