پیمان راهبردی ایران و چین، تهدیدها و فرصت‌ها

سید حسین رضوی پور، گروه تعاملی الف،   3990424017 ۲۱ نظر، ۰ در صف انتشار و ۱۰ تکراری یا غیرقابل انتشار
پیمان راهبردی ایران و چین، تهدیدها و فرصت‌ها

آنچه در جریان رسانه‌ای روزهای گذشته پیرامون پیمان راهبردی چین و ایران نوشته و گفته می‌شود تنها بخشی از کوه یخی است از ناگفته‌های زیست‌بوم سیاسی و اقتصادی دو کشور که از آب بیرون مانده است. عموم افرادی که از فرصت‌ها و تهدیدهای این برنامه مشترک سخن می‌گویند نیز تنها بخشی از مسائل کشور را در این موضوع می‌دانند و بر اساس همان دانسته‌ها موضع می‌گیرند. اما برای کشف واقعیت موضوع باید موضع چین را نیز در این رابطه دانست. آنچه روشن است این است که این توافق، بخشی ناگسستنی از برنامه «یک پهنه یک راه» چین است. برنامه‌ای که نقطه عطفی میان چینِ گذشته و چینِ آینده خواهد بود. اما این برنامه چیست و چرا تا این میزان اهمیت دارد؟

- برنامه یک پهنه یک راه چین؛ گذار چین از دوران تجارت به دروازه سیادت:

چین در دوران پس از جنگ سرد توانسته است با حفظ رویکرد اقتصادی خود و اولویت دادن اقتصاد به سیاست، پایگاه و جایگاه خود را در جهان نوین به شکل روزافزونی توسعه دهد. به گونه‌ای که امروزه تحلیلگران آمریکایی بیشترین نگرانی را از افول آمریکا در قبال چین دارند و چین را بزرگترین قدرت اقتصادی سالهای آینده جهان، و بزرگترین تهدید برای آینده‌ی آمریکا می‌دانند. ترامپ کوشید با جنگ‌های اقتصادی متعدد و چند بُعدی، از سرعت توفّق اقتصادی چین بکاهد.

اما تدابیر اقتصاد مقاومتی چین تاکنون موثر بوده و به این غول اقتصادی این امکان را داده است که همچنان برتری رشد اقتصادی خود در برابر سایر اقتصادهای رقیب را حفظ کند. اکنون چین تا مرزی از نبرد اقتصادی پیش رفته و تا لبه‌ای از برخورد تمدنی با غرب نزدیک شده است که احتمال تشدید این برخورد تا هر سطحی دور از ذهن نیست. تنش‌های روزافزون اقتصادی و سیاسی میان آمریکا و چین بازتابی از وحشت روزافزون طرفین از قریب الوقوع بودن این برخورد تمدنی و رسیدن تنش‌ها به نقطه‌ی بدون بازگشت است.


یکی از پاشنه‌های آشیل چین در عرصه اقتصاد، دستیابی دشوار چینی‌ها به بازارهای بزرگ اروپایی، آمریکایی و آفریقایی است. تنها راه دسترسی چینی‌ها به مدیترانه از طریق کانال سوئز است و چینی‌ها می‌دانند در صورت شدت گرفتن برخورد، بستن این شریان تجاری بر کالاها و بارهای تجاری چین می‌تواند حربه‌ای کشنده و بازدارنده برای رقبای غربی باشد. 
شاید تصور کنید این اتفاق هرگز نخواهد افتاد. گمانم اگر بیست سال پیش نیز می‌گفتیم آمریکا روسیه و چین را مشمول برخی تحریم‌ها می‌کند همین تصور غیر ممکن بودن را می‌داشتیم. اما عالم سیاست و تجارت، خصوصا آنجا که بحث بر سر حفظ سیادت باشد، هیچ حد و مرزی ندارد. 

