دلایل و تبعات بنگاه‌داری بانک‌ها/ وقتی قانون بانکداری بدون ربا درست اجرا نمی‌شود/ آیا همه چیز (بحران) زیر سر بانک است؟

میثم مهرپور،   3970620175 ۲۱ نظر، ۰ در صف انتشار و ۸ تکراری یا غیرقابل انتشار
دلایل و تبعات بنگاه‌داری بانک‌ها/ وقتی قانون بانکداری بدون ربا درست اجرا نمی‌شود/ آیا همه چیز (بحران) زیر سر بانک است؟

بنگاه داری بانک ها را می توان یکی از چالش‌های اساسی نظام بانکداری ایران طی سه دهه اخیر دانست. چالشی که اگر چه تولد آن دفعی نبوده و در طول سالیان گذشته ایجاد شده است، اما شاید اوج آن را بتوان در یک دهه اخیر دانست.

رهبرمعظم انقلاب که طی سالیان گذشته منتقد عملکرد سیستم بانکی ایران و عدم هدایت منابع بانکی به سمت فعالیت های تولیدی و تخصیص نامناسب این منابع بوده اند چندی پیش و در دیدار رئیس جمهور و اعضای هیات دولت با ایشان به مناسبت هفته دولت با انتقاد از بنگاه‌داری بانک‌ها طی اظهاراتی بی سابقه در این زمینه گفتند: «بانک‌ها غلط می‌کنند با پول مردم برای خودشان امکانات درست کنند.»

آیت الله خامنه ای در این دیدار ضمن توصیه به مدیریت و کنترل قوی بانک مرکزی بر دیگر بانک‌ها با انتقاد از ادامه بنگاه‌داری بانک‌ها و کارهای هزینه آور دیگر نظیر افزایش شعبه‌های بانکی اظهار داشتند: «بانک مرکزی باید با نظارت کامل و دقیق مانع بروز مشکلاتی نظیر مسائل سپرده‌گذاران برخی بانکها و موسسات مالی شود.»

باید دید ریشه بنگاه‌داری بانک ها در کجا بوده و چه عواملی در طول سه دهه اخیر به آن دامن زده است.

در وهله نخست باید اذعان داشت علت اصلی حضور بانک‌ها در بنگاه داری را می توان دو پهلو بودن قوانین و منع صریح بانک‌ها از عدم حضور در بنگاه‌داری و فعالیت های اقتصادی دانست؛ به نحوی که بسیاری از بانک‌ها با استفاده (به عبارتی سوء استفاده) از تعابیری چون "حق مشارکت حقوقی بانک‌ها" در قانون، فضا را برای حضور در بنگاه‌داری فراهم دیده‌اند.

در این میان برخی از مدیران بانکی نیز که عمدتا به دنبال توجیه شرایط مذکور بودند، معتقدند مقصر بنگاه‌داری بانک‌های ایرانی، بانک‌ها نیستند، چرا که در قانون به بانک‌ها اجازه مشارکت حقوقی داده شده است و مشارکت حقوقی نیز نوعی بنگاه‌داری است، چرا که مشارکت به معنای سهام دار شدن و شریک شدن است، این دسته از افراد معتقدند اصل وجودی بنگاه‌داری بانک‌ها یک نوع قانون بوده و ورود بانک‌ها به این عرصه تخطی از قانون محسوب نمی‌شود.

مشکلی که در این میان ایجاد شده این است که در چنین شرایطی وقتی یک بانک یا موسسه مالی احساس می‌کند، پول زیادی در اختیار دارد برای سهیم شدن در سود احتمالی از فعالیت این منابع وسوسه و به نوعی تحریک می شود. در این شرایط اگر منع قانونی از ذی نفع شدن بانک به عنوان نهادی برای تجهیز و تخصیص منابع وجود نداشته باشد، بانک تصمیم می گیرد به جای تجهیز منابع و ارائه آن  به عنوان تسهیلات به دیگران، خود به سمت خرید سرمایه‌گذاری‌های از قبل انجام شده مانند ملک، ساختمان یا پروژه های احداث شده برود.

