چرا خصوصی‌سازی در ایران شکست خورد؟/ از واگذاری‌های پشت‌پرده در دولت هاشمی تا حراج بی برنامه

گروه اقتصادی الف،   3980226070 ۱۴ نظر، ۰ در صف انتشار و ۱۱ تکراری یا غیرقابل انتشار
چرا خصوصی‌سازی در ایران شکست خورد؟/ از واگذاری‌های پشت‌پرده در دولت هاشمی تا حراج بی برنامه

دولت تصمیم دارد امسال ۶۰۰ شرکت دولتی را خصوصی کند؛ سابقه اجرایی این قانون اما نگرانی‌های زیادی ایجاد کرده است، اما یکی از نتایج بسیار تلخ قصه خصوصی‌سازی در ایران، انتقال مالکیت از دولت به خصولتی‌هاست.

در سطح جهان سابقه اولین فرآیندهای خصوصی‌سازی به بعد از جنگ جهانی دوم برمی‌گردد، با این حال این روند که حاکی از تغییر در تعادل بین حکومت و بازار و به‌نفع بازار است، عمری کمتر از سه دهه در ایران دارد.

بهبود کارایی، عدم وجود مداخلات سیاسی در بنگاه‌ها، افزایش رقابت، بهبود عملکرد به‌واسطه فشار سهامداران و افزایش درآمد دولت از طریق فروش دارایی‌ها ازجمله مزایای سیاست‌های خصوصی‌سازی در جهان است، با این حال به‌رغم تجربه مثبت جهانی، به جرات می‌توان گفت سازمان خصوصی‌سازی در ایران یکی از ناکارآمدترین سازمان‌های اداری- اجرایی کشور است که ماحصل عملکرد دو دهه اجرای سیاست خصوصی‌سازی در ایران است و حالا انبوهی از مشکلاتی است که برای بخش‌های تولیدی کشور به‌جا مانده است.

در این زمینه براساس آنچه در گزارش دیوان محاسبات آمده، از ابتدای خصوصی‌سازی در اوایل دهه 70 تا پایان سال 96، 1992 بنگاه دولتی در لیست واگذاری قرار داشته‌اند که تنها 835 شرکت دولتی به بخش غیردولتی واگذار شده است. همچنین طی این سال‌ها 476 شرکت دولتی با ورشکستگی، انحلال و... از روند واگذاری خارج شده‌اند و با واگذاری‌های سال 97، بازهم 600شرکت دولتی در لیست واگذاری قرار دارند.

آنچه روند تاریخی خصوصی‌سازی در ایران نشان می‌دهد با افت و خیزهای دوره‌های مختلف طی 25 سال به‌طور میانگین 34 شرکت دولتی واگذار شده است. بر این اساس روند خصوصی‌سازی در ایران در کمیت موفقیت چشمگیری نداشته است؛ اما موفقیت یا عدم موفقیت خصوصی‌سازی در ایران فقط به شاخص‌های کمی منحصر نمی‌شود، به‌طوری که عمده دلایل شکست فرآیند خصوصی‌سازی در ایران به کیفیت اجرای آن مربوط می‌شود که نتیجه آن در بسیاری از بخش‌های واگذارشده، عملا افزایش تصدی‌گری دولت و حراج بیت‌المال بوده است.

در یک جمع‌بندی به‌لحاظ کیفیت اجرای سیاست‌های خصوصی‌سازی در ایران، چهار مولفه 1- وجود فساد گسترده، 2- محیط کسب‌و‌کار نامساعد، 3- بی‌ثباتی اقتصاد کلان و 4- حقوق مالکیت ناکارآمد، اصلی‌ترین دلایل شکست خصوصی‌سازی در ایران بوده‌اند.

در ناکارآمدی خصوصی‌سازی در ایران همین مقدار کافی است که براساس مطالعات مراکز پژوهشی کشور، طی دو دهه اجرای این سیاست، ازمجموع کل واگذاری‌ها، تنها 16 درصد به بخش خصوصی واقعی واگذار شده و مابقی 84 درصد در دست دولت (از طریق سهام عدالت) و خصولتی‌ها یا شبه‌دولتی‌هاست.

بر این اساس اجرای سیاست خصوصی‌سازی در ایران هم به‌لحاظ کمی و هم به‌لحاظ کیفی با مشکلات بسیاری همراه است. با این حال اخیرا سازمان خصوصی‌سازی اعلام کرده است در سال 98 قصد دارد 600 شرکت دولتی را طی فرآیندهای قانونی به بخش غیردولتی واگذار کندکه با تجربه ۲دهه اخیر از همین الان محکوم به شکست است.

