به گزارش خبرنگار اجتماعی خبرگزاری تسنیم، همزمان با آغاز بارشها در سطح کشور، شایعاتی در فضای مجازی شکل گرفت که مدعی بود در گذشته، امواج رادارهای نظامی خاص یا مواد شیمیایی رها شده از پروازهای عبوری (مانند پروازهای امارات)، باعث «خنثی شدن» و «تخلیه» ابرهای بارور بر فراز ایران میشدند و اکنون با رفع این موانع، ابرها دوباره میبارند.
احد وظیفه؛ رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی، در واکنش به این ادعاها، مهمترین استدلالهای علمی را برای رد این شایعه مطرح کرد. چکیده صحبتهای کلیدی وی به این شرح است:
پراکندن ابر یا جلوگیری از ورود سامانه با امواج رادار نظامی یا هواپیما فاقد هرگونه دلیل مستند است.
امواج راداری نظامی اساساً در تعامل و برهمکنش با سامانههای هواشناسی بیتاثیرند و برای رصد اجسامی با سرعت و ابعاد موشک طراحی شدهاند، نه قطرات باران.
ادعای تأثیر پروازهای مسافربری بر توقف بارش کاملاً غیرعلمی است؛ چرا که آسمان اروپا پرترافیکترین منطقه هوایی جهان است و اگر این ادعا صحت داشت، در اروپا هرگز نباید باران میبارید.
سامانههای ابری از چنان سطحی از انرژی برخوردارند که بشر توان جلوگیری یا تولید مشابه آنها را ندارد و بارشهای فعلی طبیعی است.
اما چرا از نظر علم فیزیک و هواشناسی، خنثی کردن یک ابر بارور با امواج رادار یا هواپیما غیرممکن است؟ در ادامه این موضوع را از چند زاویه علمی قابل بررسی است:
1. مکانیزم بارش و سد ترمودینامیکی ابرها
برای اینکه بفهمیم آیا میشود یک ابر را «خنثی» یا «عقیم» کرد، باید ماهیت فیزیکی ابر بارور را بشناسیم. یک سامانه ابری بارانزا، تنها مقداری بخار ملایم نیست؛ بلکه حاوی میلیونها تن قطره ریز آب و بلور یخ است.
ادعای اصلی شایعه این است که امواج راداری با گرم کردن ابر، آن را تبخیر و خنثی میکنند. از نظر فیزیک ترمودینامیک، برای تبخیر کردن میلیونها تن آب معلق در آسمان، به انرژی گرمایی (Q) هنگفتی نیاز است که از رابطه فیزیکی زیر محاسبه میشود:
Q = m Lv
در این معادله، m نشاندهنده جرم عظیم آب درون سامانه و Lv گرمای نهان تبخیر آب است. تأمین چنین انرژی عظیمی برای تبخیر یک سامانه سینوپتیک (با وسعت چند صد کیلومتر)، معادل انفجار دهها بمب هیدروژنی است! فناوریهای دست بشر، از جمله رادارها، مطلقاً توانایی تولید و تمرکز چنین حرارتی را در اتمسفر باز ندارند.
2. فیزیک امواج الکترومغناطیس و رادارهای نظامی
بخش دیگری از شایعه به نقش امواج رادار نظامی در متفرق کردن ابرها اشاره دارد. همانطور که رئیس مرکز ملی اقلیم اشاره کرد، رادارهای نظامی برهمکنشی با ابرها ندارند.
از نظر فیزیک الکترومغناطیس، شدت امواج راداری در فضا با دور شدن از منبع به شدت افت میکند. حتی اگر یک رادار نظامی توان خروجی بسیار بالایی داشته باشد، در فاصله چند ده کیلومتری در آسمان، انرژی آن در هر متر مربع به میکرووات میرسد که حتی قادر به گرم کردن یک قطره کوچک آب هم نیست.
علاوه بر این، طول موج در رادارهای نظامی به گونهای تنظیم میشود که امواج از میان قطرات باران و ابرها عبور کنند تا بتوانند اهداف فلزی (مثل هواپیما یا موشک) را شناسایی کنند. در واقع، مهندسان نظامی تمام تلاش خود را میکنند که رادارشان کمترین درگیری را با ابرها داشته باشد.
3. شایعه پسدمه شیمیایی (Chemtrails) و پروازهای عبوری
ادعای خنثی شدن ابرها توسط هواپیماهای مسافربری عبوری، یکی از قدیمیترین تئوریهای توطئه در جهان است. رئیس مرکز اقلیمشناسی با یک مثال منطقی (بارندگی در آسمان پرترافیک اروپا) این ادعا را به چالش کشید.
از نظر هواشناسی جو بالا، خطوط سفیدی که پشت هواپیماها دیده میشود، صرفاً بخار آب خروجی از موتور است که در دمای منفی 50 درجه سانتیگراد در ارتفاعات بالا (بالای 10,000 متری) فوراً به بلورهای یخ تبدیل میشود (Contrails). سامانههای بارشی اصلی معمولاً در ارتفاعات پایینتر (تروپوسفر پایینی و میانی) فعالیت میکنند. هیچ هواپیمای مسافربری ظرفیت حمل و پخش مواد شیمیایی برای تخلیه رطوبت یک جبهه هوای چند هزار کیلومتری را ندارد.
4. دلیل اصلی بارشها چیست؟ (الگوهای سینوپتیک)
دلیل اینکه یک سامانه بارشی در یک منطقه میبارد و در منطقهای دیگر بدون بارش عبور میکند، تابع قوانین «دینامیک سیالات» در جو کره زمین است، نه فعالیتهای راداری.
بارش در فصول مختلف نیازمند دو عامل اصلی است:
1. رطوبت کافی (تغذیه از دریاهای اطراف مثل سرخ، مدیترانه و خلیج فارس)
2. مکانیسم صعود (برخورد هوا به کوههای زاگرس و البرز یا تلاقی تودههای هوای سرد و گرم)
در روزهای اخیر، با تغییر زاویه تابش خورشید در فصل بهار و تغییر الگوهای فشار در منطقه خاورمیانه، مسیر برای نفوذ سامانههای ناپایدار بارشی به کشور باز شده است که یک فرآیند صددرصد طبیعی و متداول است.
ادعای «خنثیسازی یا عقیم کردن ابرهای بارور» با استفاده از امواج رادار نظامی یا پروازهای عبوری، با اصول اولیه ترمودینامیک و مقیاس انرژی در طبیعت در تضاد مطلق است. طبیعت با قوانین قدرتمند خود کار میکند و بارشها یا خشکسالیها، صرفاً محصول نوسانات طبیعی و تغییرات اقلیمی در مقیاس سیارهای هستند.
