نگاهی به جایگاه و موقعیت ارتش شاهنشاهی

حسین اصغری؛ پژوهشگر تاریخ معاصر، گروه سیاسی الف،   4030129039 ۵ نظر، ۰ در صف انتشار و ۳ تکراری یا غیرقابل انتشار
نگاهی به جایگاه و موقعیت ارتش شاهنشاهی

شنیده اید که می‌گویند «چیزی که نیستی، ادایش را هم در نیاور»؛ حالا این شده حکایت ارتش کشوری که ادعا می‌کرد وارث تاج و تخت پادشاهی 2500 ساله ایران، از دوران هخامنشیان تاکنون بوده است. یک زمانی رضاخانی توسط انگلیسی‌ها در این مملکت به قدرت رسید و حدود دو دهه تمام تلاش خود و بیشتر منابع مالی کشور را صرف تقویت ارتش این کشور کرد تا به خیال خودش امنیت را برای این مرز و بوم به ارمغان آورد اما در شهریور 1320 در بزنگاه تاریخی حمله متفقین به ایران و اشغال نظامی این کشور، ارتش به اصطلاح نوین رضاخانی چند دقیقه هم مقاومت نکرد و این یعنی هیچی که هیچی؛ البته بماند که همین ارتش نوین در سرکوب مخالفین داخلی خود و اقوام و عشایر محلی ایران سنگ تمام گذاشت و از هیچ جنایتی در حق هم‌میهنان خود کوتاهی نکرد. وقتی که پادشاهی کشور به فرزندش، محمدرضا پهلوی رسید او نیز تمام تلاش و هم و غم خود را صرف تقویت بنیه نظامی کشور و بازسازی و قدرتمند کردن ارتش کرد تا بتواند امنیت ملی را برای ایران تأمین کند؛ اما به راستی تا چه حد به این هدف معتقد بود و چه اندازه موفق شد تا به اهداف اصلی تحقق یک ارتش دست پیدا کند؟

بر احدی پوشیده نیست که ارتش از ارکان ضروری هر کشور و مملکتی است که مهم‌ترین کارویژه آن دفاع از تمامیت ارضی و تأمین امنیت مرزهای کشور در برابر خطرات و تجاوزات بیگانگان است و خوشبختانه  امروز ارتش کشورمان در این قامت ظهور و بروز دارد ؛ اما سوال اینجاست که تا چه اندازه ارتش دوران پهلوی به این مسئولیت خطیر و بسیار مهم خود پایبند بوده است؟ چرا رئیس جمهور آمریکا، کندی، درباره ارتش ایران چنین اظهار نظر کرد که وظیفه اصلی آن سرکوب شورش‌های داخلی است! چرا ارتشی که در تمام دنیا مسئولیت تأمین امنیت مردم بوسیله دفع تجاوزات کشورهای بیگانه را دارد در ایران به عنوان مهم‌ترین عامل سرکوب مردم ایفای نقش می‌کند؟ چرا در ارتش پهلوی، نیروهای ضد شورش مشهور به «کلاه قرمزها» آموزش ویژه می‌بینند و نقش اول را در سرکوب قیام مردمی 15 خرداد 1342ایفا می‌کند؟ چرا ارتشی‌ها به دانشگاه‌ها حمله و دانشجویان معترض را سرکوب می‌کنند؟ حمله به مدرسه فیضیه و قتل و کشتار طلبه‌های مظلوم و بی‌دفاع از وظایف ارتش دوران پهلوی بود؟ از همه بدتر، رویارویی ارتش با ملت ایران در سال 1357و فجایعی که در نتیجه این تقابل و کشتار وسیع مردم صورت گرفت در شرح وظایف ارتش دوران پهلوی بوده است؟ هیوبرت همفری، سناتور آمریکایی، در سال 1960گفت: «می‌دانید فرمانده ارتش ایران به یکی از افراد ما چه گفت؟ او گفت که [به] برکت کمک آمریکا، ارتش در وضعیت خوبی است. حالا می‌تواند از پس جمعیت غیرنظامی برآید». به طور خلاصه می‌توان چنین گفت که ارتش پهلوی به جای این‌که به وظایف اصلی خود عمل کند، ابزاری شده بود در دستان محمدرضا پهلوی تا منافع شخصی، تاج و تخت او و نیز منافع آمریکا در ایران و جهان تامین شوند؛ داده‌های فراوان تاریخی این مسئله را به وضوح نشان می‌دهد؛ از کشتار مردم توسط نیروهای ارتش در وقایع گوناگون گرفته تا لشکرکشی به کشورهای مختلف برای تأمین منافع آمریکا از ویتنام در شرق آسیا تا شاخ آفریقا.