لذا اگر قرار است در سال ۹۸شرکت‌های دولتی خصوصی‌سازی شوند، 1- نباید این اموال دولتی از جیب دولت به جیب خودش یا جیب شبه‌دولتی‌ها برود، 2- قبل از واگذاری باید ضمن توجه به دماسنج اقتصاد، با تجدید ساختار و آماده‌سازی شرکت‌ها پیش از واگذاری و نظارت دولت بر نحوه اداره شرکت‌ها پس از واگذاری درباره اطمینان از ادامه عملیات، حفظ اشتغال و انجام سرمایه‌گذاری خصوصی‌سازی انجام شود و 3- نهادهای قضایی ضمن ارزیابی اهلیت، نبود فساد و اخذ تضامین کافی شرکت‌های دولتی را به بخش خصوصی واقعی واگذار کنند. ۴- طی دو دهه فقط ۸۳۵ شرکت خصوصی سازی شده است، بر این مبنا خصوصی سازی ۶۰۰ شرکت در سال ۹۸ فاقد منطق علمی، فنی و اجرایی است.

از این جیب به آن جیب!

یکی از نتایج بسیار تلخ قصه خصوصی‌سازی در ایران، انتقال مالکیت از دولت به خصولتی‌هاست. در این زمینه بررسی‌های مراکز تحقیقاتی کشور ازجمله مرکز پژوهش‌های مجلس نشان می‌دهد تا سال 94 ازمجموع کل واگذاری‌ها، تنها 16 درصد به بخش خصوصی واقعی واگذار شده است.

بر این اساس سهام عدالت نیز که با نام خصوصی‌سازی مردمی صورت گرفت، عملا از این طریق ۲۳ درصد از واگذاری‌ها را در داخل دولت جیب‌به‌جیب کرد؛ اما بخش عمده واگذاری‌ها تحت‌عنوان خصوصی‌سازی در ایران مربوط به نهادهای عمومی- دولتی و شبه‌دولتی‌ها (خصولتی‌ها) است که 61 درصد از شرکت‌های خصوصی‌سازی‌شده را در اختیار دارند. در اینجا نیز شرکت‌های مذکور یا در اختیار نهادهای عمومی هستند یا در قالب سهام شرکت‌های بانکی، شرکت‌های سازمان بازنشستگی کشوری و سازمان تامین اجتماعی و... زیرنظر دولت هستند. 

گواه این مطلب که خصوصی‌سازی در ایران عملا از جیب‌به‌جیب دولت یا خصولتی بوده، گزارش سال 97 سازمان مدیریت صنعتی است که نشان می‌دهد از بین 500 شرکت برتر ایران (از لحاظ درآمدی، فروش و دارایی) در سال مالی 96 تعداد 195 شرکت برتر در مالکیت خصولتی‌ها، 231 شرکت در مالکیت بخش خصوصی و 74 شرکت نیز در مالکیت دولت است. نکته قابل‌تامل این گزارش آنجاست که در گروه 100 شرکت برتر اول، 28 شرکت خصوصی، 60 شرکت خصولتی و 12 شرکت دولتی است. در گروه 100 شرکت برتر دوم، 47 شرکت خصوصی، 31 شرکت خصولتی و 22شرکت دولتی است.

در گروه 100 شرکت برتر سوم، 52 شرکت خصوصی، 32 شرکت خصولتی و 16 شرکت دولتی است. در گروه 100 شرکت برتر چهارم، 55 شرکت خصوصی، 33 شرکت خصولتی و 12 شرکت دولتی است. همچنین در گروه 100 شرکت پنجم 49 شرکت خصوصی، 39 خصولتی و 12 شرکت نیز دولتی هستند. به بیان ساده‌تر، بعد از دو دهه خصوصی‌سازی در ایران، غالب شرکت‌های برتر ایران از لحاظ درآمد و فروش، در مالکیت بخش خصولتی و دولتی هستند.
 
دولت هاشمی و واگذاری‌های پشت‌پرده

بررسی آماری عملکرد سازمان خصوصی‌سازی ایران نشان می‌دهد اولین تجربه‌ خصوصی‌سازی در ایران از اوایل دهه 70 و در دولت مرحوم هاشمی‌رفسنجانی اتفاق افتاده است. طی سال‌های 70 تا 75 دولت هاشمی‌رفسنجانی حدود 332 میلیارد تومان از سهام شرکت‌های دولتی را واگذار کرده که نکته قابل‌تامل همه این واگذاری‌ها، واگذاری مذاکره‌ای است که عملا اموال دولتی را به بهای توافق‌شده بین نماینده دولت و خریدار موردنظر (افراد صاحب نفوذ و سازمان‌ها) واگذار شده ‌است.

در این واگذاری‌های مذاکره‌ای علاوه‌بر ارزش‌گذاری بسیار پایین شرکت‌های دولتی، به‌دلیل کم‌توجهی به اهلیت خریدار و بی‌توجهی به وضعیت محیط کسب‌و‌کار شرکت‌های واگذارشده با ورشکستگی، تعطیلی یا تعدیل کارگران روبه‌رو شدند.