این مسئله کار بانک‌ها را توجیه نمی‌کند، اما به هرحال وضعیت موجود یعنی وجود سود بالا در خرید کالاهایی چون ساختمان و مسکن و امکان فعالیت‌های سفته بازانه برای بانک در کنار عدم منع قانونی بانک‌ها برای حضور در این عرصه بستری است که بانک‌ها را به این سمت می‌کشاند. اگر چه طبیعتا اتفاقی که امروز به واسطه حضور بانک‌ها تحت عنوان یک بنگاه‌دار در عرصه بانکداری ایران و منجمد شدن بخش قابل توجهی از منابع بانکی در املاک و ... رخ داده هیچ تناسبی با این موضوع (مشارکت حقوقی) ندارد؛ اما شاید بتوان این موضوع را نقطه ابتدایی بانک ها در راستای سوء استفاده از شرایط موجود دانست.

تجربه بنگاه داری بانک ها در دنیا

عمدتا بنگاه‌داری بانک‌های بین‌­المللی در قالب شرکت‌های زیرمجموعه­‌های که خدمات مالی، سرمایه­‌گذاری و بیمه­‌ای را در راستای تکمیل زنجیره ارزش خدمات جامعه مالی و بانکی ارائه می­‌کنند، صورت می گیرد. البته همه بانک‌های تجاری زنجیره کامل خدمات مالی نداشته و بانک‌های محدودی ارائه­ دهنده نهایی خدمات مالی هستند. در کنار این موضوع بانکداری در دنیای مدرن به عنوان یکی از پرسودترین صنایع دنیا به قدری منافع و جذابیت اقتصادی دارد که بانک‌های بین‌­المللی غالباً ترجیح می‌دهند به جای ورود در سایر صنایع غیرمرتبط بر صنعت خود یعنی صنعت بانکداری متمرکز شده و آن را به طور حرفه‌­ای توسعه دهند.

متاسفانه از آنجا که در ایران صنعت بانکداری، صنعتی مجزا محسوب نمی شود، بانکداران با منابع موجود در سیستم بانکی به دنبال کسب سود از حضور در سایر بازارها هستند. این در حالی است که در بانکداری بین‌المللی به واسطه سهم بالای درآمدهای کارمزدی و... اصولا لزومی به ورود بانک‌ها به سایر حوزه های اقتصادی وجود ندارد. به‌طوری‌که در سایر کشورها بیش از ۵۰درصد از درآمد بانک‌ها از محل درآمدهای غیر بهره‌ای است که این رقم علیرغم اینکه در ایران به شدت پایین است، متاسفانه در طول سال های گذشته و به دلیل ایجاد محدودیت در مبادلات بین‌المللی و نقل و انتقالات پولی درآمد بانک‌ها از این محل کاهش پیدا کرده است.

برای مثال اقتصاد ایران در مجموع صادرات نفتی و غیرنفتی چیزی بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار صادرات و رقمی حدود ۵۰ میلیارد دلار واردات دارد که این امر نشان دهنده این است که تبادلات تجاری ایران در سال چیزی حدود ۱۵۰میلیارد دلار است که نقل و انتقال این رقم در گذشته از سوی بانک‌ها صورت می گرفته و طبیعتا کارمزد این تبادلات نیز به بانک‌ها اختصاص پیدا می‌کرد؛ درآمدی که با توجه به تحریم شبکه بانکی در سال‌های اخیر از بانک‌ها گرفته شده و عمدتا به سمت صرافی ها یا سایر کانال های موجود رفته است.

چرا بنگاه داری در بانک‌ها رخ می دهد

۱- در کنار موارد ذکر شده بخشی از بنگاه‌داری بانک‌ها نیز چندان خود خواسته نبوده و به نوعی می‌توان گفت به بانک‌ها تحمیل می شود. اگر چه با بررسی ریشه‌های این موضوع مشخص می‌شود، وجود این پدیده نیز ناشی از اجرای بانکداری بدون ربا و فراموش شدن ماهیت و عملکرد بانکداری اسلامی است.