از ارتش پهلوی چیزی جز این را هم نمی‌توان انتظار داشت؛ وقتی که درصد بالایی از درآمد کشور صرف خرید تجهیزات نظامی شود و ارتش مجهز به تسلیحات مدرن شود اما مدیریت این ارتش در دست شخصی باشد که هیچ تعلقی به ملت خود ندارد و تنها به فکر تأمین منافع خود می‌باشد و مجبور است خلأ مشروعیت حکومتش را به وسیله ارتش و قوای نظامی پر کند چه توقعی می‌توان داشت جز این‌که هرچه منافع شخصی اقتضا کند همان راه درست و وظیفه اصلی ارتش است؟ اصلا وضعیت ارتش و محمدرضا پهلوی در هم تنیده شده بود و ضعف و سستی یا فقدان هرکدام موجب نابودی طرف مقابل و نیز تقویت هرکدام باعث افزایش قدرت طرف دیگر می‌شد. محمدرضا پهلوی از این نکته غافل بود که شاید با زور اسلحه و قوای نظامی بتواند چند روزی بر عمر حکومت خود بیفزاید اما پیروزی نهایی و حکومت واقعی از آن کسی است که قلوب مردم را در اختیار دارد؛ مسئله‌ای که مهم‌ترین علت پیروی امام خمینی در انقلاب اسلامی بود.

یک نکته جالب در ارتش پهلوی، عدم اعتماد گسترده‌ای بود که بین نظامیان وجود داشت؛ محمدرضا پهلوی یک نگرانی عمده داشت و آن این بود در مملکتی که مردم شاه را قبول ندارند اگر نظامیان به یکدیگر دست اتحاد بدهند به راحتی می‌توانند او را سرنگون کنند؛ فلذا شاه سابق تلاش می‌کرد با هرکدام از فرماندهان نظامی به صورت انفرادی دیدار داشته باشد و مستقیما در جریان امور مربوطه قرار گیرد و دستورات لازم را صادر کند و نوعی بی‌اعتمادی بین فرماندهان نظامی را ایجاد و گسترش دهد تا بتواند از تهدید اعتماد و اتحاد فرماندهان نظامی با یکدیگر در امان باشد، مضافا که خود مستقیما در جریان امور قرار می‌گرفت و دستورات لازم را مسقیما صادر می‌کرد.

به عنوان کلام آخر، شاید اشاره به این نکته بد نباشد که در دوران رضاخان یک گروهان پیاده ارتش مسئولیت حفاظت از خانواده او را برعهده داشتند اما با سلطنت محمدرضا، این گروهان به گارد جاویدان تبدیل شد با رقمی حدود 2000 نفر نیروی نظامی و یک گردان تانک و یک واحد هلی‌کوپتر که هزینه آن مافوق تصور بود؛ هم‌چنین در تهران یک لشکر کامل تحت عنوان لشکر گارد وجود داشت که آن هم زیر مجموعه گارد جاویدان بود. اساسا شخصی شدن ارتش از خصیصه‌های نظام‌های استبدادی است که ارتش پهلوی هم از این ویژگی دور نبود.

دیدگاه کاربران

ارادتمند شما اصغر۳۴۶۰۵۴۳۱۰:۰۳:۱۹ ۱۴۰۳/۱/۳۰
نظر اين حقير فقير آن است كه هر جا دموكراسي باشد ارتش هم مردمي است ، و هر جا دموكراسي حاكم نباشد ارتش هم نامردمي است ! ... البته و صد البته اين نظر مي تواند قابل نقد باشد و خوشبختانه اين دعا گو نقد پذير است
ناشناس۳۴۶۰۶۵۸۱۱:۵۳:۴۵ ۱۴۰۳/۱/۳۰
آخه تنها پادشاهان در ایران که مزدور اجنبی بودن و توسط انان آمدن سرکار ارتش مردمی کجا بود اونموقع
ناشناس۳۴۶۰۷۱۵۱۲:۵۴:۴۶ ۱۴۰۳/۱/۳۰
بعد از انقلاب ... ارتش مردم دار شد
ناشناس۳۴۶۱۱۲۸۲۱:۰۳:۵۳ ۱۴۰۳/۱/۳۰
ارتش در آغاز جنگ ثابت کرد که مردمی ترین نیروی نظامی جهان است
رضایی۳۴۶۱۵۹۰۱۲:۰۱:۳۳ ۱۴۰۳/۱/۳۱
ارتش ما امروز مایه افتخار است. خود کفاست. غیور است. مستقل و کار آزموده است و آماده دفاع هما جانبه‌ از کشور.
yektanetتریبونخرید ارز دیجیتال از والکس

