عدالت و مساله کنترل قیمت‌ها

سید احسان خاندوزی،   3980916060
عدالت و مساله کنترل قیمت‌ها

پس از مصوبه افزایش 200‌درصدی قیمت بنزین، مقامات حاکمیتی در قوای مختلف بر تشدید نظارت و عدم افزایش قیمت سایر کالاها تاکید کردند. پس از آن مردم از عدم وفای مسوولان به وعده تثبیت قیمت‌ها لب به اعتراض گشودند. عدالت اسلامی در این خصوص چه می‌گوید؟

1. عدالت یعنی بهره‌مندی هر کس مطابق حق باشد. اگر قرار است راننده وانت، بیشتر کرایه بگیرد مطابق حق و اگر نباید، مطابق حق. حال سؤال این است که حق در مساله قیمت‌گذاری چیست؟ ثبات قیمت‌ها یا آزادی قیمت‌ها. برخی از قدیم قائل به این بوده‌اند که اسلام مخالف قیمت‌گذاری است و داستان معروف سرباززدن پیامبر اکرم؟ص؟ از تعیین قیمت کالای احتکارشده را نیز شاهد خود می‌آورند. این ادعا غلط نیست اما کامل هم نیست؛ یعنی این تنها آموزه بسته تئوریک اقتصاد اسلامی درباب قیمت‌گذاری نیست.

آموزه دیگر: دولت در عین اینکه نباید برای کالای دیگران، قیمت بگذارد، باید سازوکار تحقق قیمت‌های منصفانه را در اقتصاد فراهم سازد. علی ؟ع؟ در نامه به فرماندار مصر چنین می‌نویسد: حواست باشد درباره قیمت‌ها که بر دو طرف خرید‌و‌فروش «اجحاف» نشود.

پس نمی‌توان از دولت سلب مسوولیت کرد. نمی‌توان گفت دولت حق هیچ‌گونه دخالتی در قیمت‌ها ندارد اما این اختیار نیز به او داده نشده است که برای کالای دیگران (نه کالای تولیدی خود) قیمت ثابت وضع کند. دولت، مسوول طراحی سازوکارهایی است که در نهایت، قیمت منصفانه خروجی آن باشد.

2. اگر می‌خواستیم به طرفین معامله «اجحاف» نشود، در ماجرای افزایش قیمت بنزین باید چه می‌کردیم؟ واقعیت نشان می‌دهد بخشی از مصرف بنزین، مصرف واسطه است و جا‌به‌جایی کالاهای درون شهر (یا بین شهرهای نزدیک) وابسته به بنزین. حال که هزینه حمل‌و‌نقل درون شهر افزایش یافته، از یک سو، اجازه ندادن به فروشندگان نهایی که کالاها را با افزایش قیمت بفروشند، اجحاف به 

خرده فروش است و از سوی دیگر، رها کردن بازار که هر میزان میل فروشنده اقتضا کرد، کالا را گرانتر به مردم بفروشد، نیز اجحاف به مصرف‌کننده و خریدار است. آموزه علوی آن بود که قیمت به هیچ‌یک از دو طرف ظلم و اجحاف نکند.

3. نتیجه شماره‌1 آن است که تقاضای نخست مسوولان حکومت که خواستار عدم تغییر قیمت سایر کالاها شده بودند، از اساس ظلم به فعالان بازار خرده فروشی بود. از سوی دیگر مطالبه حامیان آزادی بازار که خواستار رفع تمام نظارت‌ها و تعزیرات بودند نیز احتمال ظلم بر مصرف‌کننده را فراهم می‌آورد.

اقتضای میانه‌روی آن است که سرکوب قیمت‌ها از بالا تحمیل نشود (امری که امکان‌پذیر نیست و تنها بر نارضایتی مردم و بی‌اعتباری سیاستمداران می‌افزاید) و در مقابل اجازه افزایش منصفانه به میزان متناسب با افزایش هزینه خرده‌فروش، صادر شود و آنگاه بر «این قیمت منصفانه» که لازم است شرکت‌های تولیدی روی محصولات‌شان درج نمایند، نظارت شود نه نظارت بر قیمت ناعادلانه.