دولت خاتمی و خصوصی‌سازی دوستانه

بررسی آماری عملکرد سازمان خصوصی‌سازی ایران نشان می‌دهد در دوره هشت‌ساله دولت خاتمی درمجموع دوهزار و 515 میلیارد تومان سهام شرکت‌های دولتی خصوصی‌سازی شده‌اند. در این دوره اگرچه برخلاف دولت هاشمی واگذاری‌های مذاکره‌ای متوقف شد، اما بسیاری از شرکت‌های واگذارشده به‌دلیل وجود فساد در واگذاری‌ها و عدم توجه به اهلیت خریدار، به‌زودی طعم تلخ ورشکستگی را تجربه کردند.

ازجمله تجربیات غم‌انگیز این دوره، یکی شرکت رشت‌الکتریک بود که در سال ۸۲ و زمانی که اسحاق جهانگیری وزیر صنایع و معدن بود، طی قراردادی مبهم به چهار اصلاح‌طلب نزدیک به دولت واگذار شد و طولی نکشید که شرکت به ریل ورشکستگی افتاد و دومین شرکت نیز که سرنوشتی بسیار تلخ‌تر از قبلی دارد، شرکت پاسیلون است. این شرکت که یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان الیاف در ایران بود و طی چهار دهه در خرم‌آباد با بیش از 2000 پرسنل مشغول فعالیت بود، در سال 82 با قیمت نازل 5.3 میلیارد تومان قیمت‌گذاری شد. اما نکته قابل‌تامل اینجا بود که آورده اولیه خریداران فقط 11 درصد از ارزش شرکت را پوشش می‌داد و مقرر شد طی 16 قسط مابقی را پرداخت کنند که درنهایت با فروش اموال و مواد اولیه، شرکت درنهایت از سال 87 به بعد به ریل ورشکستگی افتاد و حالا آخرین خبرها حکایت از آن دارد که شرکت مذکور به ارزش ۱۰۰میلیون تومان به سه چوپان اجاره داده شده است.

دولت احمدی‌نژاد و بهشت خصولتی‌ها

بررسی آماری عملکرد سازمان خصوصی‌سازی ایران نشان می‌دهد دولت احمدی‌نژاد با واگذاری بیش از 102 هزار و 644 میلیارد تومان سهام شرکت‌های دولتی، رکورددار خصوصی‌سازی در ایران است. یکی از دلایل توسعه چشمگیر خصوصی‌سازی در دولت احمدی‌نژاد، با ابلاغ سیاست‌های کلی اصل 44 قانون اساسی است. همچنین واگذاری شرکت‌های بزرگ در قالب سهام عدالت یکی دیگر از دلایل رکوردداری دولت احمدی‌نژاد در خصوصی‌سازی است، به‌طوری که 27 درصد از حجم واگذاری‌های این دوره مربوط به سهام عدالت است. حجم بالای واگذاری‌ها در قالب رد دیون به بخش عمومی و شبه‌دولتی‌ها (خصولتی‌ها) یکی از مهم‌ترین انتقادها به خصوصی‌سازی دوره دولت احمدی‌نژاد است.

بر این اساس با توجه به اینکه 61 درصد از کل واگذاری‌های خصوصی‌سازی در ایران تا سال 94 را شبه‌دولتی‌ها یا همان خصولتی‌ها در اختیار گرفته‌اند، می‌توان گفت احمدی‌نژاد از این منظر رکورددار توسعه بخش تبدیل خصوصی‌سازی به خصولتی است. همچنین به‌واسطه اجرای طرح سهام عدالت نیز بخش قابل‌توجهی از واگذاری‌های این دوره عملا از جیب دولت به جیب دیگر دولت انتقال یافت.

دولت روحانی؛ حراج بی برنامه

براساس آمارهای سازمان خصوصی‌سازی ایران، طی سال‌های 93 تا 96، 15 هزار و 433 میلیارد تومان سهام شرکت‌های دولتی در قالب خصوصی‌سازی واگذار شده است که 2600 میلیارد تومان آن در قالب رد دیون بوده است. بر این اساس همان شیوه رد دیون دولت‌های قبلی در دولت روحانی نیز تکرار شده و از این طریق بخش قابل‌توجهی از شرکت‌های دولتی از جیب دولت به جیب شرکت‌های خصولتی واگذار شده است. اما نکته قابل‌تامل خصوصی‌سازی در دولت روحانی، علاوه‌بر عدم رعایت مواردی همچون اهلیت، توجه به دماسنج اقتصاد کلان و فضای مساعد کسب‌وکار و... ، حجم بالای فسادی است که به‌واسطه قیمت‌گذاری پایین اتفاق افتاده است.

