سوگواری ایرانیان ریشه در فرهنگ باستانی ایران دارد

گروه فرهنگی الف،   3970628067
سوگواری ایرانیان ریشه در فرهنگ باستانی ایران دارد

یک پژوهشگرتاریخ گفت: بسیاری از مراسماتی که ما در سوگواری‌های خود از آن استفاده می‌کنیم ریشه باستانی دارد و یا در دوره‌هایی خاص از فرهنگ‌ها و آیین‌هایی مانند مسیحت وام گرفته شده‌است.

کوروش صالحی در گفت‌وگو با ایسنا، در خصوص ریشه‌ی سوگواری در تاریخ اسطوره و ایران باستان، اظهار کرد: در شاهنامه و متون باستانی به این قبیل سوگواری‌ها برمی‌خوریم که شاید مهم‌ترین آن‌ها که به شکل آیینی اجرا می‌کرده‌اند، سوگ سیاوش و ایرج بوده است.

وی در خصوص کشته شدن سیاوش ادامه‌داد: شاهنامه روایت می‌کند که پس از کشته شدن سیاوش ایران غرق اندوه و ماتم شد، ایرانیان چندین روز برای سیاوش سوگواری کردند و نیز مظلومیت سیاوش و گرامی داشت یاد و خاطره و حماسه او سبب شد در سال‌های بعد این پُرسه و سوگواری ادامه پیدا کند.

برفتند با مویه ایرانیان

بدان سوگ بسته بزاری میان‏

همه دیده پر خون و رخساره زرد

زبان از سیاوش پر از یاد کرد

این پژوهشگر تاریخ با اشاره به برگزاری سوگواری‌ها به شکل آیینی در خصوص مرگ ایرج، افزود: این نوع سوگواری در مورد ایرج، پسر فریدون، هم صادق است چراکه وی از سر خیر خواهی، صلح و دوستی پیش برادرانش رفت ولی آن‌ها از سر کینه و نیرنگ او را کشتند.

فردوسی در سوگ ایرج این‌گونه روایت می کند:

سراسر همه کشورش مرد و زن بهر جای کرده یکی انجمن‏

همه دیده پر آب و دل پر ز خون نشسته بتیمار و گرم اندرون‏

همه جامه کرده کبود و سیاه نشسته باندوه در سوگ شاه‏

صالحی تصریح کرد: معمولا دو عنصر مهم در ادامه یافتن سوگواری‌ها اهمیت خاصی دارد که سبب شده برای بعضی اشخاص و یادمان آن‌ها این پرسه‌ها در سال‌های پیاپی جریان داشته باشد؛ نخست: رفتار حماسی و مظلومیت آن‌ها در رویارویی با بدخواهان، بدسگالان و اهریمنان است و مورد دوم آن‌که از درس‌هایی که این سوگواری آیینی می‌بایست در تکرار به نسل‌های بعد انتقال دهد می‌توان به آزادی، شجاعت، انسانیت، ایستادگی در برابر ستمگران اشاره کرد؛ به همین دلیل است که مشاهده می‌کنیم که در دوره بعد از اسلام، ایرانیان برای حسین‌بن‌علی(ع) سوگواری به شکل آیینی اجرا می‌کرده‌اند.

وی در خصوص چگونگی برگزاری این سوگواری‌ها خاطر نشان کرد: در ایران باستان سوگواری را به شکل آیینی خود اجرا می‌کردند به طوری‌که اهمیت و جایگاه رفتگان سبب می‌شده که بازماندگان برای آن‌ها تشریفات ومراسم خاصی را اجرا کنند، مثلا در آخر سال چنان که در چهارشنبه‌سوری می‌بینیم، آتش‌هایی را بر بام روشن می‌کردند و برای رفتگان نذر و نیازهایی را صورت می‌دادند که به شکل یک آیین خاصی درآمد و نیز مراسمی که در خراسان به عنوان چراغ برات انجام می‌شود دقیقا مانند رسوم باستانی است که ما در هیچ منبع اسلامی نشانی از آن نمی‌بینیم.