در این شرایط وقتی یک واحد تولیدی نتواند تسهیلات دریافتی خود را بازپرداخت کند، بانک‌ در ازای طلب خود، کارخانه مزبور (وثیقه) را تملیک می‌کند. وقتی این تملک پیش آمد نمی‌توانیم آن را از بین ببریم؛ لذا خود بانک  تبدیل به یک بنگاه دار می‌شود. حتی گاهی اوقات این اتفاق از سوی دولت نیز رخ داده و دولت بابت بدهی‌هایش به بانک‌ها کارخانجات خود را به آن ها واگذار می‌کند که خود این موضوع به بنگاه‌داری بانک‌ها دامن می‌زند.

بنابراین بخشی از بنگاه‌داری بانک‌ها ناشی از واگذاری اجباری شرکت‌های دولتی به بانک‌ها بابت مطالباتشان است. طبیعتا ریشه این موضوع عدم اجرای بانکداری اسلامی و عدم مشارکت واقعی بانک ها (به عنوان وکیل سپرده گذاران) است. به طوری که بانک ها برای ارائه تسهیلات اعتبارسنجی های لازم را انجام نداده و هیچ نظارتی بعد از پرداخت این تسهیلات به افراد، گروه‌ها و بنگاه‌های متقاضی تسهیلات اتفاق نمی‌افتد. خود این موضوع باعث می‌شود پدیده مطالبات معوق و عدم توان تسهیلات گیرندگان برای بازپرداخت تسهیلات و... ایجاد شود که در خوش‌بینانه‌ترین حالت و با توجه به وجود وثایق لازم موجب افزایش دارایی‌های سمی و غیرقابل نقد شونده بانک‌ها شده و در حالت بدبینانه به مطالبات سوخت شده مبدل می‌شود.

۲- نکته دیگر درباره بنگاه‌داری بانک‌ها این است که وقتی بانک‌ نتواند سود منطقی اخذ کرده و به وظایف اصلی خود عمل کند، ترجیح می‌دهد فعالیت خود را به سمت بنگاه‌داری سوق دهد. نرخ سود تکلیفی نیز به همین دلیل بد و دارای شبه ربا است.

ریشه های این موضوع نیز مجددا به عدم اجرای بانکداری بدون ربا و تولد پدیده‌های ربا آلودی تحت عنوان سود علی‌الحساب بر می‌گردد؛ زیرا در بانکداری بدون ربا سپرده‌گذار با یک سرمایه‌گذار در تاسیس یک بنگاه شریک می‌شوند که بانک واسطه به هم پیوستن این دو است، بنابراین اگر چه در بانکداری بدون ربا بنگاه‌های فراوانی ایجاد می‌شود، اما این بنگاه‌ها، بنگاه‌های بانک نبوده و هر کدام از این‌ها (با سهم مشخص) برای سپرده‌گذارانی است که پول خود را با وکالت بانک در این بنگاه‌ها سرمایه‌گذاری کرده‌اند.

بنابراین با قطعیت می‌توان در بانکداری بدون ربا بنگاه‌های متعلق به بانک‌ها در واقع متعلق به سپرده گذاران و صاحبان منابع در بانک‌ها است نه خود بانک، لذا با اجرای بانکداری بدون ربا اصولا اجازه بنگاه‌داری به بانک‌ها داده نمی‌شود و بانک از طرف سپرده گذار وکیل است و با این روش منابع بانکی به سمت اقتصاد واقعی (تولید سوق پیدا کرده و بانک پس از رسیدن بنگاه به درآمد و سود، حق الزحمه خود را برداشته و سود کسب شده برای سپرده‌گذار و سرکایه گذار است.

