فرصت ها و چالش های قانون حفاظت از خاک

فؤاد تاجیک *،   3980431088 ۱ نظر، ۰ در صف انتشار و ۰ تکراری یا غیرقابل انتشار
فرصت ها و چالش های قانون حفاظت از خاک

پس از گذشت 10 سال، "قانون حفاظت از خاک" به همت خاک شناسان این سرزمین در نهادهای گوناگون، و به ویژه انجمن علوم خاک ایران تصویب و برای اجرا ابلاغ گردید. در مدت کوتاه تعیین شده برای تهیه آیین نامه های اجرایی این قانون، اکنون فرصت مبارکی برای بررسی محتوای قانون و ارائه پیشنهاد های اصلاحی با نگاهی ملی و جامع فراهم شده است.

     الف- لایحه جامع خاک در سال 1388 و در 38 ماده به مجلس ارائه شد. اگرچه این لایحه در معرض نظرخواهی همگان قرار نگرفت، و سال ها در پیج و خم بوروکراسی ماند، ولی به نظر می رسد پس از گذشت 10 سال از ارائه آن، همچنان قابل بحث است و حذف برخی مواد آن، محتوای قانون مصوب حفاظت از خاک را ارتقاء نداده است. از جمله موارد مثبت این لایحه که در قانون مصوب 1398، حذف شده یا تغییر یافته و ممکن است در تدوین لایحه الحاقی یا آیین نامه های اجرایی قانون مصوب به کار آید، عبارتند از:

 
1- حفاظت خاک، آبخیزداری و بهسازی و اصلاح خاک، در ماده 2 و 3 .

 
 2- بهبود نظام های بهره برداری از منابع اراضی در ماده 3 .

 
3- تعیین قابلیت و تناسب اراضی برای محصولات کشاورزی در ماده 3 و 9 .

 
4- صدور مجوز اجرای کلیه فعالیت های مستلزم استفاده از خاک در تبصره 2 ماده 4 .

 
5- محدود کردن هر گونه برداشت و جابجایی، خاک ریزی به آیین نامه های اجرایی ماده 5 .

 
6- مسئولیت عام تمامی اشخاص حقیقی و حقوقی در حفظ منابع خاک و بهره برداری بهینه در عرصه کشاورزی و منابع طبیعی در ماده 7 که از نظر حقوقی، همگان را برای حفاظت از خاک مکلف و صاحب حق می کند.

 
7- تکلیف وزارت جهاد کشاورزی در تعیین اصول زراعی و الگوی کشت در ماده 8 و 9 .

 
8- توجه به احتمال آلودگی خاک در مراکز نظامی و هسته ای در ماده 17 .

 
9- تکلیف دولت به اتخاذ سیاست های پیشگیرانه حفاظت خاک در برنامه های توسعه در ماده 35.

ب- در اجرای قانون مصوب حفاظت از خاک در سال 1398، چالش های قابل طرح عبارتند از:

 
از جامع نگری لایحه اولیه در سال 1388 کاسته شده و قانون مصوب، فاقد نگرش جامع و سیستمی به مدیریت خاک است. تصویب قوانین جداگانه و پراکنده از جمله: قانون حفاظت و بهره برداری از جنگل ها و مراتع کشور مصوب 1346، قانون واگذاری و احیای اراضی مصوب 1359، قانون حفظ کاربری اراضی کشاورزی مصوب 1385، قانون جلوگیری از خردشدن اراضی کشاورزی مصوب 1385، قانون افزایش بهره وری بخش کشاورزی مصوب 1389، و ... این مسئله را تشدید کرده است.

 
- تعادل میان وظایف و اختیارات وزارت جهاد کشاورزی و سازمان محیط زیست بر هم خورده و تمرکز قانون بیشتر بر آلودگی خاک و راه های مقابله با آن قرار گرفته است و تخریب خاک نیز فاقد تعریف مشخص می باشد.

