وی با اشاره به مضامین یکی از دعاهای ماه شعبان اظهار کرد: در این دعا، اهل بیت(ع) به کشتی نجات تشبیه شدهاند که پیروی از آنها موجب نجات و فاصله گرفتن از آنها موجب غرق شدن و نابودی است.
به گفته روحانی، در این آموزهها تصریح شده کسانی که دچار تندروی میشوند و میخواهند جلوتر از پیامبر و ائمه حرکت کنند، از مسیر دین خارج میشوند و در مقابل، کسانی که عقب میمانند و تلاش و حرکت ندارند نیز در مسیر نابودی قرار میگیرند، در حالی که راه درست، همراهی و حرکت همزمان با مسیر اهل بیت است.
رئیسجمهور پیشین تاکید کرد: اگر به این آموزهها عمل میشد، کشور امروز با بسیاری از شرایط سخت کنونی مواجه نبود.
وی با اشاره به تفاوت مشکلات سال جاری با سالهای گذشته گفت: پس از پایان جنگ تحمیلی هشتساله، بزرگترین افتخار جمهوری اسلامی ایران تضمین امنیت ملی کشور بود، اما در سال جاری این امنیت دچار آسیب جدی شده است.
روحانی با اشاره به تحولات سالهای ۱۳۹۷ و ۱۳۹۸ خاطرنشان کرد: ایران در آن مقطع چندین بار تا آستانه جنگ پیش رفت، اما با مدیریت تنش و ارسال پیامهای قاطع و حسابشده، از ورود به یک جنگ ناخواسته جلوگیری شد.
وی افزود: در ماجرای ساقط شدن پهپاد آمریکایی و همچنین حوادث مربوط به آرامکو، با وجود تهدیدهای صریح، تلاش شد از طریق تدبیر سیاسی و مدیریت تخاصم، مانع گسترش درگیری شود.
وی با اشاره به روند خروج آمریکا از برجام گفت: دولت ترامپ در چند مرحله تلاش کرد این توافق را از بین ببرد، از فشار از طریق آژانس بینالمللی انرژی اتمی تا همراه کردن اروپا و در نهایت خروج یکجانبه، اما در نهایت در شورای امنیت و سازمان ملل با شکستهای کمسابقهای مواجه شد.
روحانی با تاکید بر اینکه ایران در آن سالها با وجود شرایط سخت، توانست از بحران عبور کند، اظهار کرد: با این حال در سال جاری کشور وارد شرایطی شد که همواره تلاش میشد از آن پرهیز شود.
وی حمله ۱۲ روزه به جمهوری اسلامی ایران را نقطهای حساس دانست و تصریح کرد: مسئله اصلی نه محل حملات، بلکه جسارت آمریکا و رژیم صهیونیستی برای حمله مستقیم به ایران است.
رئیسجمهور پیشین با رد این نگاه که چنین حملاتی صرفاً ناشی از رفتارهای غیرعقلانی طرف مقابل بوده است، گفت: تجربه چهار سال نخست ریاستجمهوری ترامپ نشان داد که حتی در اوج تخاصم نیز میتوان تنشها را مدیریت کرد.
به گفته وی، بحث بر سر برقراری رابطه نیست، بلکه موضوع اصلی، مدیریت تخاصم و کنترل تنش برای جلوگیری از درگیریهای پرهزینه است.
روحانی با انتقاد از نبود آسیبشناسی شفاف پس از جنگ ۱۲ روزه اظهار کرد: بهویژه در رسانهها، بررسی جدی و علنی درباره ریشههای این اتفاقات صورت نگرفته است. پس از این جنگ، مسئولان بدهکار ملت ایران هستند و باید پاسخ روشنی به مردم داده شود.
وی با اشاره به نقش مردم در این مقطع تاکید کرد: اگرچه نیروهای مسلح، رهبری و سایر ارکان نظام وظایف خود را انجام دادند، اما کار بزرگ را ملت ایران انجام داد.هدف دشمنان از آغاز جنگ، کشاندن مردم به خیابانها و ایجاد شکاف داخلی بود، اما مردم با حضور و مقاومت خود این سناریو را ناکام گذاشتند. پاسخ به این ایستادگی صرفاً در حد تشکر لفظی از مردم خلاصه نمیشود و نیازمند تصمیمها و اصلاحات جدی در شیوه حکمرانی است.
