چرا ما «خانه دیگری» می‌سازیم؟/ مقایسه سینمای اجتماعی ایران و غرب از منظر امید به زندگی

گروه فرهنگی الف،   3980322009
چرا ما «خانه دیگری» می‌سازیم؟/ مقایسه سینمای اجتماعی ایران و غرب از منظر امید به زندگی

بسیاری از فیلمسازان ما معتقدند که فیلمساز باید آینه جامعه باشد و چیزی که در جامعه در حال سیلان و حرکت است را ببیند و آن را حل و فصل کند. حال سوال اینجاست که آیا سینمای امروز ما در حال حل و فصل مشکلات روز جامعه است یا بیشتر به آن اضافه می‌کند؟

تسنیم نوشت: «خانه دیگری» یکی دیگر از آثار سینمای اجتماعی ماست که نحوه اکرانش بعد از دو سال و نیم خود خبر از ضعف اساسی آن در فیلمنامه و پردازش قصه می‌دهد. چیزی که عموم فیلم‌های ما از آن رنج می‌برند: نبود قصه محکم و فیلمنامه درست.

عموم فیلم‌های تولیدی تمام این سال‌های سینمای ایران با در دست داشتن یک قصه اجتماعی از طبقه متوسط جامعه و یا فقیر به سراغ ساخت یک فیلم می‌روند. فیلم‌ها اکثرا دارای قصه منسجمی نیستند، شخصیت‌ ندارند، هدف و پایان روشنی برایشان متصور نیست و درگیر خودشان هستند.

"خانه دیگری" نیز دقیقا یکی از همین آثار است؛ «حبیب» که بی کس و کار است برای نگه داری و مراقبت از خودش نیاز به برخی از اقوام دور خود دارد که از او مراقبت کنند. از طرفی دیگر مرجان باید ظرف 10 روز مبلغ هنگفتی را برای پدرش جور کند و برای این کار از همسرش کمک می‌خواهد. رفته رفته مشکلات و گرافتاری‌ خانواده اکرم که مراقب حبیب هستند به این مشکلات اضافه می‌شوند و... .

تمام فیلم سرشار از دعوا، خشونت و مساله سازی برای مخاطب است و مدام مخاطب حس می‌کند که در این ورطه پیچناک گم شده است. علت این روند فیلمسازی در اکثر فیلم‌های ما متاثر بودن از فضای فیلم‌های قبل انقلابی با حال و هوای دعوا و خشونت و اختلاف خانوادگی است و از سوی دیگر به تعبیری این سبک فیلمسازی با برجسته کردن مشکلات و مسائل مد شده است.

بسیاری از فیلمسازان ما معتقدند که فیلمساز باید آینه جامعه باشد و چیزی که در جامعه در حال سیلان و حرکت است را ببیند و آن را حل و فصل کند. مطلبی که سید جمال ساداتیان تهیه‌کننده فیلم «متری شیش و نیم» در برنامه تلویزیونی ققنوس از شبکه چهار سیما در حال و هوای جشنواره فجر گفت: فیلمساز یا باید یک مساله مطرح کند و یا یک مساله‌ای را حل کند و هدف من در فیلمسازی همین است. او حتی چهره‌های برتر دینی کشور را محکوم به عدم قادر بودن در حل مشکلات کرد و فلسفه و رسالت خود و هم نوعانش را حل مسائل اجتماعی در سینما توصیف کرد!

حال سوال اینجاست که آیا سینمای امروز ما در حال حل و فصل مشکلات روز جامعه است یا بیشتر به آن اضافه می‌کند؟ البته در این میان هدف جشنواره‌ای را نباید فراموش کرد رفتن به جشنوراه‌های خارجی و نه حتی نامزد شدن بلکه ورود به آن‌ها مستلزم داشتن نگاهی تلخ و سرد از شهر و جامعه است.

اما جا دارد اینجا یک مقایسه میان سینمای اجتماعی خودمان (که به وجود مشکلات متعدد اقتصادی و اجتماعی در جامعه نیز باید اعتراف کرد) با سینمای اجتماعی آمریکا (هالیوود) کرد.

سینمای اجتماعی آمریکا در دوران کلاسیک خود به معنای واقعی کلمه سینمای هنر و عشق بود. سینمایی که در آن زندگی به جد ستایش می‌شد و در کنار وجود سیل مسائل و مشکلات اقتصادی خصوصا در دوران بحران اقتصادی آمریکا روشنای امید و حقیقت در کنار تلخی‌ها و سیاهی‌های واقعیت دیده می‌شد. سینمای موزیکال نماد و مظهر سینمای نشاط و زندگی بود و بازیگران و سازندگان فیلم‌ها همگی خود را خانواده بزرگی برای سینمای ملی ایالت متحده می‌دانستند. آثاری مانند «اشک‌ها و لبخندها»، «برباد رفته»، «زندگی شگفت انگیز» و ده‌ها و یا صدها فیلم کلاسیک خوب دیگر.