 
- اختیارات لازم برای رعایت تناسب اراضی و الگوی کشت توسط کاربران اراضی، به وزارت جهاد کشاورزی داده نشده است.

 
- ارتباط این قانون با برنامه های توسعه کشور و آمایش سرزمین مشخص نیست.

 
-  تعریف مشخص و شفاف از تخریب اراضی و نحوه مقابله با آن ارائه نشده است.

 
 جنبه های حقوقی و جزایی مذکور در قانون، فاقد شفافیت و مغشوش است و ممکن است درگیری های حقوقی را تشدید نماید.

 
- برخوردهای قضایی و جریمه و جزای پیش بینی شده در مواد 14 تا 23 قانون که عمدتا مرتبط با آلودگی خاک و در اختیار سازمان حفاظت محیط زیست می باشد، می بایست با سیاست های تشویقی برای کاربرانی که در حفاظت خاک می کوشند همراه شود تا اهداف مدیریت پایدار اراضی حاصل گردد.

 
- ایجاد و مدیریت پایگاه اطلاعات خاک و سامانه پایش کیفیت خاک، مهلت راه اندازی و تأمین اعتبار آنها به اجمال برگزار شده و ممکن است در آیین نامه های اجرایی نیز قابل جبران نباشد.

 
- نقش تشکل های کشاورزی، نظام های بهره برداری از اراضی کشاورزی و مسایل اجتماعی – اقتصادی در مدیریت پایدار خاک، مغفول مانده است. مدیریت پایدار خاک بدون جلب مشارکت کاریران اراضی و ذینفعان، بی سرانجام و ناکارآمد خواهد بود.

 
با اینکه عنوان قانون، حفاظت از خاک است، به جنبه های آبخیزداری توجه کافی نشده است.

 
به محدودیت های لازم برای خاک برداری و خاک ریزی و جنبه های سازه ای منجر به تخریب خاک توجه نشده است. همچنین، تخریب خاک ناشی از فعالیت های عمرانی نادیده گرفته شده است.

 
 متولی شناسایی، اصلاح و مدیریت خاک های مشکل آفرین (خاک های سخت شونده، رمبنده، واگرا، متورم شونده، روانگرا، شور و سدیمی، گچی و ...) مشخص نیست.

 
 به پیوند تنگاتنگ حفاظت از "خاک" و "آب" توجه کافی نشده است.

 
 متولی حفاظت از خاک و پیشگیری از تخریب خاک در محدوده اراضی غیر کشاورزی، بیابان ها و محدوده شهرها مشخص نشده است.

 
رویکرد آینده نگرانه با توجه تغییرات اقلیمی، در قانون مشاهده نمی شود.

ج- فرصت های تصویب قانون حفاظت از خاک را نیز می توان چنین برشمرد:

 
جلب توجه نظام آموزشی، سیاست گذاری و برنامه ریزی کشور و رسانه ها به اهمیت و نقش خاک.

 
آگاهی بخشی عمومی به کاربران اراضی و کلیه شهروندان در مورد حفاظت از خاک.

 
 امکان سیاست گذاری جامع در فرایند گسترده و مشارکتی تهیه آیین نامه های اجرایی مواد 3 تا 10 قانون.

 
 فراهم شدن امکان تلفیق قوانین مرتبط با خاک، با هدف سیاست گذاری جامع و پایدار مدیریت خاک.

 
 فراهم شدن امکان ایجاد و به روز رسانی پایگاه جامع داده های خاک و سامانه پایش کیفی خاک های کشور.

 
 الزامی شدن توجه به مطالعات خاک شناسی در اجرای همه پروژه های عمرانی و برنامه ریزی های توسعه.

 
فراهم شدن اهرم های اجرایی پیشگیری و مقابله با آلودگی خاک های کشور.

 
بستر سازی برای حضور اثرگذار و جدی تر زیر مجموعه های وزارت جهاد کشاورزی در فرایندهای سیاست گذاری و برنامه ریزی کشور.

