به گزارش تسنیم، آیین "شاهنامه و هویت ایرانی" در آستانه روز بزرگداشت فردوسی و زبان فارسی با حضور سیدعباس صالحی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، جمعی از سفرای کشورهای خارجی و اهالی ادب و فرهنگ عصر امروز، 23 اردیبهشت ماه در تالار وحدت برگزار شد.

سیدعباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، در ابتدای این مراسم با بیان اینکه ایران و ایرانی به فردوسی و شاهنامه به جهات مختلف مدیون است، گفت: نکته نخست اینکه نقشی که شاهنامه در زبان فارسی داشت از چند زاویه می‌توان بررسی کرد. ایران سرزمین زبان‌های گوناگون و لهجه‌ها و گویش‌های گوناگون بوده و هست و زبان فارسی زمینه‌بخش وحدت در طول تاریخ بوده و هست. فردوسی پدر این نقش بود و توانست زبان فارسی را به عنوان زبان ملی برای ما نگاهبانی کند.

وی ادامه داد: ما از معدود ملت‌هایی هستیم که وقتی متون هزار سال قبل خود را می‌خوانیم، می‌فهمیم. بسیاری از ملت‌ها چنین ارتباطی با گذشته خود ندارند. فردوسی در این درک، نقش سترگی ایفا کرد.

به گفته وزیر فرهنگ؛ فردوسی به تنهایی یک فرهنگستان در کشف واژگان، خلق واژگان و ترکیب‌سازی بود. او یک فرهنگستان پرثمر ایرانی بود و ما هنوز بر خوان او در راه‌هایی که برای ما گشود، نشسته‌ایم.

صالحی در ادامه به خلاقیت‌های زبان فردوسی اشاره و اضافه کرد: شاهنامه در خلق تصویرهای زبانی در جنگ‌ها و ارتباطات کم‌نظیر است.

وی با بیان اینکه شاهنامه حافظ اسطوره‌های ایرانی است، ادامه داد: روح جمعی ما بخش ناخودآگاه دارد که اساطیر بخشی از آن را تشکیل و جهت می‌دهند. اگر فردوسی نبود و اگر شاهنامه را نمی‌داشتیم، روح جمعی ایران به‌گونه‌ای دیگر بود. اساطیری که او برای ما ماندگار کرد، روح جمعی خاصی به ایرانیان داده است.

صالحی شاهنامه را معمار روح حماسی ایرانی توصیف کرد و افزود: شاهنامه چه در بخش اساطیری، پهلوانی و تاریخی روایت حماسی دارد که روح ایرانی را حماسی کرده است. اگر در بزنگاه‌های تاریخی مانند جنگ رمضان ایران و ایرانی می‌ماند و در برابر قدرت‌ها ایستاده، به برکت تلاش فردوسی است که در روح جمعی ما خلق شده است. ایران عزیز ما مفتخر است که شاهنامه و فردوسی داشته و دارد.

وزیر ارشاد با طرح این پرسش که چرا به فردوسی مدیون هستیم، افزود: اما اهمیت فردوسی تنها به زبان محدود نمی‌شود. فردوسی و شاهنامه حافظه تاریخی ایران‌اند. شجره‌نامه ملی و فرهنگی ایرانیان در شاهنامه ثبت شده است. بسیاری از ملت‌ها فاقد حافظه تاریخی منسجم و شناسنامه فرهنگی روشن‌اند، اما ایرانیان به برکت شاهنامه، گذشته خود را می‌شناسند و با آن زندگی می‌کنند. ملت‌هایی که از حافظه تاریخی برخوردارند، در برابر تندبادها و طوفان‌های زمانه پایدارتر می‌مانند. شاهنامه یکی از مهم‌ترین عوامل استمرار تاریخی و هویتی ایران بوده است.

او با تاکید بر اینکه شاهنامه راوی و شارح حکمت ایرانی است؛ همان حکمت خسروانی که هم نظریه دارد، هم مفهوم، هم نمادهای عینی و هم دستورالعمل‌های عملی برای زندگی و حکمرانی، گفت: فردوسی این میراث حکمی و تمدنی را در قالب روایت‌های شاهنامه برای ایرانیان حفظ و منتقل کرده است؛ از این‌رو، ایرانیان نه فقط در گذشته، بلکه امروز و در آینده نیز، همواره خود را مدیون فردوسی و شاهنامه خواهند دانست.