در این زمینه گزارش تفریغ بودجه سال 96 دیوان محاسبات نشان می‌دهد طی سال‌های 92 تا 97 در شرکت‌هایی همچون پالایش نفت کرمانشاه، نیشکر هفت‌تپه، هپکو اراک و ماشین‌سازی تبریز، ریخته‌گری ماشین‌سازی تبریز و املاک ائل‌گلی به‌دلیل فقدان اهلیت و تخصص کافی توسط خریدار، ضرر و زیان قابل‌توجهی به بیت‌المال وارد شده است. برای مثال شرکت کشت و صنعت مغان در حالی به ارزش 1850 میلیارد تومان واگذار شده که ارزش واقعی آن بیش از چهارهزار میلیارد تومان بوده است. همچنین زیرمجموعه‌های شرکت توسعه گردشگری 554 میلیارد تومان، آلومینیوم المهدی و طرح هرمزال 500 میلیارد تومان و شرکت پالایش نفت کرمانشاه 418 میلیارد تومان کمتر از ارزش واقعی قیمت‌گذاری و به فروش رسیده‌اند که دیوان محاسبات حالا پیگیر وضعیت آنهاست. به‌عبارتی، فقط در واگذاری چهار شرکت بیش از 3.6 هزار میلیارد تومان ارزان‌فروشی و تخلف شده که نشان‌دهنده وجود فساد گسترده در زمینه خصوصی‌سازی است.

چرا خصوصی‌سازی در ایران شکست خورد؟

بررسی تجربیات جهانی نشان می‌دهد چهار مولفه پیش‌نیاز خصوصی‌سازی در کشورهای مختلف بوده است که شامل: 1- نبود فساد در واگذاری‌ها (توجه به اهلیت در واگذاری، قیمت‌گذاری واقعی و اخذ تضامین کافی از خریدار)، 2- مساعد بودن فضای کسب‌وکار، 3- ثبات اقتصاد کلان و 4- حقوق مالکیت کارآمد.

در زمینه فساد در واگذاری‌ها بررسی‌ها نشان می‌دهد طی سال‌های 93 تا 97 فقط در واگذاری چهار شرکت دولتی همچون پالایش نفت کرمانشاه، کشت‌وصنعت مغان، آلومینیوم المهدی و هرمزال و زیرمجموعه‌های شرکت توسعه گردشگری بیش از 3.6 هزار میلیارد تومان ارزان‌فروشی شده است. در دهه 80 نیز در واگذاری شرکت پارسیلون خرم‌آباد علاوه‌بر ارزش‌گذاری پایین، تضامین کافی از خریدار اخذ نشده و همچنین خریدار اهلیت لازم را نداشته است.

همچنین در واگذاری شرکت‌های هپکو، ارج، چیت‌سازی ری، نساجی مازندران و رشت‌الکتریک علاوه‌بر ارزش‌گذاری پایین، خریدار اهلیت کافی را برای تصدی شرکت نداشته است. البته در واگذاری‌های رشت‌الکتریک و هپکو، علاوه‌بر موارد مذکور، دولتی‌ها عملا خودشان خریدار شرکت‌های خصوصی‌سازی‌شده بوده‌اند.

حال اگر آمار 61درصدی خریداران خصولتی شرکت‌های به‌ظاهر خصوصی‌سازی‌شده را نیز به موارد مذکور اضافه کنیم، مشخص می‌شود آنچه در ایران تحت‌عنوان خصوصی‌سازی شرکت‌های دولتی یاد می‌شود، عمدتا تغییر شکل دخل و خرج از جیب دولت به جیب شبه‌دولتی و بخش خصوصی غیرواقعی و ناکارآمد بوده است.  علاوه‌بر فساد، دومین پیش‌نیاز خصوصی‌سازی، موضوع فضای مساعد کسب‌وکار است.

بررسی‌ها نشان می‌دهد متاسفانه بسیاری از خصوصی‌سازی‌ها در ایران عملا در دوره‌های رکود انجام شده است که نمونه آن را در سال‌های پایانی دولت احمدی‌نژاد شاهد هستیم. همچنین در شرایط فعلی نیز با وجود خیز اقتصاد ایران به دوره رکود تورمی و رتبه 128 ایران در سهولت کسب‌وکار در جهان، دولت قصد دارد در سال 98، 800 شرکت را خصوصی‌سازی کند. سومین پیش‌نیاز خصوصی‌سازی، ثبات اقتصاد کلان است.

در این زمینه نیز بررسی‌ها نشان می‌دهد بخش قابل‌توجهی از خصوصی‌سازی‌های شرکت‌های دولتی در سال‌های 91 و 92 انجام شده که اقتصاد ایران همانند شرایط فعلی با التهابات ارزی شدید، تورم بالا و رکود روبه‌رو بوده است. همچنین در شرایط فعلی نیز در حالی خصوصی‌سازی فله‌ای شرکت‌های دولتی مطرح است که ایران در گزارش رقابت‌پذیری سال 2018 رتبه 44 جهان در شاخص بی‌ثباتی اقتصاد کلان را دارد.