- محور مقاومت؛ هلال شیعی با تجارت تثبیت می‌شود:

چینی‌ها مدت‌ها ست به دنبال تدابیری بازدارنده هستند که دسترسی آنها به مدیترانه را از طریقی غیر از کانال سوئز فراهم آورد. اگرچه حمل و نقل دریایی ارزان تر و ساده تر است اما وجود و حفظ راهی زمینی برای رسیدن به مدیترانه، یک عامل بازدارنده قوی برای جلوگیری از استفاده غرب از این پاشنه آشیل است. اگرچه چینی ها همواره دسترسی به آسیای میانه را هدف برنامه یک پهنه یک راه قید می‌کنند اما هدف اصلی آنها، دور زدن هند چه از شمال و چه از جنوب، و دسترسی به مدیترانه از طریقی غیر از کانال سوئز است. و این درست جایی است که ایران نقشی اساسی ایفا می‌کند. ما تنها کشوری هستیم که در عین دسترسی به اقیانوس هند از طریق دریای عمان، امکان دسترسی به مدیترانه را نیز داریم. نه عراق توانایی دسترسی مستقیم به بیرون از تنگه هرمز را دارد و نه مسیر روسیه به ترکیه برای رساندن بار چین به مدیترانه صرفه اقتصادی دارد.

راهبرد چین و ایران یک وجه مشترک دارد: اتصال ایران_عراق_سوریه! ایران از طریق تقویت این ارتباط، خواهان خروج آمریکا از منطقه و تضعیف موضع اسراییل است و چین خواهان دسترسی آسان در زمان ضروری و لازم، به آبهای مدیترانه است. این تصمیم مشترک سالها ست که اتخاذ شده و حضور تثبیت شده ایران در بندر طرطوس سوریه، و کنترل گذرگاه مرزی البوکمال در استان دیر الزور سوریه و گذرگاه القائم در استان الانبار عراق طی سالهای اخیر با مجاهدت‌های سردار سلیمانی و یارانش استحکام یافته است.

اکنون با این مجاهدت‌ها ایران دارای متاع بی‌بدیل و گرانبهایی است که یک مشتری راهبردی خاص دارد. مشتری خاصی که می‌تواند از طریق یک پیمان راهبردی ویژه، اوضاع سیاسی و اقتصادی ایران را که بهای سنگینی برای رسیدن به وضع موجود متحمل شده است متحول سازد.

نکته مهم در این میان این است که اگرچه چین جایگزینی برای ایران در طراحی راهبردی خود سراغ ندارد اما از طرفی سوابق همکاری‌های سابق میان دو کشور به گونه ای نبوده است که امروز به راحتی بتوان میان دو کشور اتحادی پایدار بر اساس اعتماد متقابل به وجود آورد. راحت بگویم؛ بیش از آن تصوری که ایرانیان عزیز پیرامون احتمال خلف وعده چین دارند، چین از خلف وعده ایرانیان بیمناک است. در دورانی نه چندان دور، این کشور چین بود به کشورمان برای دور زدن تحریم‌های ظالمانه کمک شایانی کرد. اما در حالی که در آستانه برجام، مقامات سیاسی کشورمان، از ضرورت حفظ و تقویت ارتباط با کسانی که در دوران تحریم کنارمان بودند سخن می‌گفتند، در دوران پساتحریم تمام ارتباطها با چینی‌ها قطع شد.

پالایشگاه‌های چینی که برای نفت ایران سازگار شده بود بدون خوراک ماند و شرکتهای چینی از ایران اخراج شدند و خودروسازان و شرکتهای نفتی اروپایی بازگشتند. این تمام ماجرا نیست. ایرانیان به امید لغو تحریم‌ها، اطلاعات زیادی پیرامون کسانی که در دور زدن تحریم به ایران کمک کرده بودند به طرف غربی تقدیم کردند و تجار چینی بسیاری در این میان، از هست و نیست ساقط شدند. صادقانه بیندیشیم؛ ایران با هم‌پیمان روزهای سخت خود خوب تا نکرد. ما در حالی که بخشی از برنامه راهبردی مشترکمان با چین را چیده بودیم، توسعه بندر چابهار را به هندی‌هایی سپردیم که رقیب بزرگ چین در منطقه محسوب می‌شوند.

البته این اقدام ما بی‌پاسخ نماند و چین نیز سرمایه گذاری عظیمی در بنادر پاکستان انجام داد که رقیب هند و البته رقیب چابهار در مسیر تجارت با افغانستان باشند. با این وجود اکنون علی رغم شرایط سخت اقتصادی و سیاسی در ایران، باور کنید چین تشنه‌تر از ایران برای رسیدن به این پیمان راهبردی است. اما تضامینی می‌خواهد که بتواند بپذیرد اتفاقات سالهای ۹۲ تا ۹۵ تکرار نخواهند شد.

