فرصت ها و چالش های قانون حفاظت از خاک

فؤاد تاجیک *،   3980431088 ۱ نظر، ۰ در صف انتشار و ۰ تکراری یا غیرقابل انتشار
فرصت ها و چالش های قانون حفاظت از خاک

پس از گذشت 10 سال، "قانون حفاظت از خاک" به همت خاک شناسان این سرزمین در نهادهای گوناگون، و به ویژه انجمن علوم خاک ایران تصویب و برای اجرا ابلاغ گردید. در مدت کوتاه تعیین شده برای تهیه آیین نامه های اجرایی این قانون، اکنون فرصت مبارکی برای بررسی محتوای قانون و ارائه پیشنهاد های اصلاحی با نگاهی ملی و جامع فراهم شده است.

     الف- لایحه جامع خاک در سال 1388 و در 38 ماده به مجلس ارائه شد. اگرچه این لایحه در معرض نظرخواهی همگان قرار نگرفت، و سال ها در پیج و خم بوروکراسی ماند، ولی به نظر می رسد پس از گذشت 10 سال از ارائه آن، همچنان قابل بحث است و حذف برخی مواد آن، محتوای قانون مصوب حفاظت از خاک را ارتقاء نداده است. از جمله موارد مثبت این لایحه که در قانون مصوب 1398، حذف شده یا تغییر یافته و ممکن است در تدوین لایحه الحاقی یا آیین نامه های اجرایی قانون مصوب به کار آید، عبارتند از:

 
1- حفاظت خاک، آبخیزداری و بهسازی و اصلاح خاک، در ماده 2 و 3 .

 
 2- بهبود نظام های بهره برداری از منابع اراضی در ماده 3 .

 
3- تعیین قابلیت و تناسب اراضی برای محصولات کشاورزی در ماده 3 و 9 .

 
4- صدور مجوز اجرای کلیه فعالیت های مستلزم استفاده از خاک در تبصره 2 ماده 4 .

 
5- محدود کردن هر گونه برداشت و جابجایی، خاک ریزی به آیین نامه های اجرایی ماده 5 .

 
6- مسئولیت عام تمامی اشخاص حقیقی و حقوقی در حفظ منابع خاک و بهره برداری بهینه در عرصه کشاورزی و منابع طبیعی در ماده 7 که از نظر حقوقی، همگان را برای حفاظت از خاک مکلف و صاحب حق می کند.

 
7- تکلیف وزارت جهاد کشاورزی در تعیین اصول زراعی و الگوی کشت در ماده 8 و 9 .

 
8- توجه به احتمال آلودگی خاک در مراکز نظامی و هسته ای در ماده 17 .

 
9- تکلیف دولت به اتخاذ سیاست های پیشگیرانه حفاظت خاک در برنامه های توسعه در ماده 35.

ب- در اجرای قانون مصوب حفاظت از خاک در سال 1398، چالش های قابل طرح عبارتند از:

 
از جامع نگری لایحه اولیه در سال 1388 کاسته شده و قانون مصوب، فاقد نگرش جامع و سیستمی به مدیریت خاک است. تصویب قوانین جداگانه و پراکنده از جمله: قانون حفاظت و بهره برداری از جنگل ها و مراتع کشور مصوب 1346، قانون واگذاری و احیای اراضی مصوب 1359، قانون حفظ کاربری اراضی کشاورزی مصوب 1385، قانون جلوگیری از خردشدن اراضی کشاورزی مصوب 1385، قانون افزایش بهره وری بخش کشاورزی مصوب 1389، و ... این مسئله را تشدید کرده است.

 
- تعادل میان وظایف و اختیارات وزارت جهاد کشاورزی و سازمان محیط زیست بر هم خورده و تمرکز قانون بیشتر بر آلودگی خاک و راه های مقابله با آن قرار گرفته است و تخریب خاک نیز فاقد تعریف مشخص می باشد.

 
- اختیارات لازم برای رعایت تناسب اراضی و الگوی کشت توسط کاربران اراضی، به وزارت جهاد کشاورزی داده نشده است.

 
- ارتباط این قانون با برنامه های توسعه کشور و آمایش سرزمین مشخص نیست.