چهارمین پیش‌نیاز خصوصی‌سازی، موضوع حقوق مالکیت است. در این زمینه نیز گزارش رقابت‌پذیری سال 2018 نشان می‌دهد ایران در شاخص حقوق مالکیت، رتبه 100 جهان را دارد.

منبع: روزنامه فرهیختگان

عناوین مرتبط

دیدگاه کاربران

ناشناس۹۰۹۲۱۸۱۱:۳۸:۳۸ ۱۳۹۸/۲/۲۶
شرکت مخابرات را از قلم انداختید، حجم فساد و قیمتگذاری کمتر از حد این شرکت تقریبا بیشتر از رقم کلیه مواردی است که در گزارش ذکر شده است.
مرادی۹۰۹۴۰۲۱۳:۴۷:۳۹ ۱۳۹۸/۲/۲۶
به هر فساد و رانتی نگاه میکنیم متوجه میشویم ریشه .. اش در دولت هاشمی گذاشته شد. بخاطر همین از دولت روحانی هم انتظاری بیش از این نیست
دکتر رضایی۹۰۹۲۸۶۱۲:۳۲:۴۸ ۱۳۹۸/۲/۲۶
اصولا چرا باید شرکت هایی که متعلق به ملت وبیت المال است فروخته شود خصوصی سازی یک .. برای حراج بیت المال واستفاده مقامات ومسئولین است مگر اینها اموال واملاک پدر ی دولت هستند که می فروشد دولت اصولا یک جمعی از آدمهاست که به نمایندگی از ملت اداره امور اجرایی را برعهده می گیرد دولت مالک کارخانجات وبیت المال و سرمایه های کشور نیست
ناشناس۹۰۹۳۳۸۱۳:۰۸:۵۱ ۱۳۹۸/۲/۲۶
زیرا بخش خصوصی در ایران قبل از آنکه به تولید فکرکند به سود های آنچنانی فکر میکند و به نیروی کار نه بعنوان اصلی ترین ابزار تولید بلکه بعنوان نیرویی مزاحم و دردسر ساز نگاه میکند که نباید امنیت شغلی داشته باشد .بدیهیست با چنین نگاهی نمیتوان صنایع را به رشد و اعتلا رساند.
ناشناس۹۰۹۳۴۰۱۳:۱۰:۰۶ ۱۳۹۸/۲/۲۶
خصوصی سازی فقط برای انتقال اموال مردم به فک و فامیلهای خودتون بود و بس
ناشناس۹۰۹۳۶۱۱۳:۱۷:۴۴ ۱۳۹۸/۲/۲۶
چون در تمام این سالها ملت ایران به دو دسته 《 خودی و غیر خودی 》تقسیم شده اند و اختیار همه اموال و دارایی های مملکت و ملت در دست《 خودی ها و خانواده و آشنایان و دوستانشان 》است و غیر خودی ها هم تنها در زمان انتخابات ها جزو شهروندان .. محسوب می شوند .
ناشناس۹۰۹۳۷۰۱۳:۲۱:۰۹ ۱۳۹۸/۲/۲۶
چون قدرت در مردم گردش ندارد و بین یک فامیل و گروه خاص انحصاری با رانتها و تبعیضهای .. خود گردش دارد .
ناشناس۹۰۹۴۵۱۱۴:۱۷:۵۱ ۱۳۹۸/۲/۲۶
کلنگ افتتاحیه فساد دولتی رو دولت هاشمی زد.
نیما۹۰۹۴۶۰۱۴:۲۳:۱۵ ۱۳۹۸/۲/۲۶
من یک جوون تحصیلکرده هستم و یک سوال دارم در مورد خصوصی سازی معادن. تا جایی که بنده میدونم تمامی معادن مختلف را خداوند در دل خاک این کشور قرار داده و بیت المال هستند. از طرف دیگر تقریبا تمامی دستگاه های استخراج و کارخانه های مختلف مانند فولاد و مس و غیره ابتدا با پول نقت مردم این کشور که بیت المال است خریداری شده. حالا مسئولان ما با چه مجوزی بیت المال را به بخش شبه خصوصی می دهند. از نظر بنده خصوصی سازی زاییده ناتوانی مدیران نالایق، بی هنر و نابلد دولت است که حاصل آن شده غارت بیت المال. خصوصی سازی زاییده نظام سرمایه داری است... و نتیجه آن ثروتمنداتی فاسد و یکه تاز است. آینده خصوصی در نهایت ترامپ و ترامپ هاست آیا مسئولان ما نابینا شده اند؟؟؟
ناشناس۹۰۹۵۷۷۱۵:۵۴:۴۳ ۱۳۹۸/۲/۲۶
در این همه سال دولتها ناکارآمد بوده و هستند. خصوصی سازی ناکارآمد است. قانون گذار و قضا ناکارآمد بوده و ..
ناشناس۹۰۹۶۲۱۱۶:۲۰:۰۶ ۱۳۹۸/۲/۲۶
خلاصه به اسم خصوصی سازی مملکت توسط دولتهای مختلف رسما غارت شد
ناشناس۹۰۹۷۱۶۱۸:۰۳:۴۵ ۱۳۹۸/۲/۲۶
کدام خصوصی سازی؟ هر وقت کفگیر به ته دیگ خورد دولت برای جبران کمبود درآمد نفتی شروع به فروش شرکت های دولتی و صنایع ملی به اشخاصی نزدیک به دولت یا سازمان ها و نهادهای.. می کند.
ناشناس۹۰۹۸۹۴۲۲:۲۱:۱۲ ۱۳۹۸/۲/۲۶
همه چی شکست می خوره خصوصی سازی هم روش
ناشناس۹۰۹۹۳۷۲۳:۳۷:۴۴ ۱۳۹۸/۲/۲۶
چه کسی باید ارزیابی می کرد ونکرد