- چه کسی از این بازی می‌ترسد؟

• با توضیحاتی که گفته شد روشن است که بازنده بازی مشترک ایران و چین، آمریکا و همپیمانان آن هستند. واکنش سریع و خشن رسانه‌ای و حتی میدانی دارودسته نیویورکی‌ها به توافق تهران پکن، نشان دهنده اهمیت راهبردی این پیمان برای واشنگتن است. اتاق‌های فکر آمریکایی می‌دانند ظهور قدرت جدید اقتصادی جهان یعنی چین، می‌تواند با توسعه‌ی بسط اقتصادی به بسط سیاسی و اقلیمی و حتی نظامی، ابعاد غیر قابل کنترلی را در تحولات روابط آینده شرق و غرب ایجاد نماید.

اکنون در نظر غرب هر اقدامی برای توقف این طرح، لازم و ضروری به نظر می رسد. همین چندی پیش با اعلام توافق میان چین و عراق شاهد فعال شدن کانون‌های اغتشاش در عراق بودیم، تا جایی که منجر به تغییر دولت در عراق شدند. نقش عوامل آمریکایی در ایجاد و شعله ور کردن این اغتشاشات پیدا و انکارناپذیر بود. مشابه همین حوادث را ممکن است در ایران هم شاهد باشیم. بی شک عوامل امنیتی آمریکایی از هر اقدام و تلاشی برای توقف این طرح مشترک دریغ نخواهند کرد. لذا باید پیشبرد این برنامه مشترک، هوشمندانه و با پیوست‌های قدرتمند اجتماعی، فرهنگی و سیاسی باشد.

- بازی با چین، شطرنج ایرانی یا ماهجونگ چینی؟

معامله ایران با چین معامله دشواری است. معامله‌ای که اقتضای آن بلندمدت بودن است. لذا اکنون باید تصمیم بگیریم که تا بیست و پنج سال آینده در قبال آنچه می‌دهیم از چین چه خواهیم خواست. معامله ایران با چین باید بر اساس نیاز امروز و فردای کشور باشد و نه فقط ضروریات امروز کشور. ایران می‌تواند یک بار و فقط یک بار معامله کند. پس باید درست معامله کند. باید بدانیم چین قرار نیست از کوریدور ایرانی خود استفاده مستمر چندانی بکند و نباید روی آورده‌های اقتصادی این کوریدور حساب ویژه‌ای باز کرد. بلکه چین صرفا می‌خواهد این کوریدور همواره باز و در دسترس بماند حتی اگر هرگز از آن استفاده نشود.

پس ماهیت آنچه ایران می‌خواهد و می‌تواند از آن بهره‌مند شود متفاوت است از آنچه چین به دنبال آن است. ما باید خواسته‌های خود را در این معامله جستجو کنیم و از دادن امتیازهای اشتباه بپرهیزیم. ما فقط یک بار می‌توانیم معامله کنیم پس هم باید قیمت آنچه می دهیم را درست بفهمیم هم باید تضامین لازم را به دست بیاوریم.

- بلیط شمس‌العماره یا کوپن بخت آزمایی؟

ایران امروز یک سوی یک بازی بزرگ بین المللی است. مانند جنگ جهانی که اتصال شمال و جنوب ایران نقشی بزرگ در تغییر روند جنگ ایفا کرد، اکنون نیز ایران می‌تواند آینده جهان را تغییر دهد. اما این به انتخاب ما بستگی دارد که در این میدان کارزار اقتصادی و سیاسی، مملکت را غارت زده بیابیم یا آباد بسازیم. ساختار سیاسی ضعیف و شکننده کشور، ضعف‌های بزرگی در حوزه حکمرانی دارد که تبعات آن را در فساد گسترده و ریشه‌دار به وضوح می‌توان دید.

بسیاری از زیرساخت‌های کشور در حوزه نرم‌افزار‌های حکمرانی دارای اختلالات جدی بوده و نیازمند بازسازی و نوسازی هستند. پیمان با چین می‌تواند یک مخدر باشد، یا یک مسکن، اما نه عصای موسی است و نه بلیط شمس العماره‌. بلکه تنها فرصتی دوباره است که می‌تواند زمینه ساز عبور کشور از بحران کنونی و ورود کشور به دروازه‌های تغییر باشد.

