به گزارش ایسنا،نشست تخصصی«ادغام سلامت زنان و بارداری در برنامه‌های مدیریت بحران»به همت سازمان پیشگیری و مدیریت بحران شهر تهران برگزار شد. در این نشست، متخصصان بر ضرورت توجه به سلامت مادران در تمامی مراحل مدیریت بحران، از پیشگیریتا بازسازی، تأکید کردند.

حامد برکاتی معاون برنامه ریزی ستاد ملی جمعیت ، در ابتدای این نشست  با تشکر و قدردانی از شهرداری و سازمان مدیریت بحران؛ پیرامون چهره شهر در حوادث اخیر، افزود: این اقدامات شهرداری تهران باعث زنده نگه داشتن امید در میان مردم شد. 

او با توجه به سیاست‌های کلی جمعیت که ۱۴ بند است، دو محور را حائز اهمیت دانست و گفت: نخستین محور رسیدن به سطح باروری جایگزین است به این معنا که به ازای هر زن در سن باروری، به طور متوسط ۲.۱ فرزند متولد شود تا ساختار جمعیتی کشور حفظ شود. دومین محور نیز رصد مستمر شاخص‌های جمعیتی است که متأسفانه در سال‌های گذشته به اندازه کافی مورد توجه قرار نگرفته است.

برکاتی مهم ترین چالش در حوزه جمعیت را مسئله ازدواج دانست و اذعان کرد: در حال حاضر حدود ۱۲ میلیون جوان بالای ۲۰ سال و نزدیک به ۱۸ میلیون نفر بالای ۱۵ سال در کشور مجرد هستند که بخش قابل توجهی از ظرفیت آینده جمعیتی کشور در همین گروه قرار دارند.

وی با انتقاد از سیستم اجرایی قانون در این زمینه، افزود: خطرپذیرترین گروه‌ها در حوزه سلامت؛ زنان باردار( خصوصاً سه ماهه سوم بارداری)،زنانی با نیازمند مراقبت ویژه، نوزادان تازه متولد شده، نوجوانان، زنان سرپرست خانوار، زنان شیرده، خانواده های دارای چند کودک و افراد با نیازهای ویژه که معمولا رسیدگی به آنها کمتر اما نیازشان بیش از سایر گروه هاست، هستند.

برکاتی با بیان اندازه و گستره تولد در کشور گفت: در کشور با حدود ۸۶ میلیون نفر جمعیت و نزدیک به ۹۰۰ هزار تولد سالانه، در هر زمان حدود ۷۰ تا ۸۰ هزار زن باردار وجود دارد؛ یعنی حدود یک درصد جمعیت کشور.

معاون برنامه ریزی ستاد ملی جمعیت قطع مراقبت‌های زنان باردار را یکی از مهم‌ترین تهدیدها در مواقع بحران دانست و گفت: تجربه حوادثی همچون زلزله ورزقان و سیلاب‌های شمال کشور نشان داده است که در روزهای نخست وقوع حادثه، دسترسی به خدمات مراقبتی مادران باردار با اختلال جدی مواجه می‌شود. علاوه بر این، احتمال افزایش زایمان‌های ناایمن، اختلال در نظام ارجاع و انتقال بیماران، کمبود دارو، خون و تجهیزات حیاتی و همچنین افزایش استرس، سوءتغذیه و ناامنی وجود دارد.

وی با بیان اینکه در حوزه سلامت مادران سه نوع تأخیرمی‌تواند پیامدهای جدی ایجاد کند، گفت: در شرایط بحران، سه نوع تأخیر تشدید می‌شوند و می‌توانند سلامت مادر و نوزاد را با خطرات جدی مواجه کنند.نخست، تأخیر در تصمیم‌گیری برای مراجعه به مراکز درمانی که ممکن است ناشی از ترس، ناآگاهی، محدودیت‌های خانوادگی، ناامنی یا باورهای فرهنگی باشد. دوم، تأخیر در رسیدن به مرکز درمانی به دلیل تخریب راه‌ها، کمبود وسایل حمل‌ونقل یا اختلال در ارتباطات. سوم، تأخیر در دریافت خدمات مناسب به علت کمبود نیروی انسانی، دارو، تجهیزات یا ظرفیت درمانی. البته زنان در بحران تنها با چالش‌های مرتبط با بارداری روبه‌رو نیستند.