این سینما رفته رفته با ایجاد مسائل سیاسی و بین الملی آمریکا مانند جنگ‌های ویتنام، رسوایی‌های سیاسی، نزاع‌های فکری و فرهنگی و تنش‌های روحی، زندگی و عشق و امید را فراموش کرد و مکتب نیویورکی‌هایی مانند «اسپیلبرگ»، «اسکورسیزی»، «کوبریک»، «سیمینو» و... با نگرش‌های چپ خود به نقد و بررسی سیاست و اجتماع پرداختند و معترضانه و هنرمندانه به سیاست‌ها نقد کردند و البته ملیت و دین و دیگر عناصر تشکیل دهنده یک ملت را به چالش نکشیدند.

بعد از گذشت دو دهه فیلمسازی به این سبک از اواخر دهه 80 تا اوایل سال‌های ابتدایی 2000 سینمای آمریکا دوباره به روال سابق خود برگشت؛ ضمن حضور فیلمسازان چپ منتقد سیاست و جامعه موتور ستایش زندگی، امید، آینده و عشق دوباره به کار افتاد و رنگ و روی جامعه در حال پیشرفت در عرصه‌های مختلف زندگی زرق و برق گرفت و آثار ماندگاری برای خانواده‌ها ساخته شد. فیلم‌های «بوی خوش زندگی»، «بیداری»، انیمیشن «دیو و دلبر»، «افسانه‌های پاییزی»، «فارست گامپ» و ده‌ها فیلم دیگر که اکثرا نامزدها و برندگان اسکار نیز بودند.

این روال امروز اگرچه به قدرت آن روزهای دهه 90 نیست ولی هنوز در سطوح دیگری خصوصا انیمیشن برای  کودکان و سریال‌ها ادامه دارد و خط ستایش زندگی و نگاه بر روشنای حقیقت تمام نشده است. اما تمام این‌ها در عین آن است که طبق گزارشات مراکز پیمایش‌های اجتماعی و نظرسنجی و آمار و مستندات رسانه‌ها خشنونت، تبعیض طبقاتی، بیمه و هزینه‌های جاری زندگی و صدها مشکل دیگر در این کشور بیداد می‌کند اما سیاست‌گذاری فرهنگی مسئولان آن از یک سو و همراهی فیلمسازان و نویسندگان از سوی دیگر به جریان سازی آن قوت بخشید.

حال این مسیر در کشور ما چگونه است؟ از یک طرف سیاستگذاران فرهنگی ما از همان ابتدای انقلاب به دلیل متاثر بودن از فضای روشنفکری هنرمندان قبل انقلاب ریل گذاری این سینما را به سوی سینمایی بردند که بعد از 40 سال هنوز ظواهر بیمار گونه خود را دارد. نقد صرف اجتماعی بدون کاربرد و ارائه راه حل و در بن بست مانده. البته این بدین معنا نیست که تمام آثار سینمایی ما داری این مشکل است ولی عموم سینمای اجتماعی ما داری این نگرش معیوب و ناقص است.

از سوی دیگر و به طریق اولی این سینما در ادامه مسیر قبلش با گردش کوتاهی توسط هنرمندانش از سینمای مبتذل قبل انقلاب به سینمای نواجتماعی رسید که نقد صرف بدون حل مساله را در دستور کار خود قرار داد. به تعبیر یکی از هنرمندان انقلاب سینمای بعد انقلاب مثلش مثل خانه‌ای بود که توسط انقلابیون به دست گرفته شد و به عده‌ای اجاره داده شد اما مدتی بعد مستاجر خود ادعای صاحب خانه‌ای کرد!

