چرا ما «خانه دیگری» می‌سازیم؟/ مقایسه سینمای اجتماعی ایران و غرب از منظر امید به زندگی

گروه فرهنگی الف،   3980322009
چرا ما «خانه دیگری» می‌سازیم؟/ مقایسه سینمای اجتماعی ایران و غرب از منظر امید به زندگی

بسیاری از فیلمسازان ما معتقدند که فیلمساز باید آینه جامعه باشد و چیزی که در جامعه در حال سیلان و حرکت است را ببیند و آن را حل و فصل کند. حال سوال اینجاست که آیا سینمای امروز ما در حال حل و فصل مشکلات روز جامعه است یا بیشتر به آن اضافه می‌کند؟

تسنیم نوشت: «خانه دیگری» یکی دیگر از آثار سینمای اجتماعی ماست که نحوه اکرانش بعد از دو سال و نیم خود خبر از ضعف اساسی آن در فیلمنامه و پردازش قصه می‌دهد. چیزی که عموم فیلم‌های ما از آن رنج می‌برند: نبود قصه محکم و فیلمنامه درست.

عموم فیلم‌های تولیدی تمام این سال‌های سینمای ایران با در دست داشتن یک قصه اجتماعی از طبقه متوسط جامعه و یا فقیر به سراغ ساخت یک فیلم می‌روند. فیلم‌ها اکثرا دارای قصه منسجمی نیستند، شخصیت‌ ندارند، هدف و پایان روشنی برایشان متصور نیست و درگیر خودشان هستند.

"خانه دیگری" نیز دقیقا یکی از همین آثار است؛ «حبیب» که بی کس و کار است برای نگه داری و مراقبت از خودش نیاز به برخی از اقوام دور خود دارد که از او مراقبت کنند. از طرفی دیگر مرجان باید ظرف 10 روز مبلغ هنگفتی را برای پدرش جور کند و برای این کار از همسرش کمک می‌خواهد. رفته رفته مشکلات و گرافتاری‌ خانواده اکرم که مراقب حبیب هستند به این مشکلات اضافه می‌شوند و... .

تمام فیلم سرشار از دعوا، خشونت و مساله سازی برای مخاطب است و مدام مخاطب حس می‌کند که در این ورطه پیچناک گم شده است. علت این روند فیلمسازی در اکثر فیلم‌های ما متاثر بودن از فضای فیلم‌های قبل انقلابی با حال و هوای دعوا و خشونت و اختلاف خانوادگی است و از سوی دیگر به تعبیری این سبک فیلمسازی با برجسته کردن مشکلات و مسائل مد شده است.

بسیاری از فیلمسازان ما معتقدند که فیلمساز باید آینه جامعه باشد و چیزی که در جامعه در حال سیلان و حرکت است را ببیند و آن را حل و فصل کند. مطلبی که سید جمال ساداتیان تهیه‌کننده فیلم «متری شیش و نیم» در برنامه تلویزیونی ققنوس از شبکه چهار سیما در حال و هوای جشنواره فجر گفت: فیلمساز یا باید یک مساله مطرح کند و یا یک مساله‌ای را حل کند و هدف من در فیلمسازی همین است. او حتی چهره‌های برتر دینی کشور را محکوم به عدم قادر بودن در حل مشکلات کرد و فلسفه و رسالت خود و هم نوعانش را حل مسائل اجتماعی در سینما توصیف کرد!

حال سوال اینجاست که آیا سینمای امروز ما در حال حل و فصل مشکلات روز جامعه است یا بیشتر به آن اضافه می‌کند؟ البته در این میان هدف جشنواره‌ای را نباید فراموش کرد رفتن به جشنوراه‌های خارجی و نه حتی نامزد شدن بلکه ورود به آن‌ها مستلزم داشتن نگاهی تلخ و سرد از شهر و جامعه است.

اما جا دارد اینجا یک مقایسه میان سینمای اجتماعی خودمان (که به وجود مشکلات متعدد اقتصادی و اجتماعی در جامعه نیز باید اعتراف کرد) با سینمای اجتماعی آمریکا (هالیوود) کرد.