صدای اعتراض مردم باید پیش از خیابان شنیده شود
روحانی با اشاره به مطالبات انباشتهشده مردم در دهههای گذشته گفت: جامعه ایران در دهههای ۷۰، ۸۰ و ۹۰ با مشکلات و نگرانیهای متعددی روبهرو بوده و اعتراضهای اجتماعی پدیدهای مقطعی نیست، بلکه نتیجه انباشت مزمن مطالبات پاسخداده نشده است.
وی با تاکید بر تفکیک اعتراض مردمی از اقدامات خشونتآمیز و تروریستی تصریح کرد: برخورد با تروریسم و سوءاستفادهکنندگان از اعتراضهای بهحق مردم ضروری است، اما اصل اعتراض مردم ریشه در نگرانیها و مطالبات واقعی دارد که باید پیش از رسیدن به خیابان شنیده و حل شود.
رئیسجمهور پیشین با بیان اینکه مردم مسیرهای مختلفی را پیش از اعتراض خیابانی طی میکنند، اظهار کرد: وظیفه حاکمیت آن است که از نخستین نشانههای نگرانی اجتماعی، برای رفع آن اقدام کند. گوش شنوا برای مطالبات مردم، لازمه حکمرانی صحیح است و جلوگیری از ایجاد شکاف اجتماعی اهمیتی اساسی دارد.
روحانی با اشاره به ترکیب جمعیتی معترضان افزود: بخش عمده افرادی که امروز در اعتراضها حضور دارند، در جمهوری اسلامی ایران متولد و بزرگ شدهاند و اغلب آنها پیش از انقلاب را تجربه نکردهاند. این افراد در مدارس، دانشگاهها، رسانهها و نهادهای رسمی کشور رشد یافتهاند و بخشی از جامعه جمهوری اسلامی محسوب میشوند. پاسخ به مطالبات مردم نباید محدود به توجه به یک خواسته کوچک و نادیده گرفتن سایر درخواستها باشد. حل مشکلات اجتماعی نیازمند اصلاحات بزرگ و تصمیمهای اساسی است و تغییرات جزئی نمیتواند مانع تکرار بحرانها در کوتاهمدت شود.
رئیسجمهور پیشین با تأکید بر ضرورت انتقال این پیام به جامعه که مطالبات مردم شنیده شده است، اظهار کرد: همه کسانی که در اعتراضها حضور داشتند، فارغ از نوع بیان مطالبات، حامل پیامی بودند که باید شنیده شود، هرچند حساب اقدامات تخریبی و تروریستی از اعتراض مدنی جداست.
روحانی با اشاره به تفاوت میان بهبود معیشت و رضایت عمومی تصریح کرد: اگرچه معیشت و امنیت مردم اهمیت بالایی دارد، اما رضایت عمومی مفهومی فراتر از این موارد است. قدرت واقعی کشور از رضایت و همراهی مردم نشأت میگیرد.
وی با استناد به آموزههای امیرالمؤمنین علی(ع) گفت: ستون دین و انسجام جامعه، مردم هستند و قدرت مقابله با دشمن نیز از همراهی عمومی حاصل میشود. روحانی تأکید کرد رضایت مردم باید در حوزههای سیاسی، اجتماعی و اقتصادی بهطور همزمان تأمین شود.
رئیسجمهور پیشین با اشاره به نقش انتخابات در سیاست داخلی اظهار کرد: برگزاری انتخابات پرشور، مهمترین نشانه سلامت سیاست داخلی است و در این میان، انتخابات ریاستجمهوری از جایگاه ویژهای برخوردار است.
روحانی با اشاره به میزان مشارکت در دور نخست انتخابات ریاستجمهوری اخیر گفت: مشارکت زیر ۴۰ درصد، خود یک پیام روشن و بلند از سوی جامعه است و نیازی به تظاهرات خیابانی برای انتقال این پیام وجود ندارد. مقایسه این میزان مشارکت با کشورهای همسایه نشان میدهد که باید دلایل کاهش اعتماد و مشارکت مردم بهصورت جدی بررسی شود. کاهش مشارکت انتخاباتی ناشی از محدود شدن گزینههای پیش روی مردم و فرآیندهای سختگیرانه تأیید صلاحیتهاست و تأکید کرد که مردم باید امکان انتخاب واقعی در میان گزینههای متنوع را داشته باشند.