دیدگاه کاربران

ناشناس۵۴۳۹۱۴۱۷:۴۴:۰۱ ۱۳۹۷/۶/۲۰
با اینکه کار بانک ها در دنیا بنگاه داری نیست ولی در ایران در شرایطی که مردم پول خود را فقط در بانک میگذارند و سمت بورس یا ایجاد شرکت و اشتغال زایی نمی روند بنگاه داری بانک ها باعث ایجاد اشتغال میشه . هلدینگ های صنعتی شرکت های بیمه بانک ها و لیزینگ ها می توانند ایجاد اشتغال کنند .
علی۵۴۴۲۰۲۲۱:۱۳:۰۹ ۱۳۹۷/۶/۲۰
نزول خوار ترین سیستم بانکی دنیا در کشور مااست
ناشناس۵۴۴۳۸۵۲۳:۵۰:۰۸ ۱۳۹۷/۶/۲۰
وقتی تورم 50% هست سود بانکی 15% فقط زیان !
ناشناس۵۴۴۳۸۸۲۳:۵۱:۴۳ ۱۳۹۷/۶/۲۰
تورم در سایر گشور ها صفر و منفی است پس سودی وجود ندارد در آرژانتین الان سود 50% پرداخت میشه
ناشناس۵۴۴۲۱۰۲۱:۳۳:۲۹ ۱۳۹۷/۶/۲۰
چرا بانک ت که اخیرا زیان 10 میلیارد تومانی خود را به بورس اعلام کرده در چندین سال گذشته مدیرانش پاداش های ویژه و کلان بابت تصویب تراز گرفته اند
ناشناس۵۴۴۲۹۳۲۲:۳۶:۳۳ ۱۳۹۷/۶/۲۰
تصحیخ میشود 10 هزار میلیارد تومان
ناشناس۵۴۳۹۱۹۱۷:۴۸:۴۹ ۱۳۹۷/۶/۲۰
بر چه اساسی و کدام قوانین بانکداری یک نفر میتواند 72 میلیارد تومان تسهیلات بانکی بگیرد و بدون انکه نظارتی برمصرف وام باشد صرف خرید 5000 سکه شد
ناشناس۵۴۳۹۲۱۱۷:۵۱:۱۵ ۱۳۹۷/۶/۲۰
چرا هر جا فسادی اقتصادی هست پای یک بانک و یا یک مدیر بانکی در میان است
ناشناس۵۴۴۶۶۹۰۸:۴۲:۳۶ ۱۳۹۷/۶/۲۱
هر جا تو این مملکت پول هست فساد هم هست و هیچ جا بیشتر از بانک پول ندارد
ناشناس۵۴۳۹۲۸۱۷:۵۵:۰۱ ۱۳۹۷/۶/۲۰
از نمایندگان مجلس مس خواهیم که طرخ تحقیق و تفخص از بانک نرکزی و چند بانک دیگر را که تا حالا چند بار کلید زده شده ولی عملیاتی نشده است را دوبارع در دستور جدی کار خویش قرار دهند فساددهای بسیار کلانی طی 10 سال گذشته توسط سیستم بانکی و تعدا ی مدیر فاسد نظان بانکی صورت گرفته است
ناشناس۵۴۳۹۳۴۱۷:۵۶:۵۴ ۱۳۹۷/۶/۲۰
در کنار تشکیل دادگاه برای مفسدان اقتصادی برای مدیرات بانکی که زمینه فساد اقتصادی را برای مفسدان فراهم کرده و در بسیاری از موارد شریک جرم انها هستند برای اسن مدیران بانکی هم دادگاه تشکیل دهید
ناشناس۵۴۳۹۴۰۱۷:۵۹:۱۰ ۱۳۹۷/۶/۲۰
بسیاری از مدیران بانکی برای انکه تشت رسواییشان بر ملا نشود وام های مجدد به بدهکاران کلان بانکی داده و سود های صوری از تبدیل این وام ها ایجاد کرده و پاداشدهای کلانی هم از این سود های صوری گرفته اند
کارشناس ارشد نظام بانکی۵۴۳۹۴۹۱۸:۰۱:۳۶ ۱۳۹۷/۶/۲۰
بانک ها با ایجاد سود های صوری و کاغذی و پرداخت سود های بالای بانکی از محل سود های صوری نقدینگی کاذب زیلدی در جامعه ایجاد که خسارات حدی به اقتصاد کشور وارد شده است
ناشناس۵۴۳۹۵۷۱۸:۰۷:۵۲ ۱۳۹۷/۶/۲۰
وقتی هیچی درست اینجا انجام نمیشود..
ناشناس۵۴۴۰۱۱۱۸:۴۷:۵۸ ۱۳۹۷/۶/۲۰
بانک ها چون بنگاه داری هم بلد نبستند. باید ضرر بدهند و برای جبران ضرر ارزش پول ملی را کاهش دهند.باید همه بنگاه ها و اماکن بانک ها به حراج گذاشته شود ویک جراحی بزرگ در سیستم بانکی بعمل اید. باید سپرده های مردم باپشتوانه یک ارز کشور دوست یا طلا محاسبه و به سپرده ها فقط سود 2 در صد تعلق گیرد. خلاصه باید جلو تخریب اقتصاد را توسط بانک ها گرفت
ناشناس۵۴۴۰۸۴۱۹:۳۶:۱۷ ۱۳۹۷/۶/۲۰
یکی از مهمترین مشکلات اقتصاد ما همین قانون بانکداری بدون رباست. همین قانون باعث شده که بانکها بجای اینکه تبدیل بشن به بنگاه دار و برن توی کار خرید ملک و کارخانه و غیره. بانکها باید فقط واسط انتقال پول باشن و این وسط از راه بهره و همینطور خدمات پولی سود بگیرن و درآمد کسب کنن. اینکه بانک بخواد حساب سود و زیان پروژه ها رو نگه داره خودش زمینه ساز ناکارآمدی و فساد میشه. بانک باید فقط درصد مشخصی در ازای وامی که میده بهره بگیره و به مردم هم بهره بده.
ناشناس۵۴۴۱۴۰۲۰:۳۰:۲۶ ۱۳۹۷/۶/۲۰
کار از کار گذشته دیگه واسه این حرفا خیلی دیره
ناشناس۵۴۴۱۵۰۲۰:۳۶:۵۹ ۱۳۹۷/۶/۲۰
بانکهای خصوصی سود بیست درصد میدن و در واقع در هیچ تولیدی نقش ندارند.و در عوض چند سال گذشته دلار و سکه خریداری کردند و نهایتا قیمت دلار رو بالا کشیدند.تا سودی که به مشتریان خود میدهند جبران شود و البته با کلی سود برای خودشون
ناشناس۵۴۴۳۶۵۲۳:۳۱:۴۰ ۱۳۹۷/۶/۲۰
بانکها میلیاردی وام دادند به رانتخوار و سرمایه مملکت رفت به دلال بازی به تولید نرفت
ناشناس۵۴۴۴۷۰۰۰:۵۷:۳۹ ۱۳۹۷/۶/۲۱
سود 15 درصد یک ساله در شرایط فعلی با این تورم ربا نیست . همه کسانی که پول در بانک گذاشتن ارزش پولشون 1/3 شده
ناشناس۵۴۴۴۷۱۰۰:۵۸:۴۱ ۱۳۹۷/۶/۲۱
وقتی تورم 9% سود بانکی میشه 15 درصد. الان که تورم بالای 40% چرا سود بانکی رو بالا نمی برید ؟