پربحث‌های امروز

  1. بازداشت پوری حسینی و شکست اختصاصی‌سازی اقتصاد

  2. نکته‌ای در مورد مساله حجاب

  3. انتقاد تند نخبه جوان از وضع کشور در حضور رهبر انقلاب  

  4. پول‌های بزرگ کثیف چگونه در اقتصاد کشور جابجا می‌شوند؟

  5. ایران خودرو بر سر دوراهی فروپاشی یا تولید ناب

  6. واکنش علی مطهری به ماجرای مازیار ابراهیمی

  7. با این قوانین، چند نفر حاضرند مسئولیت بپذیرند؟

  8. تحلیل عباس عبدی از موضع گیری اخیر یزدی و آملی لاریجانی

  9. مهاجرت مستاجران از تهران/ کاهش 19 درصدی معاملات اجاره

  10. نامه زاکانی به وزیر اطلاعات: فساد در کشور ماحصل بی توجهی مسئولان مرتبط است/ منتظرم در دادگاه روابط ناسالم و حقوق ضایع شده مردم را بیان کنم

  11. از تخلفات پسر یکی از مراجع تقلید تا تغییر چندین امام جمعه   

  12. آسوشیتدپرس به نقل از کارشناسان: تحریم ها آمریکا را منزوی کرده است

  13. لاریجانی: تحریم‌ها ایران را از برنامه‌های توسعه‌ای‌اش جلو انداخت/ما هیچ وقت دنبال جنگ نبودیم

  14. جانِ انجیر  

  15. ورود پلیس به ماجرای سگ کشی/برخورد با هر گونه حیوان آزاری

  16. ارتش یمن پهپاد ساخت آمریکا را سرنگون کرد

  17. برایان هوک: آمریکا از «مکانیسم ماشه» برای احیای تحریم‌ها علیه ایران استفاده نمی‌کند

  18. پاسخ ظریف به ادعای «برایان هوک» درباره کودتای ۲۸ مرداد

  19. پسر نتانیاهو: پدرم حرف مفت زیاد می‌زند

  20. لایحه «اصلاح قانون پولی و بانکی کشور» به مجلس رفت

  21. امکان حضور بانوان در بازی‌های ملی در آزادی فراهم شد

  22. کنایه فلاحت پیشه به بازداشت چند مسئول ایران خودرو

  23. امروز اولین دیدار اعضای هیأت دولت در سال 98 با رهبر انقلاب

  24. عمامه گذاری طلاب   

  25. شواهدی از به پاخیزی گروهک داعش در سوریه

پربحث‌های دیروز

  1. استفاده از کارتخوان توسط پزشکان یک قانون است و باید اجرایی شود

  2. ایران چه تعداد سید و سادات دارد؟/ تفاوت میر، سید، سیده و سادات چیست؟

  3. یکه زارع چرا برکنار شد؟

  4. درس هايي ماندگار از كفش هاي كهنه يك حاكم ...

  5. در نشست سه‌جانبه ایران و یمن و اروپا در تهران چه گذشت؟/ دست برتر یمن در تحولات میدانی و دیپلماتیک

  6. پارسایی: خودروسازها ناکارآمدی خود را در زمین تولید ملی می‌اندازند/ توضیح درباره هزینه طراحی صندوق ۲۰۶