 
-  تعریف مشخص و شفاف از تخریب اراضی و نحوه مقابله با آن ارائه نشده است.

 
 جنبه های حقوقی و جزایی مذکور در قانون، فاقد شفافیت و مغشوش است و ممکن است درگیری های حقوقی را تشدید نماید.

 
- برخوردهای قضایی و جریمه و جزای پیش بینی شده در مواد 14 تا 23 قانون که عمدتا مرتبط با آلودگی خاک و در اختیار سازمان حفاظت محیط زیست می باشد، می بایست با سیاست های تشویقی برای کاربرانی که در حفاظت خاک می کوشند همراه شود تا اهداف مدیریت پایدار اراضی حاصل گردد.

 
- ایجاد و مدیریت پایگاه اطلاعات خاک و سامانه پایش کیفیت خاک، مهلت راه اندازی و تأمین اعتبار آنها به اجمال برگزار شده و ممکن است در آیین نامه های اجرایی نیز قابل جبران نباشد.

 
- نقش تشکل های کشاورزی، نظام های بهره برداری از اراضی کشاورزی و مسایل اجتماعی – اقتصادی در مدیریت پایدار خاک، مغفول مانده است. مدیریت پایدار خاک بدون جلب مشارکت کاریران اراضی و ذینفعان، بی سرانجام و ناکارآمد خواهد بود.

 
با اینکه عنوان قانون، حفاظت از خاک است، به جنبه های آبخیزداری توجه کافی نشده است.

 
به محدودیت های لازم برای خاک برداری و خاک ریزی و جنبه های سازه ای منجر به تخریب خاک توجه نشده است. همچنین، تخریب خاک ناشی از فعالیت های عمرانی نادیده گرفته شده است.

 
 متولی شناسایی، اصلاح و مدیریت خاک های مشکل آفرین (خاک های سخت شونده، رمبنده، واگرا، متورم شونده، روانگرا، شور و سدیمی، گچی و ...) مشخص نیست.

 
 به پیوند تنگاتنگ حفاظت از "خاک" و "آب" توجه کافی نشده است.

 
 متولی حفاظت از خاک و پیشگیری از تخریب خاک در محدوده اراضی غیر کشاورزی، بیابان ها و محدوده شهرها مشخص نشده است.

 
رویکرد آینده نگرانه با توجه تغییرات اقلیمی، در قانون مشاهده نمی شود.

ج- فرصت های تصویب قانون حفاظت از خاک را نیز می توان چنین برشمرد:

 
جلب توجه نظام آموزشی، سیاست گذاری و برنامه ریزی کشور و رسانه ها به اهمیت و نقش خاک.

 
آگاهی بخشی عمومی به کاربران اراضی و کلیه شهروندان در مورد حفاظت از خاک.

 
 امکان سیاست گذاری جامع در فرایند گسترده و مشارکتی تهیه آیین نامه های اجرایی مواد 3 تا 10 قانون.

 
 فراهم شدن امکان تلفیق قوانین مرتبط با خاک، با هدف سیاست گذاری جامع و پایدار مدیریت خاک.

 
 فراهم شدن امکان ایجاد و به روز رسانی پایگاه جامع داده های خاک و سامانه پایش کیفی خاک های کشور.

 
 الزامی شدن توجه به مطالعات خاک شناسی در اجرای همه پروژه های عمرانی و برنامه ریزی های توسعه.

 
فراهم شدن اهرم های اجرایی پیشگیری و مقابله با آلودگی خاک های کشور.

 
بستر سازی برای حضور اثرگذار و جدی تر زیر مجموعه های وزارت جهاد کشاورزی در فرایندهای سیاست گذاری و برنامه ریزی کشور.

د- پیشنهاد می شود:

 
به استناد تصویب این قانون، مقدمات تشکیل شورایعالی خاک در هیأت وزیران مطرح و پیگیری شود.

 
انجمن علوم خاک که در تهیه و تدوین لایحه نقش مؤثر و اساسی داشته است، با کمک وزارت جهاد کشاورزی و سازمان حفاظت محیط زیست، نظر خواهی غیر حضوری گسترده ای را با عنوان "فرصت ها و چالش های تصویب قانون حفاظت از خاک" به اجرا بگذارد.