این ایران است که باید تعیین کند از این معامله قرن چه می‌خواهد. ما کشور منفعلی نیستیم و خود می‌توانیم برای آنچه از این معامله می‌خواهیم تصمیم بگیریم. ایران بدون چین هم می‌تواند پتروشیمی داشته باشد یا سواحل مکران را توسعه دهد. اما چیزی که ما را از چین متمایز کرده است ضعف ما در نظام پولی، بازاریابی و تجارت جهانی، راهبری زنجیره ارزش در صنعت و راهبرد صنعتی، حکمرانی داده‌ها، و در یک واژه، نرم افزارهای حکمرانی است.

به عنوان یک واقعیت باید بپذیریم که مادامی که نرخ تشکیل سرمایه داخلی در کشور ما اندک باشد، هرگز هیچ مقداری از سرمایه‌گذاری خارجی، منجر به نجات اقتصاد ایران نخواهد شد. نجات اقتصاد ایران در گرو توسعه نرم افزارهای حکمرانی است و نه سخت افزارهای آن. و چین به عنوان مالک یکی از موفق‌ترین الگوهای نرم افزار حکمرانی در جهان درس‌های فراوانی برای ما می‌تواند داشته باشد. 

با آرزوی فردایی بهتر برای ایران زمین

دیدگاه کاربران

ناشناس۱۵۲۱۲۷۶۰۷:۳۰:۰۶ ۱۳۹۹/۴/۲۴
نرم افزار توسعه چینی، زدن چوب حراج بر منابع، آلودگی محیط زیست و بهره گیری بردگی گونه از منابع انسانی است.
ناشناس۱۵۲۱۲۷۸۰۷:۳۳:۰۵ ۱۳۹۹/۴/۲۴
ببینید چینی ها با آبزیان خلیج فارس و دریای عمان چه کرده اند که نقل خاص و عام است، با این قرار داد با خشکی و منابع نفت و گاز نیز همان فجایع را تکرار خواهند کرد
عمران۱۵۲۱۲۹۰۰۷:۵۰:۱۰ ۱۳۹۹/۴/۲۴
ما چطور به مدیترانه وصل هستیم؟ عراق و سوریه بر سر راه هستند و اصلا تا الان راه کم خطری نبوده. از طرفی این دوکشور عراق و سوریه حکومت مستقل خود را دارند و قرار نیست در تمام ۲۵ سال آینده به صورت تضمینی طبق خواسته ما عمل کنند. چطور استدلالی است که میگویید عراق راهی به بیرون تنگه هرمز ندارد ولی ما راه به مدیترانه داریم؟
ناشناس۱۵۲۱۲۹۷۰۷:۵۶:۱۶ ۱۳۹۹/۴/۲۴
یکی از مشکلات این پیمان، اینه که با ورود محصولات چینی به بازار ایران، این ته مانده تولید هم به فنا میره و بر خیل بیکاران اضافه میشه نفت می فروشیم و کالا وارد می کنیم در نهایت بیماری هلندی اقتصاد فرتوت و غیره :))).
ناشناس۱۵۲۱۳۰۶۰۸:۰۵:۳۱ ۱۳۹۹/۴/۲۴
تکرار گس گلشائیان اینبار با چین کمونیست عقب مانده!!!
ناشناس۱۵۲۳۵۸۴۱۵:۲۸:۳۷ ۱۳۹۹/۴/۲۵
شما عرضه داری بدون گس گلشاییان و قرارداد با چین نفت را بفروش کسی بخیل نیست ولی نه تنها در ایران در کل دنیا کشورهای شبیه ما مجبورند اینکار را بکنند هم قاجارها هم پهلویها از این پیمانها داشتند
ناشناس۱۵۲۱۳۲۰۰۸:۱۷:۵۷ ۱۳۹۹/۴/۲۴
این قرارداد تز استقلال طلبی انقلاب رو مخدوش میکنه.هیچ عذری هم پذیرفته نیست باید این حقیقت درک بشه