این پژوهشگر تاریخ تصریح کرد: مشاهده می‌کنیم که مراسم سوم، هفتم، چهلم، چهل‌وهشتم و از این قبیل مراسمات همگی ریشه باستانی دارد که به شکل آیینی خاص در پرسه و سوگواری به کار برده‌می شود همچنین باید یادآور شد که اصل سوگواری هفت روز بوده است چنان‌که رستم پس از هفت روز سوگواری برای سیاوش به نزد کاووس می‌رود. چهلم ختم سوگواری و چهل و هشتم پایان یادمان حماسی آن است.

صالحی متذکر شد: گرچه ما اسناد خاصی درباره ریز جزییات سوگواری در دوره باستان نداریم اما کلیاتی که از منابع بدست می‌آید روشنایی اندکی بر این موضوع می‌اندازد اما در یک تصویر باستانی بر دیوارهای باستانی«سغد» دیده می‌شود که عده ای مشغول پرسه و سوگواری هستند و «دیاکانوف» احتمال می دهد این دیوارنگاره‌ها مربوط به سوگ سیاوش باشد.

وی عنوان کرد: از سوی دیگر«هرودوت» نیز اشاره می‌کند که پس از در گذشت همسر کوروش برای او یک سوگواری همگانی و بزرگ برپا شد، در واقع همیشه سوگ و سوگواری در ایران از اهمیت خاصی بر خوردار بوده‌است.

این پژوهشگر تاریخ در خصوص عناصر موجود در سوگواری‌ها و انتقال آن‌ها به زمان حال، بیان کرد: سرود و ساز از عناصر مهم سوگواری در باستان هستند که به وضوح می‌توان نمونه تغییر یافته‌ی آن را در دسته‌های نوحه و سینه زنی با طبل و سنچ مشاهده کرد که در واقع شیون و اندوه به شکل نمادین در سینه زدن جلوه‌گر شده‌است چنان که در متون تاریخی به آن اشاره شد، می‌توان این شیونی که همراه با آسیب بدنی هست را دید.

کوروش صالحی در این باره ادامه‌داد: «تاریخ بخارا» به سرودهای باستانی که مردم بخارا در سوگ سیاوش سروده‌اند، اشاره می‌کند که خنیاگران ‌آن‌را می‌نواختند و این خواندن‌ها گاه به شکل تک خوانی و گاه هم‌خوانی بوده است.

وی در خصوص عناصر سوگواری‌ باستانی که به امروز منتقل شده‌است، اظهار کرد: نمونه جالب از این سوگواری که شکل باستانی آن تا حدودی برجای مانده است، سینه زنی دایره‌وار و متحرک همراه با دمام، سنچ و نی انبان است که هم سوزِسوگ دارد و هم حس حماسی را به سوگواران تزریق می‌کند در واقع چنین می‌توان ادعا کرد که در واقع دو عنصر سرود و ساز از عناصر مهم باستانی به سوگواری حسینی منتقل شده است که متاسفانه به سبب تنگ نظری‌های فراوان شاهد کمرنگ شدن این عناصر در سوگواری هستیم.

این پژوهشگر تاریخ افزود: در ملت‌های باستانی اندکی می‌توان مجموعه جالبی از این سوگواری‌ها را به شکل آیینی کهن دید؛ تصویر دیوارنگاری سغدی پرسه و سوگی را به تصویر کشیده است که جوش و خروش در آن هویدا است چنان‌که عده‌ای نشسته و ایستاده اند که هر کدام به گونه‌ای کاری را انجام می‌دهند.