4. برای نتیجه شماره‌2 نیاز به ذکر یک مقدمه است: حاشیه سود خرده‌فروشی در ایران، جذاب و بالاتر از سطوح متعارف است و نظام توزیع کالا، دچار ناکارایی است به‌نحوی که فروشندگان، تاحدی قدرت تحمیل قیمت بالا را دارند حال آنکه در بازار رقابتی که اطلاعات مردم متقارن و هزینه مبادلاتی ناچیز است، نباید زمینه بروز چنین اجحافی فراهم باشد. در نظریه عدالت اسلامی، بسیار بیش از پرداختن به کشف قیمت منصفانه و نظارت بر تک‌تک خرده‌فروشان برای مراعات آن قیمت، وظیفه دولت ساماندهی این ساختار رانت‌زاست که قیمت‌های ناعادلانه، معلول و ثمره آن محسوب می‌شود.

باید از دولت‌ها و مجالس (و به طریق اولی از نظریه‌پردازان حوزه و دانشگاه) پرسید که چرا سال‌هاست در زمینه سازوکار قیمت‌های منصفانه در اقتصاد ایران، هیچ کاری صورت نگرفته است؟ سیاست کلی نظام و قانون مرتبط با قیمت‌گذاری منصفانه و نهادسازی آن کجاست؟ شاید آشکارشدن مجدد ناکارایی شیوه مواجهه با قیمت‌ها؛ بهانه‌ای شود برای توقف در مسیر غلط و حرکت به سمت سازوکارهای عدالت آفرین.

منبع: صبح‌نو

عناوین مرتبط

پربحث‌های اخیر

    پربحث‌های دیروز

    1. آیا جهان، ایران را در نقطه اتخاذ «تصمیم بزرگ» قرار خواهد داد؟

    2. روایت شاهدان عینی سقوط هواپیمای اوکراینی + عکس

    3. اعتراف آمریکا: شمار تلفات انتقام موشکی ایران افزایش پیدا کرده است

    4. فرمانده بسیج دارخوین شادگان ترور شد

    5. توماس فریدمن درنیویورک تایمز: ترامپ مثل آب خوردن دروغ  می‌گوید !

    6. عامل تخریب تصویر سردار سلیمانی دستگیر و آزاد شد

    7. همتی: عملیات بازار باز برای پیش‌بینی‌پذیر کردن بازار پول است/ کسی نمی‌تواند در بازار ارز تأثیر جدی بگذارد

    8. پیشنهاد پرداخت یارانه ۷۵ هزار تومانی به تمامی مردم

    9. ترامپ: مجروح شدن نیروهایمان در عین‌الاسد خیلی جدی نبود/ درباره تعداد مجروحین از پنتاگون سوال کنید

    10. آیت‌الله جنتی: رئیس‌جمهور اظهاراتی نداشته باشد که مورد سوءاستفاده دشمنان قرار گیرد/ شورای نگهبان از تائید یا رد صلاحیت هیچ فردی متنفع یا متضرر نمی‌شود

    11. اخطار دیده‌بان شفافیت و عدالت به عدم حمایت وزارت نفت از تولید داخلی لوله‌های ترش

    12. مکرون خواستار توافق با ایران بر سر برنامه موشکی بالستیک شد

    13. اصلاح‌طلبان و اصولگرایان در تکاپوی رسیدن به فهرست انتخاباتی

    14. «ترانه علیدوستی» به دادسرا احضار شد

    15. کاهش نفوذ غربی ها در خاورمیانه به روایت روزنامه مصری

    پربحث‌های هفته

    1. نامه ۲۴ اقتصاددان به رئیس‌جمهور: با این ۱۰راهکار، بدون کمک خارجی اقتصادایران را نجات دهید

    2. تظاهرات دانشجویان و گسست های اجتماعی و سیاسی

    3. از مذاکره به بهانه «سایه جنگ» تا مذاکره به دلیل «شرایط جنگی»...

    4. آیا جهان، ایران را در نقطه اتخاذ «تصمیم بزرگ» قرار خواهد داد؟

    5. آیا مدیرعامل فراری نیسان، کپی ژاپنی محمود رضا خاوری است؟!