حسن روحانی با بیان این که نبود نظام حزبی و سازوکارهای شفاف انتخاباتی، یکی از مشکلات بنیادین سیاست در ایران است و گفت: در صورت وجود احزاب قدرتمند، بسیاری از چالشهای فعلی در فرآیند انتخابات شکل نمیگرفت.
وی با اشاره به انتخابات اخیر ریاستجمهوری افزود: اگر مداخله رهبری نبود، مسعود پزشکیان امکان حضور در رقابت انتخاباتی را نداشت و این نشان میدهد که سازوکار ردصلاحیتها نیازمند بازنگری جدی است. در شرایطی که نظام حزبی در کشور وجود ندارد، عملاً امکان انتخاب تدریجی و شفاف نامزدها از مسیر احزاب از بین رفته است.
رئیسجمهور پیشین با اشاره به پیشینه تاریخی مردمسالاری در ایران گفت: ایران نخستین کشور در منطقه است که در دوران مشروطه صندوق رأی را تجربه کرده و اقشار مختلف جامعه از علما و روشنفکران تا بازار و مردم عادی در شکلگیری آن نقش داشتهاند. تداوم این مسیر نیازمند نهادهای مستقل و مورد اعتماد مردم است.
روحانی با انتقاد از تضعیف نهادهای مستقل اجتماعی اظهار کرد: در گذشته، حوزههای علمیه و روحانیت پناهگاه مردم در زمان بحران بودند اما وابسته شدن این نهادها به بودجه و منابع دولتی، استقلال آنها را با چالش مواجه کرده است.
وی با اشاره به حضور مردم در مقاطع حساس از جمله اعتراضات و رخدادهای امنیتی و همچنین حوادثی نظیر جنگ ۱۲روزه، تأکید کرد: پیام اصلی مردم در این رویدادها، مخالفت با مداخله خارجی در امور داخلی کشور بوده است. مردم ایران در این مقاطع نشان دادند که اعتراض داخلی را حق خود میدانند اما در برابر دخالت بیگانگان ایستادگی میکنند.
رئیسجمهور پیشین با طرح این پرسش که پس از ۴۷ سال از عمر جمهوری اسلامی، چگونه ممکن است حتی یک ایرانی امید خود را به بیگانه ببندد، تصریح کرد: چنین وضعیتی نشاندهنده وجود اشکال در کارکرد نهادهای فرهنگی، آموزشی و رسانهای کشور از جمله منبرها، تریبونها، صداوسیما و نظام آموزشی است.
روحانی با اشاره به تحولات نظم جهانی گفت: جهان امروز از هر زمان دیگری بیرحمتر شده و نه قانون بینالمللی کارآمدی وجود دارد و نه سازمان ملل از قدرت مؤثر برخوردار است. در چنین شرایطی، راهبرد اصلی باید تقویت قدرت ملی و جلب رضایت ملت باشد. هدف حکمرانی نباید صرفاً آرام کردن موقت جامعه باشد، بلکه باید توانمندسازی مردم و رضایت عمومی در دستور کار قرار گیرد. هرجا که یک قدرت خارجی با ادبیات تهدیدآمیز با ملت ایران سخن میگوید، نشاندهنده وجود نقطه ضعف در داخل است.
رئیسجمهور پیشین کشورمان با بیان اینکه تقویت قدرت نظامی و اطلاعاتی زمانبر است، تصریح کرد: یک اقدام فوری و بدون هزینه وجود دارد و آن سر فرود آوردن در برابر اراده ملت است. پذیرش این اصل که حکومت خادم مردم است و نه فرماندهنده آنان، میتواند در کوتاهترین زمان بسیاری از شکافهای اجتماعی را ترمیم کند.