 معاون برنامه ریزی ستاد ملی جمعیت گفت: افزایش بارداری‌های ناخواسته، خطر خشونت علیه زنان و دختران، نبود حریم خصوصی در محل‌های اسکان اضطراری، مشکلات بهداشت قاعدگی و افزایش مسئولیت مراقبت از کودکان و سالمندان از جمله مشکلاتی است که باید مورد توجه قرار گیرد. از سوی دیگر، سلامت روان مادران نیز به‌شدت تحت تأثیر بحران قرار می‌گیرد. اضطراب، افسردگی، اختلال خواب، سوگ و استرس شدید می‌تواند توانایی مادر در مراقبت از خود و نوزاد را کاهش دهد و پیامدهای بلندمدتی برای خانواده به همراه داشته باشد.

توزیع بی‌رویه شیرخشک می‌تواند موجب کاهش تغذیه طبیعی نوزادان

برکاتی با توجه به تجربه حوادث اخیر معتقد است:توزیع بی‌رویه شیرخشک می‌تواند موجب کاهش تغذیه طبیعی نوزادان و بروز مشکلات بعدی شود.

او به اقدامات ضروری در قبل ، حین و بعد بحران اشاره کرد و گفت: از اقداماتی که باید پیش از وقوع بحران برای حفاظت از سلامت مادران و نوزادان در بحران برنامه‌ریزی شود، شناسایی زنان باردار و مادران تازه‌زا ، تعیین مراکز امن زایمان ، استقرار تیم‌های مامایی و پزشکی، تأمین دارو و تجهیزات ضروری، ذخایر خون و امکانات جراحی و همچنین برنامه‌ریزی برای مراقبت‌های پس از زایمان است.

برکاتی  با تأکید بر اینکه در زمان بحران فعال‌سازی تیم‌های سیار، پایش وضعیت مادران و نوزادان، تأمین مسیرهای انتقال ایمن و ثبت و تحلیل مستمر اطلاعات اهمیت ویژه‌ای دارد، تصریح کرد: پس از بحران نیز پیگیری وضعیت مادران نیازمند مراقبت ویژه، ارائه حمایت‌های روانی و اجتماعی و بازسازی خدمات سلامت باروری باید در اولویت قرار گیرد.

برکاتی در ادامه سخنان خود با اشاره به وضعیت جمعیتی کشور، اظهار کرد: در سیاست‌های کلی جمعیت و قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت، برخی موضوعات اساسی کمتر مورد توجه قرار گرفته‌اند. یکی از مهم‌ترین این موارد، مسئله ازدواج جوانان و فاصله زمانی میان ازدواج و فرزندآوری است.

افزایش سن بارداری، امکان فرزندآوری بیشتر در خانواده‌ها را از بین می‌برد 

وی با بیان اینکه میانگین فاصله ازدواج تا تولد نخستین فرزند در کشور حدود ۴.۷ سال است،اظهارکرد: فاصله میان تولد فرزند اول و دوم نیز به طور متوسط به حدود شش سال می‌رسد. در نتیجه، سن متوسط فرزندآوری نخست برای زنان به حدود ۲۷ سال و سن تولد فرزند دوم به حدود ۳۴ سالگی می‌رسد. این روند باعث می‌شود بسیاری از خانواده‌ها امکان فرزندآوری بیشتر را از دست بدهند.

معاون برنامه‌ریزی ستاد ملی جمعیت با اشاره به شاخص باروری کل کشور افزود: سطح جانشینی جمعیت ۲.۱ فرزند به ازای هر زن است؛ به این معنا که اگر میزان باروری در این سطح قرار داشته باشد، ساختار جمعیتی کشور حفظ می‌شود. با این حال، میزان باروری در ایران به حدود ۱.۳۴ فرزند رسیده که در زمره سطوح بسیار پایین باروری قرار می‌گیرد.

کاهش میزان باروری و ایجاد «چاله جمعیتی»

وی هشدار داد: مناطقی که میزان باروری آنها به کمتر از ۱.۳ فرزند برسد، وارد آنچه متخصصان «چاله جمعیتی» می‌نامند می‌شوند؛ وضعیتی که خروج از آن بسیار دشوار است. استان‌هایی مانند گیلان و مازندران اکنون در این شرایط قرار دارند.

برکاتی با اشاره به پیش‌بینی‌های جمعیتی ادامه داد: بر اساس برخی سناریوهای بین‌المللی، اگر روند فعلی باروری ادامه یابد، جمعیت ایران تا پایان قرن حاضر ممکن است به حدود ۴۴ میلیون نفر کاهش پیدا کند و بخش قابل توجهی از جمعیت کشور را سالمندان تشکیل دهند.