  7. پنج دروغی که ترامپ درباره ایران می گوید

  8. شمخانی: آمریکا عامل اصلی تنش در منطقه است/ ایران به میز مذاکره برنمی‌گردد

  9. توضیح وکیل نجفی درباره علت اعتراض به حکم دادگاه

  10. چرا نام «گریس 1» به «آدریان دریا» تغییر کرد؟

  11. واکنش توئیتری شهردار تهران به ماجرای حیوان آزاری

  12. مردم منتظر محاکمه رانت‌خواران پیدا و پنهان مافیای خودرو⁩ هستند

  13. ظریف: جمعه در پاریس با ماکرون و لودریان دیدار می کنم

  14. «عقده‌گشایی ائتلاف سعودی» به تلافی شکست در جبهه‌های مختلف یمن

  15. طبخ ۱۴۰۰۰ پرس غذای نذری به مناسبت عید غدیر خم در شیراز  

  16. اظهارات ضدونقیض از آمار وکلا/ نبود شفافیت در بازار خدمات حقوقی

  17. از بازنشسته‌ها خبر دارید؟

  18. چرا مسکن چاره‌ای جز ارزان شدن ندارد

  19. موج انتقادها به بی‌احترامی همسر نتانیاهو به مراسم سنتی اوکراین

  20. چرا اسم امیرالمومنین در قرآن نیامده است؟

  21. توضیحات شهرداری در مورد عدم ثبت نام زنان در اپلیکیشن دوچرخه‌های اشتراکی

  22. اروپایی‌ها باید نفت ما را در قالب اینستکس پیش‌خرید کنند/ پرونده ۷ بدهکار دانه‌درشت قضایی شد

  23. آمریکایی‌ها جرات توقیف نفتکش ایرانی را ندارند

  24. پویش مردمی فقط به عشق علی(ع)   

  25. ۱۱ دلیل برای عدم استفاده از اینترنت در کشور

پربحث‌های هفته

  1. بالاخره در مساله حجاب چه کنیم؟

  2. خانواده «میترا استاد» رضایت دادند/ رهایی «نجفی» از قصاص

  3. تذکاری بر یک برداشت غلط از باوری درست درباره حکومت دینی

  4. پوری حسینی رئیس سابق سازمان خصوصی سازی بازداشت شد

  5. ارتباط ازدواج و حجاب جوانان

  6. پاسخ آملی لاریجانی به ادعاها و اتهامات اخیر/ از هیچ متخلف و فاسدی حمایت نکرده و نخواهم کرد/هیچگاه نگفته ام نجف می روم

  7. هشدار توکلی به مسئولان نظام درباره رشد حاشیه‌نشینی در کشور/ صدای «هل من ناصر» مستأجران و مستمندان را بشنویم

  8. عراقچی: مداخله در بازار ارز با دستور رئیس‌جمهور انجام شد/ دولت وقوع بحران ارزی را باور نمی‌کرد/ تایید صلاحیت سالار آقاخانی توسط وزارت اطلاعات

  9. یکه زارع مدیرعامل ایران‌خودرو بازداشت شد

  10. توپی که پزشکان به زمین مشاغل دیگر می‌اندازند

  11. هزینه ۳ هزار میلیارد تومانی برای طراحی صندوق پژو ۲۰۶ / طراحی ۱۲۰ میلیارد تومانی سمند!

  12. صدور گواهینامه رانندگی موتور برای زنان از نگاه یک حقوقدان

  13. یک سال و نیم در ملایر به دنبال رادیولوژیست گشتیم؛ نبود/ طرح افزایش ظرفیت رشته های پزشکی باید در اولویت قرار بگیرد

  14. چرخش ظریفانه از برجام!...

  15. روحانی: اون ۹۸ که ما می‌خواستیم این ۹۸ نیست   

  16. نفتکش ایرانی در جبل الطارق با وجود مخالفت آمریکا آزاد شد

  17. واکنش‌ها به نامه‌ای که باید سربسته می‌ماند

  18. دولت هند ضرب‌الاجل دو ساعته‌ به شیخ زکزاکی داد

  19. واکنش احمد توکلی به اختلافات «آملی‌لاریجانی» و «یزدی»

  20. اینستاگرام چطور باعث "احمق‌پروری" در جامعه شده است؟

  21. واکنش‌ها به اظهارات منتسب به آیت‌الله یزدی/ سوال محمود صادقی درباره دلیل آزادی فرمانده عملیات ترور/دفاع یک اصلاح طلب از آیت‌الله مصباح یزدی

  22. اتاق رو به کعبه شبی ۳۰۰ میلیون تومان!

  23. تصویر دیده نشده از دیوار کشی رئیسی  

  24. اژه‌ای: ‌فردی توانسته با بهانه‌ای ‌۳۸هزار سکه خریداری کند/ عمده ذخایر طلای کشور به‌دست خودمان بر باد رفته

  25. برنج ایرانی به‌نسبت پارسال 100 درصد گران شد

پربحث‌های دیروز

  1. استفاده از کارتخوان توسط پزشکان یک قانون است و باید اجرایی شود

  2. یکه زارع چرا برکنار شد؟

  3. پارسایی: خودروسازها ناکارآمدی خود را در زمین تولید ملی می‌اندازند/ توضیح درباره هزینه طراحی صندوق ۲۰۶

