عدالت و مساله کنترل قیمت‌ها

سید احسان خاندوزی،   3980916060
عدالت و مساله کنترل قیمت‌ها

پس از مصوبه افزایش 200‌درصدی قیمت بنزین، مقامات حاکمیتی در قوای مختلف بر تشدید نظارت و عدم افزایش قیمت سایر کالاها تاکید کردند. پس از آن مردم از عدم وفای مسوولان به وعده تثبیت قیمت‌ها لب به اعتراض گشودند. عدالت اسلامی در این خصوص چه می‌گوید؟

1. عدالت یعنی بهره‌مندی هر کس مطابق حق باشد. اگر قرار است راننده وانت، بیشتر کرایه بگیرد مطابق حق و اگر نباید، مطابق حق. حال سؤال این است که حق در مساله قیمت‌گذاری چیست؟ ثبات قیمت‌ها یا آزادی قیمت‌ها. برخی از قدیم قائل به این بوده‌اند که اسلام مخالف قیمت‌گذاری است و داستان معروف سرباززدن پیامبر اکرم؟ص؟ از تعیین قیمت کالای احتکارشده را نیز شاهد خود می‌آورند. این ادعا غلط نیست اما کامل هم نیست؛ یعنی این تنها آموزه بسته تئوریک اقتصاد اسلامی درباب قیمت‌گذاری نیست.

آموزه دیگر: دولت در عین اینکه نباید برای کالای دیگران، قیمت بگذارد، باید سازوکار تحقق قیمت‌های منصفانه را در اقتصاد فراهم سازد. علی ؟ع؟ در نامه به فرماندار مصر چنین می‌نویسد: حواست باشد درباره قیمت‌ها که بر دو طرف خرید‌و‌فروش «اجحاف» نشود.

پس نمی‌توان از دولت سلب مسوولیت کرد. نمی‌توان گفت دولت حق هیچ‌گونه دخالتی در قیمت‌ها ندارد اما این اختیار نیز به او داده نشده است که برای کالای دیگران (نه کالای تولیدی خود) قیمت ثابت وضع کند. دولت، مسوول طراحی سازوکارهایی است که در نهایت، قیمت منصفانه خروجی آن باشد.

2. اگر می‌خواستیم به طرفین معامله «اجحاف» نشود، در ماجرای افزایش قیمت بنزین باید چه می‌کردیم؟ واقعیت نشان می‌دهد بخشی از مصرف بنزین، مصرف واسطه است و جا‌به‌جایی کالاهای درون شهر (یا بین شهرهای نزدیک) وابسته به بنزین. حال که هزینه حمل‌و‌نقل درون شهر افزایش یافته، از یک سو، اجازه ندادن به فروشندگان نهایی که کالاها را با افزایش قیمت بفروشند، اجحاف به 

خرده فروش است و از سوی دیگر، رها کردن بازار که هر میزان میل فروشنده اقتضا کرد، کالا را گرانتر به مردم بفروشد، نیز اجحاف به مصرف‌کننده و خریدار است. آموزه علوی آن بود که قیمت به هیچ‌یک از دو طرف ظلم و اجحاف نکند.

3. نتیجه شماره‌1 آن است که تقاضای نخست مسوولان حکومت که خواستار عدم تغییر قیمت سایر کالاها شده بودند، از اساس ظلم به فعالان بازار خرده فروشی بود. از سوی دیگر مطالبه حامیان آزادی بازار که خواستار رفع تمام نظارت‌ها و تعزیرات بودند نیز احتمال ظلم بر مصرف‌کننده را فراهم می‌آورد.

اقتضای میانه‌روی آن است که سرکوب قیمت‌ها از بالا تحمیل نشود (امری که امکان‌پذیر نیست و تنها بر نارضایتی مردم و بی‌اعتباری سیاستمداران می‌افزاید) و در مقابل اجازه افزایش منصفانه به میزان متناسب با افزایش هزینه خرده‌فروش، صادر شود و آنگاه بر «این قیمت منصفانه» که لازم است شرکت‌های تولیدی روی محصولات‌شان درج نمایند، نظارت شود نه نظارت بر قیمت ناعادلانه.

4. برای نتیجه شماره‌2 نیاز به ذکر یک مقدمه است: حاشیه سود خرده‌فروشی در ایران، جذاب و بالاتر از سطوح متعارف است و نظام توزیع کالا، دچار ناکارایی است به‌نحوی که فروشندگان، تاحدی قدرت تحمیل قیمت بالا را دارند حال آنکه در بازار رقابتی که اطلاعات مردم متقارن و هزینه مبادلاتی ناچیز است، نباید زمینه بروز چنین اجحافی فراهم باشد. در نظریه عدالت اسلامی، بسیار بیش از پرداختن به کشف قیمت منصفانه و نظارت بر تک‌تک خرده‌فروشان برای مراعات آن قیمت، وظیفه دولت ساماندهی این ساختار رانت‌زاست که قیمت‌های ناعادلانه، معلول و ثمره آن محسوب می‌شود.