د- پیشنهاد می شود:

 
به استناد تصویب این قانون، مقدمات تشکیل شورایعالی خاک در هیأت وزیران مطرح و پیگیری شود.

 
انجمن علوم خاک که در تهیه و تدوین لایحه نقش مؤثر و اساسی داشته است، با کمک وزارت جهاد کشاورزی و سازمان حفاظت محیط زیست، نظر خواهی غیر حضوری گسترده ای را با عنوان "فرصت ها و چالش های تصویب قانون حفاظت از خاک" به اجرا بگذارد.

 
تا پایان سال جاری، نشست های تخصصی با حداکثر ممکن شرکت کنندگان، با محوریت معاونت آب و خاک، سازمان امور اراضی و سازمان جنگل ها و مراتع از وزارت جهاد کشاورزی، سازمان حفاظت محیط زیست و سازمان برنامه و بودجه برگزار و جمعبندی آنها به دفتر امور خاک وزارت جهاد کشاورزی ارائه شود. محور نشست های تخصصی متناسب با تکالیف وزارت جهاد کشاورزی و سازمان حفاظت محیط زیست برای تهیه آیین نامه های اجرایی ماده 3 و 6 و 7، می تواند چنین باشد:

- خط مشی های مدیریت، حفاظت و بهره برداری پایدار از خاک؛

- مطالعات خاک شناسی و تناسب اراضی و تهیه نقشه های تفصیلی خاک؛

- راه اندازی و به روز رسانی بانک ملی اطلاعات خاک کشور؛

- سامانه پایش مستمر کیفیت خاک های کشور؛

- آمایش سرزمین، کشاورزی و محیط زیست؛

- ارزیابی کمی و کیفی آلودگی خاک در ایران.

4- دفتر امور خاک وزارت جهاد کشاورزی با استفاده از نتایج نظر سنجی انجمن علوم خاک ایران و جمعبندی نشست های تخصصی، پس از عقد قرارداد مناسب، تیم ده نفره با تخصص های گوناگون را مأمور تهیه پیش نویس آیین نامه های اجرایی قانون نماید. سپس، متن پیش نویس ها در معرض نظر خواهی عموم صاحبنظران قرار گرفته و با همکاری انجمن علوم خاک نهایی گردد.

 
از فرصت تصویب قانون، استفاده شده و موضوعات مغفول مانده مانند مدیریت پایدار اراضی(Sustainable Land Management)، فروسایی یا تخریب خاک (Soil Degradation)، و آمایش سرزمین (Land use Planning) با جامع نگری در سطح نهادهای قانون گذاری، سیاست گذاری و برنامه ریزی مطرح گردد و با نقش آفرینی زیرمجموعه های وزارت جهاد کشاورزی به ویژه سازمان تات در تدوین آیین نامه های مرتبط با قانون، به کمال مطلوب برسد. واگذاری این امر ملی به مشاوران محترم و صلاحیت دار، اگرچه معمول و آسان تر است، ولی لزوما راه به مقصود نمی برد.

*کارشناس خاک

عناوین مرتبط

دیدگاه کاربران

خاک وطن۱۰۱۳۶۷۴۱۲:۴۶:۰۱ ۱۳۹۸/۴/۳۱
به به! مطلبی جالب است ولی در بخش اجتماعی چه می کند؟ خاكم به سر ، زغصه به سر خاك اگر كنم خاك وطن كه رفت، چه خاكي به سر كنم؟

پربحث‌های دیروز

  1. سازمان مبارزه با فساد تشکیل دهید...

  2. صندلی اتوبوس‌های پایتخت فروشی می‌شود!