بخش دیگر صحبت‌های صالحی به بیانات رهبر شهید انقلاب درباره جایگاه شاهنامه و فردوسی اختصاص داشت. او در این‌باره گفت:  ایشان فردوسی را قله شعر فارسی می‌دانستند و بر جایگاه اجتماعی فردوسی تاکید داشتند و می‌فرمودند در کدام خانه و ده و محله، شاهنامه نبود و خوانده نمی‌شد؟ ایشان تاکید داشتند که شاهنامه کتاب بالینی ایرانی بوده و هست و بارها فرمودند که با شاهنامه مانوس هستند.

وزیر ارشاد به نامه‌ای از رهبر شهید که مانع از تخریب آرامگاه فردوسی در ابتدای انقلاب شد اشاره و اضافه کرد: در اوایل انقلاب گروهی قصد تخریب آرامگاه فردوسی را داشتند. وقتی رهبر شهید مطلع می‌شوند، مرقومه‌ای را می‌نویسند که با این مرقومه از آرامگاه فردوسی صیانت شد. این امر، براساس برداشتی است که رهبر شهید از جایگاه فردوسی داشتند.

صالحی با اشاره به تأثیر عاطفی برخی داستان‌های شاهنامه اظهار کرد: ایشان درباره بعضی روایت‌های شاهنامه گفته‌اند که بارها آنها را خوانده‌اند، اما به دلیل شدت قدرت تصویرسازی، نتوانسته‌اند روایت را تا پایان ادامه دهند؛ موضوعی که نشان‌دهنده توان بالای فردوسی در آفرینش ادبی و تصویرسازی است. رهبر انقلاب در توصیف فردوسی تعبیر بلندی دارند و او را صرفاً یک شاعر نمی‌دانند، بلکه روح تثبیت‌شده ایرانی معرفی می‌کنند.

میرجلال‌الدین کزازی، شاهنامه‌پژوه، در بخشی از این مراسم با اشاره به جایگاه شاهنامه در حفظ هویت ملی گفت: اگر فردوسی شاهنامه را نسروده بود، ما خود را ایرانی نمی‌دانستیم و با زبان شکر ریز پارسی با یکدیگر سخن نمی‌گفتیم. 

کزازی در بخش دیگری از صحبت‌هایش به جنگ تحمیلی سوم اشاره و اضافه کرد: ایران ما جاویدان است و همواره شکوهمند از بوته آزمون‌های بسیار باریک و دشوار بیرون آمده‌ایم. از آزمون‌های کنونی هم به همان سان و شیوه بیرون خواهیم آمد.

محمدجعفر یاحقی نیز در بخش دیگری از این مراسم با بیان اینکه تلاش کردیم تا پاسداشت زبان فارسی در روز فردوسی باشد چرا که این دو خویشاوند هستند، گفت: خوشبختانه این اتفاق رقم خورد. این فرخندگی و فر و شکوه را به تمام ایران‌دوستان شادباش می‌گویم. 

او با بیان اینکه زبان فارسی نیز مانند فردوسی غریب است، افزود: رهبر شهید از پیام "توانا بود هر که دانا بود" یاد کردند، جای این دست از اشعار در کتاب‌های درسی ما کجاست؟ در خراسان و ایران، پیامی از فردوسی پیامی دیده نمی‌شود. جا دارد تمام در و دیوار مزین به پیام‌های شاعران بزرگی چون فردوسی و سعدی باشد تا از زبان فارسی پاسداری کنیم. پاسداری از زبان فارسی و فردوسی، با همایش صورت نمی‌گیرد. فردوسی در قلب همه ایرانیان باید باشد. وقتی به تاجیکستان می‌رویم، صد برابر ایران با فردوسی آشنا هستند و مسئولان سخن خود را با ابیاتی از شاهنامه آغاز می‌کنند. امروز دست همه تاجیکستانی‌ها، شاهنامه است، چرا در ایران نباشد؟

این استاد دانشگاه فردوسی مشهد با بیان اینکه شاهنامه از ارزش خاصی برخوردار است، ادامه داد: پیکره آن هزاران تجربه‌ای است که نیاکان نا به دست آوردند و فردوسی توانست در این ظرف بلورین و زرین و با زبان فارسی به ما نشان دهد. ایرانیان تجربیات متعددی را آزموده‌اند و فردوسی توانسته این فراز و فرود زندگی را در محتوای شاهنامه منتقل کند؛ با شیواترین زبان و با هنرمندانه‌ترین تصاویر. قصه‌های شاهنامه حاوی پیام‌هایی است که خصلت‌هایی دارد که به نا هویت گی‌بخشد. اگر ایرانی امروز می‌تواند در برابر جهان ابراز موجودیت کتد، نتیجه دستاوردی است که در گذشته رخ داده و فردوسی آن را جاودانه کرده است.