ردي از كاپيتولاسيون در سرنوشت ايران

ميرزاسعدين داورپناه، گروه تعاملی الف،   3980808001 ۸ نظر، ۰ در صف انتشار و ۴ تکراری یا غیرقابل انتشار
ردي از كاپيتولاسيون در سرنوشت ايران

چند هفته پيش، نخست وزير و وزير خارجه بريتانيا، از دولت امريكا تقاضا كردند كه ضمن استرداد همسر يك ديپلمات آمريكايي، مصونيت وي (بر اساس قرارداد وين) را معلق كند تا به اتهام او در محاكم بريتانيا رسيدگي شود؛ دولت امريكا نپذيرفت و همين بسياري را در بريتانيا آزرده خاطر كرد. پليس انگليس، «آنا ساكولاس» همسر يك ديپلمات امريكايي را مقصر يك حادثه مي شناسد. تخلف ساكولاس از مقررات رانندگي، منجر به سانحه و كشته شدن يك نوجوان ١٩ ساله انگليسي شد. شهروند خطاكار امريكايي، در سايه مصونيت ديپلماتيك، ساعاتي پس از حادثه به امريكا گريخت.

تعريف كاپيتولاسيون در جامعه ايراني، نسبتي با كليدواژه هاي اين ماجرا دارد. امريكا، مصونيت قضايي و تصادف رانندگي، يادآور توصيفي است كه آيت الله خميني از مصوبه جنجالي مربوط به گسترش دامنه شمول قرارداد وين داشت. در ٤ آبانماه ١٣٤٣ آيت الله خميني چنين گفت:
«اگر چنانچه کسی سگ امریکایی را زیر بگیرد، بازخواست از او می‌کنند؛ لکن، اگر شاه ایران یک سگ امریکایی را زیر بگیرد باز خواست می‌کنند؛ و اگر چنانچه یک آشپز امریکایی شاه ایران را زیر بگیرد، مرجع ایران را زیر بگیرد، بزرگتر مقام را زیر بگیرد، هیچ کس حق تعرض ندارد... اگر ما زیر اتومبیل رفتیم، کسی حق ندارد به امریکایی‌ها بگوید بالای چشمت ابرو!»

دولت وقت ايران ضمن پيگيري الحاق به كنوانسيون وين، طي تقديم لايحه اي، ماده واحده شمول مصونيت هاي ديپلماتيك بر اعضاي هيات هاي مستشاري امريكايي را پيشنهاد داده بود. مجلسين لايحه را تصويب كردند و آيت الله خميني در سالروز ولادت حضرت فاطمه زهرا (س) اعلام كرد كه «عيد ايران را عزا كرده اند، عزا كردند و چراغاني كردند... استقلال ما را فروختند و باز هم چراغاني كردند؛ پايكوبي كردند...»

سخنراني آن روز كه بعدها به اعلام مخالفت با كاپيتولاسيون معروف شد، نهضت امام خميني در برابر آمريكا را معتبر كرد. روز تجلي اين نهضت، همزمان با جشن ميلاد شاهنشاه و مصادف با سالروز تولد امام خميني به تقويم قمري است. چند روز بعد در ١٣ آبان ماه، آيت الله خميني را از ايران تبعيد كردند. 

سابقه اعطاي حق كاپيتولاسيون در ايران، چندان از تاريخ ظهور آن در قراردادهاي ميان عثماني و اروپا دور نيست. ابتدا شاه عباس صفوي چنين كرد و حتي كريم خان زند هم طي توافق با اجنبي، حقي مشابه به اتباع انگليسي داد. اما كاپيتولاسيون از دوران قاجار رنگ ديگري گرفت و به نماد تحقير مبدل شد. بر اساس آنچه طي عهدنامه تركمانچاي به ايران تحميل شده بود، كاپيتولاسيون نه تنها شامل حال روس هاي پيروز شد، بلكه در جايگاه حقي قابل مطالبه براي ديگر دول هم نشست. (به اعتبار اصل دول كامله الوداد) در پايان جنگ جهاني اول، ايران بر آن شد تا از فرصت كنفرانس پاريس استفاده كند، شايد كه با جلب احترام به حاكميت ملي ايران، تمناي برچيدن كاپيتولاسيون را نيز به ثمر برساند. آنجا نشد اما درِ ديگري گشوده شد. انقلابيون روسيه از طلبكاري دست برداشتند و چندي بعد ايرانيان در پايان دوره ٩٩ ساله تركمانچاي، الغاي كاپيتولاسيون را جشن گرفتند. روسيه تزاري تنها دارنده حق كاپيتولاسيون در ايران نبود، با اين وجود نقش موثري در برچيدن آن ايفا كرد. محمد مصدق طي نطق٣٠ شهريور ١٣٢٩ در مجلس شوراي ملي درباره چگونگي برچيده شدن كاپيتولاسيون چنين جمع بندي كرد كه: «ما مرهون دولت شوروی هستیم که اول دولتی بود از حق کاپیتولاسیون از مطالباتی که داشت از امتیازاتی که افراد دولت شوروی در ایران داشتند صرف نظر کردند». مرتبط با الغاي كاپيتولاسيون، رضاشاه پهلوي بر تقويت دستگاه قضايي تمركز كرد تا متناسب با لوازم داوري ميان ايرانيان و بيگانگان سازماندهي شود و بهانه اي براي مطالبه حق قضاوت كنسولي برجا نماند. يكي از محصولات اين تلاش، كتاب «قانون مدني» ايران است كه تا امروز (با تغييراتي جزيي) اعتبار دارد. آنچه حكومت محمدرضا شاه طي احياي كاپيتولاسيون مرتكب شد، به تمسخر كشيدن دستاوردي بود كه پدرش آن را جشن مي گرفت و حتي براي اثبات وطن پرستي خود به آن ارجاع مي داد. 
علي رغم تسليم شدنهاي دربار ايران به زور و زياده خواهي اجنبي، مردم ايران هيچ گاه با اين ننگ كنار نيامدند.

