پاسخ را نمی توان فقط در یک عامل مثل تعرفه یا سود واردکننده خلاصه کرد. قیمت خودرو وارداتی از چند مرحله عبور می کند: قیمت خرید در مبدا، هزینه حمل و بیمه، نرخ ارز، حقوق ورودی، مالیات، هزینه اسقاط و شماره گذاری و در نهایت شرایط عرضه و تقاضا در بازار ایران. اگر یک خودرو کمیاب باشد، فاصله قیمت بازار با هزینه واقعی واردات حتی می تواند بیشتر شود.

آیا خودرو در ایران واقعا چند برابر قیمت جهانی است؟

قبل از بررسی دلایل گرانی باید مشخص کنیم منظور از «قیمت جهانی» چیست.

قیمتی که در سایت یک خودروساز خارجی می بینید معمولا قیمت یک بازار مشخص مانند چین، امارات، اروپا یا آمریکا است. مالیات، تیپ خودرو، نوع موتور، سطح تجهیزات و حتی شرایط فروش در هر کشور متفاوت است.

برای مثال ممکن است نسخه ای که با قیمت 20 هزار دلار در یک کشور فروخته می شود، از نظر موتور و تجهیزات دقیقا مشابه نسخه وارد شده به ایران نباشد. بعضی قیمت های خارجی نیز شامل مالیات محلی هستند و بعضی دیگر مالیات را جداگانه محاسبه می کنند.

بنابراین برای مقایسه دقیق باید قیمت همان تیپ و مدل خودرو در مبدا را در نظر گرفت.

با این حال حتی پس از انجام یک مقایسه صحیح نیز مشخص است که بسیاری از خودروهای وارداتی در ایران گران تر از قیمت مبدا فروخته می شوند. بخش مهمی از این اختلاف در مسیر واردات ایجاد می شود و بخش دیگر به شرایط بازار مربوط است. برای بررسی قیمت، محصولات و شرایط عرضه خودروهای مختلف در بازار ایران، می توانید گودرزی را که بزرگترین مجموعه خودرویی کشور می باشد را بررسی کنید.

تعرفه واردات و هزینه های گمرکی چقدر روی قیمت خودرو اثر دارند؟

تعرفه واردات یکی از مهم ترین عوامل افزایش قیمت خودروهای خارجی در ایران است، اما میزان آن برای همه خودروها یکسان نیست.

طبق ضوابط ابلاغ شده برای واردات تجاری خودرو در سال ۱۴۰۵، حقوق ورودی بر اساس نوع قوای محرکه و حجم موتور متفاوت است.

نوع خودرو	حقوق ورودی تجاری
برقی	۴ درصد
هیبریدی	۱۵ درصد
بنزینی تا ۱۵۰۰ سی سی	۲۰ درصد
بنزینی ۱۵۰۱ تا ۲۰۰۰ سی سی	۴۰ درصد
بنزینی ۲۰۰۱ تا ۲۵۰۰ سی سی	۱۳۰ درصد
بنزینی ۲۵۰۱ تا ۳۰۰۰ سی سی	۱۴۵ درصد
بنزینی بیش از ۳۰۰۰ سی سی	۱۶۵ درصد

این جدول به خوبی نشان می دهد چرا خودروهای دارای موتور حجیم می توانند پس از ورود به ایران با افزایش قیمت بسیار بیشتری روبرو شوند.

برای درک ساده موضوع فرض کنید ارزش مبنای یک خودرو 20 هزار دلار باشد. حقوق ورودی 40 درصدی به تنهایی معادل 8 هزار دلار به محاسبات گمرکی آن اضافه می کند. اگر تعرفه به 130 درصد برسد، اثر آن بسیار بیشتر خواهد شد.

البته حقوق ورودی تمام ماجرا نیست.

در اطلاعیه های فروش خودروهای وارداتی نیز صراحتا اعلام شده که هزینه هایی مانند مالیات بر ارزش افزوده، بیمه شخص ثالث، شماره گذاری، گواهی اسقاط، کرایه حمل و سایر عوارض قانونی پس از ترخیص به قیمت خودرو اضافه می شوند.

نرخ مالیات بر ارزش افزوده کالاهای وارداتی در بخشنامه گمرکی سال ۱۴۰۵ نیز 10 درصد اعلام شده است.

بنابراین قیمت خودرو در ایران صرفا حاصل تبدیل قیمت دلاری آن به تومان نیست.

نرخ ارز چگونه قیمت نهایی خودرو در ایران را تغییر می دهد؟

بعد از تعرفه، نرخ ارز یکی از مهم ترین عوامل تعیین کننده قیمت خودرو است.

