نادر زندگی پرفراز و فرود توام با خطر، پیروزی، شکست، فاجعه و مصیبت داشت. این سرباز جسور در تلاش بیوقفه خود به عنوان یک رزمنده گمنام، ایران را از اشغال بیگانگان آزاد کرد. محور تمرکز نادر در مقابله با متجاوزان، عثمانیها بودند که همواره سرزمینهای شمال غربی ایران را مورد تجاوز قرار میدادند. در این راستا هم او بود که مشهورترین و بزرگترین فرماندهی عثمانی را در میادین نبرد شکست داد.
نادر پس از فتح هندوستان، ترکمنها و ازبکها را در منطقه وسیع ماورالنهر و خوارزم در شرق دریای خزر، مطیع خود کرد و در ادامه با حضور در قفقاز شمالی و جنوبی، دست عثمانیها را در آنجا کوتاه کرد. ارتشی که نادر در سال ۱۱۲۰ ه.ش برابر با ۱۷۴۲.م در اختیار داشت، قدرتمندترین نیروی رزمی آن روزگار در پهنه گیتی بود. چنانکه پس از مرگ وی، سرداران آموزشدیده او که سالها در کنارش فنون نظامی را آموخته بودند، همچون احمدخان ابدالی و ... در افغانستان و گرجستان، حکومتهای مستقل پایداری را تشکیل دادند.
نادر در اواخر عمر با دسیسه دشمنان داخلی و خارجی به جنون و بیرحمی مبتلا گردید و او را به حکمرانی مستبد تبدیل کرد که سرانجامی جز مرگ به دست افسران نداشت. زندگی پرجوش وخروش نادر و نبوغ نظامی وی آنطور که باید و شاید در تاریخ نظامی جهان مطرح نشده است. اصولا مورخین در مورد فرمانروایان مشرق زمین، بهویژه ایران، نگاه خوبی نداشته عمدتا آنها را افرادی منفعل، فاسد و یا حافظ منافع خودشان نام بردهاند.
پیروزیهای شگفتانگیز نادر میتوانست شکوه و عظمت اسطوره غربی را از نظرها محو کند. به همین جهت مورخین اروپایی هرگز نادر را در حد و اندازههای واقعی خود در میادین نبرد ندیدهاند. از آنجایی که اصولا عوامل تاثیرگذار در نبردها و پیروزیها، داشتن طرح، نقشه و روشهای پیشبینیشده است. به همین سبب نادر در تمام جنگها با تمام وجود از همه تدابیر و راهکارها بهره میبرد، به گونهای که وی را به فردی کمنظیر، آگاه، باهوش، پیگیر، مصمم و قاطع در میان فرماندهان نظامی در طول تاریخ تبدیل کرد.
نادر در مدت زمانی که در اریکه قدرت بود با استفاده از ویژگیهای پیشگفته و انتخاب تاکتیکها و روشهای ویژه منحصر به فرد و کمسابقه توانست بر دشمنان خود و سرزمین آبا و اجدادیش غلبه کرده و توطئههای آنها را خنثی کند. اعزام ایلچی برای ارزیابی و ارعاب دشمنان و استفاده از عناصر اطلاعاتی به منظور آگاهی از توان رزمی دشمن، بهرهگیری از اصول غافلگیری و عملیات روانی، انجام اقداماتی چون استتار، پوشش و اختفا، حفاظت از اطلاعات رزمی و توجه به امر روحیه، رفاه و تهییج نیروها در زمان جنگ، ازجمله اقدامات بارز و بااهمیت نادر بود که سرنوشت جنگها را به نفع او تغییر میداد.
نوشته بالا بخشی از کتاب «آیینهای رزمی نادرشاه افشار» تالیف ناصر زنگنه در انتشارات دانشگاه فرماندهی و ستاد ارتش (دافوس) بود.