پربحث‌های هفته

  1. اصرار بر تحقیر ایران در ماجراي واکسن کرونا !

  2. اين فريبكاری برای مجلس يازدهم جواب نمی دهد!

  3. عروسی میلیاردی به سبک سیندرلا در لواسان!

  4. تاملی در نامه موسوی خوئينی‌ها

  5. مغالطه عجیب تاجگردون درباره «شیشه کثیف و دستمال تمیز» 

  6. توکلی: یقه سفیدها در حال نابود کردن کشور هستند/ مجلس، تصمیم‌گیری دشواری را درباره تاجگردون پیش روی خود دارد

  7. جهانگیری: رای ۲۴ میلیونی مردم در انتخابات تایید کارنامه اقتصادی دولت روحانی بود/ ۳.۵ میلیون شغل ایجاد کردیم

  8. ازدواج دختر سردار سلیمانی با فرزند مقام ارشد حزب‌الله لبنان

  9. اگر خوب نشم، می‌کشمت!

  10. جنگنده تهاجمی پیشرفته «قاهر۳۱۳» چه پیامی به آمریکا و روسیه داد؟

  11. حمله به حشد شعبی؛ زنگ خطر فتنه داخلی درعراق

  12. مرامنامهٔ انقلابیون ساده انگار ...