یک خودرو وارداتی در نهایت با ارز خریداری می شود. بنابراین هرچه ارزش ریال در برابر ارزهای خارجی کاهش پیدا کند، هزینه ریالی خرید خودرو نیز افزایش پیدا می کند.

فرض کنید خودرویی در مبدا 20 هزار دلار قیمت داشته باشد. اگر نرخ تبدیل ارز 10 درصد افزایش پیدا کند، ارزش ریالی خود خودرو نیز تقریبا 10 درصد بیشتر می شود؛ آن هم قبل از اینکه سایر هزینه های وابسته به ارزش خودرو محاسبه شوند.

اثر نرخ ارز فقط به خودروهای وارداتی محدود نیست. خودروهای مونتاژی و حتی محصولات داخلی نیز از قطعات، مواد اولیه یا تجهیزات وارداتی استفاده می کنند و تغییر نرخ ارز می تواند هزینه تولید آنها را بالا ببرد.

در سال ۱۴۰۵ گمرک نیز برای محاسبه حقوق ورودی کالاهای وارداتی مبنای ارزی مشخصی را طبق بخشنامه های مربوط تعیین کرده است. بنابراین تغییر سیاست های ارزی می تواند روی هزینه واردات تاثیر مستقیم داشته باشد.

از طرف دیگر بازار آزاد خودرو معمولا فقط به نرخ ارز محاسباتی گمرک نگاه نمی کند. انتظارات مردم درباره آینده نرخ ارز نیز می تواند قیمت پیشنهادی فروشندگان را تغییر دهد.

به همین دلیل گاهی افزایش نرخ ارز قبل از اینکه هزینه یک خودروی تازه وارد شده تغییر کند، روی قیمت خودروهای موجود در بازار تاثیر می گذارد.

چه هزینه هایی غیر از تعرفه به قیمت خودرو اضافه می شوند؟

برای رسیدن خودرو از کارخانه خارجی به پلاک ملی ایران مراحل زیادی وجود دارد.

مهم ترین هزینه ها را می توان این طور خلاصه کرد:

• قیمت خرید خودرو در کشور مبدا
• حمل بین المللی و بیمه
• حقوق ورودی و سود بازرگانی
• مالیات بر ارزش افزوده
• هزینه گواهی اسقاط خودرو فرسوده
• استاندارد و مراحل ترخیص
• بیمه شخص ثالث
• شماره گذاری
• حمل خودرو در داخل کشور
• هزینه خدمات واردکننده و شبکه فروش

قانون ساماندهی صنعت خودرو نیز شماره گذاری خودروهای وارداتی را به رعایت الزامات مربوط به گواهی اسقاط مرتبط کرده است.

نکته مهم این است که هزینه های قانونی و حاشیه بازار یک چیز نیستند. ممکن است قیمت مصرف کننده رسمی یک خودرو مشخص باشد، اما همان خودرو به دلیل عرضه محدود با رقم بسیار بالاتری در بازار آزاد معامله شود.

نقش محدودیت واردات، عرضه کم و واسطه گری در افزایش قیمت خودرو

شاید مهم ترین بخش ماجرا بعد از هزینه های رسمی، همین نقطه باشد.

بازار خودرو هم مانند هر بازار دیگری از قانون عرضه و تقاضا تاثیر می گیرد. اگر برای یک مدل 10 هزار خریدار وجود داشته باشد اما فقط هزار دستگاه از آن وارد بازار شود، طبیعی است که قیمت در بازار آزاد افزایش پیدا کند.

ایران نیز تجربه چند سال توقف واردات خودرو را پشت سر گذاشته است. واردات از سال ۱۳۹۷ با هدف مدیریت منابع ارزی ممنوع شد و مسیر بازگشت خودروهای وارداتی از سال ۱۴۰۱ دوباره شکل گرفت.

هرچند واردات در سال های اخیر افزایش پیدا کرده، حجم آن همچنان برای بعضی مدل ها محدود است. طبق آمار گمرک، در سال ۱۴۰۴ حدود 68 هزار دستگاه خودرو به ارزش تقریبی 1.5 میلیارد یورو وارد کشور شد.

محدود بودن تعداد یک خودرو سه نتیجه مهم ایجاد می کند:

1. خریداران برای تعداد محدودی خودرو رقابت می کنند.
2. فاصله قیمت رسمی و بازار آزاد افزایش پیدا می کند.
3. خرید خودرو با هدف فروش مجدد جذاب می شود.