    6. آقای روحانی! از این حرفها چه باید بفهمیم؟ 

    7. پاسخ شهاب حسینی به هجمه‌ها: منتقد اتفاقات تلخ هستم/ در فیلم‌ با بودجه دولتی بازی می‌کنید اما از فجر انصراف می‌دهید؟

    8. ایران و «توافق ترامپ» که قاسم سلیمانی به آن اشاره کرده بود

    9. «بلد نبودن» یا «نخواستن»؛ آقای روحانی، مسئله این است!

    10. شهاب حسینی: انصراف از جشنواره فجر دامن‌زدن به افتراق‌هاست/پشت احساسات پاک مردم قایم نشویم

    11. حسابرسی نهادهای تحت پوشش دفتر رهبری و زیرمجموعه های آنها / نظر محمد قوچانی درباره برنامه‌های شبکه افق/ تعیین جایزه برای قتل ترامپ از تریبون مجلس

    12. ماجرای مخالفت رئیس صداوسیما با درخواست عجیب روحانی/ اعمال فشار حداکثری دولت به علی‌عسکری

    13. ماجرای کاخ مرمر که مرحوم هاشمی رفسنجانی در آن مستقر بودند

    14. معاون فرمانده کل سپاه: در حمله به عین الاسد ۱۳۴ نفر کشته و ۲۴۵ نفر زخمی شده‌اند

    15. "شیر" را از سبد غذایی حذف نکنید/ تکذیب ادعاهای یک کارشناس

    16. از منشور سازمان ملل تا تار سبیل نداشته جان کری!

    17. اوضاع را شیر تو شیر نکنیم!..

    18. تیم‌های ایرانی از حضور در لیگ قهرمانان آسیا انصراف دادند

    19. روایت شاهدان عینی سقوط هواپیمای اوکراینی + عکس

    20. نامه خصوصی محسن هاشمی به فتاح درباره آیت‌الله هاشمی و ماجرای کاخ مرمر

    21. وقتی ترامپ خودش را حرامزاده توصیف می‌کند

    22. اعتراف آمریکا: شمار تلفات انتقام موشکی ایران افزایش پیدا کرده است

    23. استدلال‌های جالب برای نقد سخنان علی مطهری/ ظریف اروپا را به خروج ایران از NPT تهدید کرد/ سکوت رسانه‌ای درباره محرومیت باشگاهها از میزبانی قابل پذیرش نیست

    24. کنفدراسیون فوتبال آسیا از تصمیم ضدایرانی خود عقب‌نشینی کرد + جزئیات

    25. جهان‌آرا، عصرانه و ثریا دیگر «زنده» نخواهند بود

    پربحث‌های اخیر

      پربحث‌های هفته

      1. نامه ۲۴ اقتصاددان به رئیس‌جمهور: با این ۱۰راهکار، بدون کمک خارجی اقتصادایران را نجات دهید

      2. همتی: عملیات بازار باز برای پیش‌بینی‌پذیر کردن بازار پول است/ کسی نمی‌تواند در بازار ارز تأثیر جدی بگذارد

      3. برای کشیدن کارت سوخت عجله نکنید/ اعلام نحوه صحیح سوخت‌گیری

      4. پیشنهاد پرداخت یارانه ۷۵ هزار تومانی به تمامی مردم

      5. امسال کارکنان چقدر عیدی می‌گیرند؟ + جدول

      6. اخطار دیده‌بان شفافیت و عدالت به عدم حمایت وزارت نفت از تولید داخلی لوله‌های ترش

      7. چرا ایرانی‌ها در ترکیه خانه می‌خرند؟

      8. نقدی بر نگاه روحانی به اثر روابط خارجی بر اقتصاد/ مذاکره وقتی گرفتار سرگیجه استراتژیک هستید توصیه پذیر نیست

      9. فتاح: کار آزادراه تهران شمال تمام شده است/ کاخ مرمر به موزه تبدیل می‌شود/ مالیات پرداخت می‌کنیم

      10. خیز دوباره قیمت، وام جدید مسکن را خنثی کرد

      11. انتشار دومین گزارش مقدماتی بررسی سانحه هواپیمای اوکراینی + جزییات پرواز و جدیدترین یافته‌ها

      12. وزیر صنعت: برای حل مشکلات کشور باید وقت بگذاریم و تدبیر کنیم/ توانایی عبور از شرایط سخت امروز را داریم

      آخرین عناوین