ناشناس۱۵۲۱۳۲۷۰۸:۳۳:۴۸ ۱۳۹۹/۴/۲۴
تشکر، مقاله جالبی بود و از نگاهی جدید به این موضوع مهم داشت.
ناشناس۱۵۲۱۳۴۰۰۸:۵۲:۲۸ ۱۳۹۹/۴/۲۴
این پیمان ، راهبردی نیست ، راهزنی است
ناشناس۱۵۲۱۳۵۲۰۹:۰۳:۱۷ ۱۳۹۹/۴/۲۴
بنده به عنوان یک ایرانی اصیل که قلبم برای کشورم و مردم کشورم میتپد و با توجه به آزار و اذیت و ستمی که دولت کمونیست چین در حق برادران و خواهران مسلمانان این کشور روا میدارد ، با هرگونه عقد قرارداد با دولت .. چین کاملا مخالفم .
ناشناس۱۵۲۱۳۶۴۰۹:۲۴:۵۶ ۱۳۹۹/۴/۲۴
ایجاد رضایت در بین مردم ، بهتر از پناه بردن به دامان چین است . چین راه حل نیست .
ناشناس۱۵۲۱۳۷۴۰۹:۳۳:۴۷ ۱۳۹۹/۴/۲۴
توره حضرت عباس لااقل کپی برابر اصل شده این قرارداد رو در اختیار نماینده ها بذارید تا بخونن . آخه ما به نماینده ها رای ندادیم که از همه چی بی خبر باشن
ناشناس۱۵۲۱۳۸۲۰۹:۳۹:۰۹ ۱۳۹۹/۴/۲۴
این چه قراردادی است که هیچ ایرانی در جریان مفاد آن نیست . فقط عده ای نجومی بگیر مرفه ( چشم بسته ) به تعریف و تمجید آن میپردازند و عده ای متورم ( تورم زده حاد ) و بی بضاعت ( چشم بسته ) از مضرات قراد داد میگویند و آن را سرزنش میکنند !
ناشناس۱۵۲۱۳۸۴۰۹:۴۱:۴۳ ۱۳۹۹/۴/۲۴
چین در ابتدا باید پاسخگوی ابتلاء و مرگ دهها هزار ایرانی به کرونا باشد و سپس به دنبال امضاء قرارداد ۲۵ ساله با ایران
مسعود۱۵۲۱۴۵۹۱۰:۱۳:۳۵ ۱۳۹۹/۴/۲۴
مخالفان توافق استراتژیک باچین روشن فکر نیستند بلکه غربی فکر هستند لذا هرچه به ضرر غرب باشد ناراحت میشوند
ناشناس۱۵۲۲۶۹۵۲۲:۳۲:۳۹ ۱۳۹۹/۴/۲۴
از ترس غرب که نباید به دامن چین افتاد.
حسین۱۵۲۱۵۸۸۱۱:۰۳:۰۴ ۱۳۹۹/۴/۲۴
مقاله خوبی بود استفاده بردیم ممنون از نویسنده
ناشناس۱۵۲۲۰۰۱۱۴:۲۴:۰۹ ۱۳۹۹/۴/۲۴
ما از چین یک خاطره تلخ داریم و آن سیطره کامل کالاهای نامرغوب چینی بر بازار های داخلی و به تبع آن نابودی صدها هزار فرصت شغلی در یک دهه اخیر بوده ، هر قرارداد بلند مدتی که در آینده بازار ایران را در اختیار چینی ها قرار دهد بزرگترین خیانت به کشور و ملت است .
ناشناس۱۵۲۲۰۰۷۱۴:۲۶:۴۱ ۱۳۹۹/۴/۲۴
هنوز نه به دار نه به بار ! کی گفته چینیا قبول میکنن؟!
ناشناس۱۵۲۲۸۶۱۰۳:۱۹:۰۱ ۱۳۹۹/۴/۲۵
وقتی آمریکایی ها مخالف یه چیزی باشند قطعا براشون سود نداشته
محمد ایرانی۱۵۲۳۲۵۴۱۲:۰۹:۲۵ ۱۳۹۹/۴/۲۵
تکلیف ما در قبال مسلمانان تحت ظلم حکومت چین چه خواهد شد؟

پربحث‌های دیروز

  1. گشایش اقتصادی برای مردم یا دولت؟

  2. هشدار احمد توکلی به روحانی: نام ساقط کردن کشور «گشایش» است؟/ دولت‌های بعد شما، بدهی خود را چگونه بپردازند؟