در این شرایط واسطه گری رشد می کند. فردی که خودرو را با قیمت رسمی دریافت کرده است، ممکن است بتواند بدون ایجاد ارزش جدید آن را با قیمت بالاتر به خریدار بعدی بفروشد.

البته درست نیست تمام گرانی خودرو را به «دلالان» نسبت دهیم. واسطه گری بیشتر نتیجه وجود اختلاف قیمت و محدودیت عرضه است. اگر عرضه کافی باشد و خریدار بتواند خودرو را مستقیما با قیمت رقابتی تهیه کند، امکان دریافت سودهای غیرعادی در بازار نیز کمتر می شود.

این اختلاف میان قیمت رسمی و بازار فقط به خودروهای وارداتی محدود نیست. اگر به دنبال خرید خودروهای باکیفیت با قیمت مناسب تر هستید، بررسی شرایط ثبت نام مدیران خودرو می تواند به شما کمک کند مدل های مختلف، قیمت ها و شیوه های عرضه محصولات را بهتر مقایسه و انتخاب کنید.

چرا خودروهای کمیاب بیشترین اختلاف قیمت را دارند؟

اثر عرضه محدود را می توان در خودروهای خاص بهتر مشاهده کرد.

وقتی یک مدل فقط در تعداد محدود وارد شده باشد، قیمت آن دیگر فقط بر اساس هزینه خرید و واردات تعیین نمی شود. خریدار برای «دسترسی به یک کالای کمیاب» نیز پول پرداخت می کند.

این موضوع به خصوص درباره خودروهای لوکس، مدل های محبوب ژاپنی و کره ای یا خودروهایی که واردات آنها دشوارتر است بیشتر دیده می شود.

در مقابل اگر یک مدل توسط چند شرکت و در تیراژ بالا وارد شود، خریداران گزینه های بیشتری دارند و واردکننده یا فروشنده برای افزایش غیرمنطقی قیمت آزادی کمتری خواهد داشت.

به همین دلیل رقابت و استمرار واردات می توانند به اندازه کاهش تعرفه برای کنترل قیمت مهم باشند.

چه عواملی می توانند قیمت خودرو را به نرخ جهانی نزدیک تر کنند؟

برای کاهش فاصله قیمت خودرو در ایران و جهان فقط کاهش یک تعرفه کافی نیست.

مهم ترین عوامل عبارت اند از:

• ثبات نرخ ارز
• استمرار و قابل پیش بینی بودن واردات
• افزایش تعداد خودروهای عرضه شده
• کاهش تعرفه و هزینه های غیرضروری واردات
• افزایش تعداد شرکت های واردکننده
• ایجاد رقابت واقعی بین برندها
• کاهش فاصله قیمت رسمی و بازار آزاد
• شفاف شدن فرمول قیمت نهایی خودرو

اگر عرضه افزایش پیدا کند اما نرخ ارز شدیدا رشد کند، قیمت همچنان بالا می ماند. اگر تعرفه کاهش پیدا کند اما یک مدل فقط در تعداد بسیار محدود عرضه شود، ممکن است سود کاهش تعرفه به جای خریدار به حاشیه بازار منتقل شود. بنابراین قیمت خودرو نتیجه مجموع سیاست ارزی، تجاری و وضعیت رقابت در بازار است. اگر هدف شما خرید خودرو است، برای مدیریت بهتر هزینه ها و کاهش فشار مالی می توانید فروش اقساطی خودرو را بررسی کنید. با خرید اقساطی، امکان پرداخت بخشی از مبلغ به صورت پیش پرداخت و تسویه باقی هزینه در چند قسط فراهم می شود. البته بهتر است پیش از تصمیم گیری، مبلغ پیش پرداخت، تعداد و مبلغ اقساط، هزینه نهایی و شرایط قرارداد را با دقت مقایسه کنید.

جمع بندی

دلیل اینکه بسیاری از خودروها در ایران گران تر از بازار جهانی فروخته می شوند فقط تعرفه گمرکی نیست. نرخ ارز، حقوق ورودی، مالیات، اسقاط، حمل و شماره گذاری ابتدا قیمت تمام شده را افزایش می دهند و سپس کمبود عرضه، محدودیت واردات و تقاضای بالا می توانند قیمت بازار آزاد را بیشتر کنند.

در نتیجه برای نزدیک شدن قیمت خودرو در ایران به بازار جهانی، علاوه بر کاهش هزینه واردات، عرضه پایدار، ثبات ارزی و رقابت واقعی در بازار خودرو نیز ضروری است.