-خشم بي مهار ايرانيان از خفت نتايج كاپيتولاسيون، ابتدا در قتل سفير روسيه تزاري به ظهور رسيد. با وجود تعهد ايران به حفاظت از همه اتباع و اماكن روسي، الكساندر گريبايدوف در يكسالگي معاهده تركمانچاي، طي هجوم مردم تهران به سفارتخانه روسيه كشته شد.
- پس از انقلاب اسلامي، علي رغم لغو قانون مربوط به كاپيتولاسيون، در پانزدهمين سالگرد تبعيد آيت الله خميني، نوبت به تنبيه سفارت امريكا رسيد. با تسخير سفارت امريكا، ديپلمات هاي امريكايي به اتهام توطئه و اقدامات غير ديپلماتيك، در خاك ايران به بند كشيده شدند.
- اگر چه حمله به سفارت بريتانيا در ٨ آذرماه سال ١٣٩٠ اقدام قابل دفاعي محسوب نمي‌شود اما از باب نگاه تاريخي به كاپيتولاسيون، نمونه‌اي ديگر از تسويه حساب‌هاي عبرت آموز روزگار به شمار مي‌آيد. انگليسي‌ها يكي از پيشگامان تحميل كاپيتولاسيون بر ايران بودند، لذا از چشيدن طعم مجازات، گريزي نداشتند.

عناوین مرتبط

دیدگاه کاربران

ناشناس۱۱۴۷۴۲۳۰۷:۴۷:۳۲ ۱۳۹۸/۸/۸
قدرت حرف اول را می زند. این قانون طبیعت است. کوچکتر برای بزرگتر نمی تواند تعیین تکلیف کند. مگر آنکه روزی خود بزرگ شود.
ناشناس۱۱۴۷۶۰۱۱۱:۰۳:۰۶ ۱۳۹۸/۸/۸
کاپیتولاسیون نهایت تحقیر ملت ایران بود که مردم با رهبری امام خمینی(ره) و لطف خداوند آن را برچیدند.
ناشناس۱۱۴۷۶۰۵۱۱:۰۶:۱۵ ۱۳۹۸/۸/۸
شعبان بی مخ در خاطرات خود گفته روزی از یک جوان 18 ساله یک سیلی محکم خوردم و از آن روز دیگر شعبان بی مخ نبودم و شیطان بزرگ هم وقتی با انقلاب اسلامی ایران سیلی خورد دیگر ابرقدرت نیست.
ناشناس۱۱۴۷۴۸۰۰۸:۵۶:۴۹ ۱۳۹۸/۸/۸
چند سال پیش یک عرب حوزه خلیج فارس زد یک شهروند ایرانی بخاطر شرب خمر کشت و بعد فرار کرد رفت خانواده داغدار هیچی به هیچی سوال اینه آیا اون کاپیتولاسیون نیس؟
ناشناس۱۱۴۷۵۹۵۱۰:۵۶:۱۳ ۱۳۹۸/۸/۸
مهم این است که چه کسی در دولت سر کار باشد یکی معامله گر می شود و از ترس حتی صنعت فضایی را تعطیل می کند و یکی هم هست که باج نمی دهد
ناشناس۱۱۴۷۷۷۹۱۳:۴۸:۰۸ ۱۳۹۸/۸/۸
نه هموطن حقوق دیپلمات ها بر اساس کنوانسیون وین تضمین شده است کاپیتولاسیون حق قضاوت کنسولی را شامل همه اتباع آن کشور می کند نه فقط دیپلمات ها
ناشناس۱۱۴۷۵۱۱۰۹:۲۴:۱۲ ۱۳۹۸/۸/۸
نقل از ویکی پدیا فارسی کاملا اشتباه است. زیرا منبع موثقی نیست. لطفا به نگارندگان گوشزد فرمایید!!
ناشناس۱۱۴۷۷۸۳۱۳:۴۹:۵۵ ۱۳۹۸/۸/۸
نگاه جالبی به تاریخ موثق و دقیق

پربحث‌های دیروز

  1. از مذاکره به بهانه «سایه جنگ» تا مذاکره به دلیل «شرایط جنگی»...