وی گفت: منابعی از دوره آل بویه درخصوص سوگواری حسین‌بن‌علی(ع) وجود دارد که به ما نشان می‌دهد این مراسم در یک سطح گسترده اجرا می‌شده است چنان‌که حرکت دسته سوگواران در خیابان‌ها در واقع باید از شکل باستانی خود که همراه با سرود است، وام گرفته شده باشد و امروز آن سرود را که به آن نوحه می‌گوییم، می‌خواندند و با همراهی همراهان تکرار شده‌است و می‌توان گفت که موسیقی در واقع مهم‌ترین رکن این مراسم‌ها به شمار می‌آمده است.

این پژوهشگر تاریخ خاطر نشان کرد: در فیزیک قانونی وجود دارد تحت این عنوان که انرژی از بین نمی‌رود بلکه از شکلی به شکل دیگر تغییر می‌کند که از دیدگاه بنده امور فرهنگی نیز تقریبا چنین حالتی دارد که از بین نمی‌رود بلکه از شکلی به شکل دیگر تبدیل می‌شود؛ ممکن است فرم‌ها تغییر پیدا کند اما جوهر محتوا تقریبا باقی می‌ماند، با این توصیف‌ها به عقیده‌ی من بخش‌هایی از شکل و محتوای این سوگواری‌ها به زمان حال نیز منتقل شده است.

صالحی در خصوص مشکلات و آسیب‌های سوگواری تشریح کرد: مشکل بزرگ درباره‌ی آفت‌ها و آسیب‌هایی است که این نوع مراسم‌ها را تهدید می کند. ما بیش از چند هزار سال سابقه سوگواری آیینی داریم اما در هیچ زمانی تا به امروز این مراسم ها دچار آفت و آسیب نشده است؛ یکی از مهم‌ترین آسیب‌هایی که این مراسم‌ها را تهدید می‌کند؛ کمرنگ شدن محتوا و جلوه پیدا کردن شکل و ظاهر است که شاید یکی از دلایل عمده این آفت در دوره‌های مختلف حکومتی شدن این مراسم‌ها است که فرم را بر محتوا چیره گردانده است؛ چنان که ویژگی‌های ظاهری بر تخصص ارجحیت یافته است.

وی در خصوص شباهت‌های بین سوگواری در دیروز و امروز، متذکر شد: در تکرار سوگواری‌ها تلاش می شده دو عنصر مهم نقش بازی کند، نخست بعد حماسی و مظلومیت و دوم درس هایی که نسل در نسل در تکرار این مراسم‌ها باید یاد گرفته شده و آویزه گوش شود. سیاوش انسان آزاده‌ای است که زیر دست جهان پهلوان رستم رشد یافته است؛ سر در برابر بیداد فرود نمی‌آورد حتی اگر شاه، پدرش باشد وی در برابر ستم مقاومت می‌کند اگر آن ستم از سوی پدر همسرش افراسیاب و دیگر بستگانش باشد سیاوش تا پای جان به آرمان‌هایی که رستم به او آموزش داده است می‌ماند و حتی جان خود را بر سر آن می‌گذارد. این شخصیت اسطوره‌ای در کالبد معنوی خود درس‌های بزرگی برای یک ملت دارد پس طبیعی است یاد او را گرامی بدارند و به عنوان یک الگوی رفتاری برای تربیت نسل‌های خود از آن بهره ببرند.

این پژوهشگر تاریخ در این خصوص ادامه داد: با ورود اسلام به ایران نظام پیشین فکری دچار گسست شد، شرایط تازه اجازه نمی‌داد تا مراسم‌های آیینی برپا شود از این رو یک دگردیسی شاهد هستیم تا یک ملت مفاهیمی را که پیش از این به اشکال گوناگون برای نسل های خود آموزش داده است، اجرا کند. از این جهت مشاهده می‌کنیم که محتوا تغییر چندانی نمی‌کند اما شکل و ظاهر در اسامی تغییر می‌کند همچنین چیزی که در این میان از اهمیت ویژه‌‎ای برخوردار است درس‌هایی است که در این نوع مراسم‌ها به طور مداوم تکرار می‌شود تا هر نسل بتواند به شکلی زندگی کند که شایسته زیستن یک انسان است.