سینمای اجتماعی آمریکا در دوران کلاسیک خود به معنای واقعی کلمه سینمای هنر و عشق بود. سینمایی که در آن زندگی به جد ستایش می‌شد و در کنار وجود سیل مسائل و مشکلات اقتصادی خصوصا در دوران بحران اقتصادی آمریکا روشنای امید و حقیقت در کنار تلخی‌ها و سیاهی‌های واقعیت دیده می‌شد. سینمای موزیکال نماد و مظهر سینمای نشاط و زندگی بود و بازیگران و سازندگان فیلم‌ها همگی خود را خانواده بزرگی برای سینمای ملی ایالت متحده می‌دانستند. آثاری مانند «اشک‌ها و لبخندها»، «برباد رفته»، «زندگی شگفت انگیز» و ده‌ها و یا صدها فیلم کلاسیک خوب دیگر.

این سینما رفته رفته با ایجاد مسائل سیاسی و بین الملی آمریکا مانند جنگ‌های ویتنام، رسوایی‌های سیاسی، نزاع‌های فکری و فرهنگی و تنش‌های روحی، زندگی و عشق و امید را فراموش کرد و مکتب نیویورکی‌هایی مانند «اسپیلبرگ»، «اسکورسیزی»، «کوبریک»، «سیمینو» و... با نگرش‌های چپ خود به نقد و بررسی سیاست و اجتماع پرداختند و معترضانه و هنرمندانه به سیاست‌ها نقد کردند و البته ملیت و دین و دیگر عناصر تشکیل دهنده یک ملت را به چالش نکشیدند.

بعد از گذشت دو دهه فیلمسازی به این سبک از اواخر دهه 80 تا اوایل سال‌های ابتدایی 2000 سینمای آمریکا دوباره به روال سابق خود برگشت؛ ضمن حضور فیلمسازان چپ منتقد سیاست و جامعه موتور ستایش زندگی، امید، آینده و عشق دوباره به کار افتاد و رنگ و روی جامعه در حال پیشرفت در عرصه‌های مختلف زندگی زرق و برق گرفت و آثار ماندگاری برای خانواده‌ها ساخته شد. فیلم‌های «بوی خوش زندگی»، «بیداری»، انیمیشن «دیو و دلبر»، «افسانه‌های پاییزی»، «فارست گامپ» و ده‌ها فیلم دیگر که اکثرا نامزدها و برندگان اسکار نیز بودند.

این روال امروز اگرچه به قدرت آن روزهای دهه 90 نیست ولی هنوز در سطوح دیگری خصوصا انیمیشن برای  کودکان و سریال‌ها ادامه دارد و خط ستایش زندگی و نگاه بر روشنای حقیقت تمام نشده است. اما تمام این‌ها در عین آن است که طبق گزارشات مراکز پیمایش‌های اجتماعی و نظرسنجی و آمار و مستندات رسانه‌ها خشنونت، تبعیض طبقاتی، بیمه و هزینه‌های جاری زندگی و صدها مشکل دیگر در این کشور بیداد می‌کند اما سیاست‌گذاری فرهنگی مسئولان آن از یک سو و همراهی فیلمسازان و نویسندگان از سوی دیگر به جریان سازی آن قوت بخشید.

حال این مسیر در کشور ما چگونه است؟ از یک طرف سیاستگذاران فرهنگی ما از همان ابتدای انقلاب به دلیل متاثر بودن از فضای روشنفکری هنرمندان قبل انقلاب ریل گذاری این سینما را به سوی سینمایی بردند که بعد از 40 سال هنوز ظواهر بیمار گونه خود را دارد. نقد صرف اجتماعی بدون کاربرد و ارائه راه حل و در بن بست مانده. البته این بدین معنا نیست که تمام آثار سینمایی ما داری این مشکل است ولی عموم سینمای اجتماعی ما داری این نگرش معیوب و ناقص است.

از سوی دیگر و به طریق اولی این سینما در ادامه مسیر قبلش با گردش کوتاهی توسط هنرمندانش از سینمای مبتذل قبل انقلاب به سینمای نواجتماعی رسید که نقد صرف بدون حل مساله را در دستور کار خود قرار داد. به تعبیر یکی از هنرمندان انقلاب سینمای بعد انقلاب مثلش مثل خانه‌ای بود که توسط انقلابیون به دست گرفته شد و به عده‌ای اجاره داده شد اما مدتی بعد مستاجر خود ادعای صاحب خانه‌ای کرد!