پربحث‌های دیروز

  1. لطفاً شوق خدمت نداشته باشید!

  2. حماس با دمپایی، اسیر اسرائیلی می‌گیرد

  3. پیشنهاد عجیب شریعتمداری به شورای نگهبان/ ابقای قالیباف در ریاست مجلس / آخرین گمانه‌زنی‌های انتخاباتی

  4. مقتدی صدر: سکوت بس است، سفیر آمریکا را اخراج کنید!

  5. "محسن هاشمی" کاندیدای انتخابات ریاست‌جمهوری می‌شود

  6. کافه سگ‌ها پلمب شد

  7. قالیباف مجدد بر کرسی ریاست مجلس نشست

  8. حسین شریعتمداری: آن روز دیده بودم این فتنه‌ها که برخاست

  9. توضیحات مدیرعامل اسبق بهشت زهرا درباره کفن ۲.۵ میلیونی

  10. اوباش عامل درگیری در بیمارستان خاتم الانبیاء زاهدان دستگیر شدند

  11. معترضان در استانبول کنسولگری رژیم صهیونیستی را به آتش کشاندند

  12. هاشمی: در اخبار دیدم که نامزد انتخابات ریاست‌جمهوری شده‌ام

  13. خاندوزی: ایران به رشد اقتصادی پایدار رسیده است

  14. اعتراف مهم بایدن در مورد ایران

  15. گردشگر آلمانی از اهرام ثلاثه مصر بالا رفت

  16. انصاری: حسن خمینی تصمیمی برای کاندیداتوری در انتخابات ندارد

  17. فعلا امکان تک نرخی کردن ارز وجود ندارد/ فاصله بین نرخ های ارز باید به حداقل برسد

  18. هرگونه خدمت به اتباع خارجی مجاز، منوط به داشتن بیمه درمان و حوادث است

  19. نتانیاهو: حمله به اردوگاه آوارگان رفح «اشتباه غم‌انگیزی» بود

  20. آمریکا: به فشار برای جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای ادامه می‌دهیم

  21. بزرگراه بعثت و خیابان پاستور شرقی به نام شهید رییسی نامگذاری شد

  22. واکنش آمریکا به گزارش فصلی آژانس انرژی اتمی درباره ایران

پربحث‌های هفته

  1. بی‌بی‌سی: پهپاد ترکیه در شناسایی محل سقوط بالگرد رئیس‌جمهور ایران اشتباه کرد

  2. ابلاغ قانون همسان‌سازی حقوق بازنشستگان تا دو هفته دیگر

  3. شهادت رئیسی و خودفرهیخته پنداری برخی از ما !

  4. پاسخی که شهید رئیسی به امانوئل مکرون داد

  5. رئیس‌جمهور بعدی چه ویژگی‌هایی باید داشته باشد؟

  6. ۶ نکته کلیدی درباره سقوط بالگرد رئیس جمهور/ یک کارشناس خبره صنعت هوایی توضیح می‌دهد

  7. سردار رادان: رسیدگی به وضعیت حجاب مطالبه مردمی بود

  8. برای مقاصد خود، از شهادت رئیس‌جمهوری هم نمی‌گذرند!

  9. گمانه‌زنی‌ها درباره نامزدهای انتخابات ریاست جمهوری/ انتقاد رسانه اصولگرا از سوءاستفاده انتخاباتی از شهادت رئیسی

  10. همه چیز برای فروش !

  11. چرخش راهبردی یک کشور عربی در مقابل ایران

  12. بازخوانی یک جنجال قابل‌تامل در ماجرای یافتن بالگرد رئیس جمهور

  13. لطفاً شوق خدمت نداشته باشید!