عناوین مرتبط

پربحث‌های امروز

  1. دولت زیر بار فرمول خودروسازان رفت؛ خودرو گران شد/ حواله کاهش قیمت به آینده‌ای نامعلوم/ پراید ۳۳میلیون و ۷۰۰ هزار تومان؟

  2. واکنش وزیر صنعت به انتصاب داماد رئیس‌جمهور؛ هرکس سوابق داماد روحانی را دید، تبریک گفت

  3. اولین تصویر داماد حسن روحانی در سمت جدیدش  

  4. توضیحات سید احمد خاتمی درباره انتصاب دامادش در دولت روحانی + عکس

  5. داماد روحانی استعفا کرد + متن استعفا

  6. سرانجام قیمت بنزین و سناریوهای مختلف برای آن

  7. تصمیم جدید نمایندگان مستعفی استان اصفهان

  8. تصویری از بچه‌های پایگاه بسیج شانزه‌لیزه  

  9. واکنش محمود صادقی به خبر انتصاب داماد روحانی  

  10. جانبازان ۵۰ درصد از ممنوعیت به‌کارگیری بازنشسته‌ها مستثنی شدند

  11. نتانیاهو: ماموران ما داخل ایران هستند!

  12. احضار وزیر صنعت به فراکسیون امید بابت انتصاب‌های اخیر/ اگر نمایندگان مجلس واقعا نماینده ملت باشند، استیضاح وزیر صنعت را باید در برنامه قرار دهند

  13. «روحانی» و «احمد خاتمی» نسبت به انتصاب دامادهایشان اعلام برائت کنند  

  14. هاشمی‌طبا: اصلاح‌طلبان در انتخابات بعدی رای ندارند/ دولت روحانی به دنبال "لیبرالیسم کاذب" است

  15. «سردار مریم» تنها زن سردار ایرانی + عکس

  16. ایران به سراغ ساخت زیردریایی‌ ۳۲۰۰ تُنی می‌رود + جزئیات و عکس

  17. سهیلا جلودارزاده: آقای روحانی اعصاب ندارد/ عملکرد روحانی در برخی موارد باعث فقیرتر شدن مردم شد

  18. هر کیلو آجیل شب یلدا 60 تا 100 هزار تومان/ سرمازدگی تولید پسته، فندق و گردو را کاهش داد

  19. آشنا: برجام بعد از خروج آمریکا آسیب دیده است

  20. سلیمی‌نمین: آمریکا برای ایران در سال۹۸ برنامه‌ریزی کرده است/ مشکلات ارزی و اقتصادی قابل تدبیر است/ فریب وعده و وعیدهای دشمنان را نخورید

  21. محسن رضایی: فشارهای اقتصادی آخرین تست دشمن است/ جمهوری اسلامی متعلق به ملت است

  22. یک اقتصاددان: ثروتمندان ۱۱ برابر فقرا یارانه دریافت می‌کنند/ گرفتار اقتصاد رانت‌آور هستیم

  23. درخواست زیباکلام از اصلاح‌طلبان: روحانی را تحت فشار بگذارید

  24. فواید شگفت‌انگیز مصرف یک موز در روز

  25. رکوردشکنی قیمت مرغ/ نرخ به ۱۳ هزار تومان رسید

پربحث‌های دیروز

  1. ایمانی در گفتگو با الف:خطر بازگشت پوپولیسم جدی است / احمدی‌نژاد به دنبال بهره‌برداری به نفع خود است

  2. طمع همایونِ رضا پهلوی‎

  3. واکنش روحانی به حکم معاونت دامادش در وزارت صنعت

  4. حراج اطلاعات کشور، با چه قیمتی

  5. چرا پیشنهاد یارانه ۹۰۰ هزار تومانی مردود است؟

  6. افزایش شکاف بین اصلاح طلبان و اعتدالی ها/ تعارض منافع؛ این بار در سازمان محیط زیست/ حاشیه‌های ادامه‌دار انتصاب داماد رئیس‌جمهور