سینمای امروز انقلاب اسلامی نسبتش با انقلاب و مبانی و آرمان‌های آن که قطعا امید و نگاه سبز نسبت به آینده از عناصر و لوازم آن است فاصله‌ دارد و این فاصله جز با حضور سینماگران مومن و متعهد در جریان سینمای اجتماعی و نه فقط دفاع مقدس (که آن هم در حال تصرف توسط منتقدان انقلاب و نظام است) جبران نمی‌شود. البته در سال‌های اخیر با حضور بیشتر برخی از دوستان و همراهان انقلاب وضعیت بهتری پیدا کرده است اما تا وضعیت مطلوب فاصله زیاد است. ریل گذاری آینده سینمای کشور نیز جز با حضور همان نیروها در مصادر مهم سیاست گذاری فرهنگی و هنری سازمان‌های هنری و سینمایی ممکن نخواهد بود و اگر نه آینده سینمای کشور ما چیزی نزدیک به سینمای خسته و افسرده شبه روشنفکرانه اروپایی قبل انقلاب خواهد بود.

مساله ابتدایی یادداشت ناظر بر ضعف قصه و فیلمنامه نویسی نیز بیش از هر چیز دیگری گریبانگیر فیلمسازان ما است. شاید از نظر کمی در سال‌های اخیر آثار بسیار زیادی در حوزه دفاع مقدس و سینمای مطلوب ما ساخته شده باشد ولی بسیاری از آنان به دلیل ضعف مذکور خسته کننده هستند و امروز در آرشیو موسسات مولد آن‌ها دارند خاک می‌خورند. برای دل زدن به این دریا فقط نیت و پایبندی به ارزش‌ها کافی نیست بلکه یادگیری مهارت و فنون فیلمسازی جزو شروط لازم و اولیه و اساسی است.

آوینی اگر امروز نامش به عنوان هنرمند نامی و حقیقی انقلاب می‌درخشد تنها عاشق نبود بلکه یک معلم و استاد صاحب فن در حوزه هنر سینما بود به تعبیری که از تصویربرداری تا نریشن و تدوین را به خوبی می‌دانست و بر آن مسلط بود.

عناوین مرتبط

پربحث‌های امروز

  1. انتقاد تند نخبه جوان از وضع کشور در حضور رهبر انقلاب  

  2. ایران خودرو بر سر دوراهی فروپاشی یا تولید ناب

  3. بازداشت پوری حسینی و شکست اختصاصی‌سازی اقتصاد

  4. نکته‌ای در مورد مساله حجاب

  5. ورود پلیس به ماجرای سگ کشی/برخورد با هر گونه حیوان آزاری

  6. نامه زاکانی به وزیر اطلاعات: فساد در کشور ماحصل بی توجهی مسئولان مرتبط است/ منتظرم در دادگاه روابط ناسالم و حقوق ضایع شده مردم را بیان کنم

  7. واکنش علی مطهری به ماجرای مازیار ابراهیمی

  8. پول‌های بزرگ کثیف چگونه در اقتصاد کشور جابجا می‌شوند؟

  9. تحلیل عباس عبدی از موضع گیری اخیر یزدی و آملی لاریجانی

  10. از تخلفات پسر یکی از مراجع تقلید تا تغییر چندین امام جمعه   

  11. با این قوانین، چند نفر حاضرند مسئولیت بپذیرند؟

  12. ارتش یمن پهپاد ساخت آمریکا را سرنگون کرد

  13. مهاجرت مستاجران از تهران/ کاهش 19 درصدی معاملات اجاره

  14. پاسخ شرکت بازرگانی پتروشیمی به نامه زاکانی

  15. آسوشیتدپرس به نقل از کارشناسان: تحریم ها آمریکا را منزوی کرده است

  16. لاریجانی: تحریم‌ها ایران را از برنامه‌های توسعه‌ای‌اش جلو انداخت/ما هیچ وقت دنبال جنگ نبودیم

  17. جانِ انجیر  

  18. تاکید رهبر انقلاب بر تامین عدالت و ریشه‌کن کردن فقر/ تولید داخلی، کلید حل مشکلات اقتصادی/با ولنگاری فرهنگی به‌شدت مخالفیم