سینمای امروز انقلاب اسلامی نسبتش با انقلاب و مبانی و آرمان‌های آن که قطعا امید و نگاه سبز نسبت به آینده از عناصر و لوازم آن است فاصله‌ دارد و این فاصله جز با حضور سینماگران مومن و متعهد در جریان سینمای اجتماعی و نه فقط دفاع مقدس (که آن هم در حال تصرف توسط منتقدان انقلاب و نظام است) جبران نمی‌شود. البته در سال‌های اخیر با حضور بیشتر برخی از دوستان و همراهان انقلاب وضعیت بهتری پیدا کرده است اما تا وضعیت مطلوب فاصله زیاد است. ریل گذاری آینده سینمای کشور نیز جز با حضور همان نیروها در مصادر مهم سیاست گذاری فرهنگی و هنری سازمان‌های هنری و سینمایی ممکن نخواهد بود و اگر نه آینده سینمای کشور ما چیزی نزدیک به سینمای خسته و افسرده شبه روشنفکرانه اروپایی قبل انقلاب خواهد بود.

مساله ابتدایی یادداشت ناظر بر ضعف قصه و فیلمنامه نویسی نیز بیش از هر چیز دیگری گریبانگیر فیلمسازان ما است. شاید از نظر کمی در سال‌های اخیر آثار بسیار زیادی در حوزه دفاع مقدس و سینمای مطلوب ما ساخته شده باشد ولی بسیاری از آنان به دلیل ضعف مذکور خسته کننده هستند و امروز در آرشیو موسسات مولد آن‌ها دارند خاک می‌خورند. برای دل زدن به این دریا فقط نیت و پایبندی به ارزش‌ها کافی نیست بلکه یادگیری مهارت و فنون فیلمسازی جزو شروط لازم و اولیه و اساسی است.

آوینی اگر امروز نامش به عنوان هنرمند نامی و حقیقی انقلاب می‌درخشد تنها عاشق نبود بلکه یک معلم و استاد صاحب فن در حوزه هنر سینما بود به تعبیری که از تصویربرداری تا نریشن و تدوین را به خوبی می‌دانست و بر آن مسلط بود.

عناوین مرتبط

دیدگاه کاربران


نظراتی كه به تعميق و گسترش بحث كمك كنند، پس از مدت كوتاهی در معرض ملاحظه و قضاوت ديگر بينندگان قرار مي گيرد. نظرات حاوی توهين، افترا، تهمت و نيش به ديگران منتشر نمی شود.

پربحث‌های امروز

  1. رئیس انجمن خودروسازان: قیمت تمام شده پراید ۳۹ میلیون‌تومان است

  2. قالیباف در پیامی به جوانان: اگر به میدان انتخابات نیایید، در برهمان پاشنه خواهد چرخید/ نباید منتظر دستور از بالا به پایین باشیم

  3. آقای روحانی، حالا وقت تعویض طلایی است

  4. ادعای بن‌سلمان: دست عربستان برای صلح با ایران گشوده است/ از برجام حمایت کردیم

  5. راز یک شعف

  6. درخواست بانک‌های خارجی برای پیوستن به جایگزین روسی سوئیفت

  7. نشریه آلمانی دی ولت‌ آلمان :جنگ با ایران، دیوانگی خواهد بود/ ترامپ فردی لاف زن است

  8. شکست آرژانتین پس از ۴۰ سال توسط تیم کی‌روش

  9. قتل نوعروس به همراه مادر و خواهرش

  10. اهداف«گروه بی» از تنش آفرینی در بزرگترین آبراهه جهان

  11. آیا باید از شهرداری تهران متشکر بود؟

  12. وجود ۹۱ میلیارد دلار خانه بی‌استفاده در ایران!/ وعده دولت محقق می‌شود؟

  13. خشونت جنسی در فضای آموزشی  

  14. بیت‌المال در خدمت بازنشستگان!/ بازنشسته‌ها دل نمی‌کَنند

  15. طرح اعزام ۸ هزار ایرانی تحصیل‌کرده بیکار به خارج کشور در سال ۹۸

  16. شخصیت نجفی از نگاه عباس عبدی/ او ۳ اشتباه کرد

  17. جزئیات جسله بازار متشکل ارزی با رئیس بانک مرکزی

  18. درخواست تحقیق و تفحص از دانشگاه آزاد با 18 محور

  19. از ۱۰ هزار میلیارد تخلف بانک سرمایه چه خبر؟

  20. موافقت ۵۰ درصدی پایتخت‌نشینان با لغو طرح زوج و فرد

  21. آیا احتمال حمله به نفت‌کش‌های ایران هم می‌ر ود؟

  22. سارق با حوصله   

  23. انتخابات هیئت رئیسه کمیسیون‌های مجلس/ تکیه حضرتی بر ریاست کمیسیون اقتصادی/ زاهدی جایگزین عارف شد

  24. صحبت‌های تند نماینده مجلس خطاب به مهدی تاج: کاش نیم ساعت روی حرفت می‌ماندی

  25. عملیات روانی، آخرین گزینه آمریکا/ بانک جهانی: آثار تحریم بر اقتصاد ایران در سال ۲۰۲۰ به پایان می‌رسد

پربحث‌های دیروز

  1. شناسايي ضاربان بانوي آمر به معروف در رشت  

  2. روزی که ژاپنی‌ها به ایرانی‌ها حسرت زیادی خوردند!