  7. عضو فراکسیون امید: وزیر صنعت با انتصاب داماد روحانی به لبه تیغ استیضاح نزدیک شد/ نمی‌توانم باور کنم روحانی در جریان این انتصاب نبوده/ سرمایه اجتماعی روحانی بازهم کاهش پیدا خواهد کرد

  8. جهانگیری: هدف از تحریم این بوده که اقتصاد کشور با فروپاشی مواجه و مردم به تنگ بیایند

  9. عرضه خودرو ۵ درصد زیر نرخ بازار/تفاوت نرخ باکارخانه درجیب خودروساز

  10. بازار آجیل شب یلدا   

  11. صحنه وحشتناکی که کارمند تنها در شرکت با آن مواجه شد  

  12. مردم از فقر و تبعیض ناراحت اند، با برجام، FATF و بازی سیاسی شما کار ندارند

  13. یکی از نشانه‌های وقاحت در برخی مسئولان  

  14. محکومیت‌های «اسفندیار رحیم مشایی» تایید شد

  15. حاجی دلیگانی: مخالف افزایش قیمت بنزین هستیم

  16. بازنشستگان و ناکارآمدی نظام‌های اجرایی و تصمیم‌گیری

  17. دوروف  چگونه به تلگرام طلایی شما پیام فرستاد؟

  18. پیشنهاد جدید مجلس برای سهمیه‎بندی بنزین در سال ۹۸

  19. سفره کارگران چیده می‌شود

  20. وحید صیادی نصیری که بود و چگونه درگذشت؟/ جزئیات فعالیت های یک گروهک تروریستی

  21. زمان بازنشستگی «زیباکلام» از دانشگاه تهران مشخص شد

  22. پرداخت هزار و 100 میلیارد تومان حقوق مازاد در طول سال به کارکنان ایران‌خودرو و سایپا

  23. خوب بد زشت سخنان ظریف

  24. تجمع نمایندگان اصفهان در دفتر آیت‌الله طباطبایی‌نژاد

  25. نرخ رشد علمی ایران ۱۱ برابر نرخ رشد میانگین جهانی

پربحث‌های هفته

  1. چه کسی اسلام را نمی‌فهمد آقای روحانی!

  2. علی مطهری: حدس می‌زنم مردم هم موافق افزایش قیمت بنزین هستند!

  3. ایمانی در گفتگو با الف:خطر بازگشت پوپولیسم جدی است / احمدی‌نژاد به دنبال بهره‌برداری به نفع خود است

  4. برای این عکس شما تیتر بزنید  

  5. طمع همایونِ رضا پهلوی‎

  6. نگاهی به هزینه و فایده برجام

  7. دولت زیر بار فرمول خودروسازان رفت؛ خودرو گران شد/ حواله کاهش قیمت به آینده‌ای نامعلوم/ پراید ۳۳میلیون و ۷۰۰ هزار تومان؟

  8. چرا نباید حقوق کارمندان افزایش یابد؟

  9. واکنش وزیر صنعت به انتصاب داماد رئیس‌جمهور؛ هرکس سوابق داماد روحانی را دید، تبریک گفت

  10. اولین تصویر داماد حسن روحانی در سمت جدیدش  

  11. از تزریق به ایرانیان در فرودگاه تفلیس تا دیپورت آنها به بهانه‌های واهی + عکس

  12. واکنش روحانی به حکم معاونت دامادش در وزارت صنعت

  13. واکنش کاربران توییتر به افزایش قیمت خودرو/ مالک ایران خودرو و سایپا کیست؟/ وقتی وزیر هم بی‌خبر است!/ سلام به پراید ۴۰ میلیونی و دست‌های پشت پرده

  14. ضعیف‌ترین دوران وزارت خارجه ایران  

  15. نوبخت در پاسخ به احمدی‌نژاد: امکان افزایش یارانه‌ها وجود ندارد/ فعلا باید بدهی‌های دولت قبل را بپردازیم

  16. وعده ارزانی ۲۰ درصدی با FATF، پس از گرانی ۲۰۰ درصدی با برجام!