  2. آقای روحانی! از این حرفها چه باید بفهمیم؟ 

  3. کنفدراسیون فوتبال آسیا از تصمیم ضدایرانی خود عقب‌نشینی کرد + جزئیات

  4. اوضاع را شیر تو شیر نکنیم!..

  5. آرامش و خنده کودک خردسال در آغوش سردار شهید قاسم سلیمانی

  6. شورای نگهبان و چالش بررسی صلاحیت داوطلبان انتخابات مجلس/ شورا به ابهامات پاسخ دهد

  7. بستن خیابان‌های بغداد توسط خشونت‌طلبان

  8. استدلال‌های جالب برای نقد سخنان علی مطهری/ ظریف اروپا را به خروج ایران از NPT تهدید کرد/ سکوت رسانه‌ای درباره محرومیت باشگاهها از میزبانی قابل پذیرش نیست

  9. تاکید کانادا بر ارسال جعبه‌ سیاه هواپیمای اوکراینی به اوکراین یا فرانسه

  10. تشییع ۱۱ جان‌باخته اوکراینی سقوط هواپیما در کی‌یف

  11. دعوای سیاست در زمین ورزش؛ فدراسیون فوتبال ایران تسلیم تصمیم عجیب AFC نشد

  12. نقدی بر نگاه روحانی به اثر روابط خارجی بر اقتصاد/ مذاکره وقتی گرفتار سرگیجه استراتژیک هستید توصیه پذیر نیست

  13. آمار نگران کننده مصرف شیر در کشور / آفلاتوکسین؛ ادعایی بی‌اساس

  14. ایستادگی تمام‌قد، بهترین تصمیم است

  15. حکم نهایی AFC به فدراسیون ایران ابلاغ شد

  16. رئیس قوه قضائیه: لازمه قوی شدن کشور اجرای قاطع عدالت و مبارزه بی‌امان با فساد است/ اعتماد به غرب، دستاوردی جز خسارت ندارد

  17. ظریف: در صورت ارسال پرونده ایران به شورای امنیت از NPT خارج می‌شویم

  18. پروین: ایران امن‌ترین کشور در جهان است/ کشورهایی که ناامنی زیادی دارند، بهانه تراشی می‌کنند

پربحث‌های هفته

  1. نامه ۲۴ اقتصاددان به رئیس‌جمهور: با این ۱۰راهکار، بدون کمک خارجی اقتصادایران را نجات دهید

  2. محسن تنابنده: پس از «پایتخت ۶» دیگر با تلویزیون کار نخواهم کرد!

  3. لطفا در زمین ترامپ بازی نکنید

  4. تظاهرات دانشجویان و گسست های اجتماعی و سیاسی

  5. از مذاکره به بهانه «سایه جنگ» تا مذاکره به دلیل «شرایط جنگی»...

  6. عذرخواهی خانمی که صحبت‌هایش جنجال به پا کرد

  7. آیا مدیرعامل فراری نیسان، کپی ژاپنی محمود رضا خاوری است؟!

  8. واکنش‌ها به اعلام نتایج بررسی صلاحیت داوطلبان انتخابات مجلس/ چهره های شاخص اصلاح طلب و اصولگرایی که تایید یا رد شدند

  9. چرا ترامپ توییت فارسی منتشر می‌کند؟

  10. واکنش کدخدایی به انتقاد روحانی از ردصلاحیت‌ها/ نظر علی مطهری درباره تجمعات روزهای اخیر/ آمریکا می‌خواهد سقوط هواپیما را بهانه تحریم جدید قرار دهد؟

  11. آلمان، فرانسه و انگلیس مکانیسم ماشه برجام را فعال کردند

  12. انتقاد توکلی از اقدام عجیب وزارت نفت برای تاسیس مجتمع اداری عظیم

  13. آقای روحانی! از این حرفها چه باید بفهمیم؟ 

  14. «بلد نبودن» یا «نخواستن»؛ آقای روحانی، مسئله این است!

  15. شهاب حسینی: انصراف از جشنواره فجر دامن‌زدن به افتراق‌هاست/پشت احساسات پاک مردم قایم نشویم

  16. دیدار سردار حاجی زاده با خانواده شهیده فاطمه محمودی

  17. ماجرای مخالفت رئیس صداوسیما با درخواست عجیب روحانی/ اعمال فشار حداکثری دولت به علی‌عسکری

  18. "شیر" را از سبد غذایی حذف نکنید/ تکذیب ادعاهای یک کارشناس

  19. از منشور سازمان ملل تا تار سبیل نداشته جان کری!

  20. ماجرای کاخ مرمر که مرحوم هاشمی رفسنجانی در آن مستقر بودند

  21. نقش آمریکا در سقوط هواپیمای اوکراینی

  22. تصاویر جدید از ویرانه‌های عین الاسد

  23. تیم‌های ایرانی از حضور در لیگ قهرمانان آسیا انصراف دادند

  24. وقتی ترامپ خودش را حرامزاده توصیف می‌کند

  25. منتشرکننده تصاویر اصابت موشک به هواپیمای مسافربری شناسایی شد

آخرین عناوین