  14. سعید جلیلی کاندیدای انتخابات ریاست‌جمهوری می‌شود

  15. نظرات برگزیده مخاطبان الف: شورای نگهبان درباره ردصلاحیت‌ها باید پاسخگو باشد/ قدرت نظامی بالا باعث نتیجه‌دادن مذاکرات می‌شود

  16. اطلاعیه ستاد کل درباره حضور ناموفق پهپاد ترکیه در ایران 

  17. بی‌تفاوتی به فقدان رئیس‌جمهور و تلقی فانتزی از امر ملّی

  18. حماس با دمپایی، اسیر اسرائیلی می‌گیرد

  19. او این چنین جاودانه شد

  20. «بیژن زنگنه» با این کارنامه رویش می‌شود نسخه هم بپیچد؟!

  21. پیشنهاد عجیب شریعتمداری به شورای نگهبان/ ابقای قالیباف در ریاست مجلس / آخرین گمانه‌زنی‌های انتخاباتی

  22. سانحه بالگرد شهید رئیسی و احتمالات/ «موج کوهستان» یعنی چه؟

  23. فرانکنشتاین خاورمیانه!

  24. جنایتکاری که حتی ظاهرسازی هم نمی کند!

  25. مقتدی صدر: سکوت بس است، سفیر آمریکا را اخراج کنید!

پربحث‌های هفته

  1. رئیس‌جمهور بعدی چه ویژگی‌هایی باید داشته باشد؟

  2. برای مقاصد خود، از شهادت رئیس‌جمهوری هم نمی‌گذرند!

  3. گمانه‌زنی‌ها درباره نامزدهای انتخابات ریاست جمهوری/ انتقاد رسانه اصولگرا از سوءاستفاده انتخاباتی از شهادت رئیسی

  4. همه چیز برای فروش !

  5. بازخوانی یک جنجال قابل‌تامل در ماجرای یافتن بالگرد رئیس جمهور

  6. لطفاً شوق خدمت نداشته باشید!

  7. سعید جلیلی کاندیدای انتخابات ریاست‌جمهوری می‌شود

  8. نظرات برگزیده مخاطبان الف: شورای نگهبان درباره ردصلاحیت‌ها باید پاسخگو باشد/ قدرت نظامی بالا باعث نتیجه‌دادن مذاکرات می‌شود

  9. اطلاعیه ستاد کل درباره حضور ناموفق پهپاد ترکیه در ایران 

  10. بی‌تفاوتی به فقدان رئیس‌جمهور و تلقی فانتزی از امر ملّی

  11. او این چنین جاودانه شد

  12. پیشنهاد عجیب شریعتمداری به شورای نگهبان/ ابقای قالیباف در ریاست مجلس / آخرین گمانه‌زنی‌های انتخاباتی

  13. سانحه بالگرد شهید رئیسی و احتمالات/ «موج کوهستان» یعنی چه؟

  14. "محسن هاشمی" کاندیدای انتخابات ریاست‌جمهوری می‌شود

  15. تشکیل جلسه شورای عالی امنیت ملی با حضور تمام اعضا

  16. صدای پرقدرت صداقت 

  17. تردید علی لاریجانی برای کاندیداتوری در انتخابات ریاست جمهوری 

  18. آنچه دشمن درباره "شهیدِ جمهور" نمی فهمد

  19. قالیباف مجدد بر کرسی ریاست مجلس نشست

  20. اظهارات «آذری‌جهرمی» درباره ورود خود به عرصه انتخابات ریاست‌جمهوری

  21. بازگشت دوباره سعید جلیلی به میدان انتخابات/ روایت باهنر از پوست‌اندازی گروه‌های سیاسی

  22. پاسخ طحان نظیف به شائبه‌ پایان ریاست مجلس قالیباف/ واکنش سردار کوثری به ادعای وضعیت مبهم محافظ رئیس جمهور

  23. حسین شریعتمداری: آن روز دیده بودم این فتنه‌ها که برخاست

  24. مهرعلیزاده: آقای رئیسی حلالم کن

  25. رئیس دفتر رئیس جمهور:در این ۴۵ روز، کار ۴۵۰ روز را انجام می‌دهیم

آخرین عناوین