 
تا پایان سال جاری، نشست های تخصصی با حداکثر ممکن شرکت کنندگان، با محوریت معاونت آب و خاک، سازمان امور اراضی و سازمان جنگل ها و مراتع از وزارت جهاد کشاورزی، سازمان حفاظت محیط زیست و سازمان برنامه و بودجه برگزار و جمعبندی آنها به دفتر امور خاک وزارت جهاد کشاورزی ارائه شود. محور نشست های تخصصی متناسب با تکالیف وزارت جهاد کشاورزی و سازمان حفاظت محیط زیست برای تهیه آیین نامه های اجرایی ماده 3 و 6 و 7، می تواند چنین باشد:

- خط مشی های مدیریت، حفاظت و بهره برداری پایدار از خاک؛

- مطالعات خاک شناسی و تناسب اراضی و تهیه نقشه های تفصیلی خاک؛

- راه اندازی و به روز رسانی بانک ملی اطلاعات خاک کشور؛

- سامانه پایش مستمر کیفیت خاک های کشور؛

- آمایش سرزمین، کشاورزی و محیط زیست؛

- ارزیابی کمی و کیفی آلودگی خاک در ایران.

4- دفتر امور خاک وزارت جهاد کشاورزی با استفاده از نتایج نظر سنجی انجمن علوم خاک ایران و جمعبندی نشست های تخصصی، پس از عقد قرارداد مناسب، تیم ده نفره با تخصص های گوناگون را مأمور تهیه پیش نویس آیین نامه های اجرایی قانون نماید. سپس، متن پیش نویس ها در معرض نظر خواهی عموم صاحبنظران قرار گرفته و با همکاری انجمن علوم خاک نهایی گردد.

 
از فرصت تصویب قانون، استفاده شده و موضوعات مغفول مانده مانند مدیریت پایدار اراضی(Sustainable Land Management)، فروسایی یا تخریب خاک (Soil Degradation)، و آمایش سرزمین (Land use Planning) با جامع نگری در سطح نهادهای قانون گذاری، سیاست گذاری و برنامه ریزی مطرح گردد و با نقش آفرینی زیرمجموعه های وزارت جهاد کشاورزی به ویژه سازمان تات در تدوین آیین نامه های مرتبط با قانون، به کمال مطلوب برسد. واگذاری این امر ملی به مشاوران محترم و صلاحیت دار، اگرچه معمول و آسان تر است، ولی لزوما راه به مقصود نمی برد.

*کارشناس خاک

عناوین مرتبط

دیدگاه کاربران

خاک وطن۱۰۱۳۶۷۴۱۲:۴۶:۰۱ ۱۳۹۸/۴/۳۱
به به! مطلبی جالب است ولی در بخش اجتماعی چه می کند؟ خاكم به سر ، زغصه به سر خاك اگر كنم خاك وطن كه رفت، چه خاكي به سر كنم؟

پربحث‌های امروز

  1. یکه زارع چرا برکنار شد؟

  2. ایران چه تعداد سید و سادات دارد؟/ تفاوت میر، سید، سیده و سادات چیست؟

  3. استفاده از کارتخوان توسط پزشکان یک قانون است و باید اجرایی شود

  4. چرا نام «گریس 1» به «آدریان دریا» تغییر کرد؟

  5. واکنش توئیتری شهردار تهران به ماجرای حیوان آزاری

  6. پارسایی: خودروسازها ناکارآمدی خود را در زمین تولید ملی می‌اندازند/ توضیح درباره هزینه طراحی صندوق ۲۰۶

  7. مردم منتظر محاکمه رانت‌خواران پیدا و پنهان مافیای خودرو⁩ هستند

  8. ظریف: جمعه در پاریس با ماکرون و لودریان دیدار می کنم

  9. پنج دروغی که ترامپ درباره ایران می گوید

  10. از بازنشسته‌ها خبر دارید؟

  11. آمریکایی‌ها جرات توقیف نفتکش ایرانی را ندارند

  12. درس هايي ماندگار از كفش هاي كهنه يك حاكم ...