  17. وقتی اقوام حسن روحانی در دولت پست می‌گیرند + جدول

  18. کسی که الفبای اقتصاد را خوانده باشد، می‌داند که این راه حتی به ترکستان هم نمی‌رود!

  19. توضیحات سید احمد خاتمی درباره انتصاب دامادش در دولت روحانی + عکس

  20. واکنش‌ها به انتصاب داماد رئیس‌جمهوری به معاونت وزیر؛ کلید روحانی قفل شاه داماد را باز کرد

  21. واکنش واعظی به پیشنهاد یارانه ۹۰۰ هزار تومانی از سوی احمدی‌نژاد

  22. برایان هوک: موضوع فرزندان مقامات ایران را بررسی می‌کنیم

  23. فرزندان مقامات ایران از آمریکا اخراج می‌شوند؟/ انتقاد از روحانی در جلسه شورای عالی انقلاب فرهنگی/ پایان اصولگرایی و اصلاح‌طلبی

  24. داماد روحانی استعفا کرد + متن استعفا

  25. به بهانه شاپرک شجری‌زاده؛ پنج اشتباه درباره دختر خیابان انقلاب

پربحث‌های هفته

  1. خداوند از علما، عهد و پیمان گرفته که در برابر شکم‌بارگی ستم‌گران و گرسنگی مظلومان سکوت نکنند  

  2. بیماری ناشناخته، مجید خراطها را گرفتار کرد  

  3. شگردهایت را تغییر بده رامبد

  4. انتقاد شدید آیت‌الله سبحانی به اجرای تئاتر بازیگران زن با کلاه گیس

  5. توضیح فریبرز عرب‌نیا درباره زندگی‌اش در کانادا/ راننده بیماران هستم!

  6. رئیس سازمان صداوسیما: اینترنت مخرب هویت جوامع اخلاق‌گرا شده است

  7. اداره سانسور چین فیلم لانتوری را بخاطر دینی بودن ممنوع کرد

  8. بدترین کسی که روی زمین گام برمی‌دارد...  

  9. مراسم تشییع پیکر پیام صابری

  10. دعوای فراستی و ظلی‌پور جعلی بود!

  11. پیش شرطهای وحدت حوزه و دانشگاه

  12. صفر تا صد هزینه تولید یک فیلم سینمایی در ایران + جدول

  13. «محب اهری» از بیمارستان مرخص شد

  14. مهناز افشار امروز باید خود را به دادسرای رسانه معرفی کند

  15. ویژه برنامه‌های شب یلدا؛ از اجرای علی‌ضیا تا مجری‌گری حمید گودرزی

  16. بازیگر زن: تعداد فالوور اینستاگرام ملاک انتخاب بازیگران شده/ وضعیت سینما ناراحت کننده است

  17. احتمال حضور بازیگران خارجی در سریال «موسی (ع)»

  18. ۴ بازیگر جدید در «زیر همکف»

  19. «گاندو» به تبریز رسید + تصاویر جدید

  20. تور ایرانگردی بازیگر ترکیه‌ای

  21. "بچه‌مهندس" به تلویزیون می‌آید + تصاویر

  22. تور ایرانگردی بازیگر ترکیه‌ای

  23. «حزب الشیطان» چه کسانی هستند؟

  24. رییس رسانه ملی: بودجه صدا و سیما نباید صرف کارهای ضعیف شود/ لزوم تحقیق و پژوهش

  25. وزیر ارشاد در مجلس چه گفت؟

آخرین عناوین