  13. جزئیات جدید بسته حمایت ازمستاجران/چرا سقف اجاره ۲۵ درصد تعیین شد؟

  14. پایان داستان غم انگیز زم

  15. دوره آموزشی سربازی ۲ ماهه شد

  16. مجلس «مچ‌گیری» نکند،‌ دولت هم «وظیفه» ‌اش را انجام دهد

  17. تهیه طرح تغییر الگوی سهمیه بندی بنزین در مجلس/ اختصاص سهمیه بنزین به خانواده به جای خودرو

  18. سیروس گرجستانی درگذشت

  19. تخریب ویلای لوکس داماد شمخانی

  20. عیار ناکارآمدی دولت الکترونیک؛ بلاتکلیفی صدور ۱۰ میلیون کارت ملی

  21. معجزه ای که اتفاق نیفتاد!

  22. کرونا هنوز تنوره می‌زند/ فکری هم به حال جامعه پزشکی کنید

  23. روحانی: زمان دعوای سه قوه نیست/ ماسک زدن از ۱۵ تیر الزامی می‌شود/ سال ۹۹ سخت‌ترین سال از لحاظ فشار اقتصادی است

  24. واکنش مداخله‌جویانه فرانسه به حکم اعدام "روح‌الله زم"

  25. رهبر انقلاب: تنها راه مقابله با ویروس فساد، قطع دست مفسد است/ امنیت گزارشگران فساد را حفظ کنید

ابر آروان

پربحث‌های هفته

  1. جهانگیری: رای ۲۴ میلیونی مردم در انتخابات تایید کارنامه اقتصادی دولت روحانی بود/ ۳.۵ میلیون شغل ایجاد کردیم

  2. جزئیات جدید بسته حمایت ازمستاجران/چرا سقف اجاره ۲۵ درصد تعیین شد؟

  3. تهیه طرح تغییر الگوی سهمیه بندی بنزین در مجلس/ اختصاص سهمیه بنزین به خانواده به جای خودرو

  4.  ردپای زنگنه در هپکو به نقل از نماینده تهران/ وزارت نفت: بیژن زنگنه از سال ۸۵ بازنشسته است  

  5. بازار ارز آماده ریزش قیمت‌ها می‌شود

  6. طرح هر ایرانی یک مسکن در مجلس کلید خورد

  7. جزئیاتی از تخلفاف خصوصی‌سازی در واگذاری کشت و صنعت مغان

  8. دوستی خاله خرسه بانک مرکزی با فعالان اقتصادی و کسب و کارها

  9. قیمت سکه همچنان رو به صعود

  10. نحوه نامگذاری و تیپ‌بندی محصولات جدید سایپا

  11. آیا دیجی‌کالا همواره بهترین قیمت‌ها را پیشنهاد می دهد

  12. خانه ۲۵ متری پایتخت فروشی یا اجاره ای!

  13. ارزش سهام عدالت ۵۳۲ هزار تومانی ۱۵ میلیون تومان شد/ سود ۶۷۳ هزار تومانی در یک روز

  14. قالیباف: در نتیجه اقدام مسئولان برخی مجبور به اجاره پشت بام می‌شوند

  15. وزیر اقتصاد: زمان صدور مجوزهای کسب و کار از ۵۵ به چهار روز کاهش یافت

  16. جهانگیری: آمریکا به دنبال فروپاشی اقتصاد ایران بود امّا موفق نشد

  17. واکنش همتی به برخی اقتصاددانان؛ نقدینگی موجود نمی‌تواند به تورم بالا منجر ‌شود

  18. ۲۰۶ چقدر قیمت خورد؟/آخرین قیمت‌ها در بازار خودرو

  19. سکه ۹ میلیون تومان شد

  20. درباره طرح دولت برای اجاره مسکن

  21. رئیس بانک مرکزی: ارزپاشی نمی‌کنیم/ بازار ارز را به سمت تعادل هدایت خواهیم کرد

  22. قیمت خانه در بالاشهر، یک ماهه ۹ میلیون بالا رفت!

آخرین عناوین