  3. آمريكا ديگر چيز چنداني در چنته ندارد كه تاكنون نشان نداده باشد

  4. حضور بانوان در تماشای مسابقات والیبال ایران و کانادا  

  5. باز هم نتیجه معکوس/ هدف آمریکا از آتش‌سوزی نفتکش‌ها چیست؟

  6. درباره معادله دروغینی به اسم «یا جنگ یا مذاکره»

  7. توکلی: دلار ۴۲۰۰تومانی من‌دَرآوردی بود/ دولت چاره‌ای جز توزیع کالابرگ الکترونیکی ندارد/ قدرت خرید حقوق یک میلیون و ۳۵۰هزار تومانی کارگر در سال۹۷ حدود ۶۵۰هزار تومان شد

  8. پرستو گلستانی: با هیچ آقایی نباید خندید، چون بی‌ظرفیت و بی‌جنبه هستند  

  9. تهیه‌کننده شهرزاد، گوشت هم وارد می‌کرد!/ پای هادی رضوی چطور به واردات گوشت باز شد؟

  10. ترامپ: رئیس‌جمهور نشوم، بازار چنان سقوطی می‌کند که کسی ندیده است!

  11. تاثیر سفر شینزو آبه بر بازار ارز و بورس

  12. علی لاریجانی در نقش هاشمی رفسنجانی/ اصلاح‌طلبان، پرستو و توهم توطئه/ رئیسی و تلاش برای استفاده از فضای مجازی

  13. ذوالنور: نباید مشکلات کشور را به گردن نظام انداخت/ مردم تحت‌فشار شدید اقتصادی هستند/ برخی از مسئولان توجهی به مشکلات ‌ندارند

  14. حسین شریعتمداری: موسای ما عصا انداخت

  15. فراخوان رئیس قوه قضاییه در رابطه با فضای مجازی

  16. پورابراهیمی: تحریم‌ها بی‌خاصیت شده/ آمریکا توانایی یک روز جنگ با ایران را ندارد

  17. عباس عبدی: سناريوی پرستو توهین به شعور نجفی است

  18. کدام طرف پشت هدف گرفتن نفتکش‌ها ایستاده است؟

  19. هرجا مسئولان زندگی‌ می‌کنند، آسمان آبی‌تر، آب گواراتر، درختان سبزتر

  20. حضور پهپاد جاسوسی آمریکا قبل از وقوع حادثه نفتکش‌ها

  21. نامه عذرخواهی فدراسیون والیبال به خاطر رفتارهای کوبیاک  

  22. لاریجانی: مکانیزم اینستکس روی کاغذ مانده است

  23. ناگفته‌هایی از درگیری مسئولان وقت دانشگاه آزاد با خانواده «هادوی»  

  24. مشاور محمود احمدی‌نژاد خودکشی کرده؟

  25. تصویری از حضور غیرمنتظره حسن روحانی در حرم امام رضا (ع)  

پربحث‌های هفته

  1. موج حمایت از راننده قانونمدار اسنپ چگونه به‌راه افتاد؟ + عکس

  2. تولد فرزند رامبد جوان در کانادا با دلار ۱۰ هزار تومانی چقدر می‌شود؟

  3. وزیر نیرو: چینی‌ها با یک وعده غذا هم سیرند؛ ما زیاد می‌خوریم و می‌پوشیم!

  4. طبق دستور قرآن مثل سایر مسلمان، مهریه را زمان عقد بگیرید و جوانان را نجات دهید

  5. less for less چیست و چرا ظریف عصبانی شد؟

  6. بررسی ابعاد حقوقی تذکر راننده اسنپ و اقدام مسافر در هتک حیثیت راننده/ خودرو حریم شخصی و خصوصی نیست

  7. به آبه امیدی نیست

  8. شناسايي ضاربان بانوي آمر به معروف در رشت  

  9. روزی که ژاپنی‌ها به ایرانی‌ها حسرت زیادی خوردند!

  10. برنامه واقعی ترامپ در ماه‌های آینده برای ایران چیست؟

  11. ادعای وطن‌دوستی رامبد با سفر به کانادا برای تولد فرزند!