  19. لایحه «اصلاح قانون پولی و بانکی کشور» به مجلس رفت

  20. برایان هوک: آمریکا از «مکانیسم ماشه» برای احیای تحریم‌ها علیه ایران استفاده نمی‌کند

  21. انتقاد معاون اول قوه قضائیه از روند طولانی برخی ‌بازداشت‌ها‌

  22. پاسخ ظریف به ادعای «برایان هوک» درباره کودتای ۲۸ مرداد

  23. عمامه گذاری طلاب   

  24. پسر نتانیاهو: پدرم حرف مفت زیاد می‌زند

  25. روسیه حمایت قاطع خود را از دولت ونزوئلا اعلام کرد

پربحث‌های دیروز

  1. استفاده از کارتخوان توسط پزشکان یک قانون است و باید اجرایی شود

  2. ایران چه تعداد سید و سادات دارد؟/ تفاوت میر، سید، سیده و سادات چیست؟

  3. یکه زارع چرا برکنار شد؟

  4. درس هايي ماندگار از كفش هاي كهنه يك حاكم ...

  5. در نشست سه‌جانبه ایران و یمن و اروپا در تهران چه گذشت؟/ دست برتر یمن در تحولات میدانی و دیپلماتیک

  6. پارسایی: خودروسازها ناکارآمدی خود را در زمین تولید ملی می‌اندازند/ توضیح درباره هزینه طراحی صندوق ۲۰۶

  7. پنج دروغی که ترامپ درباره ایران می گوید

  8. شمخانی: آمریکا عامل اصلی تنش در منطقه است/ ایران به میز مذاکره برنمی‌گردد

  9. توضیح وکیل نجفی درباره علت اعتراض به حکم دادگاه

  10. چرا نام «گریس 1» به «آدریان دریا» تغییر کرد؟

  11. واکنش توئیتری شهردار تهران به ماجرای حیوان آزاری

  12. مردم منتظر محاکمه رانت‌خواران پیدا و پنهان مافیای خودرو⁩ هستند

  13. ظریف: جمعه در پاریس با ماکرون و لودریان دیدار می کنم

  14. «عقده‌گشایی ائتلاف سعودی» به تلافی شکست در جبهه‌های مختلف یمن

  15. طبخ ۱۴۰۰۰ پرس غذای نذری به مناسبت عید غدیر خم در شیراز  

  16. اظهارات ضدونقیض از آمار وکلا/ نبود شفافیت در بازار خدمات حقوقی

  17. از بازنشسته‌ها خبر دارید؟

  18. چرا مسکن چاره‌ای جز ارزان شدن ندارد

  19. موج انتقادها به بی‌احترامی همسر نتانیاهو به مراسم سنتی اوکراین

  20. چرا اسم امیرالمومنین در قرآن نیامده است؟

  21. توضیحات شهرداری در مورد عدم ثبت نام زنان در اپلیکیشن دوچرخه‌های اشتراکی

  22. اروپایی‌ها باید نفت ما را در قالب اینستکس پیش‌خرید کنند/ پرونده ۷ بدهکار دانه‌درشت قضایی شد

  23. آمریکایی‌ها جرات توقیف نفتکش ایرانی را ندارند

  24. پویش مردمی فقط به عشق علی(ع)   

  25. ۱۱ دلیل برای عدم استفاده از اینترنت در کشور

پربحث‌های هفته

  1. بالاخره در مساله حجاب چه کنیم؟

  2. خانواده «میترا استاد» رضایت دادند/ رهایی «نجفی» از قصاص

  3. تذکاری بر یک برداشت غلط از باوری درست درباره حکومت دینی

  4. پوری حسینی رئیس سابق سازمان خصوصی سازی بازداشت شد

  5. ارتباط ازدواج و حجاب جوانان

  6. هشدار توکلی به مسئولان نظام درباره رشد حاشیه‌نشینی در کشور/ صدای «هل من ناصر» مستأجران و مستمندان را بشنویم

  7. پاسخ آملی لاریجانی به ادعاها و اتهامات اخیر/ از هیچ متخلف و فاسدی حمایت نکرده و نخواهم کرد/هیچگاه نگفته ام نجف می روم

  8. عراقچی: مداخله در بازار ارز با دستور رئیس‌جمهور انجام شد/ دولت وقوع بحران ارزی را باور نمی‌کرد/ تایید صلاحیت سالار آقاخانی توسط وزارت اطلاعات

  9. یکه زارع مدیرعامل ایران‌خودرو بازداشت شد

  10. توپی که پزشکان به زمین مشاغل دیگر می‌اندازند

  11. هزینه ۳ هزار میلیارد تومانی برای طراحی صندوق پژو ۲۰۶ / طراحی ۱۲۰ میلیارد تومانی سمند!