  4. چرا نام «گریس 1» به «آدریان دریا» تغییر کرد؟

  5. مردم منتظر محاکمه رانت‌خواران پیدا و پنهان مافیای خودرو⁩ هستند

  6. اظهارات ضدونقیض از آمار وکلا/ نبود شفافیت در بازار خدمات حقوقی

  7. از بازنشسته‌ها خبر دارید؟

  8. چرا مسکن چاره‌ای جز ارزان شدن ندارد

  9. اروپایی‌ها باید نفت ما را در قالب اینستکس پیش‌خرید کنند/ پرونده ۷ بدهکار دانه‌درشت قضایی شد

  10. وضعیت اقتصاد شبیه دوران مصدق است

  11. دستور ویژه رئیس قوه قضاییه برای رسیدگی به تخلفات خودروسازان  

  12. افزایش قیمت نفت به بالای ۶۰ دلار

  13. افزایش موقتی غلظت ازن در هوای تهران

  14. تداوم خیزش گرد و خاک در نوار شرقی کشور

  15. پیش‌بینی کاهش بیشتر قیمت مسکن/افزایش وام خرید مسکن فعلا به صلاح نیست

  16. رکورد بیشترین رشد تولید نفت و گاز متعلق به کدام کشور است؟

  17. تاثیر کاهش ارز در قیمت تلفن همراه/ بازار گوشی در روزهای آینده آرام خواهد شد

  18. عضو دیده‌بان شفافیت: متولیان سامانه تی‌تک، مسئولیت تخلفات احتمالی آن را می‌پذیرند؟

  19. الزامات اصلاح یارانه‌های انرژی با وارد شدن کمترین فشار به مردم

  20. جوان گرایی مدیران درکار نبود؛ اشتباه اطلاع رسانی "دولت"، حداکثر سن مدیران ارشد را ۵۰ سال کرد

  21. عرضه سهام عدالت در بورس منتظر مصوبه مجلس است

پربحث‌های هفته

  1. پوری حسینی رئیس سابق سازمان خصوصی سازی بازداشت شد

  2. هشدار توکلی به مسئولان نظام درباره رشد حاشیه‌نشینی در کشور/ صدای «هل من ناصر» مستأجران و مستمندان را بشنویم

  3. عراقچی: مداخله در بازار ارز با دستور رئیس‌جمهور انجام شد/ دولت وقوع بحران ارزی را باور نمی‌کرد/ تایید صلاحیت سالار آقاخانی توسط وزارت اطلاعات

  4. یکه زارع مدیرعامل ایران‌خودرو بازداشت شد

  5. هزینه ۳ هزار میلیارد تومانی برای طراحی صندوق پژو ۲۰۶ / طراحی ۱۲۰ میلیارد تومانی سمند!

  6. برنج ایرانی به‌نسبت پارسال 100 درصد گران شد

  7. بازداشت پوری حسینی و شکست اختصاصی‌سازی اقتصاد

  8. ناکارآمدی طرح‌های حمایتی دولت در مسکن / به همه چیز فکر شده غیر از مشکل اصلی!

  9. وعده دوباره پلیس برای توقف شماره گذاری خودروی پراید/ آیا این بار هم پیروزی از آن خودروسازان خواهد بود؟

  10. استفاده از کارتخوان توسط پزشکان یک قانون است و باید اجرایی شود

  11. یکه زارع چرا برکنار شد؟

  12. استعفای پوری‌حسینی پذیرفته شد

  13. آیا حذف پراید در شرایط فعلی شدنی است؟

  14. پول‌های بزرگ کثیف چگونه در اقتصاد کشور جابجا می‌شوند؟

  15. معاون سابق وزیر نفت: خسارت ۳۴ هزار میلیارد تومانی کشور از حذف کارت سوخت/ مسئولیت با زنگنه است

  16. ملت منتظر گزارش خصوصی‌سازی

  17. پشت پرده خصوصی‌سازی‌ها با محاکمه علنی آشکار می‌شود

  18. ایران خودرو بر سر دوراهی فروپاشی یا تولید ناب

  19. حذف صفر از پول ملی علاج تورم نیست/ دولت با ارائه لایحه حذف ۴ صفر وقت مجلس را نگیرد

  20. راهزنی جدید آمریکا برای سرقت نفت ایران

  21. اعلام جزییات تازه از دلایل بازداشت پوری حسینی

  22. پارسایی: خودروسازها ناکارآمدی خود را در زمین تولید ملی می‌اندازند/ توضیح درباره هزینه طراحی صندوق ۲۰۶

  23. چراغ جادوی ۶۸ هزار میلیاردی وزارت نفت/ صندوق‌های نفت حیاط خلوت بازنشسته‌هاست؟

  24. به منظور صیانت از بیت‌المال؛ وزیر نفت بخشنامه تقویت پایش داخلی مالی را ابلاغ کرد

  25. با این قوانین، چند نفر حاضرند مسئولیت بپذیرند؟

آخرین عناوین