  12. پرستو یا آشیانه!؟

  13. راننده اسنپ جنجالی تعطیلات نوروز کجا بود؟!  

  14. مسافر هنجارشکن یا راننده متخلف

  15. واکنش کاربران توییتر به اظهارات جنجالی وزیر نیرو درباره مردم ایران و چین/ از فیش حقوقی مدیران تا مبارزه با فساد مسئولان نالایق به سبک چینی‌ها

  16. ادعا‌های برادر میترا استاد علیه نجفی: او سابقه عقد موقت با زنان دیگر هم داشته/ خواهرم با پی بردن به خیانت‌ها با او درگیری داشت/ میترا را به مرگ تهدید کرده بود

  17. آمريكا ديگر چيز چنداني در چنته ندارد كه تاكنون نشان نداده باشد

  18. رئیس انجمن خودروسازان: قیمت تمام شده پراید ۳۹ میلیون‌تومان است

  19. روحانی: فشار آمریکا علیه ملت ایران، تخلیه خواهد شد/ ملت نسبت به یکسال گذشته آرامش بیشتری دارد/ بدخواهان را مجبور می‌کنیم اشتباه خود را بپذیرند

  20. رهبر انقلاب: ترامپ را شایسته مبادله پیام نمی‌دانم و با آمریکا مذاکره نخواهیم کرد/ ترامپ بعد از بازگشت از ژاپن، پتروشیمی ایران را تحریم کرد آیا این پیام صداقت است؟

  21. آلمان: سقوط برجام به منزله بازگشت همه تحریم‎ها است

  22. مقامات بلندپایه از اروپا تا شرق آسیا در تهران چه می‌خواهند؟

  23. مسافر جنجالی اسنپ : با میل خودم توییت عذرخواهی را زدم

  24. ورشکستگی بیمه‌ها و افزایش هزینه‌های مردم تبعات افزایش تعرفه‌های خدمات درمانی

  25. سفر نوبخت به آمریکا برای دیدار با فرزندانش، انتخابات کمیسیون بهداشت را به تعویق انداخت/ پیام آقای نماینده از آن‌سوی دنیا

پربحث‌های هفته

  1. تولد فرزند رامبد جوان در کانادا با دلار ۱۰ هزار تومانی چقدر می‌شود؟

  2. ادعای وطن‌دوستی رامبد با سفر به کانادا برای تولد فرزند!

  3. ماجرای مدیریت شهید احمدی روشن در خنثی کردن استاکس نت

  4. کدام گناه باعث نفرین هفتاد هزار فرشته می‌شود؟

  5. تولد نوزاد یک سلبریتی در کانادا چقدر هزینه دارد؟

  6. انتقاد بهزاد فراهانی از دستمزد بالای نوید محمدزاده

  7. چرا قبور ائمه بقیع را تخریب کردند؟/ وضعیت بقیع قبل از تخریب چگونه بود؟ + تصاویر

  8. واکنش معاون ‌صداوسیما به انتقادات از تولید ‌سریال‌های تلخ

  9. سردار سلیمانی: حیدر یکی از بهترین‌هایم بود

  10. بازیگر نقش چاوش در برادرجان: همیشه دستمزدم بالا بوده است

  11. به دنیاآمدن فرزندان سلبریتی‌ها در خارج جرم است؟

  12. بررسی سریال‌ها و برنامه‌های تلویزیون در رمضان ۹۸

  13. «آچمز» به جای «گاندو» می‌آید؟

  14. محمود بصیری: از کسانی که ممنوع‌الکارم کردند تشکر می‌کنم

  15. داغ‌ترین رشته‌های بازار کار کدامند؟ + نمودار

  16. اصرار صداوسیما به وارونه نمایی یک «کودک ربایی»

  17. برنامه هیأت‌های مذهبی در سالروز تخریب قبور ائمه بقیع + جزئیات

  18. استفاده از بازیگران خارجی ضابطه‌مند می‌شود

  19. مردم تهران با پیکر‌های ۱۱۰ شهید وداع خواهند کرد

  20. سکان سینمای ایران در دست چه کسانی است؟

  21. پخش مستند «مهندس بازرگان» از تلویزیون

  22. تشکیلات آرمانخواه هنر؛ از ماجرای نیمروز تا پایتخت

  23. بازخوانی یک استقبال تاریخی در ایران

  24. نقش دیپلماسی فرهنگی ایران دقیقا چیست؟/ نگاهی به بینال هنری ونیز از زاویه دیگر

  25. کارگردان سرشناس سینما درگذشت

آخرین عناوین