به گزارش ایسنا، مرگ یکی از مهم‌ترین رویدادهای زندگی انسان است که همواره مورد توجه پژوهشگران علوم مختلف، به‌ویژه جمعیت‌شناسان بوده است. بررسی علت‌های مرگ، به برنامه‌ریزان کمک می‌کند تا نیازهای بهداشتی جامعه را بهتر بشناسند و برای آینده تصمیم‌گیری کنند. در گذشته‌های دور، بیشتر مرگ‌ها در اثر بیماری‌های عفونی و واگیردار رخ می‌داد، اما با پیشرفت بهداشت عمومی، بهبود تغذیه، توسعه واکسیناسیون و گسترش خدمات پزشکی، الگوی مرگ تغییر کرده است. امروزه در بسیاری از کشورها، بیماری‌های مزمن و غیرواگیر جای بیماری‌های عفونی را به‌عنوان علت‌های اصلی مرگ گرفته‌اند؛ روندی که در علم جمعیت‌شناسی از آن با عنوان «گذار اپیدمیولوژیک» یاد می‌شود.

در این میان، سرطان به یکی از مهم‌ترین چالش‌های سلامت در جهان تبدیل شده است. سرطان مجموعه‌ای از بیماری‌هاست که در آن سلول‌های بدن به شکل غیرقابل‌کنترل رشد می‌کنند و می‌توانند به بافت‌های دیگر گسترش یابند. این بیماری اکنون دومین علت مرگ در جهان پس از بیماری‌های قلبی به شمار می‌رود و سهم قابل توجهی از مرگ‌های زودرس را به خود اختصاص داده است. در ایران نیز با افزایش امید به زندگی، سالمندتر شدن جمعیت، تغییر الگوی تغذیه، کم‌تحرکی و گسترش سبک زندگی شهری، موارد ابتلا و مرگ ناشی از سرطان رو به افزایش است. پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهند اگر روند کنونی ادامه یابد، سرطان در سال‌های آینده ممکن است به نخستین علت مرگ در کشور تبدیل شود.

در همین خصوص، واحد سروش، عضو هیئت علمی دانشگاه یزد، به همراه یکی از همکاران دانشگاهی خود و با همکاری دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی یزد، پژوهشی را درباره توزیع جمعیت‌شناختی و جغرافیایی مرگ‌های ناشی از سرطان و تومورها در استان‌های ایران انجام داده‌اند. این مطالعه به بررسی تغییرات مرگ‌های ناشی از سرطان طی سال‌های ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۷ پرداخته و تلاش کرده است تفاوت‌ها را بر حسب سن، جنس و محل سکونت افراد تحلیل کند.

این پژوهش از نوع تحلیل ثانویه داده‌ها بوده است، به این معنا که محققان از اطلاعات ثبت‌شده موجود استفاده کرده‌اند. داده‌های مربوط به مرگ‌ها از پایگاه سازمان ثبت احوال کشور و بر اساس طبقه‌بندی بین‌المللی بیماری‌ها استخراج شده است. همچنین برای محاسبه نرخ مرگ‌ومیر، جمعیت هر سال بر اساس نتایج سرشماری‌های رسمی و با استفاده از نرم‌افزارهای تخصصی برآورد شده است. داده‌ها سپس با نرم‌افزارهای آماری و سامانه اطلاعات جغرافیایی تحلیل شده تا تفاوت‌های استانی و منطقه‌ای به‌صورت دقیق مشخص شود.

نتایج این بررسی‌ها نشان دادند که طی هشت سال مورد بررسی، در مجموع ۲۷۶ هزار و ۹۵۶ نفر در کشور بر اثر سرطان‌ها و تومورها جان خود را از دست داده‌اند؛ یعنی به‌طور میانگین سالانه بیش از ۳۴ هزار مرگ. روند مرگ‌ومیر در این دوره صعودی بوده و میزان آن از ۳۷۶ مرگ در هر یک میلیون نفر در سال ۱۳۹۰ به ۴۹۶ مرگ در هر یک میلیون نفر در سال ۱۳۹۷ رسیده است. همچنین میزان مرگ در مردان به‌طور معنادار و قابل توجهی بیشتر از زنان گزارش شده است.

بررسی سنی نیز نشان داد هرچه سن بالاتر می‌رود، خطر مرگ ناشی از سرطان نیز افزایش می‌یابد و بیشترین بار مرگ‌ومیر مربوط به افراد بالای ۷۵ سال است. از نظر جغرافیایی، استان گیلان بالاترین نرخ مرگ‌ومیر و استان سیستان و بلوچستان کمترین نرخ را داشته‌اند. این تفاوت‌ها نشان می‌دهند عوامل محیطی، اجتماعی و سطح دسترسی به خدمات سلامت می‌توانند در شدت و توزیع مرگ‌های سرطانی نقش داشته باشند.

بر اساس تحلیل‌های تکمیلی، ایران در مرحله‌ای از گذار قرار دارد که بیماری‌های غیرواگیر، به‌ویژه سرطان، سهم بیشتری از مرگ‌ها را به خود اختصاص می‌دهند. افزایش امید به زندگی و سالمند شدن جمعیت یکی از دلایل اصلی این وضعیت است. از سوی دیگر، تغییر سبک زندگی شامل مصرف دخانیات، تغذیه پرچرب، کم‌تحرکی و چاقی نیز خطر ابتلا به سرطان را افزایش داده است. پژوهشگران تأکید می‌کنند بخشی از این مرگ‌ها قابل پیشگیری است، به‌ویژه اگر برنامه‌های غربالگری و تشخیص زودهنگام تقویت شود.