  3. ستاد کرونا با تعویق کنکور مخالفت کرد/ برگزاری کنکور در موعد مقرر قبلی

  4. ۵ شرط رئیسی برای موافقت با طرح دولت/هشدار توکلی به روحانی/تغییر سیمای کرونا در پاییز/ نماینده سابق مجلس بازداشت شد

  5. پوتین: نخستین واکسن کرونا در روسیه ثبت شد

  6. جزئیات تازه از فروش نفت توسط دولت به مردم از زبان پورابراهیمی

  7. سهم خواهی جریان های سیاسی لبنان از کیک دولت آینده

  8. روحانی: مردم در زمینه تلاش دولت برای ایجاد ثبات و آرامش در اقتصاد، اطمینان خاطر داشته باشند

  9. دوچرخه سواری حاکم دبی

  10. اعترافات ۳ عضو داعش در دادگاه کیفری/ سردار سلیمانی نبود، عراق را فتح می‌کردیم

  11. آینده تاریک سعودی‌ها به روایت میدل ایست آی

  12. ختم رسیدگی به پرونده اکبر طبری اعلام شد/ طبری: تمام ۱۶ اتهامی که در کیفرخواست آمده را رد می‌کنم

  13. تصویب نام‌گذاری خیابانی در تهران به نام مهندس بازرگان

  14. نامه بسیج دانشجویی به نمایندگان / مجلس به طرح «گشایش اقتصادی» دولت ورود کند

  15. برایان هوک: ترامپ دنبال توافق جدید با ایران است

  16. روحانی: تلاش برای تولید دارو و واکسن کرونا تا رسیدن به نتیجه نهایی ادامه خواهد داشت

پربحث‌های هفته

  1. با فتح کجا جنگ برای ما تمام می‌شود؟

  2. حمله وحشیانه با قمه به صاحب مغازه در کرمانشاه

  3. آیا پیروزی بایدن بر ترامپ به نفع ایران است؟

  4. ماجرای یک قاضی که علیه خودش حکم صادر کرد

  5. بازگشت به سیاست‌های هاشمی ؟!

  6. وعده سربسته روحاني درباره گشايش اقتصادي/ گرهي گشوده مي شود؟!

  7. املاک بنیاد مستضعفان و فرصت‌های برابر

  8. گشایش اقتصادی برای مردم یا دولت؟

  9. توصیه های جمعیتی مسوولان به مردم از کنار گود

  10. هشدار احمد توکلی به روحانی: نام ساقط کردن کشور «گشایش» است؟/ دولت‌های بعد شما، بدهی خود را چگونه بپردازند؟

  11. دستورالعمل اخذ مالیات بر خانه‌های خالی یکماهه تدوین می شود + جزئیات

  12. صحبت‌های «فتاح» درباره کاخ مرمر، مدرسه حدادعادل، ساختمان مرکز پژوهش‌ها و املاک در دست نیروهای مسلح

  13. صحنه آهسته انفجار بیروت

  14. برجام ۹۹ به روایت زیباکلام/واکنش کدخدایی به اظهارات علی مطهری/احمدی‌نژاد دوباره ردصلاحیت می شود؟

  15. زیباکلام: باید برجام ۹۹ را با آمریکا امضا کنیم!

  16. پاساژگردها معترض برگزاری محرم

  17. صفر تا ۱۰۰ داستان وضع مالیات بر محتکران خانه

  18. انتقاد حسین شریعتمداری از پرویز فتاح

  19. جهانگیری: مخالف کالابرگ هستیم

  20. خبر خوش واعظی درباره پایان تحریم ها و سیگنال مثبت کشورهای اروپایی و آسیایی

  21. ستاد کرونا با تعویق کنکور مخالفت کرد/ برگزاری کنکور در موعد مقرر قبلی

  22. گوژپشت نوتردام، زيباترين زن پاريس و دشنه ظريف عروس خاورميانه

  23. ثبت واکسن روسی کرونا؛ پایان رنج بشر یا تبلیغات زودهنگام؟!

  24. زمان توزیع عادلانه یارانه بنزینی فرا رسیده است؟

  25. ترامپ: اگر در انتخابات پیروز شوم سریع با ایران به توافق می‌رسیم

ابر آروان

آخرین عناوین