  3. ده چیز که برای اولین بار در عربستان باب شد

  4. مطهری: عملکرد خوبی در مجلس داشتم/ نیاز زیادی به تبلیغات ندارم

  5. آغاز مصادره اموال مقامات فاسد ترکمنستان+ تصاویر

  6. پزشکیان، مستقل هستم و هیچ‌وقت هزینه تبلیغات نداده‌ام / قطعا مجلس آینده هم به این شکل خواهد بود/مگر لاریجانی کیست؟

  7. حادثه تالار عروسی سقز ۱۱ کشته و ۴۲ مصدوم برجا گذاشت/ اعلام عزای عمومی در کرستان

  8. همتی: بانک مرکزی برای بازگرداندن ثبات به بازار ارز تلاش می‌کند

  9. نظرات برگزیده مخاطبین الف: پزشکان و هنرمندان برای معافیت مالیاتی لابی دارند اما کارگران و حقوق بگیران نه/چرا حسام‌الدین آشنا همیشه طلبکار است/دوستی با آمریکا سعادت نمی‎ آورد

  10. عراقچی: تمام اعضای برجام آمریکا را ریشه تنش‌ها می‌دانند

  11. فیس بوک صفحه کاربری عربی رهبر انقلاب را پاک کرد

  12. کرایه اتوبوس‌های جدید DRT در پایتخت چقدر است

  13. آیت الله علوی گرگانی: طرح جدید بانکداری باید به نظر رهبر انقلاب و بعضی از کارشناسان خبره در بحث اقتصاد و فقه برسد

  14. «اعزام به زندان تا تأمین قرار وثیقه و کفالت» ممنوع شد

  15. جزئیات درگیری اشرار در افسریه تهران/ نزاع خیابانی با شمشیر، کلت کمری و کلاشینکف

  16. چرا خشایار اعتمادی از دنیای موسیقی خداحافظی کرد؟

  17. حمله بی‌سابقه تاج به نمایندگان مجلس

  18. مدودف: قطع دسترسی روسیه به سوئیفت اعلام جنگ است

  19. ماهیت واقعی FATF چیست؟/ وقتی اندیشکده انگلیسی هم ادعاهای FATF را زیر سوال می‌برد

  20. روایت شاهدان عینی از حادثه سقز/ خبری از انفجار گاز نبود

  21. خجسته: کینه‌ سیاسی دولت عامل حذف کارت سوخت بود

  22. رویترز: اروپایی‌ها در جلسه برجام، ایران را به اِعمال «مکانیسم ماشه» تهدید می‌کنند

  23. با بزرگترین خودروسازان دنیا آشنا شوید

پربحث‌های هفته

  1. بالاخره می خواهیم آرژانتین و مکزیک باشیم یا سوئد و سنگاپور!؟

  2. تبعیض آشکار در اخذ مالیات/ آیا همه هنرمندان باید از پرداخت مالیات معاف می‌شدند؟

  3. شما چه فکر می‌کنید؟ | آشنا: جماعت زیادی از راه مسافرکشی با ماشین شخصی زندگی می‌کنند...

  4. یک عکس؛ یک شرح | «رضا جان انقلاب این طور نیست که تو فهمیده‌ای...»

  5. رئیس جمهور افغانستان را در این تصویر پیدا کنید!

  6. شوخی گریه‌دار با کودک کار

  7. سعید ملایی تبعه مغولستان شد+عکس

  8. وزیر کشور: یک مقدار افزایش قیمت‌ها،‌ در برابر افزایش قیمت بنزین طبیعی است

  9. مطهری: افزایش قیمت بنزین ضروری بود/ اگر شرایط مناسب بود روحانی را استیضاح می‌کردیم/ یک خانه ۵۷۶ متری و یک پژو دارم

  10. علت طولانی بودن روند صدور کارت ملی چیست؟

  11. داماد رئیس جمهور در انتخابات ثبت نام کرد!

  12. توضیحات رامبد جوان درباره مهاجرت و خندوانه

  13. ابطحی: روحانی هویت امنیتی خود را در این روزها نشان داد/ انتقاد منیژه حکمت از معافیت مالیاتی هنرمندان/ آخرین اخبار از حضور جلیلی و قالیباف در انتخابات

  14. ثبت نام کنندگانی که هیج اطلاعاتی از مجلس شورای اسلامی ندارند!!