  13. چرا اسم امیرالمومنین در قرآن نیامده است؟

  14. هشدار تحلیلگران انرژی /جنگ تجاری دورنمای صادرات نفت آمریکا را تیره و تار می کند

  15. هوش مصنوعی در چین قاضی شد

  16. همه چیز درباره «پشه»

  17. عملیات «حشد شعبی» در محورهای شمالی و شرقی عراق/ فرار بقایای داعش

  18. ۱۱ دلیل برای عدم استفاده از اینترنت در کشور

  19. سیدحسن نصرالله در میدان جنگ چه می‌کند؟

  20. دریاچه سوها در نمین، استان اردبیل  

  21. اهداف ارتش سوریه در نبرد «خان شیخون» چه بود؟

  22. کاهو چه خواصی برای بدن دارد؟

  23. هشدار مخالفان به نخست‌وزیر کانادا ازبابت کمک به "جک جهادی"

  24. پشت صحنه ساخت مدال‌های المپیک توکیو + عکس

  25. کامیابی نیا زیر تیغ جراحی رفت

پربحث‌های دیروز

  1. ارتباط ازدواج و حجاب جوانان

  2. یکه زارع مدیرعامل ایران‌خودرو بازداشت شد

  3. واکنش‌ها به نامه‌ای که باید سربسته می‌ماند

  4. واکنش احمد توکلی به اختلافات «آملی‌لاریجانی» و «یزدی»

  5. صدایش را در نیاورید، مصلحت نیست!

  6. یادداشت حسین شریعتمداری خطاب به آیات یزدی و آملی لاریجانی

  7. توصیه مکارم شیرازی به حواشی اخیر آملی و یزدی: به این وضع خاتمه دهید

  8. «بحث طلبگی» دعوای سیاسی نیست آقاي كدخدايي

  9. ربیعی: مدیرعامل ایران خودرو به دلیل افزایش قیمت‌ها برکنار شد/ سیف و عراقچی مدیران سالم و پاک هستند!

  10. نجفی به حکم قصاص اعتراض کرد/ ارجاع پرونده به دیوان‌عالی کشور

  11. آیت الله جنتی پس از گفتگو با حضرات آیات یزدی و آملی لاریجانی: دشمنان طمع و شادی نکنند/ راه نفوذ بی‌صلاحیت‌ها را خواهیم بست

  12. ۲ مدیر ارشد ایران خودرو بازداشت شدند

  13. ادعای عليزاده ‌طباطبایی: نجفی مرتکب قتل نشده/ استاد با سلاحی به قتل رسيده که سلاح نجفی نيست

  14. ظریف: زمان آن فرارسیده برخی با واقعیت «انقلاب اسلامی» کنار بیایند

  15. حکم پرونده واژگونی اتوبوس دانشگاه آزاد صادر شد

  16. انتقاد معاون رئیس‌جمهور از آمارهای «فرار مغزها»/ بازگشت ۱۳۰ دانشجوی ایرانی از ۱۰۰ دانشگاه برتر/ قوانین ایران ضامن واردات است+ فیلم

  17. تی آر تی: عربستان و متحدانش عامل بی ثباتی در خاورمیانه

  18. ۲ علامت خطر درباره مسکن را بشناسیم

  19. بلومبرگ: نفت عربستان زیر آتش قرار گرفته‌ و از هوا، دریا و زمین به آنها حمله می‌شود

  20. لحظه خروج نفتکش «آدریان دریا» از تنگه جبل الطارق  

  21. جشن عید غدیر در مکه مکرمه برگزار شد+عکس  

  22. دستگیری تعدادی از معترضان به کشتار سگ‌ها در تهران

  23. تاکید دیده‌بان شفافیت و عدالت بر رسیدگی به پرونده تخلف دادگستری قزوین در هفت سنگان

  24. فیلم کشتن سگ‌ها مربوط به سال ۹۶ است

  25. واکنش سخنگوی دولت به ادعاهای مازیار ابراهیمی

پربحث‌های هفته

  1. بالاخره در مساله حجاب چه کنیم؟

  2. خانواده «میترا استاد» رضایت دادند/ رهایی «نجفی» از قصاص

  3. تذکاری بر یک برداشت غلط از باوری درست درباره حکومت دینی

  4. پوری حسینی رئیس سابق سازمان خصوصی سازی بازداشت شد

  5. ارتباط ازدواج و حجاب جوانان

  6. پاسخ آملی لاریجانی به ادعاها و اتهامات اخیر/ از هیچ متخلف و فاسدی حمایت نکرده و نخواهم کرد/هیچگاه نگفته ام نجف می روم