وی با تأکید بر پیامدهای سالمندی جمعیت گفت: سالمندی تنها یک مسئله جمعیتی نیست، بلکه تمامی بخش‌های نظام سلامت، رفاه، اقتصاد و خدمات اجتماعی را تحت تأثیر قرار می‌دهد. در دهه‌های آینده کشور با جمعیت بزرگی از سالمندان مواجه خواه شد که نیازمند خدمات درمانی، مراقبتی و حمایتی هستند.

معاون برنامه ریزی ستاد ملی جمعیت همچنین به روند کاهشی تولدها اشاره کرد و گفت: تعداد موالید کشور از بیش از یک میلیون و ۵۷۰ هزار تولد در سال ۱۳۹۵ به حدود ۸۹۲ هزار تولد در سال ۱۴۰۴ رسیده است. این کاهش نشان می‌دهد که روند افت باروری نه‌ تنها متوقف نشده، بلکه در سال‌های اخیر با سرعت بیشتری ادامه یافته است.

برکاتی با اشاره به تغییر الگوی فرزندآوری در کشور، اظهار کرد: یکی از نشانه‌های نگران‌کننده این است که برای نخستین بار، تعداد فرزندان اول از تعداد فرزندان دوم بیشتر شده است. این موضوع نشان می‌دهد که جامعه به سمت الگوی تک‌فرزندی حرکت می‌کند؛ روندی که در صورت تداوم، پیامدهای جدی برای آینده جمعیتی کشور خواهد داشت.

برکاتی خاطرنشان کرد: بر اساس پیمایش‌های ملی، میانگین تعداد فرزند مطلوب در میان خانواده‌های ایرانی بیش از دو فرزند است، اما فاصله قابل توجهی میان تمایل خانواده‌ها و تعداد فرزندان واقعی وجود دارد. این شکاف نشان می‌دهد که موانع اقتصادی، اجتماعی و حمایتی مانع تحقق خواسته‌های خانواده‌ها شده است.

وی افزود: بخش مهمی از این شکاف ناشی از عوامل اقتصادی، نگرانی نسبت به آینده فرزندان، هزینه‌های تربیت و آموزش، مسکن، اشتغال و همچنین کاهش احساس امنیت و ثبات در زندگی است. بسیاری از زوج‌های جوان تمایل به فرزندآوری دارند، اما به دلایل مختلف تصمیم خود را به تعویق می‌اندازند.

معاون برنامه‌ریزی ستاد ملی جمعیت با اشاره به نتایج نظرسنجی‌ها درباره دلایل کاهش فرزندآوری، گفت: مهم‌ترین عوامل مطرح‌شده از سوی مردم شامل شرایط اقتصادی نامناسب، ناکافی بودن حمایت‌های دولتی، نگرانی نسبت به آینده فرزندان، مسائل فرهنگی و تغییر سبک زندگی است.

برکاتی در ادامه به طرح «کارت امید مادر» اشاره کرد و یادآور شد: یکی از برنامه‌هایی که با هدف حمایت مستقیم از مادران طراحی شده، کارت امید مادر است. این طرح با هدف کاهش بخشی از هزینه‌های واقعی خانواده‌ها و همچنین تقویت جایگاه و کرامت مادری در جامعه اجرا می‌شود.

وی توضیح داد: تمامی مادرانی که از ابتدای سال ۱۴۰۵ صاحب فرزند شده‌اند، بدون نیاز به مراجعه حضوری و صرفاً بر اساس ثبت اطلاعات تولد در سامانه‌های رسمی، مشمول دریافت این حمایت می‌شوند. اطلاعات تولد از طریق بیمارستان‌ها ثبت و پس از تأیید در سامانه ثبت احوال، فرایند تخصیص اعتبار انجام می‌شود. اعتبار این طرح به صورت مستقیم بر روی کارت بانکی مادران شارژ می‌شود و امکان استفاده از آن برای خرید کالاهای تعیین‌شده فراهم است. همچنین برخی اقلام مورد نیاز مادر و کودک، از جمله پوشک و برخی کالاهای ضروری این طرح مورد توجه قرار گرفته‌اند و این دوره اول است. همچنین در سه ماهه آخر سال ۱۴۰۵ یا اوایل ۱۴۰۶ کارت فیزیکی به مادران اهدا خواهد شد که شامل ۳۰ خدمت خواهد بود.

معاون برنامه ریزی ستاد ملی جمعیت، تصریح کرد: هدف اصلی این طرح صرفاً پرداخت کمک مالی نیست، بلکه تلاش می‌شود جایگاه اجتماعی و ارزش مادری در جامعه بیش از گذشته مورد توجه قرار گیرد و حمایت از مادران به عنوان یکی از ارکان اصلی خانواده تقویت شود.