روحانی در ادامه با اشاره به سخنانی از امیرالمؤمنین علی(ع) در نهجالبلاغه و نقل مرحوم کلینی در کتاب کافی، گفت: امام علی(ع) در موارد متعددی از اجرای برخی احکام بهدلیل جلوگیری از تفرقه و شکاف اجتماعی صرفنظر کرد و این نشاندهنده اهمیت حفظ وحدت و انسجام اجتماعی در حکمرانی است. حفظ وحدت ملی و جلوگیری از شکاف اجتماعی، اولویتی اساسی برای هر نظام سیاسی است و بدون آن، هیچ قدرتی پایدار نخواهد بود.
وحدت ملی با شنیدن صدای مردم شکل میگیرد نه با تحمیل نظر حاکمیت
حسن روحانی با تأکید دوباره بر اهمیت وحدت اجتماعی، به سیره امیرالمؤمنین علی(ع) اشاره کرد و گفت: امام علی(ع) با وجود جایگاه، قدرت و محبوبیت بینظیر خود، در مواردی از اجرای برخی احکام صرفنظر کرد، چرا که بیم آن داشت جامعه دچار تفرقه و شکاف شود.
وی با اشاره به روایتی از امام علی(ع) افزود: امیرالمؤمنین تصریح میکند که در برخی موارد، حتی زمانی که با عملی نادرست یا حرام آشکار مواجه بوده، از برخورد قاطع خودداری کرده است، چرا که مداخله میتوانست به شورش، انشقاق اجتماعی و ازهمپاشیدگی جامعه اسلامی منجر شود. این نگاه نشاندهنده جایگاه بیبدیل حفظ وحدت در حکمرانی است.
رئیسجمهور پیشین با بیان این پرسش که جمهوری اسلامی ایران نیز در مقاطع مختلف بهمنظور حفظ وحدت ملی از برخی امور صرفنظر کرده است، اظهار کرد: راه درست، تمرکز بر مسائل کلان و پرهیز از ایجاد بحران بر سر موضوعات جزئی است.
روحانی با تاکید بر این که « در برابر قدرتهای خارجی، آنچه اثر فوری و تعیینکننده دارد، ملت متحد و یکپارچه است.» اظهار داشت: تقویت توان نظامی و اطلاعاتی ضروری است، اما این اقدامات زمانبر بوده و آنچه در کوتاهمدت میتواند بازدارندگی ایجاد کند، انسجام ملی و همراهی مردم است.
وی با طرح این پرسش که چگونه یک مقام یا جریان خارجی جرأت میکند مردم ایران را به نافرمانی یا اعتراض فرا بخواند، تصریح کرد: حتی وجود یک صدا در داخل که به بیگانه امید ببندد، برای کشور نگرانکننده است و نشاندهنده ضعف در پیوند حاکمیت و ملت است.
رئیسجمهور پیشین راه تقویت وحدت ملی را در شنیدن مطالبات مردم دانست و گفت: تسلیم شدن در برابر اراده ملت، نهتنها ضعف نیست بلکه منبع قدرت ملی است. یکی از راههای عملی در این مسیر، مراجعه مستقیم به رأی مردم و استفاده از ظرفیتهای قانونی موجود، از جمله همهپرسی، است.
وی با اشاره به اصول قانون اساسی اظهار کرد: مراجعه به آرای عمومی در مسائل مهم داخلی، خارجی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی پیشبینی شده و میتوان با طرح چند پرسش کلیدی، نظر اکثریت جامعه را جویا شد. تجربه نشان میدهد در صورت شنیده شدن صدای مردم، رضایت عمومی بهطور گسترده حاصل خواهد شد.
روحانی تاکید کرد: در کنار ایفای وظایف دستگاههای امنیتی، قضایی و انتظامی در برخورد با تخریب و تروریسم، نباید اعتراض و نارضایتی بخشهای وسیعی از جامعه نادیده گرفته شود. بسیاری از معترضان، دلبسته ایران، اسلام و جمهوریت هستند و خواهان شنیده شدن صدای خود در چارچوب نظاماند.
رئیسجمهور پیشین در پایان گفت: با افزایش قدرت ملی مبتنی بر رضایت عمومی و انسجام اجتماعی، جایگاه ایران در منطقه و جهان ارتقا مییابد، دشمنان مأیوس میشوند و اعتماد مردم به نظام حکمرانی تقویت خواهد شد.