  15. سازمان مبارزه با فساد تشکیل دهید...

  16. اقتصاددانان خطاب به رئیس‌جمهور: اسامی کارشناسان موافق و اسناد کارشناسی طرح افزایش قیمت بنزین را منتشر کنید

  17. صندلی اتوبوس‌های پایتخت فروشی می‌شود!

  18. خسارت ۱۰۰ هزار میلیارد تومانی زنگنه به کشور

  19. ده چیز که برای اولین بار در عربستان باب شد

  20. «اعتراض»، «آشوب»، «اغتشاش» یا «فتنه»؟ ؛ هر چه بود درسی شد برای عبرت...

  21. در نیزارهای ماهشهر چه گذشت؟! / روایتی تازه از وقایع اخیر در بندر ماهشهر

  22. سخنان عجیب مطهری درباره طرح افزایش قیمت بنزین/ وقتی یک نهاد نظارتی به نمایندگان هدیه می‌دهد!/ قوچانی: نمی‌توان از کارنامه اصلاح‌طلبان دفاع کرد

  23. کدخدایی: برخی از وزرا مخالف افزایش قیمت بنزین بودند/موضع مشاور رئیس جمهور درباره کشته شدگان اعتراضات اخیر/ زیباکلام: شرمنده مردمی هستم که با تشویق من به روحانی رای دادند

  24. مطهری: عملکرد خوبی در مجلس داشتم/ نیاز زیادی به تبلیغات ندارم

  25. آغاز مصادره اموال مقامات فاسد ترکمنستان+ تصاویر

پربحث‌های اخیر

    پربحث‌های هفته

    1. شما چه فکر می‌کنید؟ | آشنا: جماعت زیادی از راه مسافرکشی با ماشین شخصی زندگی می‌کنند...

    2. صندلی اتوبوس‌های پایتخت فروشی می‌شود!

    3. در نیزارهای ماهشهر چه گذشت؟! / روایتی تازه از وقایع اخیر در بندر ماهشهر

    4. عوامل کودک‌آزاری خود را به پلیس معرفی کردند

    5. استاندار تهران: ۹ محل برای اعتراضات قانونی در نظر گرفته‌ایم/ استادیوم شیرودی یکی از محل‌های در نظر گرفته شده برای تجمعات

    6. انتقاد سردار کمالی از ابطال مصوبه ایثارگری

    7. محسن هاشمی: وضعیت حمل‌ونقل عمومی در بدترین حالت است/ ثبت تهران به عنوان یکی از آلوده‌ترین شهر جهان

    8. فرماندار زنی که در ناآرامی‌ها به خانه نرفت/ شلیک تیر هوایی باعث شد شلوغی بیشتر شده و معترضان داخل بیایند!

    9. منشا بوی نامطبوع تهران مشخص شد

    10. کرایه اتوبوس‌های جدید DRT در پایتخت چقدر است

    11. ورود دادستانی به ماجرای اهانت به کودک زباله‌گرد

    12. «اعزام به زندان تا تأمین قرار وثیقه و کفالت» ممنوع شد

    13. سگ‌ها و سگ‌داران؛ بی‌قانون و بلاتکلیف

    14. اتهام مهناز افشار نشر اکاذیب است

    15. از شایعه تا واقعیت کلیپ حمله ۳ تخریبگر

    16. خرید تاکسی توسط ثروتمندان پس از گرانی بنزین!

    17. عبدالرضا داوری اتهامات متعدد دارد/ بازداشت پسر آخوندی صحت دارد/ بسیاری از کشته‌شدگان اخیر با تیر اغتشاشگران کشته شدند

    18. جزئیاتی جدید از بازداشت‌شدگان اغتشاشات اخیر / حمله به ۷۵ فروشگاه و ۱۵۰ خودرو شخصی

    19. محاکمه "علی دیواندری" غیرعلنی شد

    آخرین عناوین