باید از دولت‌ها و مجالس (و به طریق اولی از نظریه‌پردازان حوزه و دانشگاه) پرسید که چرا سال‌هاست در زمینه سازوکار قیمت‌های منصفانه در اقتصاد ایران، هیچ کاری صورت نگرفته است؟ سیاست کلی نظام و قانون مرتبط با قیمت‌گذاری منصفانه و نهادسازی آن کجاست؟ شاید آشکارشدن مجدد ناکارایی شیوه مواجهه با قیمت‌ها؛ بهانه‌ای شود برای توقف در مسیر غلط و حرکت به سمت سازوکارهای عدالت آفرین.

منبع: صبح‌نو

یکتانتتریبون

پربحث‌های دیروز

  1. اصلاحات؛ فشار به پایین و چانه زنی در بالا!

  2. مقایسه مشارکت انتخاباتی مردم ایران با دموکراسی های مطرح غربی چه می گوید؟

  3. از بنده خدا به بنده خدا/ نامه ای به سید ابراهیم

  4. استقبال عجیب روزنامه اصلاح طلب از پیروزی رئیسی!

  5. بازندگان انتخابات از نظر زیباکلام/ نخستین گمانه‌زنی‌ها درباره کابینه رئیسی/ پیشنهاد حسین مرعشی به اصلاح‌طلبان برای ادامه فعالیت سیاسی/ تفاوت رئیسی با روسای جمهور پیشین

  6. آیا دولت رییسی واقعا می تواند تغییری در زندگی مردم ایجاد کند؟

  7. محسنی اژه‌ای: مردم آقای رییسی را با رای معناداری انتخابات کردند

  8. اولین گفتگو با مدعی امام زمان بودن

  9. «میراث دولت روحانی برای رئیسی»/ برآورد ۳۵۰هزار میلیارد تومان کسری بودجه پیشِ‌روی دولت سیزدهم

  10. عراقچی: تقریبا تمامی اسناد توافق آماده است/ برای "تصمیم‌گیری" به پایتخت‌ها برمی‌گردیم

  11. توضیح وزیر آموزش و پرورش درباره واکسیناسیون معلمان در مرداد و بازگشایی حضوری مدارس

  12. میزان مشارکت و آراء استان تهران در انتخابات ریاست جمهوری اعلام شد

  13. شباهت سقوط ترامپ و نتانیاهو از نگاه ایندیپندنت

  14. اسماعیل کوثری منتخب مردم تهران در مجلس شد

  15. پاسخ جالب یک پیرزن به خبرنگار خارجی درباره دموکراسی آمریکا

پربحث‌های هفته

  1. اصلاحات؛ فشار به پایین و چانه زنی در بالا!

  2. حالا که ممکن است پیروز نباشیم پس کودتا شده!

  3. تصویر نامه انصراف مهر علیزاده از نامزدی ریاست جمهوری

  4. سنت‌شکنی رئیسی در انتخابات ریاست‌جمهوری/ شکست سنگین احمدی‌نژاد/ برای وزارت کشور پرونده تشکیل شد

  5. ابر قهرمانی به نام دولت دوازدهم!

  6. معمای اظهارات مصلحی را چه کسی باید حل کند؟!

  7. مقایسه مشارکت انتخاباتی مردم ایران با دموکراسی های مطرح غربی چه می گوید؟

  8. از بنده خدا به بنده خدا/ نامه ای به سید ابراهیم

  9. درباره یک تصمیم

  10. بیانیه سیدحسن خمینی در آستانه انتخابات ۱۴۰۰

  11. استقبال عجیب روزنامه اصلاح طلب از پیروزی رئیسی!

  12. آقای رئیسی معجزه نمی خواهیم فقط امید را زنده نگهدار !

  13. صحبت‌های جنجالی شیرزن ایرانی با خبرنگار خارجی/این کار شما انعکاس دموکراسی نیست

  14. معنای رأی همتی برای اصلاح طلبان

  15. محسن رضایی چگونگی پرداخت یارانه ۴۵۰ هزارتومانی را تشریح کرد

  16. استوری انتخاباتی محسن تنابنده

  17. اعلام نتایج انتخابات ۱۴۰۰ / تبریک رییس جمهور و رقبا به رییسی/ در حال بروز رسانی

  18. انصراف «زاکانی» از انتخابات ریاست جمهوری به نفع آیت‌الله رئیسی

  19. مهرعلیزاده از حضور در انتخابات انصراف داد

  20. مردی که پس از موشک‌های حزب‌الله آمد با موشک‌های غزه رفت!

  21. بازندگان انتخابات از نظر زیباکلام/ نخستین گمانه‌زنی‌ها درباره کابینه رئیسی/ پیشنهاد حسین مرعشی به اصلاح‌طلبان برای ادامه فعالیت سیاسی/ تفاوت رئیسی با روسای جمهور پیشین

  22. عقب‌نشینی مصلحی از ادعای جنجالی/ دیدگاه حسین شریعتمداری درباره عدم مشارکت در انتخابات/ پینگ‌پنگ لاریجانی و شورای نگهبان ادامه دارد/ روایت محمد قوچانی از جریان رقیب اصلاحات

  23. اعترافات مهم روزنامه‌نگار مشهور آمریکایی درباره ایران

  24. آسمان، ریسمان بافتن صهیونیست ها درباره پیروز انتخابات ایران

  25. سعید جلیلی به نفع آیت‌الله رئیسی از انتخابات ریاست جمهوری انصراف داد

ابر آروان

آخرین عناوین