  12. صدور گواهینامه رانندگی موتور برای زنان از نگاه یک حقوقدان

  13. یک سال و نیم در ملایر به دنبال رادیولوژیست گشتیم؛ نبود/ طرح افزایش ظرفیت رشته های پزشکی باید در اولویت قرار بگیرد

  14. چرخش ظریفانه از برجام!...

  15. روحانی: اون ۹۸ که ما می‌خواستیم این ۹۸ نیست   

  16. نفتکش ایرانی در جبل الطارق با وجود مخالفت آمریکا آزاد شد

  17. واکنش‌ها به نامه‌ای که باید سربسته می‌ماند

  18. تصویر دیده نشده از دیوار کشی رئیسی  

  19. اینستاگرام چطور باعث "احمق‌پروری" در جامعه شده است؟

  20. دولت هند ضرب‌الاجل دو ساعته‌ به شیخ زکزاکی داد

  21. واکنش احمد توکلی به اختلافات «آملی‌لاریجانی» و «یزدی»

  22. واکنش‌ها به اظهارات منتسب به آیت‌الله یزدی/ سوال محمود صادقی درباره دلیل آزادی فرمانده عملیات ترور/دفاع یک اصلاح طلب از آیت‌الله مصباح یزدی

  23. اتاق رو به کعبه شبی ۳۰۰ میلیون تومان!

  24. انتقاد تند نخبه جوان از وضع کشور در حضور رهبر انقلاب  

  25. اژه‌ای: ‌فردی توانسته با بهانه‌ای ‌۳۸هزار سکه خریداری کند/ عمده ذخایر طلای کشور به‌دست خودمان بر باد رفته

پربحث‌های هفته

  1. تذکاری بر یک برداشت غلط از باوری درست درباره حکومت دینی

  2. اینستاگرام چطور باعث "احمق‌پروری" در جامعه شده است؟

  3. «بحث طلبگی» دعوای سیاسی نیست آقاي كدخدايي

  4. بادیگارد استخدام کنید، سلبریتی شوید! + تصاویر

  5. «جوانمرد قصاب» کیست؟ + تصویر

  6. ممنوع التصویر شدن در صداوسیما چگونه است؟  

  7. بازیگری که به شبکه «جم» پیوسته بود برمی‌گردد

  8. دولت فرصت «وزارت گردشگری» را از دست ندهد

  9. بازیگر گاندو: با اعتقاد جیسون رضاییان را بازی کردم

  10. احسان علیخانی: عصر جدید سخت‌ترین کار عمرم بود

  11. شب‌نشینی مدیری بدون محدودیت‌های صداوسیما

  12. هانیه توسلی در تلویزیون ممنوع‌التصویر شد

  13. چرا اسم امیرالمومنین در قرآن نیامده است؟

  14. رامبد جوان: خندوانه ساخته می‌شود/ چرا می‌گویند مهاجرت کرده‌ام؟

  15. چه کسانی از تشکیل وزارت میراث فرهنگی سود می‌برند؟

  16. برنامه‌های جذاب تلویزیون برای عید غدیر

  17. ماجرا‌های شیرین خانواده ۵ قلو‌های قمی!

  18. فیلم‌های تلویزیون در عید غدیر

  19. شناسایی 20 هزار بازیگر برای سریال «سلمان فارسی»

  20. سینا مهراد «آقازاده» شد

  21. چرا پیامبر (ص) جانشینی حضرت علی (ع) را در خود مکه اعلام نکردند؟

  22. نماینده سینمای ایران در اسکار ۲۰۲۰ را بشناسید

  23. پخش «بانوی سردار» از ۲۹ مرداد در شبکه سه

  24. ثواب زیارت حضرت علی (ع)

  25. چه خبر از ابراهیم حاتمی‌کیا؟

آخرین عناوین