  7. هشدار توکلی به مسئولان نظام درباره رشد حاشیه‌نشینی در کشور/ صدای «هل من ناصر» مستأجران و مستمندان را بشنویم

  8. یکه زارع مدیرعامل ایران‌خودرو بازداشت شد

  9. توپی که پزشکان به زمین مشاغل دیگر می‌اندازند

  10. هزینه ۳ هزار میلیارد تومانی برای طراحی صندوق پژو ۲۰۶ / طراحی ۱۲۰ میلیارد تومانی سمند!

  11. صدور گواهینامه رانندگی موتور برای زنان از نگاه یک حقوقدان

  12. یک سال و نیم در ملایر به دنبال رادیولوژیست گشتیم؛ نبود/ طرح افزایش ظرفیت رشته های پزشکی باید در اولویت قرار بگیرد

  13. چرخش ظریفانه از برجام!...

  14. روحانی: اون ۹۸ که ما می‌خواستیم این ۹۸ نیست   

  15. نفتکش ایرانی در جبل الطارق با وجود مخالفت آمریکا آزاد شد

  16. برنامه ایران در جنگ با آمریکا؛ غرق کردن ناو هواپیمابر با موشک‌های کوتاه برد فتح مبین

  17. فرصت جدید جلب احترام جهاني برای نیروی دریایی ايران

  18. عراقچی: مداخله در بازار ارز با دستور رئیس‌جمهور انجام شد/ دولت وقوع بحران ارزی را باور نمی‌کرد/ تایید صلاحیت سالار آقاخانی توسط وزارت اطلاعات

  19. واکنش‌ها به نامه‌ای که باید سربسته می‌ماند

  20. رئیس سازمان حج‌: ادعای برادر شهید رکن‌آبادی دروغ محض است

  21. دولت هند ضرب‌الاجل دو ساعته‌ به شیخ زکزاکی داد

  22. واکنش احمد توکلی به اختلافات «آملی‌لاریجانی» و «یزدی»

  23. واکنش‌ها به اظهارات منتسب به آیت‌الله یزدی/ سوال محمود صادقی درباره دلیل آزادی فرمانده عملیات ترور/دفاع یک اصلاح طلب از آیت‌الله مصباح یزدی

  24. اتاق رو به کعبه شبی ۳۰۰ میلیون تومان!

  25. تصویر دیده نشده از دیوار کشی رئیسی  

پربحث‌های دیروز

  1. نجفی به حکم قصاص اعتراض کرد/ ارجاع پرونده به دیوان‌عالی کشور

  2. حکم پرونده واژگونی اتوبوس دانشگاه آزاد صادر شد

  3. انتقاد معاون رئیس‌جمهور از آمارهای «فرار مغزها»/ بازگشت ۱۳۰ دانشجوی ایرانی از ۱۰۰ دانشگاه برتر/ قوانین ایران ضامن واردات است+ فیلم

  4. جشن عید غدیر در مکه مکرمه برگزار شد+عکس  

  5. دستگیری تعدادی از معترضان به کشتار سگ‌ها در تهران

  6. تاکید دیده‌بان شفافیت و عدالت بر رسیدگی به پرونده تخلف دادگستری قزوین در هفت سنگان

  7. فیلم کشتن سگ‌ها مربوط به سال ۹۶ است

  8. کیفرخواست باند جهانبانی قرائت شد

  9. ۸ دلیل مهاجرت و ترک وطن در سال گذشته

  10. اعطای وام 10 میلیونی به دانش آموزان برگزیده

  11. چرا قلیان همچنان پر طرفدار است؟

  12. رئیسی: خسارت توقیف نفتکش ایرانی باید دریافت شود/ یقه‌سفیدها برای خود خط قرمز قائل نباشند

  13. نواب صفوی: متهمان حادثه اتوبوس دانشگاه به حبس محکوم شدند

  14. عبور و مرور پرحجم در محورهای غرب تهران/ ترافیک سنگین به سمت قم و ساوه

  15. واکنش شهرداری‌تهران به بازداشت معترضان به سگ‌کشی

  16. بازگشت ۱۰ هزار زائر سرزمین وحی به کشور

  17. دل شده مجنون نجف  

  18. نظر سرپرست آموزش و پرورش درخصوص«مدارس فاقد مجوز»

  19. تماس تلفن ثابت به ثابت در سراسر کشور در عید غدیر رایگان است

  20. مدیحه‌سرایی حاح مهدی رسولی در شب عید غدیر  

  21. انهدام باند جعل گذرنامه و اسناد مسافرتی

  22. جاعل صفحه بانکی دستگیر شد

  23. بخشنامه «شورای حل اختلاف» از سوی رئیس قوه‌قضائیه ابلاغ شد

  24. ماجرای فیلم سگ‌کُشی با اسید چه بود؟

  25. پایان اولین جلسه دادگاه گروه جهانبانی در پرونده بانک سرمایه

پربحث‌های هفته

  1. هشدار توکلی به مسئولان نظام درباره رشد حاشیه‌نشینی در کشور/ صدای «هل من ناصر» مستأجران و مستمندان را بشنویم

  2. توپی که پزشکان به زمین مشاغل دیگر می‌اندازند

  3. صدور گواهینامه رانندگی موتور برای زنان از نگاه یک حقوقدان

  4. یک سال و نیم در ملایر به دنبال رادیولوژیست گشتیم؛ نبود/ طرح افزایش ظرفیت رشته های پزشکی باید در اولویت قرار بگیرد

  5. رئیس سازمان حج‌: ادعای برادر شهید رکن‌آبادی دروغ محض است

  6. اژه‌ای: ‌فردی توانسته با بهانه‌ای ‌۳۸هزار سکه خریداری کند/ عمده ذخایر طلای کشور به‌دست خودمان بر باد رفته

  7. رتبه های برتر کنکور ، مدارس خاص و شاخص بی عدالتی آموزشی

  8. وعده دوباره پلیس برای توقف شماره گذاری خودروی پراید/ آیا این بار هم پیروزی از آن خودروسازان خواهد بود؟

  9. ایران چه تعداد سید و سادات دارد؟/ تفاوت میر، سید، سیده و سادات چیست؟

  10. غلامی: صرفا به خاطر صندلی خالی دکتری، نمی‌توان دانشجوی فاقد صلاحیت علمی پذیرش کرد

  11. سیر نزولی مهاجرت نفرات‌ برتر کنکور و المپیادهای علمی از کشور

  12. نجفی به حکم قصاص اعتراض کرد/ ارجاع پرونده به دیوان‌عالی کشور

  13. «درد»های طرحی که قرار بود «درمان» کند...

  14. قوه قضائیه خود را زیر ذره‌بین می‌برد

  15. گم شدن یک ایستگاه مترو در پایتخت + جزییات

  16. پدر طبیعت ایران درگذشت

  17. نامه ۷۹ تشکل دانشجویی به رئیسی: قوه قضائیه انحصار بازار وکالت را بشکند

  18. سخنگوی قوه قضائیه: نمی‌دانیم سالار آقاخان کجاست/ دادگاه سیف در حال برگزاری است

  19. واکنش توئیتری شهردار تهران به ماجرای حیوان آزاری

  20. راست و دروغ قطعی اینترنت/ پای شبکه ملی اطلاعات در میان است؟

  21. عضو مجمع تشخیص: کاهش جمعیت، فقر خانواده‌ها را رقم خواهد زد

  22. نامه 72 بسیج دانشجویی دانشگاههای کشور به رییسی /حق مردم در دسترسی به خدمات حقوقی و وکیل را تسهیل کنید

  23. حکم پرونده واژگونی اتوبوس دانشگاه آزاد صادر شد

  24. انتقاد معاون رئیس‌جمهور از آمارهای «فرار مغزها»/ بازگشت ۱۳۰ دانشجوی ایرانی از ۱۰۰ دانشگاه برتر/ قوانین ایران ضامن واردات است+ فیلم

  25. هدیه رهبر انقلاب به مردم تهران

آخرین عناوین